LABORATUAR HATA VE GÖSTERGE İZLEM
FORMU
Doküman Kodu
MİK– RH - 03
Yayın Tarihi
01.03.2011
Revizyon Tarihi
01.09.2012
Revizyon No
01
LABORATUAR TEST
REHBERİ
Güncelleme Tarihi : 2012
Sayfa No
1/25
LABORATUAR TEST REHBERİ
Doküman Kodu
MİK– RH - 03
Yayın Tarihi
01.03.2011
ÖNSÖZ
Revizyon Tarihi
01.09.2012
Revizyon No
01
Sayfa No
2/25
Hastalıkların gerek tanı gerekse tedavi izlemi sırasında laboratuvar testlerinin ne kadar
önemli olduğu bilinen bir gerçektir.Laboratuvarımızda hemen tüm klinik laboratuvar dallarına ait
bir çok test yapılmaktadır.Maliyet-etkinlik nedeniyle bir kısım testler için dış laboratuarlardan
hizmet alınmaktadır.
Laboratuvarda yapılan testlerin klinik tanı ve izlemde etkinliğini artırmak için güncel
teknolojiye uygun cihazların,reaktiflerin,kimyasalların,kitlerin ve deneyimli personelin bulunması
gereklidir.Bu amaçla hem sağlık çalışanlarının işlerini kolaylaştıracak hem de hastalarımıza
güvenilir sonuçlar verebilmek için laboratuvarımızda uluslar arası kabul görmüş tıbbi cihazlar ve
reaktifler kullanılmaktadır.
Laboratuvar hizmet standartlarına uygun olacak şekilde internal ve eksternal kalite kontrol
çalışmaları ve cihaz kalibrasyonları yapılarak kayıt altına alınmaktadır.
Bu rehber laboratuvarımızda yapılan testler hakkında bilgi vermek amacıyla
hazırlanmıştır.Bu kitapçıkta testlerin isteminden sonuçların alınmasına kadar geçen süreçler
hakkında bilgi verilmiştir.Rehber gelişen ve değişen koşullara göre sürekli güncellenecektir.Bu
nedenle sağlık çalışanlarımızdan gelecek geribildirimler daha sonraki güncellemelerde bize çok
yardımcı olacaktır.
Hastalarımıza ve sağlık çalışanlarımıza faydalı olması dileğimizle…
2
LABORATUAR TEST REHBERİ
Doküman Kodu
MİK– RH - 03
Yayın Tarihi
01.03.2011
Revizyon Tarihi
01.09.2012
Revizyon No
01
Sayfa No
3/25
İÇİNDEKİLER
I . GENEL LABORATUVAR BİLGİLERİ.................................................................................................................... 4
I.1.MODERN DÜNYA HASTANESİ LABORATUVARI İŞLEYİŞİ .................................................................... 5
I.1.1. Test Girişleri....................................................................................................................................................... 5
I.1.2. Örneklerin uygun şekilde alınması ve uygun şekilde transferi ................................................................... 5
I.1.3. Numunelerin laboratuvara kabulü, ayrıştırılması ......................................................................................... 5
I.1.4.Analiz ................................................................................................................................................................... 6
I.1.5 Sonuç verme süreleri. ( Raporlama) ................................................................................................................ 6
I.2. LABORATUVAR ÖRNEKLERİNİN ÇALIŞMA SÜRELERİ....................................................................... 6
I.2.1.Biyokimya Otoanalizör ve Hematoloji Testleri : ............................................................................................. 6
I.2.2.Seroloji Testleri : ................................................................................................................................................ 6
I.2.3.Bakteriyoloji Testleri : ....................................................................................................................................... 6
I.2.4.ELISA ve Hormon Testleri : ............................................................................................................................. 7
I.2.5.Dış Laboratuarlara Gönderilen Testler: .......................................................................................................... 7
I.3. ANALİZ SONUCUNU ETKİLEYEN FAKTÖRLER ........................................................................................ 7
I.4. REFERANS ARALIĞI ............................................................................................................................................ 8
I.5. KALİTE GÜVENLİĞİ ............................................................................................................................................ 8
I.6.ÖRNEĞİN TANIMLANMASI: .............................................................................................................................. 8
ÖRNEK ALMA VE HAZIRLAMA PROSEDÜRLERİ: .......................................................................................... 8
I.6.1.KAN ÖRNEKLERİ : ............................................................................................................................................. 8
I.6.1.a.Venöz Kan Alımı.............................................................................................................................................. 8
1.Serum .......................................................................................................................................................................................9
2.EDTA’lı tam kan:...................................................................................................................................................................9
3.Sitrat’lı plazma (Koagülasyon testleri ) ............................................................................................................................ 10
I.6.1.b.Parmak ucu veya kulak memesi kanı (Kandaki parazit incelenmesi) .....................................................11
I.6.1.c.Topuktan Alınan Kan Örneği ......................................................................................................................11
I.6.1.d.Kan Örneklerinin Korunması ......................................................................................................................11
I.6.2.BAKTERİYOLOJİ LABORATUVARINA GÖNDERİLECEK ÖRNEKLERİN ALINMASI VE
TRANSFERİ ..................................................................................................................................................................12
I.6.2.a.Uygun numune toplanması ile ilgili genel prensipler: ..............................................................................12
I.6.2.b.Numunelerin Transferi: ...............................................................................................................................12
I.6.3. 24 SAATLİK İDRAR ÖRNEKLERİNİN TOPLANMASI ..........................................................................13
I.7. PANİK DEĞERLER ..............................................................................................................................................13
I.8. TIBBİ ACİLİYETİ OLAN TESTLER ................................................................................................................16
I.9. LABORATUVAR NUMUNE RED KRİTERLERİ ..........................................................................................16
II. TEST PROGRAMI .....................................................................................................................................................18
II.1. BİYOKİMYA TESTLERİ ..................................................................................................................................19
II.2. HEMATOLOJİ TESTLERİ ...............................................................................................................................20
II.3. HORMON TESTLERİ ........................................................................................................................................21
II.4.TÜMÖR BELİRTEÇLERİ .................................................................................................................................22
II.5.SEROLOJİ TESTLERİ ........................................................................................................................................22
II.7. MİKROBİYOLOJİ TESTLERİ ........................................................................................................................24
II.8. GENETİK TESTLER ..............................................................................................................................................
II.9. İDRAR ANALİZİ .................................................................................................................................................24
3
LABORATUAR TEST REHBERİ
Doküman Kodu
MİK– RH - 03
Yayın Tarihi
01.03.2011
Revizyon Tarihi
01.09.2012
Revizyon No
01
Sayfa No
4/25
I . GENEL LABORATUVAR BİLGİLERİ
4
LABORATUAR TEST REHBERİ
Doküman Kodu
MİK– RH - 03
Yayın Tarihi
01.03.2011
Revizyon Tarihi
01.09.2012
Revizyon No
01
Sayfa No
5/25
I.1.ÖZEL MODERN DÜNYA HASTANESİ LABORATUVARI İŞLEYİŞİ
I.1.1. Test Girişleri
Test girişleri için hastane otomasyon sisteminde (MEDDATA) hasta sayfasında yer alan
“tetkik”menüsü seçilerek tetkik giriş sayfası açılır. Burada hangi test/testler istenmişse adı,
kısaltması veya kodu girilerek istek yapılabilir. Tüm testler açılarak tek tek işaretleme de
yapılabilir.Test seçimi tamamlandıktan sonra hastalar poliklinikten laboratuvar kayıt ve kan alma
birimine yönlendirilir. Test onayları laboratuvar kayıt biriminde yapılır. Acil biriminde ve
Servislerde test girişleri için aynı işlemler yapılır ve hastalardan alınan test materyalleri
laboratuvara gönderilir. Tetkik girişleri onaylandıktan sonra test eklenmemelidir. Eğer test ilavesi
yapılacaksa laboratuvara telefonla bilgi verilmelidir.Aksi takdirde ilave test onaylanmadığı için
çalışılamayacaktır.Onay sonrası her yeni test isteği için yeni bir hastane otomasyon sistemine girişi
yapılması ve laboratuara bilgi verilmesi gerekir.
I.1.2. Örneklerin uygun şekilde alınması ve uygun şekilde transferi
Polikliniklerden yapılan test isteklerinin kaydı yapıldıktan sonra kayıt/kan alma
biriminde kan örnekleri alınır. İdrar ve gaita testleri için hastalara barkod etiketi yapıştırılmış idrar
ve gaita kabı verilip tuvalete yönlendirilir, daha sonra hastalar örneklerini laboratuvara getirirler.
Kan örneği için testlere göre uygun örnek tüpü seçimi yapılır,seçilen tüplere barkod etiketler
yapıştırılır ve kan alma işlemi gerçekleştirilir. Kan alma işlemi tamamlanan hastalara sonuçların ne
zaman çıkacağı ve sonuçlarını nereden alabileceği bilgileri verilir. Bebeklerden idrar ve gaita
örneği için örnek kapları aileye verilip nasıl örnek toplayacakları hakkında bilgi verilir ve
topladıkları örnekleri laboratuara getirmeleri söylenir.Servisler ve Acil’de hastaların örnekleri
kendi birimlerinde alınır. Test istekleri hastane otomasyon sistemine girildikten sonra testlere göre
örnek kabı seçimi yapılır, örnek kaplarına barkod etiketi yapıştırılır. Damar yolu açık hastalarda
kan alma için hastanın diğer kolu kullanılır. Kan alma işlemi hemşireler tarafından gerçekleştirilir.
Alınan örnekler bekletilmeden pinomatik sistem yada personelle laboratuara gönderilir.Hem kan
alma biriminde hem de acil ve servislerde biyolojik numune alma ve numunelerin transferi
işlemleri; örnek alma ve transferi talimatı, örnek kabul ve red kriterleri talimatı doğrultusunda
gerçekleştirilmelidir.
I.1.3. Numunelerin laboratuvara kabulü, ayrıştırılması
Örnekler laboratuvara gelince, otomasyon sisteminden yapılan test isteklerine bakılarak
örnek kabının uygunluğu, örnek miktarı, pıhtılaşma, kontaminasyon, vb. kontrolü yapılır. Kabul
edilen örneklerden serum veya plazmada çalışılacak testler için olanlar santrifüj edilir. Santrifüj
süresi ve hızı testlere göre değişiklik gösterebilir. Genel olarak biyokimyasal analizler,hormon
analizleri için serum, koagülasyon testleri için plazma eldesinde santrifüjü 3000 rpm 5 dakika
döndürmek yeterlidir. Santrifüj sonrası hemoliz görülen serumlar çalışılmaz.Hastadan tekrar kan
alınması için kan alma birimi, acil veya servisler bilgilendirilir. Reddedilen örnekler,”Örnek reddi”
formuna kaydedilir.
5
LABORATUAR TEST REHBERİ
Doküman Kodu
MİK– RH - 03
Yayın Tarihi
01.03.2011
Revizyon Tarihi
01.09.2012
Revizyon No
01
Sayfa No
6/25
I.1.4.Analiz
Cihazları kullanarak yapılan analizlerden önce cihazların kontrolü ve “internal kalite
kontrol” çalışmaları gerçekleştirilir. Sonuçlar kabul edilebilir değerlerde ise hasta örnekleri
çalışılmaya başlanır. Sonuçlar “geçersiz” olarak değerlendirilirse çalışma başlatılmaz ve cihaz ile
ilgili prosedürler gerçekleştirilir. Cihazlar tamamladığı analizlerin sonuçlarını otomatik olarak
laboratuar otomasyon sistemine gönderir. Otomasyon sisteminde hastaların tüm sonuçları toplanır,
bu sonuçlar değerlendirilir, uygun bulunan sonuçlar onaylanır. Uygun olmayan testler, sebebi
araştırılarak (numunenin göz ile değerlendirilmesi, vb) yeniden çalışılır. Acil örnekler rutinden ayrı
olarak hemen çalışılır ve analiz sonuçları bekletilmeden onaylanır.
Panik Değer Listesine ait bir test sonucu bulunursa, analiz süreci gözden geçirilerek test
tekrarlanır. Tekrar sonuçları da panik değer listesinde ise, testi isteyen klinisyene bilgi
verilir.Sonuçlar “Panik Değer Bildirim Formuna” kaydedilir.Test sonucu hastanın kliniği ile
örtüşmüyorsa hastadan yeni örnek alınarak analiz tekrarlanır.Üyesi olduğumuz eksternal kalite
kontrol programının belirlediği takvim günlerinde program dahilinde olan testler için eksternal
kalite kontrol serumları hasta testleriyle birlikte çalışılır.
I.1.5.Sonuç verme süreleri. ( Raporlama)
Test sonuçları otomasyon sisteminde onaylandığı zaman poliklinik, acil ve servislerdeki
bilgisayarlarda hasta sayfasında görülebilir. Test sonuçlarının yazıcı çıktıları laboratuar sekreterliği
tarafından ya da hastanın muayene olduğu birim sekreterleri tarafından hastaya verilir.
I.2. LABORATUVAR ÖRNEKLERİNİN ÇALIŞMA SÜRELERİ
I.2.1.Biyokimya Otoanalizör ve Hematoloji Testleri :
08:00 den itibaren tüm biyokimya test sonuçları 17:00 e kadaren geç 3 saat içinde
verilmektedir.
I.2.2.Seroloji Testleri :
Örnek alındıktan sonra 1 saat içerisinde sonuçlar verilmektedir.Brusella aglutinasyon test
sonucu ertesi gün verilmektedir.
I.2.3.Bakteriyoloji Testleri :
Yapılan kültür sonuçları normal şartlarda ortalama iki günde verilir. Mantar, boyalı
preparat ve parazit incelemeleri numune alındığı aynı gün verilmektedir. Tırnakta mantar aranması
ertesi gün, ARB boyama testleri ise aynı gün verilmektedir.
6
LABORATUAR TEST REHBERİ
Doküman Kodu
MİK– RH - 03
Yayın Tarihi
01.03.2011
Revizyon Tarihi
01.09.2012
Revizyon No
01
Sayfa No
7/25
I.2.4.ELISA ve Hormon Testleri :
Laboratuarımızda yapılan ELİSA ve hormon testleri örnek kabul edildikten en geç 3 saat
sonra sonuçları verilmektedir.
I.2.5.Dış Laboratuarlara Gönderilen Testler:
Saat 16:00’e kadar kan alınmaktadır. İlgili laboratuarların kuryelerine haber verilerek
uygun transport koşullarında transferi sağlanmaktadır.Tetkik sonuçları internet ortamında online
olarak alınmakta ve hastane otomasyon sistemine aktarılmaktadır.
I.3. ANALİZ SONUCUNU ETKİLEYEN FAKTÖRLER
Güvenilir ve tıbbi açıdan değerlendirilebilir sonuç elde edebilmek için sadece doğru
transport ve doğru analiz yeterli değildir. Analiz sonuçlarını etkileyen faktörler Tablo 1’de
verilmiştir.
Tablo 1: Analiz sonuçlarını etkileyen faktörler
Değişmeyen
faktörler
Cinsiyet
Irk
Kalıtım
Değişen faktörler
Yaş
Beslenme
Alkol
Vücut ağırlığı
Kas dokusu
Aktivite
Pozisyon
Günlük ritm
İlaçlar
Gebelik
Endojen faktörler
Eksojen faktörler
Hemoglobinemi
Farmakoterapi
Bilirubinemi
Antikoagülanlar
Hiperlipemi
Bakteriyel
kontaminasyon
Laboratuarımız, hasta ve örnek alım koşulları ile ilgili bilgilerin eksikliği durumunda analiz
sonuçlarının doğruluğunu etkileyebilecek bu faktörlerin ancak çok kısıtlı bir bölümünü
değerlendirebilir. Bu yüzden hasta ile ilgili bilgilerin laboratuara bildirilmesi, klinisyene yardımcı
olabilecek yorum ve değerlendirmelerin yapılabilmesi için son derece önemlidir.
7
LABORATUAR TEST REHBERİ
Doküman Kodu
MİK– RH - 03
Yayın Tarihi
01.03.2011
Revizyon Tarihi
01.09.2012
Revizyon No
01
Sayfa No
8/25
I.4. REFERANS ARALIĞI
Testler için belirtilen referans aralığı sağlıklı bireylerden elde edilen değerlerin %95’ ini içeren
grubu temsil eder ve test sonucunu değerlendirmek için genel bir baz oluşturur. Çeşitli faktörlere
bağlı olarak bu değerler hastadan hastaya varyasyonlar gösterebilir. Analiz yönteminin değiştiği
durumlarda metoda bağlı olarak referans aralığı da değişebilir. Rapordaki referans değerler aktüel
olan değerlerdir.
I.5. KALİTE GÜVENLİĞİ
Laboratuvarımız kalite güvenliği için, (RIQAS) dış kalite kontrol programına
katılmaktadır.
İç kalite kontrol programı uygulaması ile her gün en az iki seviyeli kontrol örnekleri çalışılarak
günlük ve günler arası performans denetlenmektedir.
Dış kalite kontrol programı uygulamasında ise, analizi yapılan dış kalite kontrol örnekleri
ülkemizin birçok yerinden bu programa katılmış çok sayıda laboratuvarın sonuçları ile
karşılaştırılır ve gerçek değere uygunluk denetlenir.
I.6.ÖRNEĞİN TANIMLANMASI:
Güvenilir bir laboratuar sonucu için örneğin doğru tanımlanması kritik bir aşamadır.
Unutulmamalıdır ki laboratuarda yanlış sonuçlara yol açan en sık sebep bu aşamadan
kaynaklanmaktadır
ÖRNEK ALMA VE HAZIRLAMA PROSEDÜRLERİ:
I.6.1.KAN ÖRNEKLERİ :
I.6.1.a.Venöz Kan Alımı
 Açlık gerektiren testler için 8-12 saatlik açlık gerekir.
 İlaç tedavisinin sürdüğü durumlarda örneğin alınması sabah ilaç alımından önce yapılmalıdır.
 Kan alımı esnasında hasta yatar veya oturur pozisyonda olmalıdır; ideal olarak hastanın bu
pozisyonda en az 20 dakika dinlendirilmesi tavsiye edilir.
 Prognoz izlenmesi için istenen testlerle ilgili kan örnekleri hastadan her zaman aynı pozisyonda
alınmalıdır.
 İğne ucu mümkün olduğu kadar geniş seçilmelidir.
 Turnike kolda 30 sn’den fazla sıkılı kalmamalıdır.
 Damar maksimal 60 mmHg basınçla sıkılmalıdır.
 Turnike iğnenin başarılı bir şekilde damara yerleştirilmesinden sonra çözülmelidir.
 Enjektör ile kan alımı esnasında kanın tüpe kuvvetli injeksiyonundan kaçınılmalıdır.
8
Download

LABORATUAR TEST REHBERİ