Bakım, yönetim ve besleme programında radikal
değişikler yapılmamalıdır (nakil ve değişik çevre
şartları gibi).
Hayvanlar aşırı yağlandırılmamalıdır.
Retensiyo sekundunaryum
Genellikle doğum sonrası gözlenen bir olgu
Ancak iyi bir bakım, sevk ve idare ile bu olgular
%10’ a ve daha aşağıya çekilebilir.
Hastalığın döl verimi üzerine etkisi uterus
involusyonunun gecikmesine ve kronik metritis
ile kısırlığa yol açabilir.
1
Kısırlık
Aşırı yağlı veya zayıf ineklerde beslenmeye
bağlı bir sorun..
İneklerde VKS’nin iyileştirilmesi önem taşır.
Aşırı yağlı inekler doğum sonrası zayıf ineklere
oranla retensiyo sekundunaryum, metritis ve
kistik ovaryum gibi sorunlar daha çok görülür.
Aşırı zayıf inekler ise genellikle yetiştirme
sorunları ile karşı karşıya kalmaktadırlar.
2
Pik döneminde bulunan süt ineklerinin VKS 2.5’ in
altına düşmemesi gerekir.
Kuruda bulunan ineklerde VKS 3.5 olmalı ve kuru
dönem boyunca bu skor korunmalı.
Süt ineklerinde aşırı kondisyon;
– Yemin etkin kullanma yeteneği,
– Yemin enerji kapsamı,
– Aşırı enerji alım süresi,
– Döl verimi durumu ve süt üretim düzeyi ile ilgilidir
3
DÜŞÜK SELÜLOZ ALIMI İLE İLGİLİ HASTALIKLAR
Sindirim ve yem tüketiminin durması
Nişasta dengesizliğine bağlı olarak oluşur ve
ruminal pH aside kayar.
Yem tüketimindeki ciddi dalgalanmalar, düşük
selüloz alımının belirtileridir.
Yem tüketimi ve süt verimi en üst düzeye
ulaşamaz.
4
Karaciğer apseleri
Uzun süre yüksek düzeyde konsantre yem ve
düşük miktarda kaba yem tüketimi sonucu..
Ruminal asiditenin yüksek olması rumen
erozyonuna veya ülserlerine yol açar.
Bazı bakteriler kan dolaşımına girerler.
Karaciğerden filtre edilen bu bakteriler
enfeksiyona neden olurlar ve bu organda
apseler meydana gelir.
Sonuçta karaciğerin fonksiyon etkinliği bozulur.
5
Abomazum yer değiştirmesi
Abomasumun gaz, sıvı veya her ikisinin etkisi ile
gerilmesi ve anormal bir pozisyon alması..
Abomasum genellikle sola ve yukarıya doğru
hareket eder ve rumen ile abdominal duvarın sol
kısmı arasına gelir.
Genellikle doğumu izleyen iki hafta içinde oluşur.
İleri gebelikte
Aşırı miktarda
Kurudaki ineklerde
konsantre yem
Buzağılamayı izleyen dönemde
verilmesi
6
Yem tüketiminin durması veya kesilmesi,
Sınırlı bağırsak hareketi,
Normal vücut ısısı,
Süt veriminin azalması,
Halsizlik gibi..
7
Laminitis (fürbür)
Kaba yem konsantre yem oranının çok dar
olması..
Timpani, sindirim veya yem tüketimi durur
Ruminal asidozis ile ilişkilidir.
Topallık ve sürekli bir rahatsızlığa neden olur
İnekler ayaklarındaki ağrılar nedeniyle yeme
daha az zaman ayırır (KMT, Süt verimi )
8
Tırnak hastalıkları beslenmeye bağlı
hastalıkların % 15’ ini oluşturur.
Tırnak hastalıklarının nedenleri:
– ketozis,
– rasyon HP fazlalığı,
– süt üre miktarının 350 mg/kg’ dan fazla
olması,
– Normalin üzerinde nişasta ve şeker tüketimi
artırır.
9
Tırnak hastalıklarının ortaya çıkması;
– Sütteki somatik hücre miktarı ve döl verimi
bozuklukları (sakin kızgınlık, yumurtalık kistleri
ve uterus kistleri) ile pozitif ilişki içerisindedir.
Tırnak hastalıkların önlenmesinde biotin önemli
(mikrobiyel biyotin sentezine desteklemek için
günde inek başına 20 mg biotin)
Rumen tembelliği (rumen atonisi)
Ani yem değişiklikleri ve stres rumen atonisine
neden olur.
Normal fermantasyon bozulur.
10
Ortaya çıkan diyare olgularında gaita sulu
kahverengi görünümdedir.
Hayvanlarda zayıflama ve dehidrasyon görülür,
sol.sist. enfek. ortaya çıkabilir.
Rumen atonisini önlemek için mera yemlemesini
takiben hayvanlara kaba yemden zengin lezzetli
rasyonlar verilmelidir.
Hasta hayvanlar ayrı bölmeye alınarak tedavi
edilmelidir.
11
Asidozis (Laktik asidozis)
Rumende
Mikrobiyel büyüme
Kolay eriyebilir CHO zengin
yemler rumende hızlı fermente olur
Rumen pH değeri 5.5
pH 5.8-6.2
AKUT ASİDOZİS
İneklerde asidozis
Etiyoloji
Ani rasyon değişiklikleri
Besleme hataları
Aşırı konsantre yem tüketimi ve
Bazı sağlık problemleri ile birlikte seyreder
12
Subklinik asidozis
Aşırı miktarda şeker ve
nişasta gibi kolay
eriyebilir CHO tüketilmesi
Rasyon HS düzeyinin
düşük olması
pH değeri 5.5
İklim ve barınak etkili
Subklinik asidozisde dışkıda;
– Su miktarı artar
– Parçalanmamış yem taneleri ve
– Hava kabarcıkları gözlenir.
13
Klinik bulgular
Gri-boz, köpüklü dışkı
Anal bölge ve kuyruk kirli..
Rumen hareketleri
Yem tüketimi durur,
Kalp atışları
Şiddetli ishal
Rumende gürültülü gaz birikimi
Laminitis, rumenitis, karaciğer apsesi,
poliensefalomalazi ve ayak çürüğü gibi hst.neden olur
14
Hastalık:
Yemlerin iyi karıştırılması
Rasyon değişikliğinin kademeli olarak yapılması
Konsantre yeme yavaş geçilmesi ile ÖNLENİR.
Konsantre yem tüketimi
Tırnak hastalıkları ve
Sağlık problemleri artmakta
YYO ve verim performansı
Hafif seyreden olgularda; geçici iştah azalması
Rumen hareketlerinde azalma
Süt veriminde düşme,
Gaita, renk ve kıvamında değişiklikler gözlenir. 15
Orta dereceli olgularda;
Yem ve su tüketimi durur
Süt veriminde ani
Hayvanlar durgunlaşır,
İsteksiz davranma,
Devamlı yatma isteği,
İnleme, diş gıcırtıları..
Kimi olgularda;
Şiddetli olgularda;
• Huzursuzluk ve sancı
• Sinirsel belirtiler..
Kısa sürede koma
Hayvanlar yatar vaziyet alır
Tedavi edilmezse ölüm
16
Koruma
Hayvanlara kaba-konsantre yem birlikte verilmeli
Yemleme ufak porsiyonlar halinde gün boyu..
Rasyon KM % 28-35 oranında NDF bulunmalı
17
Koyunda asidozis
Aşırı konsantre yem tüketimi
Ani rasyon değişikliği
Rumende laktik asit üretimi
(St. Bovis, laktobasillus supp.,
butyrivibrio fıbrisolvens gibi..)
pH 5.0
ve rumende stasis
ASİDOZİS
18
Etiyoloji
Tahıl taneleri
İnce öğütülmüş tahıllar
Değirmencilik artıkları
Taze şeker pancarı ürünleri,
Patates, elma
Bira ve fermentasyon sanayi ürünlerinin
…
Ayrıca;
Kaba yemin HS içeriğinin düşük olması
rumenin pH değerini düşürür.
19
Rumen sıvısında mikrobiyolojik değişiklikler
Dengeli beslemede rumende gram (-) mikr. hakim
Akut asidozis de gram (+) mikr.(laktobasillus)..
pH 5 ve gram (-) mikr
tamamen ölür
Protozoonlar dahi kaybolur.
Sonuç; laktik asit konsantrasyonu 3 g /100 ml ulaşır.
20
Rumen pH değeri 4 ve
Osmotik basınç
Dehidrasyon
Rumende stasis
Epitel tahrip olur ve gram ( - ) mikr. kaybolur
Ortamda laktik asit mikr.
21
Metabolik asidozis
Akut
Fazla miktarda tahıl
Nişastanın birden bire
alıştırılmadan tüketilmesi
Kronik
Beside;
Az miktarda lezzetsiz
kaba yem
Fazla kesif yemle besleme
22
Çok sayıda gram (-) mikr.
endotoksinler
Proteinli maddelerin parçalandığında histamin, tyramin
Laminitis, topallık, tırnak bozuklukları oluşur
Sonuçta;
Rumen duvarı tahrip olur
Karaciğerde apse ve nekroz
Rumende stasis
Vücudun asit-baz dengesi bozulur
Kanın alkali rezervi ve METABOLİK ASİDOZİS
23
Kandaki değişiklikler
Kan glikozu
Üre
Hemoglobin
Klinik bulgular
Ca
Mg
P
Total billurubin
İdrar miktarı
İdrar asidik
Aşırı yem tüketiminden sonra 12-36. saatlerde bulgular..
İlk bulgu, inkoordinasyon ve ataksi
Yem yemede isteksizlik
İştah azalır ve durur
Performans düşer.
24
Laminitis şekillenir
Rumen hareketleri ve fermentasyon olayları durur
Rumen içeriği hamur kıvamını alır
Abdominal ağrı ve ishal
Nabız ve solunum artar
Deri elastikiyeti kaybolur (24-48 saat içinde)
Diş gıcırdatması, inleme, sancı
Hayvan yatar, kalkamaz, sonuçta KOMA VE ÖLÜM
Akut safhadan sonra yavru atma
25
Tedavi
Rumen içeriği boşaltılır
Sağlam hayvanın rumen sıvısı günde 2-3 litre, 2-3 gün
MgC03
Mg (OH)2
CaCO3
Anti asitler
800 000 Ü penicilin
0.5 - 1 g tetrasiklin
20-30 g
Laktik asit mikr.
üremesini önlemek
26
100 g ekmek mayası
İyonofor antib (monensin, salinomycine)
Asit-baz dengesi için NaHCO3 0.5 mEq/kg CA iv
Koyuna 15-20 g/gün NaHCO3 oral
Eletrolit denge için %5’lik NaHCO3 sol. 60 mI. iv
İskelet ve rumen
kaslarının tonusunu
Kalsiyum glukonat 10-20ml
B1 vitamini 100- 200mg
Metilen mavisi
27
Antihistaminikler ve kortikosteroidler
Toplam rasyon miktarı
Kaliteli kuru ot
Koruma
Aşırı konsantre yem vermekten kaçınılmalı
Tedricen alıştırarak verilmeli
Kaba yemden konsantre yeme geçiş 10-12 gün
Konsantre yeme %1 NaHCO3 katılmalı
Rasyonda kaba yem oranı en az %10 olmalı
28
Rasyona monensin, lasolisid, salinomisin gibi
iyonoforlar katılmalı
– Rumen pH değerinin yüksek olmasını sağlar
– Rumen laktat konsantrasyonunu düşük tutarak
YYO olumlu etki yapar.
29
Rumen alkalozu
Daha çok protein oranında fazla, CHO oranının
düşük olduğu rasyonlarla beslenme ortaya çıkar
Protein sindiriminin artar ve aynı zamanda CHO
fermentasyonu azalır.
– Rumen pH
– Mikrofloranın aktiviteleri azalmakta ve sind.
fonksiyonları bozulur
30
Hastalığın primer nedenleri;
Açlık üretiminde asit üretiminin azalması
Aşırı miktarda proteinli besleme
Aşırı üre verilmesi
Meraya çıkarılma (hayvanlara aniden
proteince zengin yeşil otların yedirilmesi)
Ağız yoluyla alkali maddelerin verilmesi
(kontrolsüz sodyum bikarbonat ve toprakla
karışmış silaj yemleri)
31
Semptomlar
Süt ineklerinde iştahsızlık, salya artışı, rumen
hareketlerinde azalma, huzursuzluk, şiddetli
titremeler veya tetani, hafif timpani ve zaman
zaman ishal görülür.
Süt yağı azalır
pH 7.5-8.0
İnfusoriaların yoğunluğu normal, aktiviteleri
azalmıştır.
32
Sağaltım
Ön midelerin içeriği boşaltılmalıdır
Boşaltıldıktan Ph düzeltilir
– Üzüm sirkesi (500-750 ml) + 5litre su
– Sirke asidi 0.5 L %80 + 5-10 L su
pH nötre geldikten sonra taze rumen içeriği 5-10
L içirilir.
Karaciğeri korumak için methionine…
Diyet uygulamasına özen gösterilir.
– Kolay sindirilebilir CHO ilave edilmeli
33
TİMPANİ
Rumende anormal gaz birikimi
Rumen içeriği normalde 3 tabakadan oluşur:
– Alt bölümde sıvı tabaka
– Orta kısımda daha kompakt yapı
– En üst kısımda ise gaz tabakası
• Normalde oluşan gazlar geğirme ile kaybolur
• Gazın rumenden uzaklaşması herhangi bir
nedenle engellendiğinde TİMPANİ meydana gelir.
34
Gaz oluşumu
Diyaframa basınç
Akciğere basınç
Solunum güçlüğü
Rumende içeriğin durumu
35
Kronik timpaniye yol açan rasyonlar
– Ruminal pH asidik olur
– Besin maddeleri sindirimi düşer
– Yem tüketimi minimuma iner.
Aşırı miktarlarda körpe, özsu bakımından zengin
yonca ve üçgül gibi baklagillerin tüketimi köpüklü
akut timpanilere neden olur.
36
Etiyoloji
Ani yem değişiklikleri
Aşırı konsantre yem tük.
Yetersiz kaba yem alımı
Çok ince öğütülmüş yem
Taze baklagil otları
• Abdominal basınç
• Rumende serbest
gaz birikimi
• Şiddetli olgularda çift taraflı şişkinlik
• Besi hayvanlarında besi programının başlangıç aylarında
veya rasyon değişikliği yapıldıktan sonraki günlerde..
37
Yüksek miktarda tahıl içeren rasyonların tüketimi
Üçgül ve yonca (saponin) küçük köpüklü gazlara
(pH 4.4-5.5 en yüksek düzeyde)
Rasyon KM % 50’ den fazla konsantre
yemlerden oluşması durumunda daha fazla gaz
KM ve HS bakımından fakir yeşil yemlerin
tüketimi
çiğneme ve geviş getirme
Tükürük sekresyonu
38
Klinik bulgular
Emen buzağı ve kuzularda sütün hızlı veya aşırı tüketimi
8 hafta buzağı, 3 hafta kuzularda
Kaba yemin parça büyüklüğü 6 mm
GAZ OLUŞUMU
39
Yetersiz lignin içeren ve öğütülmüş kaba
yemler
Buzağılarda omasum
tıkanması
Kronik timpani
Tedavi
• Hayvanların yürütülmesi
• İyonofor antibiyotikler kullanılabilir
• Akut vakalarda trokar vasıtasıyla gaz dışarı alımı
• Özefagustan rumene gönderilecek plastik tüp…
40
Koruma
Körpe ot içeren meralarda otlatılmaya dikkat…
Baklagillerce zengin meralarda sınırlı otlatma
Pancar ve patates ile yemlemeye dikkat edilmeli
Aşırı konsantre yem uygulamalarında saman…
Özsu bakımından zengin körpe yonca ve üçgül,
kuru kaba yemlerle verilmeli
İyi bir besleme programı
41
Yeşil yem hasat, nakliye ve depolama sırasında
kızışmamış olmalı
Üçgül ve yonca miktarı her öğün için 1 kg KM/100
kg CA düzeyinde sınırlanmalı
Günlük yem 3-4 öğün halinde ve artan miktarlarda
Besi sığırları rasyonları KM de en az % 12 HS
42
MİNERAL DENGESİZLİKLERİ VE
YETERSİZLİKLERİNE BAĞLI HASTALIKLAR
Süt humması (hipokalsemi)
İneklerde süt humması (doğum felci)
Doğumu izleyen 6 ile 48 saat içinde ortaya çıkar.
5 yaş
ile yüksek verimli hayvanlar duyarlı
İyi kondisyonda bulunan inekler daha duyarlı
43
Etiyoloji
Doğumla birlikte;
Yüksek verim için gerekli Ca yemden alınamaması
Yemdeki Ca yararlanılamaması
İskeletteki Ca’ un mobilize olamaması
• Hastalık oluştuğunda kan Ca düzeyi aniden
• Doğum öncesi Ca bakımından zengin yem verilmesi..
Aşırı miktarlarda Ca kemiklerden mineralin mobilize
olmasında rol oynayan parathormonun
44
Doğumdan önce buzağı günde 5 g Ca ihtiyac..
kolostrum ile günde 20 g Ca atılır.
Paratroid bezinin aktivitesinin azalması ile kan
Ca düzeyi hızla düşer.
Klinik bulgular
Hasta inekler;
Durgunlaşır
Zayıflar
Arka ayklarda tamamen felç oluşur
Hayvanlar şuurunu kaybeder
Tedavi edilmeyen hayv. 2-24 saat içinde ölür.
45
Hastalığa bağlı olarak;
Kasların zayıflaması sonucu güç doğum
Uterus prolapsus riski
Retensiyo sekundunaryum meyili
Dölverimi performansı
Rumen kaslarında tonus kaybı
Abomazum yer değiştirme olgularında
Mastitis riski
Süt verimi
Sürüde verimsel yaşam kısalır
46
Koruma
Düşük düzeyde Ca
içeren yemler
Doğumdan 2-3
hafta önce
PARATROİD BEZİ AKTİVASYONU
Kalsiyum karbonat
200 g
Kalsiyum fosfat
1 litre suda eritilir
Duyarlı hayvanlara doğumdan sonra
Anyonik tuzlar
doğumdan 3 hafta önce
Baklagil ağırlıklı yemleme
Amonyum klorit
Amonyum sülfat
Kalsiyum sülfat
47
Magnezyum sülfat
Koyun ve keçilerde süt humması
Kan Ca
Keçilerde doğumu izleyen ilk 3 gün
Koyunlarda gebeliğin son dönemi ve
laktasyonun ilk dönemi
Hastalığın oluşmasında;
Hayvanın yaşı:
Laktasyon sayısı arttıkça hastalığın insidansı artar.
Irk: Sütçü ırklarda daha fazla
Beslenme faktörü:
Kuru dönemde optimum düzeyde rasyonlarla Ca alımı
48
Tedavi
İneklerdeki gibi..
Akut vakalarda;
Keçilerde kalsiyum boroglukonat
– %40 sol. 25 ml iv.
Koyunlarda kalsiyum boroglukonat
– %40 sol. 50 ml iv.
49
Download

2.1 - Uzman Veteriner