Linux Dosya Yapısı
Eren BAŞTÜRK
[email protected]
www.erenbasturk.com
Giriş
Linux Dosya Yapısı
Linux Dosya Sistemleri
Ubuntu İşletim Sistemi
Komut Satırında Linux
Linux Dosya Yapısı Giriş
Linux Dosya Yapısı
Linux Dosya Sistemleri
Ubuntu İşletim Sistemi
Komut Satırında Linux
Bu Bölümde Öğrenecekleriniz...
Linux Dosya Yapısı
-Dosya sisteminin ne olduğu
-Windowstan linux'e geçişte dosya sisteminde
karşılaşılabilecek sorunların çözümü
- Windows işletim sisteminden linux işletim
sistemine geçildiğinde , windows'ta bulunan
dosyaların linux karşılığı
-Linux'un kendi dosya yapısı
Dosya Sistemi(File System) Nedir?
Linux Dosya Yapısı
-Dosya sistemi disk üzerindeki dosyaların
organize edilmesidir.
-Genellikle dosya sistemi olmayan bir disk
yüzeyinde bir program çalışmaz.
-Programların çalışması için bir dosya sistemine
ihtiyaç vardır; dosya sistemlerinin olabilmesi için
de bir disk veya disk bölümüne ihtiyaç duyulur.
-Linux dağıtımlarında dosya yapısı küçük
farklılıklar dışında hemen hemen aynıdır.
Linux Dizin Yapısı
Linux Dosya Yapısı
Lİnux dosya sistemi tek köklü bir ağaç yapısı biçimindedir;
ms-windows türevi işletim sistemleri bunun aksine çok
köklü ağaç yapısında dosya sistemlerine sahiptir.
Linux'ta hangi klasör ne işe yarar?
Linux Dosya Yapısı
FSSTND'a göre root altındaki temel klasörler:
/bin : Olması şart komut dosyalarını içerir
/boot : Başlangıç için gerekli dosyaları bulundurur
/dev : Donanım dosyaları vardır
/etc : Sistem ayarlarını barındırır
/lib : Kütüphane dosyaları ve kernel modülleri
bulunur
/media: Kaldırılabilir aygıtların (CD-Rom, Flash
bellek vs...) sisteme eklendiği klasördür.
Linux'ta hangi klasör ne işe yarar?
Linux Dosya Yapısı
/mnt : Bir dosya sistemini geçici olarak eklemek
için kullanılır.
/opt : Ekstra programların kurulması içindir
/sbin : Sistemi yöneticisiyle ilgili çalıştırabilir
dosyaları tutar.
/srv : Sistemin sunduğu hizmetlerle alakalıdır
/tmp : Geçici dosyaları tutmak içindir
/usr : İkincil bir hiyerarşi
/var : Değişken verileri saklar
En Çok Kullanacağımız Klasörler
Linux Dosya Yapısı
/home : klasörü içerisinde her kullanıcının kendi
adında bir alt klasörü bulunur.
/initrd : Yaklaşık olarak baslangıç bellek diski
anlamına gelmektedir. Boot aşamasında ilk önce
çekirdek (kernel) yüklenir.
/lost+found :Kötü bir sistem kapanmasından sonra,
olması gereken bazı dosyaları bulamıyorsanız,
/lost+found kısmına bakmanızda yarar var.
/root :Diger kullanicilardan farkli oldugu icin root'un ev
klasoru /home altinda tutulmaz; ayrilmasi icin /root
klasoru altindadir.
Linux Dosya Sistemleri Giriş
Linux Dosya Yapısı
Linux Dosya Sistemleri
Ubuntu İşletim Sistemi
Komut Satırında Linux
Dosya Sistemi Çeşitleri
Linux Dosya Sistemleri
MINIX,En eski dosya sistemi yapısıdır. Güvenli bir
sistem olarak kabul edilebilir.
XIA, minix dosya sistemi yapısının daha gelişmiş
hali denilebilir.
EXT2,ileriye dönük olarak tasarlandığı için, dosya
sistemi kodlarını kurulu bir sisteme uygulamak için
birtakım yeni ayarlar yapılmasını gerektirmez.
Dosya Sistemi Çeşitleri - II
Linux Dosya Sistemleri
EXT3,Ext2 dosya sistemi yapısının sahip olduğu
bütün özelliklerin yanısıra bir de günlükleme
(journalling) özelliği vardır.
MSDOS,MSDOS, OS/2 ve Windows NT ile
uyumlu bir dosya sistemi yapısıdır.
UMSDOS,Bu sistem sayesinde bir MSDOS dosya
sistemi, sanki bir Linux dosya sistemiymiş gibi
çalışabilir.
Dosya Sistemi Çeşitleri - III
Linux Dosya Sistemleri
VFAT,FAT’tan daha büyük disk alanlarını
destekleyen bu yapı, FAT32 sisteminin bir
uzantısıdır.
REISERFS,Hans Reiser tarafından geliştirilmiş bir
dosya sistemi yapısıdır.
XFS,En kararlı ve sağlam günlükleme dosya
sistemlerinden biridir.
EXT4,Ext3 dosya sisteminin sahip olduğu
özelliklere ek olarak büyük boyutlu dosyaları ve
dosya sistemlerini destekleyen bir yapıya sahiptir
Hangi Dosya Sistemini Kullanmalıyım?
Linux Dosya Sistemleri
-Pek çok değişik dosya sistemi arasında genellikle
küçük farklılıklar vardır.
-Ext3 en popüler dosya sistemidir. Çünkü kararlı
ve günlükleme yapabilmektedir.
-Dosya sistemi seçimi kişilere ve ihtiyaçlarına göre
değişiklik gösterir.
-Günlükleme yapma yeteneğine sahip dosya
sistemleri, aynı zamanda, günlüklü dosya
sistemleri diye de adlandırılırlar.
Ubuntu İşletim Sistemi Giriş
Linux Dosya Yapısı
Linux Dosya Sistemleri
Ubuntu İşletim Sistemi
Komut Satırında Linux
Ubuntu Nedir?
Ubuntu İşletim Sistemi
-Ubuntu, Linux tabanlı ve Debian
geleneğini temel alan bir işletim
Sistemidir.
-Ubuntu'nun hedefi
ortalama bilgisayar kullanıcılarına kullanımı ve kurulumu oldukça basit, güncel ve güvenli bir işletim sistemi
sunmaktır.
-Ubuntu aldığı %30'luk oyla, 2007 yılında masaüstü
kullanımında en gözde Linux dağıtımı seçilmiştir
Ubuntu İşletim Sisteminin Özellikleri
Ubuntu İşletim Sistemi
Güvenli : Anti-virüs programı gerekmez.
Virüs ubuntu'ya zarar veremez.
Yüksek Performans : Windows işletim
sisteminde olduğu gibi yazılım
yüklendikçe sistem yavaşlamaz.
Kolay Kullanılabilirlik : Linux'un grafik arayüzü
çok gelişmiştir. Kod yazmadan windows'ta
yaptığınız her işlemi yapabilirsiniz.
Ubuntu İşletim Sisteminin Özellikleri
Ubuntu İşletim Sistemi
Yazılım Desteği : Günlük hayatımızda
ihtiyaç duyduğumuz yazılımları yazılım
merkezinden ya da paket yöneticisinde
kolay bir şekilde kurabiliriz.
Sistem Ücreti : Windows işletim
sistemini kullanmak için para öderiz
fakat ubuntu işletim sistemini kullanmak
için para ödemeyiz. İnternetten indirip rahatlıkla
kullanabilirsiniz.
Ubuntu İşletim Sisteminin Özellikleri
Ubuntu İşletim Sistemi
Window'la Kullanılabilirlik : Bilgisayarınıza
ubuntu kurmak isterseniz. Windows 7,vista,xp gibi
işletim sistemlerinden vazgeçmeniz gerekmez.
İşletim sistemlerini aynı bilgisayarda farklı disk
bölümlerinde tutabilirsiniz.
Donanım Desteği: Ubuntu'da ekran kartı veya
diğer sürücüleri internette arayıp indirmemiz
gerekmez.”Donanım Sürücüleri” adlı program
donanımınızı tanıyarak uygun sürücüyü
internetten indirerek bilgisayarınıza yükler.
Ubuntu İşletim Sisteminin Özellikleri
Ubuntu İşletim Sistemi
Güncel : Ubuntunun arkasında
geniş bir geliştirici kadrosu vardır.
Bu kadro altı ayda bir yeni bir sürüm
çıkarır.
Özelleştirilebilir: İşletim sisteminin
özeliiklerini kendinize ya da işinize göre
düzenleyebilirsiniz.
Nasıl Program Yüklerim?
Ubuntu İşletim Sistemi
Ubuntu Yazılım Merkezi: Herhangi bir kod
yazmadadan kolaylıkla yazılım yüklememizi
sağlayan bir yazılımdır.
Synaptic Paket Yöneticisi: Ubuntu yazılım
merkezinde olduğu gibi sistemimize kolaylıkla
yazılım,kütüphane,dosya yükleyebiliriz.
-Yazılım yüklemek için synaptic paket yöneticisi ve
yazılım merkezi dışında başka yollarda vardır.
Windows programları Ubuntu'da çalışır mı?
Ubuntu İşletim Sistemi
Normal şartlar altında hayır. Windows üzerinde
kullandığınız programlar (eğer programın Linux
sürümü yok ise) Ubuntu'da sağlıklı bir şekilde
çalıştırılamazlar.
Eğer Windows'ta kullandığınız ve hiç bir şekilde
vazgeçemeyeceğiniz bir program varsa şansınızı
Wine denilen öykünücü program aracılığıyla
deneyebilirsiniz.
Bazı Windows Programlarının
Ubuntu'daki Karşılıkları
Ofis Yazılımları : (Daha Fazla)
Microsoft Office LibreOffice == OpenOffice.Org
Çokluortam Yazılımları :
Media Player Totem == VLC player
Grafik & Tasarım Yazılımları :
Adobe Photoshop Gimp == CinePaint
İnternet ve Ağ Yazılımları :
MSN Live Messenger Emesene == Empathy
Internet Explorer Mozilla Firefox == Chromium
Sistem Yazılımları:
Program ekle kaldır Synaptic Paket Yöneticisi
Antivirüs programı kullanmalı mıyım?
Ubuntu İşletim Sistemi
-Virüs programı denilince akla gelen, arka planda
çalışan ve sistemi tarayan bir yazılım akla gelir.
-Linux üzerinde çalışan bir anti-virüs programının
amacı Windows virüslerini tespit etmektir.
-Linux'te bulunan anti-virüs programlarının
çoğunluğu e-posta sunucularında kullanılır.
-Masaüstü bilgisayar kullanıcıları için gerekli
değildir.
Donanımlar Nasıl Tanıtılır?
Ubuntu İşletim Sistemi
-Ubuntu'da donanım tanıma işlemleri genellikle
otomatik olarak yapılır.
- Ubuntu ve beraberinde gelen Linux çekirdeği,
bünyesinde binlerce çeşit donanıma uygun sürücü
paketlerini bünyesinde barındırımaktadır
-Otomatik tanınmayan veya sorunlu çalışan
herhangi bir donanımınız olursa onun için bazı ek
ayarlar yapmanız gerekebilir.
Sıkıştırılmış Dosyaları Nasıl Açarım?
Ubuntu İşletim Sistemi
-Normal olarak ubuntuda .zip, .xz,
.tar.xz, .targz , tar. , bz2 ... gibi
uzantılara sahip dosyaları arşiv
yöneticisi ile açabiliriz.
- .rar uzantılı dosyaları açmak için ise yazılım
merkezine rar ve unrar yazıp çıkan paketleri
yüklememiz yeterlidir.
Gnome Masaüstü ve Menüler
Ubuntu İşletim Sistemi
-Gnome masaüstü ubuntu 10.04 sürümünde yüklü
olarak geliyor. İsteğiniz dahilinde farklı masaüstü
yöneticilerini(kde,xcfe...) kullanabilirsiniz.
-Gnome masüstünün özellikleri Sistem->Gnome
Hakkında bilgiye sekmesinden
bakabilirsiniz.
-Windowsta yaptığımız işlemleri
ubuntu ile yapabilmek için menüleri ve işlevlerini
iyi bir şekilde tanımalıyız.
Komut Satırında Linux Giriş
Linux Dosya Yapısı
Linux Dosya Sistemleri
Ubuntu İşletim Sistemi
Komut Satırında Linux
Shell (Kabuk) nedir?
Komut Satırında Linux
-Linux'un türetildiği UNIX sistemlerinde komutları
yorumlamak ve yönetmek için
kullanılan programa kabuk
Denir.
-Bütün Linux dağıtımlarında
bir kabuk bulunur.
-Kabuğun ubuntu sisteminde karşılığı Terminal
programıdır. Uygulamalar->Donatılar->Uçbirim
sekmesinden terminale ulaşabiliriz.
Gnome Terminal
Komut Satırında Linux
-Terminal penceremizi açtığımızda karşımıza ilk
gelen çıktı [email protected]:~$”
şeklindedir.
-Terminal programının hangi kabuğu öğrenmek
için “echo $SHELL” yazarsak “ ,”/bin/bash”
çıktısını alacağız.
-Üst kısımındanda görüldüğü gibi bash kabuğunu
kullanmaktayız.”bash” kabuğundan başka bir çok
kabuk vardır.
Kabuk(Shell) Çeşitleri
Komut Satırında Linux
bash(eskiden sh) Kabuğu : Bash kabuğu ilk
unix sistemlerinde hem sh ve ksh kabukları, hem
de bazı csh özellikleri için orjinal olarak geliştirilen
özellikleri içerir.
tcsh (eskiden csh) Kabuğu : C Kabuğunun (csh)
açık kaynak versiyonudur. Bu kabuk çoğu
Berkeley UNIX sistemlerde varsayınlan kabuk
olarak kullanılır
Kabuk(Shell) Çeşitleri
Komut Satırında Linux
ash Kabuğu: Unix sh kabuğunun ufak bir
versiyonudur. sh kabuğunun çoğu özelliğini
barındırmaz.
ksh Kabuğu: Ksh kabuğu sh kabuğunun atasıdır.
zsh Kabuğu: zsh kabuğu ise sh kabuğunun
klonlarından biridir. posix uyumludur (bash gibi).
Ancak yazım denetimi ve komut düzenlemeye
farklı yaklaşım gibi özellikler içerir.
Dosya ve Dizin Komutları
Komut Satırında Linux
cd komutu: Dizinler arasında gezinmemizi sağlar.
Örnek:
cd * cd ~ * cd / * cd .. * cd - * cd /var/games/ *
cd ~ /Masaüstü
pwd komutu: Çalıştığımız andaki dizinin
konumunu verir. Gnome terminalde bu özelliği
bize sağlamaktadır.
Dosya ve Dizin Komutları
Komut Satırında Linux
ls komutu geçerli dizindeki dosyaların bir listesini
verir.
Örnek:
ls * ls ~ * ls ~/Masaüstü * ls /lib * ls -l
cp komutu ile dosyaların bir kopyasını
oluştururuz.
Örnek:
cp /home/eren/Masaüstü/eren.txt.zip
/home/eren/Masaüstü/micro/kopya.zip
Dosya ve Dizin Komutları
Komut Satırında Linux
mv komutu ile dosyaları bir yerden başka bir yere
taşıma yapabiliriz.
Örnek:
mv taşınacakdosyakonum dosyanıntaşınacağıyer
rm komutu dosyaları silmek için kullanılır.
Örnek:
rm ~/Masaüstü/eren.txt * rm -R ~/Masaüstü/dosya
mkdir komutu dizin oluşturmanızı sağlar.
Örnek: mkdir eren mkdir ~/Masaüstü/eren2
Sistem Bilgisi Komutları
Komut Satırında Linux
Not: Gnome terminal'de case sensetive özelliği
bulunmaktadır. user,User,USER aynı değildir.
df komutu ile disk bilgisini okuyabiliriz.
Örnek: df * df -h
free komutu ile boş ve kullanılan hafızayı
öğrenebiliriz.
Örnek: free * free -m
Dosya ve Dizin Komutları
Komut Satırında Linux
top komutu ile bilgisayarın anlık işlemci , bellek
alanı vb bilgileri öğrenebiliriz.
Örnek: top * q
Uname komutu ile işletim sistemi bilgilerini
öğrenebiliriz.
Örnek: uname * uname -a
lsb_release komutu ile linux sürüm bilgilerini
öğrenebiliriz.
Örnek: lsb_release * lsb_release -a
Yetki Gerektiren Yürütme Komutları
Komut Satırında Linux
addgroup komutu ile sisteme kullanıcı grubu
ekleyebiliriz.
Örnek : sudo addgroup yenigrup
adduser komutu ile sistemde yeni bir kullanıcı
oluşturabiliriz.
Örnek : sudo adduser eren
passwd komutuyla kullanıcıya şifre atayabiliriz.
Örnek: sudo passwd eren * sudo adduser eren
yenigrup
Seçenek Komutları
Komut Satırında Linux
Komutlara ekstra parametreler vererek komuların
çıktılarını degiştirebiliriz.
Örnek:
ls * ls -s * ls -h * ls -sh * ls -a * ls -l
ls –size *ls –human-readable * ls | less
“man” ve Yardım Alma Komutları
Komut Satırında Linux
“komut –help” ve “man komut” komut satırında
bizim için önemli 2 komuttur.
Komutları anlamak , açıklamalarını öğrenmek için
-h ya da –help komutunu kullanmalıyız.
Örnek:
Örnek: man ls * man -d ls *man man * ls -h * help
help
Man ve help komutları birbirinden farklıdır.
Paket Komutları
Komut Satırında Linux
Paket yöneticisi, yazılım depolarındaki paketleri
kurmanızı, bilgisayarınızda var olan paketlerin
yeni sürümleri çıkmışsa güncellemenizi ve gerek
duymadığınız yazılımları bilgisayarınızdan
kaldırmanızı sağlar.
Paketler ile ilgili olan işlemlerimizi ise gnome
terminal aracılığıyla yapacağız.
Tanım: apt-get, dpkg , targz
apache_1.3.31-6.i386.deb
Paket Listesini Güncelleme Ve Paket Kurma
Komut Satırında Linux
Paket Listesini Güncelleme:
Paket listeleri /etc/apt/sources.list adresinde
bulunmaktadır.
Örnek: apt-get update
Paket Yükleme:
İhtiyaç duyduğumuz paketleri apt-get install
komutu ile yükleyebiliriz.
Örnek: apt-get install emesene *apt-get install
gpaint * apt-get install amsn
Paket Kaldırma Ve Güncelleme Komutları
Komut Satırında Linux
Paket Kaldırma:
Kullanılmayan ya da istediğiniz bir paketi apt ile
sistemden kaldırabiliriz.
Örnek: apt-get remove emesene * apt-get remove
amsn * apt-get remove –purge gpaint * apt-get
autoremove
Paket Güncelleme: Tüm paketleri tek bir komut
ile güncelleyebiliriz.
Örnek: apt-get upgrade * apt-get -u upgrade
Son
Teşekkürler
Download

02. Linux Dosya Yapısı