NASIL
BAŞARISIZ
OLURUM?
Dr.Samiye Kuzudişli
Derslerden tam not almak mı?
İyi bir meslek sahibi olmak mı?
Zengin olmak mı ?
Popüler olmak mı ?
Taktir edilmek mi ?
Lider olmak mı ?
Sevilmek mi ?
Saygı görmek mi ?
Başarılı olmak için?
Kendine inanmak (gerçekten istemek)
Hedef belirlemek ( ne istediğini bilmek,
yani kendini tanımak)
Araştırmacı olmak
Vazgeçmemek (yani pes etmemek)
Sabırlı olmak gerekir.
PEKİ BİZİ BAŞARI-SIZ
NEDİR?
YAPAN
Bir köpekbalığı aç halde bir akvaryuma
konulur. Balık akvaryumun her yerinde
yüzebilmektedir. Avlayacağı bir şeyler
aramaktadır.
Sonra akvaryuma küçük bir balık konur.
Köpekbalığı küçük balığı yemek için hemen
harekete geçer. Çünkü açtır (motivasyon),
küçük balığı yiyebileceğine inanmaktadır
(özgüven) ve küçük balığı yemenin kendi
ellerinde (kontrol) olduğunu
düşünmektedir.
Küçük balığı yemek için ilk saldırısında
kafasını ne olduğunu algılayamadığı sert
bir şeye çarparak şok geçirir. Çünkü bilim
adamları küçük balık ile köpekbalığının
arasına cam bir bölme yerleştirerek onları
ayırmışlardır!
Sonra bir daha dener, yine kafasını cama
çarpar. Bir daha dener, tekrar aynı şeyi
yaşar.
Yaklaşık 48 saat sonra köpekbalığı küçük
balığı yemek için uğraşmayı bırakır. Çünkü
ne yaparsa yapsın o küçük balığı
yiyemeyeceğine inanmıştır.
Deneyin ikinci aşamasına geçildiğinde
araştırmacılar aradaki cam bölmeyi kaldırır.
Artık köpekbalığı isterse küçük balığı
yiyebilecektir. Önünde hiçbir engel
bulunmamaktadır. Çok da açtır!
Şaşırma sırası bilim adamlarındadır. Çünkü
köpekbalığı küçük balığı yemek için hiçbir
şey yapmaz.
Sizce köpekbalığı küçük balığı neden
yemedi?
Öğrenilmiş
Çaresizlik/Öğrenilmiş
Başarısızlık
Öğrenilmiş çaresizlik, kişinin herhangi bir
durumda çok sayıda başarısızlığa uğrayarak,
bir şey yapsa da hiçbir şeyin
değişmeyeceğini, olayların kendi kontrolünde
olmadığını, o konuda bir daha asla başarıya
ulaşamayacağını düşünüp bir daha deneme
cesaretini kaybetmesidir.
Filler nasıl eğitilir?
Sıçrayan pire deneyi?
Hindistan’da bir fil yavrusu yakalandığında;
Kalın bir zincirle kalın bir ağaca bağlanır. Yavru fil
kaçmaya çalışır ama kaçamaz. Zamanla kaçma
denemelerini bırakır. O ağaçtan hiçbir zaman
kurtulamayacağına inanır. Esareti öğrenmiştir artık.
Bu aşamada ayağındaki zinciri ağaçtan sökerek,
bir odun parçasına bağlarlar.
Ancak fil kaçma girişiminde bulunmaz.
Çaresizliği öğrenmiş, kaçmasının kendi elinde
olduğuna inanmamıştır. Bu “Öğrenilmiş
çaresizliktir.”
Öğrenilmiş çaresizlik hepimizin içinde az ya da
çok vardır.
Hepimiz bir şeyleri defalarca deniyor, yanılıyor,
başaramıyoruz.
Sonra bir daha yanılmamak için denemiyoruz.
Bu sırada şartlar değişiyor, eğer denersek
başarılı olabileceğimiz bir hale geliyor ama biz
ezberlediğimiz gibi yaşamaya devam ediyoruz.
Arazi değişiyor ama bizim zihin haritamız
değişmiyor.
Böylece başarısızlığı öğrenmiş oluyoruz.
Bu durum bize milyarca insanın neden
başarısızlık halinde yaşadığı halde
başarılı olmak için hiçbir şey
yapmadığını gösteriyor.
Öğretilmiş çaresizlik:
Kafese beş maymun koyarlar.
Ortaya bir merdiven kurarlar.
Kafesin tepesine de iple muz asarlar.
Herhangi bir maymun merdivenleri çıkarak muzlara
ulaşmak istediğinde, dışarıdan üzerine soğuk su
sıkarlar.
 Sadece merdiveni çıkmaya çalışan maymun değil,
diğerleri de bu soğuk sudan nasibini alır.
 Bütün maymunlar bu denemeler sonunda
sırılsıklam ıslanırlar.
 Bir süre sonra muzlara doğru hareketlenen
maymun diğerleri tarafından engellenir.




 Son olarak en en başta ıslanan maymunların
dördüncüsü ve beşincisi de yenileriyle değiştirilir.
 Tepelerinde bir salkım muz asılı olduğu halde artık
hiçbiri merdivene yaklaşmamaktadır. Neden mi?
 Çünkü burada işler böyle gelmiştir ve böyle
gitmektedir.
 Maymunlar çaresizliği öğrendi ve kendinde sonra
gelenlere zorla öğrettiler.
Öğrenilmiş çaresizliğe karşı, öğretilmiş
çaresizlik
 Öğrenilmiş çaresizlik teorisinde bireyler
deneme yanılma sonunda çaresizliği öğrenir.
Öğretilmiş çaresizlikte ise, kişi herhangi bir
deneme yaşamasa da, toplum tarafından
bireye çaresizlik kültürü yüklenir.
 Öğrenilmiş çaresizlik kültüründe, bireye neleri
yapmamaları gerektiği o kadar güçlü bir
şekilde öğretilir ki, o kişi o alanda yeni bir
denemede bulunmayı aklından bile geçirmez.
Kişi deneyip yanılmadan doğuştan kaybetmeyi
kabul eder.
Özgüven eksikliği
 İstatistiklere göre bir çocuk ergenlik çağına gelinceye kadar
ortalama 18.000 defa anne babasının“yapma, elleme,
dokunma” gibi sözlerini duyuyor.
 Böyle olunca da insanda yapamama edememe özellikleri
gelişiyor.
 Özgüvenini yitiriyor.
Mazeretçilik













Türkiye’de yaşamak,
anne babanın eğitimsiz olması,
fırsat eşitsizliği,
bozuk sistem veya sistemsizlik,
elinden tutanın olmaması,
büyük şehirde oturmamak,
parasızlık,
yeteneklerini keşfedecek şahıs veya kurumla karşılaşmamış
olmak,
isteksizlik hayal kırıklıkları,
kalitesiz çevre,
vasıfsız insanlar,
kötü yönetim,
ekonomik ve siyasi krizler gibi.
Ve Atalet
Atalet
 Atalet fizik biliminde “eylemsizlik hali”, kişisel
gelişim terminolojisinde “amaca yönelik eyleme
geçememe” demektir.
 Atalet içindeki insanların bulundukları durumdan
kurtulamamalarını açıklayan tipik bir örnek vardır.
 Bu örnek meşhur “ suyu ısınan kurbağa”
deneyidir.
Suyu ısınan kurbağa
Bir kurbağa sıcak suya direkt atılır. Yaşadığı “şok
değişim”in etkisiyle kurbağa zıplayarak atıldığı
kaptan çıkar.
İkinci denemede kurbağamız bu defa içinde oda
sıcaklığında su bulunan bir kaba konur. Kap bir
ısıtıcının üzerine konur ve kurbağanın suyu ısınmaya
başlar! Su ısındıkça kurbağa gevşemeye, rehavete
ve atalete düşmeye başlar. Suyun sıcaklığı “yakıcı”
seviyeye ulaştığında kurbağa zıplayıp kaptan dışarı
çıkmaya çalışır ama artık bacak reflekslerinin
“çalışmadığını” görür.
Ataletin insanı etki altına alma şekli de
yaklaşık olarak böyledir.
İşte örnek bir ataletli
öğrencinin anotomisi!
Başarılı bir öğrenci olmak ister misin? Evet
Başarılı bir öğrenci olmak için ne yapman
(ders çalışman) gerektiğini biliyor musun?
Evet
 Başarılı bir öğrenci olmak için niçin ders
çalışmak gerektiğini de biliyorsun. Evet
 Okuman yazman var. Nasıl ders
çalışacağını da biliyorsun değil mi? Evet
 Ders çalışmayıp başarısız bir öğrenci
olmakla neler kaybettiğini biliyor
musun? Evet
 Dersine çalışıp da başarılı bir öğrenci
olursan neler kazanacağını biliyor
musun? Evet
 Elini kolunu bağlayıp ders çalışmana
dıştan engel olan birileri var mı?
Hayır
 O halde neden derslerinde başarılı
değilsin? Bilmem
Atalet üreten inanç ve düşünceler
Değişmezlik inancı: Böyle gelmiş, böyle gider.
Etkisizlik inancı: Bu işe yaramaz ki.
Gereksizlik inancı: Yapsam ne değişecek ki?
Yararsızlık inancı: Bunu yapmamın hiçbir faydası
olmaz.
Erteleme inancı: Bunu daha sonra yaparım.
Anlamsızlık inancı: Bunu yapmamı istemeleri çok
saçma.
Kontrolsüzlük inancı: Bunu yapmak benim
elimde değil ki.
Yetersizlik inancı: Ben kim oluyorum, bu işi
yapamam ki?
Mükemmeliyetçilik: En iyisini yapabilecek
seviyeye gelinceye kadar hiçbir şey
yapmamalıyım.
Başarısızlık beklentisi: Ben bu işi yüzüme
gözüme bulaştırırım.
Başarıya giden yol
Hedef belirleme
Plân yapma
İyi bir ortam oluşturma
Verimli çalışma yollarını
Motivasyonu sağlama
öğrenme
Yapamam
Yapabilirim
İnanmıyorum
İnanıyorum
Zamanım yok
Zaman yaratacağım
Acaba
Mutlaka
Korkuyorum
Kendime güveniyorum
Olanaksız
İnançla herşey mümkündür
Eğer
Yapacağım
Bilmiyorum
Öğreneceğim
Daha önce hep kaybettim
Bu sefer kazanacağım
Sonra
Şimdi-şu an
Başarısızlık nedenleri?
Motivasyon eksikliği
Ani dürtüleri kontrol eksikliği
Azim ve vazgeçmeme özelliğinden mahrum
olmak
Yanlış yetenekleri kullanmak
Düşünceleri aksiyona çevirememek
Sonuca ya da ürüne yeterince
odaklanamamak
Başlamaktan korkmak
Sürekli erteleme ya da sürüncemede bırakma
alışkanlığı
Başarısızlık korkusu
Kendimize ilk olarak şu soruyu
sormalıyız;
‘‘Ben kime ve neye göre
BAŞARISIZIM?..”
Unutmayalım ki; “insan ne olduğunu
düşünüyorsa, o’dur!...”
"Söylediklerinize dikkat edin, düşüncelere dönüşür.
Düşüncelerinize dikkat edin, duygularınıza
dönüşür. Duygularınıza dikkat edin,
davranışlarınıza dönüşür. Davranışlarınıza dikkat
edin, alışkanlıklarınıza dönüşür. Alışkanlıklarınıza
dikkat edin, değerlerinize dönüşür. Değerlerinize
dikkat edin, karakterinize dönüşür. Karakterinize
dikkat edin kaderinize dönüşür.”
Gandi
RALPH WALDO EMERSON'IN BAŞARI
TANIMI....
 SIK SIK GÜLMEK VE ÇOK SEVMEKTİR;
 AKILLI İNSANLARIN SAYGISINI VE ÇOCUKLARIN SEVGİSİNİ
KAZANMAKTIR;
 DÜRÜST ELEŞTİRMENLERİN ONAYINI ALMAK;
 SAHTE DOSTLARIN ARKADAN VURMALARINA DAYANMAKTIR;
 GÜZELİ SEVMEKTİR;
 HERKESTEKİ EN İYİYİ BULMAKTIR;
 KARŞILIK BEKLEMEYİ HİÇ DÜŞÜNMEDEN KENDİLİĞİNDEN
VERMEKTİR;
 GERİDE; İSTER SAĞLIKLI BİR ÇOCUK, İSTER KURTARILMIŞ BİR
RUH, İSTER BİR PARÇA YEŞİL BAHÇE, İSTER İYİLEŞTİRİLEN BİR
SOSYAL DURUM BIRAKARAK DÜNYANIN İYİLEŞMESİNE KATKIDA
BULUNMAKTIR;
 GÖNLÜNCE EĞLENMEK VE GÜLMEK;
 KENDİNDEN GEÇEREK ŞARKI SÖYLEMEKTİR;
 TEK BİR KİŞİ BİLE OLSA, BİRİNİN SİZİN VARLIĞINIZDAN ÖTÜRÜ
DAHA RAHAT NEFES ALDIĞINI BİLMEKTİR;
İŞTE BU BAŞARILI OLMAKTIR.
Download

nasıl başarısız olurum?