ÖLÇME TEKNİĞİ DERSİ DENEY FÖYÜ 8:
OSİLASKOP
Girişine uygulanan elektriksel işareti genlik ve zaman bilgisi verecek şekilde ekranında görüntüleyen ölçü
aletlerine osilaskop denir.
OSİLASKOP ÜZERİNDEKİ AYAR DÜĞMELERİNDEN BAZILARI
POWER: Osilaskobu açıp kapatmaya yarar. Osilaskop açık olduğu sürece, düğmenin kenarında ki LED
yanmaktadır.
INTENSITY: Işının yoğunluk yani parlaklık ayarıdır. Ekrandaki dalga şekli en iyi görünecek şekilde
ayarlanır. Gereğinden fazla açılması durumunda, ekrandaki fosfor tabakasına zarar verebileceğinden,
uygun parlaklığa ayarlanmalıdır.
FOCUS: Işını odaklama ayarıdır. Ayarsız olduğunda dalga şekli bulanık görünür.
VOLTS/DIV: Çok kademeli komütatör anahtardır. Düşey eksendeki her bir karenin gerilim değerini gösterir.
Örneğin bu anahtar 5 V kademesinde iken ekrandaki dalga şekli tepeden tepeye 8 düşey kareyi kapsıyor
ise, bu dalga şeklinin tepeden tepeye genliği,5 x 8 = 40 Volt demektir.
TIME/DIV: Yatay eksenin zaman kademesini seçen komütatör anahtardır. Her bir yatay karenin - bölmenin
zaman değerini belirtir. Böylece, ekranda görüntülenen sinyalin bir periyodunun kapladığı yatay bölmelerkareler sayılarak bu dalganın periyodu, dolayısıyla frekansı bulunabilir.
Örneğin, TIME/DIV kademesi 1 mS kademesinde iken, ekrandaki dalga şeklinin bir periyodu 4 yatay kare
1
1
uzunluğunda ise, bu sinyalin periyodu  = 1 ∗ 4 = 4   ;  =  = 4 = 0,25  =
250 . Olarak hesaplanır.
AC / GND / DC: Ölçülen gerilimin yarısının yukarıda, yarısının aşağıda olması isteniyorsa AC kademesine,
sinyalin olduğu gibi görülmesi isteniyorsa DC kademesine getirilmelidir. GND kademesi ise giriş sinyalini
şaseye bağlayarak ekrandaki çizginin sıfır ayarının yapılabilmesi için kullanılır. Başka bir tanıma göre sıfır
ayarı; ışının yatay eksene (X-ekseni) getirilmesidir
POSITION: Işının yukarı- aşağı veya sağa-sola kaydırılmasını sağlayan ayar düğmeleridir. Ölçümlerden
önce mutlaka pozisyon ayarı yapılmalıdır.
CH1 / CH2 /ADD /: CH1 ve CH2, sırasıyla 1. ve 2. kanalların seçilmesini sağlar. Her iki kanalda
seçildiğinde, ekranda bu kanallara ait iki çizgi görünür. ADD düğmesi ise, Kanal 1 ve Kanal 2 deki
sinyallerin toplamının ekranda görüntülenmesini sağlar.
OSİLASKOP İLE GERİLİM (GENLİK) ÖLÇME
Multimetre ile yapılan genlik ölçümüne göre, osilaskop ile yapılan genlik ölçümü daha fazla bilgi
içerir. Sinyali tamamen görüntüleme şansını yakalarız.
Doğrudan ölçülen bu değerleri kullanarak bir sinüsoidal işaret için etkin değer (RMS değer,
voltmetrenin okuyacağı değer) dolaylı yoldan bulunur.
Etkin Değer = 0,707 * Maksimum Değer eşitliği kullanılır.( = 0,707 ∗  )
Aşağıdaki şekilde sinüsoidal dalga görülmektedir.
Osilaskop resmindeki her dikey kare 5 Volt seçildiğine göre sinüzoidal sinyalin maksimum değeri
4*5=20 Volt olarak bulunur.
Bu sinyali voltmetre ile ölçtüğümüzde ise  = 0,707 ∗  = 14,14  değer okunur.
(Hatırlatma: Voltmetre ve Ampermetre etkin değeri ölçmek için tasarlanır.)
OSİLASKOP İLE PERYOT, FREKANS ÖLÇÜMÜ
Periyodik bir sinyalin osilaskopta frekans veya periyodunun ölçülebilmesi için, osilaskop önce
sinyal uygulanmaya hazırlanmalıdır…
Sinyal uygulandıktan sonra ekranda rahat izlenebilir bir görüntü elde edecek şekilde VOLT/DIV ve
TIME/DIV anahtarı konumlandırılmalıdır.
Aşağıdaki osilaskop resminde görüldüğü gibi her yatay kare 1 ms seçildiğine göre ve sinyalin bir
peryodu 10 yatay karede tamamlandığına göre sinüzoidal sinyalin peryodu;
1
 = 1 ∗ 10 = 10  olarak bulunur.  =  formülünden sinyalin frekansı (100 Hz.) kolaylıkla
hesaplanır.
Örnek:
Laboratuarımızdaki osilaskop ekran resmi yukarıdaki gibi göründüğünde osilaskobun ayarları aşağıdaki
gibidir;
Prob kademesi: X1
X5 Kademeleri devre dışı
VOLT/DIV Kademesi: 2 V
TIME/DIV Kademesi: 0,1 mS
Bu dalga şeklinin tepeden tepeye genliğini, maksimum değerini, etkin değerini ve frekansını bulunuz.
Çözüm:
Y ekseninde her düşey kare 2 Volt olduğuna göre tepeden tepeye gerilim değeri  = 4 ∗ 2 = 8 
Sinyalin maksimum değeri; = 4  ,Etkin(RMS) değer ise;  = 0,707 ∗  = 0,707 ∗ 4 = 2,83 
Periyodu; her yatay kare 0,1 milisaniye olduğundan, bir sinüs sinyali 4 yatay karede
1
1
tamamlandığından, = 0,1 ∗ 4 = 0,4  , frekans ise  =  = 0,4 = 2,5 . olarak hesaplanır.
Ön Çalışma Soruları:
1) Aşağıda verilen sinyalin tepeden tepeye gerilim değerini, maksimum değerini, etkin değerini,
periyodunu ve frekansını bulunuz.
2) Aşağıda verilen sinyalin tepeden tepeye gerilim değerini, maksimum değerini, etkin değerini,
periyodunu ve frekansını bulunuz.
Prob kademesi: X1
X5 Kademeleri devre dışı
VOLT/DIV Kademesi: 10 V
TIME/DIV Kademesi: 0,2 mS
3) Aşağıda verilen sinyalin tepeden tepeye gerilim değerini,periyodunu ve frekansını bulunuz.
DENEY ÇALIŞMASI:
1) Etkin değeri 12 Volt, frekansı 50 Hz. olan gerilim kaynağını kullanarak aşağıda şeması verilen
devreyi kurunuz.
Önce giriş gerilimini ölçmek için; osilaskop probunun kanca ucunu giriş geriliminin faz ucuna, timsah
ucunu ise şaseye (GND,Ground,toprak) bağlayınız.
TIME/DIV ve VOLT/DIV ayar komitatörlerini kullanarak ekranda oluşan görüntünün yukarıdaki gibi
olmasını sağlayınız.
veya
Resimlerdeki görüntü elde edildikten sonra TIME/DIV ve VOLT/DIV komütatörlerinin bulunduğu
değerlere göre gerilim sinyalinin maksimum değeri, tepeden tepeye değeri, etkin değeri, periyodu ve
frekansı kolayca hesaplanır. Bulduğunuz değerleri kaydediniz.
 = ⋯ … . … ….  = ⋯ … … … … … . .  = ⋯ … … … … … … ………….. = ⋯ … … … … . .  = ⋯ … … … … … ..
Sırada çıkış gerilimi var. Çıkış gerilimi direnç üzerinden alınıyor. Osilaskop ayarlarına hiç dokunmadan,
probun kanca ucu direncin bir ayağına (potansiyeli büyük olan noktaya), timsah ucu ise direncin diğer
ayağına (şaseye) bağlanır. Hatırlatma: Osilaskop görüntülü voltmetredir.
Ekranda yarım dalga sinyal görüntülenir.(Negatif alternans kırpıldı.)
2) Kullanılan laboratuar malzemelerini yerlerine yerleştiriniz.
Download

ÖLÇME TEKNİĞİ DERSİ DENEY FÖYÜ 8: OSİLASKOP