KLİNİK BİYOKİMYAYA VE
ENZİMOLOJİYE GİRİŞ
Yrd.Doç.Dr.Mustafa ALTINIŞIK
ADÜ TIP FAKÜLTESİ
BİYOKİMYA AD
1
Klinik Biyokimya Tanımı
• Biyokimya, canlı
yapı taşlarını ve
canlılık olaylarını
molekül düzeyinde
inceleyen temel bilim
dalıdır.
• Klinik Biyokimya, sağlıkta
ve hastalıktaki
biyokimyasal
mekanizmaları tanı, ayırıcı
tanı ve prognoz tayinindeki
testlerin seçimi, tekniği,
sonuçların yorumlanması
ve klinisyenlere
konsültasyonu da içeren,
tıbba özgün bir laboratuvar
bilimidir.
2
Biyokimyasal Analizler veya Testler 1
• A) Kuruluşlarına göre klinik
biyokimyasal analizler
1) Kalitatif (nitel) analizler
2) Kantitatif (nicel) analizler
g/dL (%g), mg/dL (%mg), g/dL, ng/dL,
pg/dL,
g/L (mg/mL), mg/L (g/mL)
3
Biyokimyasal Analizler veya Testler 2
• B) İncelenecek maddelere göre klinik
biyokimyasal analizler
1) Metabolitlerin miktar tayini
2) Enzimlerin aktivitelerinin tayini
3) Vitaminlerin miktar tayini
4) Hormonların miktar tayini
5) Yükleme testleri
4
Biyokimyasal Analizler veya Testler 3
• C) Kullanılan materyal miktarına göre
klinik biyokimyasal analizler
1) Makrometodlar
2) Semi-mikrometodlar
3) Mikrometodlar
4) Ultramikro metodlar (mikrolitreler
metodları)
5) İleri ultramikro metodlar (nanolitreler
metodları)
5
Biyokimyasal Analizler veya Testler 4
• D) Kullanılan ayıraçlara (reaktifler,
reagent’lar) göre klinik biyokimyasal
analizler
1) Hazırlanacak ayıraçlarla yapılanlar
2) Hazır ayıraçlarla ve kitlerle yapılanlar
3) Ayıraçlı şeritler ya da daldırma çubukları
(dipstick) ile yapılanlar
6
Biyokimyasal Analizler veya Testler 5
• E) Elle işleme ve otomatlaşma
gereksinimine göre klinik biyokimyasal
analizler
1) Manuel analizler. Elle işlenen metodlar
2) Otomatlaştırılmış analizler. Otoanalizör
gerektiren metodlar
7
Biyokimyasal Analizler veya Testler 6
• F) Kullanılışlarına göre klinik
biyokimyasal analizler
1) Sık kullanılan analizler
2) Acil analizler. Hemoglobin, kan grubu,
hematokrit, glukoz, üre, kreatinin, sodyum,
potasyum, klorür, kalsiyum, bilirubin, kan
gazları, AST, ALT, CK, CK-MB, Amilaz
analizi
8
Miktar Tayini Metodları
1
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
1) Gravimetri (tartım metodu)
2) Titrimetri (volümetri)
3) Kolorimetri
4) Fotometri
5) Nefelometri ve türbidimetri
6) Refraktometri
7) Polarimetri
8) Gazometri
9) Spektrometri
10) Flüorometri
9
Miktar Tayini Metodları
2
• 11) Kemilüminesans
• 12) Elektrokemistri
ISE ( iyon selektif elektrotlar) ile analiz
• 13) Elektroforez
• 14) Kromatografi
• 15) İmmünodiffüzyon
• 16) Radyoimmünoassay (RİA)
• 17) Otoanaliz
10
Biyolojik Materyal Türleri
1
• biyolojik sıvılar
Kan, idrar, beyin-omurilik sıvısı (BOS,
serebrospinal sıvı), amniyon sıvısı, mide
özsuyu, sperma
Plevra sıvısı, periton sıvısı, eklem sıvısı
(sinovyal sıvı)
ovaryum kisti, hidatik kist gibi kist sıvıları
ve çeşitli fistüllerden sızan sıvılar
11
Biyolojik Materyal Türleri
2
• safra yolu ve idrar yolu taşları gibi katı
kısımlar
• biyopsi parçaları
• özel ponksiyon yoluyla alınan punktatlar,
kemik iliğinden aspirasyonla alınan
aspiratlar, bronkoalveoler lavaj sıvısı
(BAL)
• solunumla verilen hava
12
Biyolojik Materyallerin
Transportu
sıvı ve katı karakterli
elde edilmesi, çalışılır hale
saklanması,
yapılacak
analize veya laboratuvar
özellik gösterir.
materyallerin
getirilmesi ve
biyokimyasal
testine göre
13
Hataların Preanalitik Kaynakları
1
Laboratuvar
test
sonuçlarına
ölçümden önce etki eden faktörler
14
Hataların Preanalitik Kaynakları
2
• örneğin alınmasından önce etkili
faktörler
• örneğin alınması sırasında etkili faktörler
• örneğin alınmasından sonra etkili
faktörler
15
Klinik enzimolojinin tanımı
• İnsanlarda görülen hastalıkların tanı
veya ayırıcı tanısının yapılması ve
sağaltımın izlenmesinde enzimatik
ölçümlerin uygulanması ile ilgilenen
bilim dalı
16
Enzimatik ölçümler için uygun
biyolojik materyaller
• biyolojik sıvılar: Kan, BOS, amniyon
sıvısı, idrar, seminal sıvı
• eritrositler
• lökositler
• doku biyopsi örnekleri
• doku hücre kültürleri
17
Kan enzimlerinin aktivite
tayinlerinde dikkat edilecekler
• Kan, antikoagulansız tüpe (düz tüp)
alınmalıdır
• Kan genellikle venden alınır
• Kan alırken hemolizden kaçınmalıdır
• Kan, pıhtılaşmasından hemen sonra
santrifüj edilerek serum ayrılmalıdır
• günlük taze kan kullanılması en iyisidir
18
Klinik tanıda önemli olan
serum enzimleri
1
•
•
•
•
•
•
transaminazlar (AST ve ALT)
laktat dehidrojenaz (LDH, LD)
kreatin kinaz (CK, CPK)
fosfatazlar (ALP ve ACP)
amilaz (AMS)
lipaz LPS)
19
Klinik tanıda önemli olan
serum enzimleri
2
•
•
•
•
•
•
gama glutamiltransferaz (GGT, -GT)
aldolaz (ALS)
5-nükleotidaz (5-NT)
lösin aminopeptidaz (LAP)
psödokolinesteraz (ChE)
glukoz-6-fosfat dehidrojenaz (G-6-PD)
20
Download

KLİNİK BİYOKİMYA VE ENZİMOLOJİYE GİRİŞ