TANIMLAR VE KRİTERLER
Mali Hizmetler Kurum Başkan Yardımcılığı Finansal Analiz Daire Başkanlığı, Türkiye
Kamu Hastaneleri Kurumuna bağlı sağlık kuruluşlarının finansal durumlarını finansal
sürdürülebilirlik açısından takip etmekte ve analizler yapmaktadır.
Finansal analiz ve takip, politika ve sistem geliştirmek adına güvenilir bilgiler
sağlayarak karar vericileri güçlendirmek; üretilen sağlık hizmetinin mali sonuçlarını
ölçmek;
sağlık
stratejilerini
ve
işlevlerini
değerlendirmek
birlikleri
mali
sürdürülebilirlikleri hakkında bilgilendirerek farkındalık oluşturmak amaçlarıyla
yapılmaktadır.
Şekil 1. Sürdürülebilirlik Açısından Gelir ve Gider Dengesinin Önemi
Birlikler ve bağlı sağlık tesisleri düzeyinde yapılan finansal değerlendirmelerde
aşağıdaki kriterler kullanmaktadır;
 Finansal değerlendirmede ana kriter, finansal risk oranıdır. Finansal risk oranı,
net borcun aylık ortalama tahakkuka bölünmesi suretiyle bulunmaktadır. Finansal risk
durumlarına göre sağlık kuruluşları risk derecelendirmesine tabi tutulmaktadır.
 Hizmet Tahakkuk Gelirinin Gideri Karşılama Oranı, döneme ait hizmet
tahakkuk gelirinin dönem giderine bölünmesiyle elde edilmektedir. Elde edilen oran,
sağlık kuruluşunun bulunduğu rol grubuna ait ortalama ile karşılaştırılmaktadır.
 Tahsilatın Gideri Karşılama Oranı, döneme ait tahsilatların dönem giderine
bölünmesiyle elde edilmektedir. Elde edilen oran, sağlık kuruluşunun bulunduğu rol
grubuna ait ortalama ile karşılaştırılmaktadır.
i
 Tahakkuk-Tahsilat Oranı, döneme ait tahsilatın dönem hizmet tahakkuk gelirine
bölünmesiyle elde edilmektedir. Elde edilen oran, sağlık kuruluşunun bulunduğu rol
grubuna ait ortalama ile karşılaştırılmaktadır.
 Ek Ödeme Dağıtım Oranı, döneme ait ek ödeme giderinin dönem hizmet
tahakkuk gelirine bölünmesiyle elde edilmektedir. Elde edilen oran, sağlık
kuruluşunun bulunduğu rol grubuna ait ortalama ile karşılaştırılmaktadır.
 Sözleşmeli Personel Maaş Giderinin Hizmet Tahakkuk Gelirine Oranı,
döneme ait sözleşmeli personel maaş giderinin dönem hizmet tahakkuk gelirine
bölünmesiyle elde edilmektedir. Elde edilen oran, sağlık kuruluşunun bulunduğu rol
grubuna ait ortalama ile karşılaştırılmaktadır.
 Sözleşmeli Personel Sayısının Toplam Kadrolu Personel Sayısına Oranı,
döneme ait sözleşmeli personel sayısının döneme ait kadrolu personel sayısına
bölünmesiyle elde edilmektedir. Elde edilen oran, sağlık kuruluşunun bulunduğu rol
grubuna ait ortalama ile karşılaştırılmaktadır.
 Toplam Laboratuvar Harcamalarının (Hizmet Alımı Dahil) Hizmet Gelirine
Oranı, döneme ait hizmet alımı dahil toplam laboratuvar giderinin dönem hizmet
tahakkuk gelirine bölünmesiyle elde edilmektedir. Elde edilen oran, sağlık
kuruluşunun bulunduğu rol grubuna ait ortalama ile karşılaştırılmaktadır.
 Görüntüleme Hizmet Alımının Hizmet Gelirine Oranı, döneme ait görüntüleme
hizmet alımı giderinin dönem hizmet tahakkuk gelirine bölünmesiyle elde
edilmektedir. Elde edilen oran, sağlık kuruluşunun bulunduğu rol grubuna ait
ortalama ile karşılaştırılmaktadır.
 İlaç Giderinin (Tüketiminin) Hizmet Gelirine Oranı, döneme ait ilaç tüketiminin
dönem hizmet tahakkuk gelirine bölünmesiyle elde edilmektedir. Elde edilen oran,
sağlık kuruluşunun bulunduğu rol grubuna ait ortalama ile karşılaştırılmaktadır.
 Medikal Malzeme Giderinin (Tüketiminin) Hizmet Gelirine Oranı, döneme ait
medikal malzeme tüketiminin dönem hizmet tahakkuk gelirine bölünmesiyle elde
edilmektedir. Elde edilen oran, sağlık kuruluşunun bulunduğu rol grubuna ait
ortalama ile karşılaştırılmaktadır.
 Tıbbi Cihaz Onarım Giderlerinin Hizmet Gelirine Oranı, döneme ait tıbbi cihaz
onarım giderinin dönem hizmet tahakkuk gelirine bölünmesiyle elde edilmektedir.
Elde edilen oran, sağlık kuruluşunun bulunduğu rol grubuna ait ortalama ile
karşılaştırılmaktadır.
ii
 Döner Sermaye Kaynaklı Toplam Yatırım Giderlerinin Hizmet Gelirine Oranı,
döneme ait döner sermaye kaynaklı yatırım giderinin dönem hizmet tahakkuk gelirine
bölünmesiyle elde edilmektedir. Elde edilen oran, sağlık kuruluşunun bulunduğu rol
grubuna ait ortalama ile karşılaştırılmaktadır.
 Toplam İlaç, Medikal ve Laboratuvar Malzeme (Hizmet Alımı Dahil)
Giderlerinin Hizmet Gelirine Oranı, döneme ait hizmet alımı dahil toplam
laboratuvar, ilaç ve medikal malzeme gideri toplamının dönem hizmet tahakkuk
gelirine bölünmesiyle elde edilmektedir. Elde edilen oran, sağlık kuruluşunun
bulunduğu rol grubuna ait ortalama ile karşılaştırılmaktadır.
 Hizmet Alım (Görüntüleme ve Laboratuvar Hizmet Alımı Hariç) Giderlerinin
Hizmet Gelirine Oranı, döneme ait görüntüleme ve laboratuvar hizmet alımı hariç
toplam hizmet alımı giderinin dönem hizmet tahakkuk gelirine bölünmesiyle elde
edilmektedir. Elde edilen oran, sağlık kuruluşunun bulunduğu rol grubuna ait
ortalama ile karşılaştırılmaktadır.
 m2 Başına Temizlik Harcaması, döneme ait temizlik giderinin toplam kapalı alan
m2’sine bölünmesiyle elde edilmektedir. Elde edilen oran, sağlık kuruluşunun
bulunduğu rol grubuna ait ortalama ile karşılaştırılmaktadır.
 m2 Başına Elektrik Tüketimi, döneme ait elektrik giderinin toplam kapalı alan
m2’sine bölünmesiyle elde edilmektedir. Elde edilen oran, sağlık kuruluşunun
bulunduğu rol grubuna ait ortalama ile karşılaştırılmaktadır.
 m2 Başına Su Tüketimi, döneme ait su giderinin toplam kapalı alan m 2’sine
bölünmesiyle elde edilmektedir. Elde edilen oran, sağlık kuruluşunun bulunduğu rol
grubuna ait ortalama ile karşılaştırılmaktadır.
 m2 Başına Yakacak Tüketimi, döneme ait yakacak giderinin toplam kapalı alan
m2’sine bölünmesiyle elde edilmektedir. Elde edilen oran, sağlık kuruluşunun
bulunduğu rol grubuna ait ortalama ile karşılaştırılmaktadır.
iii
Finansal analizde gelir - gider projeksiyonu sağlık tesislerinin veya genel
sekreterliğin analizin yapıldığı yıl içindeki zamana kadar geçen süre içerisinde
gerçekleşen mali ve tıbbi hizmet göstergeleri verilerinden yola çıkılarak bu verilerin
birim zamandaki (Aylık, Günlük v.b.) ortalamaları bulunur ve yılsonu projeksiyonları
yapılır.
Projeksiyon
yapılırken;
parametrenin
ilgili
yıl
içerisindeki
seyri
değerlendirilebileceği
gibi geçmiş yılın/yılların verileri, yapılan öngörüler ve planlar, mevsimsel, sosyal ya
da başka daha özel değişkenler ile genel ekonomik ve sağlık politikaları çerçevesinde
konulan hedefler de ihtiyaca göre kullanılabilmektedir.
Gider Bütçesi Dengeleme Payı: Bütçe oluşturulurken gelir-gider dengesizliği
durumunda gelir bütçesi esas alınacak, gelir bütçesi gider bütçesine göre fazla ise
aradaki farkın aktarıldığı bütçe tertibidir. (2012/4 Genelge)
Global Bütçe Dışı Tahakkuk: Tedavi giderlerinin SGK tarafından karşılanmadığı
hastalardan elde edilen gelirlerdir. (Afad, yabancı uyruklu ve ücretli hastalar, sağlık
turizmi, banka sandıkları vb.)
Verimlilik Karnesi
663 sayılı Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Teşkilat ve Görevleri Hakkında
Kanun Hükmünde Kararname ile oluşan yeni yapıyla birlikte kamu sağlık
hizmetlerinin daha etkili, verimli, süratli, kaliteli, halkın talep ve beklentilerine daha
duyarlı bir şekilde sunulması amaçlanmaktadır. Hastane yönetimleri kapasitelerinin,
kaynaklarının kullanımında ve ekonomik şartlarını değerlendirmede daha bağımsız
ve esnek davranabileceklerdir. Böylece, yeni oluşturulan yönetim birimlerinin yetkileri
ile birlikte sorumluluğu da artacak ve bu yönetimler kaynaklarını, personel
yatırımlarını, işletme giderlerini, bütçe ve hedeflerini, bulundukları sorumluluk
alanındaki stratejik iş yükünü dikkate alarak planlama yapma yoluna gideceklerdir.
Bu amaçla sağlık tesislerini çok yönlü olarak değerlendirmeye imkân veren Verimlilik
Karnesi oluşturulmuştur.
iv
Finansal Analiz ve Verimlilik Karne İlişkisi
Verimlilik karnesi, yöneticilerin mali kriterlere göre başarılı olup olmama durumuna
göre
değerlendirme
yaparken,
finansal
analiz
kurumların
risk
durumlarını
derecelendirmektedir.
Verimlilik karnesi mali kriterleri finansal analizin daha özet hali olup; finansal analiz
kriterleri kurumun her türlü parasal faaliyetini daha detaylı bir şekilde incelemektedir.
VERİMLİLİK
KARNESİ
MALİ
KRİTERLERİ
<
FİNANSAL
ANALİZ
KRİTERLERİ
Şekil 2. Finansal Analiz ve Verimlilik Karnesi İlişkisi
Karnedeki (M-01) Toplam Tahakkuk Geliri / Toplam Gider Kriteri Hizmet Tahakkuk
Gelirinin Gideri Karşılama Oranı olarak Finansal Değerlendirme kriterleri içerisinde
Verimlilik Karnesi
Mali Kriterleri
Ortak
Kriterler
yer almaktadır.
Finansal Analiz
Kriterleri
Şekil 3. Verimlilik Karnesi Kriterleri İle Finansal Analiz Kriterleri Arasındaki Benzerlikler
Verimlilik karnesi kriterlerinden (M-02) Net Borç / Net Hizmet Tahakkuk Geliri de
Finansal değerlendirme kriterleri içerisinde olup; Finansal Risk Oranı olarak
adlandırılmaktadır. Birliklerin ve sağlık tesislerinin risk durumları söz konusu Finansal
Risk Oranına göre derecelendirilmektedir.
v
Şekil 4. Finansal Risk Oranı Derecelendirmesi
Birlik ve sağlık tesisleri düzeyinde her ay düzenli olarak Finansal Risk Oranları
oluşturulmakta; riskli olan birlik ve sağlık tesisleri belirlenmektedir. Aylık olarak
yapılan birlikler düzeyindeki örnek bir finansal risk derecelendirmesi Tablo 1’de
gösterilmiştir. Aynı derecelendirme sağlık tesisleri için de yapılmaktadır.
Tablo 1. Birlik Düzeyinde Finansal Risk Oranları
DEĞERLENDİRME KRİTERİ
BİRLİK
YÜZDE (%)
Net Borç Tutarı / Ortalama Tahakkuk Tutarı
2 ve üzeri
Net Borç Tutarı / Ortalama Tahakkuk Tutarı 1,5
ile 2 arası
Net Borç Tutarı / Ortalama Tahakkuk Tutarı
1 ile 1,5 arası
Net Borç Tutarı / Ortalama Tahakkuk Tutarı 0,5
ile 1 arası
Net Borç Tutarı / Ortalama Tahakkuk Tutarı 0,5
ve altı
DERECE
1.DERECE
2.DERECE
3.DERECE
4.DERECE
5.DERECE
TOPLAM BİRLİK SAYISI
Verimlilik karnesinde yer alan (M-03) Gelir Bütçesi Gerçekleşme Oranı ve (M-04)
Gider
Bütçesi
Gerçekleşme
Oranı
kriterleri
mali
kriterlerin
içerisinde
değerlendirilmektedir. Finansal değerlendirmede ise söz konusu kriterlerin detayına
inilerek gider ve gelir kalemlerinin senelere göre oranlaması yapılıp; hangi gider
kalemlerinde ne kadar harcamanın olduğu incelenmektedir.
vi
Tablo 2. Gider ve Gelir Kalemlerinin İncelenmesi
Gider Bütçesi
Gerçekleşme
Oranı
Gelir Bütçesi
Gerçekleşme Oranı
Ayrıca Karnedeki idari kriterlerden olan (İ-12) Enerji Sarfiyatı kriteri, finansal
değerlendirmede m2 Başına Su Tüketimi, m2 Başına Elektrik Tüketimi ve m2 Başına
Yakacak Tüketimi olarak ayrı ayrı incelenmektedir.
Tablo 3. Finansal Analiz Kriterleri
Finansal değerlendirmelerde kurumların benzer kurumlarla kıyaslamasını yapabilmek
için tanımlayıcı faktörler kullanılmaktadır. Ameliyat sayısı, acil başvuru oranı, yatak
kullanımı oranı vb. gibi Finansal Analizde tanımlayıcı olarak kullanılan bu bilgiler,
Verimlilik
Karnesinde
Tıbbi
ve
İdari
puanlandırılmaktadır.
vii
Kriterler
içerisinde
yer
almakta
ve
Tablo 4. Tanımlayıcı Veriler
ACİL SERVİS MÜRACAAT
YOĞUNLUĞU
Finansal değerlendirmede yatak doluluk oranı olarak kullanılan tanımlayıcı bilgi,
Verimlilik Karnesinde Yatak kullanım kriteri olarak değerlendirilmektedir. Verimlilik
karnesinde yatak doluluğuna yatak devir hızı da dahil edilerek sağlık tesislerinin
puanlaması yapılmaktadır.
Tablo 5. Tanımlayıcı Veriler
YATAK KULLANIMI
viii
Verimlilik Karnesinde yer alan diğer mali kriterler ise aşağıda verilmiştir;
M-05 Borçluluk Süresi: Sağlık tesislerinin borç ödeme kabiliyetinin arttırılması ve
borç ödeme süresinin asgari seviyede tutulması amacıyla Verimlilik Karnesinde mali
kriter olarak yer almaktadır. Sağlık tesisleri için kabul edilebilir değeri 150 gün olarak
belirlenmiştir.
M-06 Tahakkukların Muhasebeleştirilme Süresi: Sağlık tesisinde hizmet sunumu
için alınan her türlü hizmet ve malın muayene kabulü ile muhasebe kayıtlarına
alınmasını kontrol altına almak, ödeme emrine ilişkin belgelerin en geç 10 iş günü
içerisinde muhasebe kaydına alınmasını sağlamak amacıyla Verimlilik Karnesinde
mali kriter olarak yer almakta olup; kabul edilebilir değeri 10 gün olarak belirlenmiştir.
M-07 Mevcut Stok Tutarı / Aylık Ortalama Tüketim Tutarı: Sağlık tesisinde yüksek
mal kabullerinden kaynaklanan finansal riskleri ortadan kaldırmak üzere ilgili mevzuat
gereği azami stok miktarıyla çalışılmasını sağlamak amacıyla Verimlilik Karnesinde
mali kriter olarak yer almaktadır. Sağlık tesisleri için kabul edilebilir değeri 60 gün
olarak belirlenmiştir.
M-08
TDMS-MKYS
Stok,
Amortisman
Hesapları
Uyumu:
TDMS-MKYS
Programları arasında 150, 253, 255, 257 gruplarının 2. Düzey uyumunun sağlanarak
taşınır kesin hesap ile muhasebe kayıtlarının birbirine eşitlenmesini sağlamak
amaçlanır. İlgili dönem içerisinde TDMS stok miktarı/MKYS stok miktarının 0 olması
hedeflenir.
M-09 Global Bütçe Dışı Diğer Tahsilat / Global Bütçe Dışı Diğer Tahakkuk:
Global Bütçe (SGK) Dışı Diğer Tahakkukların (Özel Sigortalar, Turizm, Gerçek Kişi
vb.) artırılmasını ve tahsilatının takibini teşvik etmek amacıyla Verimlilik Karnesinde
mali kriterlerden biri olarak yer almaktadır. Kabul edilebilir değer ise sağlık tesisinin
bulunduğu rol grubunun ortalaması olarak belirlenmiştir.
ix
Diğer Tanımlar;
Hasta Yatağı: Hastaların 24 saatten az olmamak üzere bakım ve tedavilerinin
sağlanması amacıyla yatırıldığı, hasta odalarına ya da hastalara devamlı tıbbi bakım
hizmeti verilen birimlere yerleştirilen yataklardır.
Yatılan
Gün
Sayısı:
Hastanın
hastanede
kaldığı
günlerin
toplamıdır.
Hesaplanmasında hastanın giriş çıkış günlerinden yalnız girdiği gün sayılır çıkış günü
sayılmaz hastanın çıkış tarihinden giriş tarihi çıkarılarak elde edilir. Aynı gün yatıp
çıkan hastanın hasta günü 1 gün olarak kabul edilir.
Yatak Doluluk Oranı: Belirli bir zaman dilimi içerisinde hasta yataklarının ne oranda
hasta
tarafından
kullanıldığını
gösterir.
Hasta
yataklarının
yeterli
kullanılıp
kullanılmadığını gösterir. Hesaplama formülü şu şekildedir:
Yatak Doluluk Oranı = (Yatılan Gün Sayısı X 100)/(3ay ( 90 - 92 gün) veya 1 yıl (365
gün) X hasta yatak sayısı)
Ortalama Kalış Gün Sayısı: Yatılan gün sayısının yatan hasta (taburcu + ölen)
sayısına bölünmesiyle bulunmaktadır.
Acil Muayene Oranı: Acil olarak muayene edilen hasta sayısının toplam muayene
içerisindeki oranını ifade etmektedir.
Günübirlik Hasta Sayısı: Normal yatan hasta gibi yatışı yapılmış, ancak hastaneden
aynı gün içerisinde taburcu edilen hastaların sayısını ifade etmektedir.
Yatak Devir Hızı: Bir yatağın yılda kaç hasta tarafından kullanıldığını gösterir. Yatan
hastanın hasta yatağına bölünmesiyle bulunmaktadır.
Vaka Karması: Sağlık hizmet sunucular (hastaneler) tarafından tedavi edilen
vakaları gruplandırmanın ve tanılarla işlemlere göre vakaları sınıflandırmanın (yani
DRG’lere), vakaları kategoriler içerisinde birleştirmenin maliyete dayalı bilimsel bir
yoludur. Vaka Karması, Bir başka sağlık hizmet sunucuya kıyasla bir diğer hizmet
sunucunun tedavi edilen vakalara dayalı olarak neden daha fazla kaynağa
gereksinim duyabileceğini anlamanın bir yoludur. Yani Hastaların ne kadar “hasta”
olduğunu ölçmenin matematiksel bir göstergesidir.
Vaka Karması İndeksi ise, Bir hastanenin vaka üretimini bir başka hastane ile
karşılaştırmamızı sağlayan bir katsayı, bir rakamdır (kompleksliğin ölçülmesi).
x
Bir hastanenin vaka karması indeksini bir başkası ile karşılaştırmanın anlamı, tedavi
edilen vakaların sayıları ve tipleri arasındaki farklılıkları ile her hastanenin kaynak
kullanımı hakkında bilgi veren bir değer üzerinden vakaları kıyaslayabilmektir.
Bağıl Değer: Bir TİG maliyetinin tüm TİG’lerin ortalama maliyetine oranıdır.
Özetle;
Verimlilik Karnesinin diğer kriterleri ile birlikte mali kriterleri de değerlendirilerek
birliklere, sağlık tesislerine ve yöneticilere puan verilmektedir. Bu puanlama ile
Kurumun strateji ve hedefleri doğrultusunda kaynak kullanımı ve hizmet sunumu
hedeflenmektedir.
Verimlilik Karnesi başarı düzeyini gösteren bir sonuç belgesi iken, Finansal Analiz
Değerlendirmeleri daha sonuçlar ortaya çıkmadan yapılabilecek önleyici ve
düzenleyici işlemlere yönelik farkındalığı hedefleyen bir erken uyarı sistemidir.
Finansal Analiz sağlık tesisini mali açıdan daha detaylı bir şekilde incelerken;
Verimlilik Karnesi sağlık tesisinin finansal yapısına ait bu detayları daha özet haliyle
sunmaktadır. Mevcutta bu iki değerlendirmede veri kaynakları açısından farklılıklar
olabildiğinden kesişen kriterlerin değerlerinde de küçük farklılıklar olabilmektedir.
xi
Download

Aç - Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu