TÜRKİYE’DE ULAŞIM
İnsanın hem kendisi, hem de ürettiği çeşitli eşya ile ham
maddelerin bir yerden başka yere taşınmasına ulaşım ya da ulaştırma denir.
Türkiye ekonomisinde yeri büyük olan ulaşım faaliyetleri
üzerinde aşağıdaki faktörler etkili olmuştur.
 Yer şekilleri: Ülkemizin dağlık ve engebeli olması yol yapım
maliyetlerini arttırmıştır. Karayolları dağların uzanışına göre doğu batı
doğrultudadır.
 İklim: Kış şartları ülkemizde ulaşımı olumsuz yönde etkilemektedir.
 Ulaşım üzerinde etkisi gözlenen diğer faktörler; Sermaye, teknik eleman
gibi beşeri ve ekonomik etkenler.
• Cumhuriyet’in ilk yıllarına kadar ulaşım demiryolu ve denizyolu ile
yapılmakta idi; kara ulaşımı da hayvan gücüne dayanmakta idi.
• Cumhuriyet’in kurulması ile başta demiryoluna ağırlık verilmiştir.
• 1940’lı yıllardan itibaren karayolu ulaşımında, eskiye oranla ilerlemeler
olmuştur.
• 1950’li yılların başından itibaren ülkemizde karayolu yapımı
hızlandırılmış, deniz ve havayolu ulaşımında önemli sayılabilecek
gelişmeler kaydedilmiştir.
Yolcu taşımacılığı
 Karayolu % 97.2
 Demiryolu % 2.3
 Denizyolu % 0.30
 Havayolu % 0.02
Yük taşımacılığı
Karayolu % 91.2
Demiryolu % 5.4
Denizyolu % 3.2
DEMİR YOLU ULAŞIMI
• İlk demiryolu, 1856’da İngilizler tarafından İzmir-Aydın arasında
yapılmıştır ve ilk şehir banliyösü de İzmir-Buca arasında inşa edilmiştir.
• Fransızlar; İzmir-Manisa-Afyon, Mudanya-Bursa, Adana-Mersin
demiryolunu döşemişlerdir.
• Almanlar; Anadolu’yu baştan başa geçerek Bağdat’a varacak ve oradan
Basra körfezine ulaşacak demiryolunu yapmaya girişmişlerdir.
• Osmanlı Devleti, İstanbul-Mekke arasında Hicaz demiryolunun önemli
bir bölümünü inşa edebilmiştir.
• 1856-1918 yılları arasında tamamen yabancılar tarafından 4100 km
uzunluğunda demiryolu inşa edilmiştir.
• Cumhuriyet döneminin ilk 15 yılında, yapılan demiryolunun uzunluğu
300 km olmuştur.
• Cumhuriyetin ilk yıllarından sonra demiryolu yapımı askıya alınmıştır.
• Demiryolu uzunluğu; 1963-8008 km, 1994-8430 km, 2008-8699 km,
2011-12000 km
• 1963 sonrası planlı dönemde kömürle çalışan lokomotiflerin yerini dizel
lokomotifler almaya başlamıştır
• Başta Eskişehir’de olmak üzere yeni vagonlar ve lokomotiflerin yapımına
hız verilmiştir.
• 2010’da Ankara-Eskişehir arası hızlı ulaşım sağlanmıştır.
 Ülkemizde yük ve yolcu taşımacılığında karayolundan sonra en fazla paya
sahip ulaşım biçimi demiryoludur.
 Karayoluna göre daha ucuz ve güvenli bir ulaşım biçimidir.
 Daha çok maden, gübre, tarım ürünleri, askeri araçlar, akaryakıt
taşınmaktadır.
 Karadeniz yer şekilleri nedeniyle demiryolunun en az geliştiği bölgedir.
Demiryolu Ağının Genel Özellikleri:
1. Demiryolları, önemli şehirleri birbirine bağlamaktadır.
2. Anadolu’yu çevreleyen denizlerle bağlantı sağlamaktadır.
3. Doğu-batı yönünde özellikle akarsu vadileri ve ova yüzeylerini
izledikleri, kuzey-güneydeki dağ kuşaklarını yine vadiler boyunca
aştıkları, bazı kesimlerde tünele girdikleri, ancak yüksek dağlara
sokulamadıkları görülmektedir.
KARA YOLU ULAŞIMI
• Anadolu’da karayolu ağı Hititler dönemine kadar dayanır.
• İran Devleti döneminde, İran’ın başşehri olan Susa’yı Ege kıyılarına
bağlayan ve günümüzde Salihli batısındaki Sart şehrinden geçen bir yol
mevcut idi
• Roma Devleti dönemi
• Anadolu’da güvenli ve düzenli yollar, Selçuklular döneminde açılmıştır.
• Anadolu’dan geçerek Ege ve Akdeniz’e açılan yollar, Doğu ve
Güneydoğu Asya ile Avrupa ve Afrika ülkeleri arasında ticari bağlantıyı
gerçekleştirmiştir.
•
•
•
•
•
•
•
•
Cumhuriyetin ilanı ile yol yapımı ilerlemeye başlamış.
1923’te karayolu uzunluğu – 18.3 bin km
1948 yılından itibaren stabilize yol inşasına başlanmış,
1950’de karayolu uzunluğu 47000 km’ye ulaşmıştır.
1963 – karayolu ağının her tarafını saracak şekilde kurulmuş
1965’ten itibaren – modern köprüler yapılmış, otoban yapımına geçilmiş
30 Ekim 1973 – I. Boğaziçi Köprüsü
1988 – Fatih Sultan Mehmet Köprüsü
• Ankara-İstanbul; Edirne-İstanbul; Mersin-Adana-Gaziantep; PozantıTarsus; İzmir-Aydın otobanları
• 2004’ten itibaren çift şeritli (duble) yollar yapılmaya başlanmıştır.
• 2014’te :
Devlet yolu – 31 341 km
İl yolu – 32 155 km
Otoyol – 2 127 km
Toplam – 65 623 km
 Toplam karayolu ağı içinde en fazla paya köy yolları sahiptir.
 Karayolları ağı içinde en az pay ise otoyollara aittir.
 Ülkemizde en gelişmiş ulaşım biçimi kara yoludur.
 Günümüzde yük ve yolcu taşımacılığında kara yolunun büyük bir
üstünlüğü vardır.
 Ülkemizde kıyı bölgeler ile iç bölgeler arasındaki ulaşım geçitlerle
sağlanmaktadır.
DENİZ YOLU ULAŞIMI
• Osmanlılar döneminde deniz ulaşım ve ticareti önemli bir yer işgal
etmemiştir; ancak denizden gelecek saldırılara korunmak ve fetihler
yapmak için askeri amaca yönelik donanmalar kurulmuştur.
• 1926’ya kadar deniz taşımacılığı yabancıların elinde kalmıştır.
• 1933-1939 arasında deniz yolu işletmeciliğinde devlet sektörü hakim
olmuştur.
• 1947’den itibaren özel sektörün de devreye girmesiyle ticaret filomuz
artmıştır.
• Planlı döneme geçilmesi ile birlikte, ülkemizde deniz taşımacılığı ele
alınmış ve hedefleri belirlenmiştir. Bu hedeflerin başlıcası; ithal ve ihraç
ürünlerimizin Türk gemileri ile taşınarak yabancı bandıralı gemilere daha
az döviz ödenmesi.
• 1997’de tanker kapasitesinin artış göstermesinin nedeni; rafinerilerimizin
kurulması ve ham petrol ihtiyacımızın artmasıdır.
• Başlıca konteyner limanlarımız: İskenderun, Haydarpaşa, İzmir, Mersin,
Samsun, Derince ve Bandırma limanları
• Dış ticarette kendi deniz filomuz ile yapılan taşımacılık gittikçe
azalmakta ve dolaysıyla yabancı gemilere taşımacılık için ödediğimiz
döviz miktarı da artmaktadır.
• Deniz yolu taşımacılığında Türk bayraklı gemilerin payının düşük
olmasının sebebi; ülkemizin karışık eşya kapsamındaki yükler için
çeşitli özelliklerde gemi tiplerine az sayıda sahip olmasıdır.
• İzmir-İstanbul, İstanbul-Karadeniz seferleri, Mersin-Gazimağusa,
Taşucu-Girne, Barcelona-İstanbul, İstanbul-Mısır, İstanbul-Hayfa
limanları
• Yolcu taşımacılığında en işlek olan limanlar: İstanbul, Kuşadası, İzmir.
Başlıca Liman ve İskeleler
• Limanlar, genelde ulaştırma zincirinin bir halkası olup, ticari malların
ekonomiye giriş-çıkış yaptığı bir kapı özelliğindedir.
• 222 adet kıyı tesisi
• 21’i – ana liman; 65’i – iskele; 12’si – turizm işletme belgeli yat limanı;
124’ü balıkçı limanı
• En işlek limanımız: İstanbul’daki Haydarpaşa ve Anbarlı limanlarıdır.
• Diğer önde gelen limanlarımız: Aliağa (İzmir), İskenderun, Mersin,
Karadeniz-Ereğlisi (demir-çelik taşımacılığı) ve İzmir (2. ihracat kapımız).
• Karadeniz kıyısındaki diğer önemli limanlar: Trabzon, Giresun, Samsun,
Ordu.
• Sinop, Hopa, Sürmene, Görele, Tirebolu, Fatsa, İnebolu, Ünye
 İstanbul Limanı: En büyük İTHALAT limanımızdır. En işlek
limandır. Demiryolu bağlantısı vardır.
 İzmit Limanı
 Gemlik Limanı
 Bandırma Limanı
 Tekirdağ Limanı
 İzmir Limanı: En büyük İHRACAT limanıdır. Demiryolu
bağlantısı vardır.
 Kuşadası Limanı
 Bodrum Limanı
 Marmaris Limanı
Üç liman da
limanlarımızdır.
daha
çok
turizm
amaçlı
kullanılan
 Mersin Limanı: En büyük 2. İHRACAT limanımızdır. Demiryolu
bağlantısı vardır.
 İskenderun Limanı: Demir- çelik… Demiryolu bağlantısı vardır.
 Antalya Limanı : Hinterlandı dardır, turizm ve tarım ürünleri
hizmeti verir.
 Samsun Limanı : Karadeniz’in en büyük limanıdır. Hinterlandı
geniş, demiryolu bağlantısı vardır.
 Trabzon Limanı: Doğu Karadeniz’in en büyük limanıdır.
Demiryolu bağı yoktur.
 Zonguldak ve Ereğli Limanı: Taşkömürü ve demir çelik,
Demiryolu bağı vardır.
• Turizm açısından önem kazanan limanlar: Edremit, Ayvalık, Dikili,
Kuşadası, Marmaris, Kemer, Bodrum
 Ülkemizde İstanbul ve Çanakkale boğazları stratejik öneme sahiptir. Yıllık
geçen gemi sayısı ortalama 50.000 dir. (İstanbul boğazı 51,422- Çanakkale
Boğazı 49,453)
 Ülkemizde denizyolu ile yapılan toplam yük taşımacılığında en büyük paya
Marmara Bölgesi sahiptir.
HAVA YOLU ULAŞIMI
• Türkiye’de ilk sivil havacılık ulaşımı, 20 Mayıs 1933’te küçük ve
pervaneli uçaklarla başlamıştır.
• 1938 – Devlet Havayolları Umum Müdürlüğü
• 1960’lı yıllarda – Türk Havayolları AŞ.
• 1996’da THY, Dünya’da birinci sınıf havayolu şirketleri arasına
alınmıştır.
• İstanbul; Atatürk ve Sabiha Gökçen, Ankara; Esenboğa, İzmir; Adnan
Menderes, Antalya hava limanları --- Boeing 747 ve Air Bus tipi modern
uçaklar
• Avrupa’nın büyük şehirleri, ABD, Orta Doğu, Uzak Doğu ülkeleri – uçak
seferleri
• İstanbul’dan – Adana, Ankara, Antalya, Batman, Dalaman, Denizli,
Erzurum, Gaziantep, İzmir, Malatya, Trabzon ve Van’a
• Ankara’dan – Adana, Muş, Siirt, Kahramanmaraş, Şanlıurfa, Trabzon,
Antalya, Batman, Diyarbakır, Elazığ, Erzincan, İstanbul, Kars, Malatya,
Denizli, İzmir, Kayseri, Konya, Samsun…
KAYDET!!!
 Türkiye’de yük ve yolcu taşımacılığında ilk sırada yer alan ulaşım




biçimi kara yolu ulaşımıdır.
Taşıma maliyeti en ucuz olan ulaşım biçimi deniz yoludur.
Antalya, Sinop ve Trabzon limanlarının demiryolu bağlantısı yoktur.
En büyük ithalat limanı İstanbul, en büyük ihracat limanı İzmir’dir.
Limanın işlerlik kazanmasındaki en önemli unsur, hinterlandının
geniş olmasıdır.
Download

TÜRK*YE*DE ULA*IM