E-DERGİ ÖABT SOSYAL
BİLGİLER VE SINIF
ÖĞRETMENLİĞİ İÇİN
COĞRAFYA SAYI – 3
www.kpsscografyarehberi.com
ULUTAŞ
DÜNYA'NIN HAREKETLERİ ve SONUÇLARI
DÜNYA’NIN GÜNEŞ ÇEVRESİNDEKİ
DÖNÜŞÜ VE SONUÇLARI
Dünya Güneş çevresindeki turunu 365 gün 6 saatte
tamamlar. Dört yılda bir defa, bir yıl 366 gün olur.
Buna artık yıl denir. Dönüş yönü saat ibresinin tersi
yönündedir. Dünya Güneş çevresinde dönerken elips
şeklinde bir yol (yörünge) izler. Dünya bu yörünge
üzerinde dönerken Güneş’e bazen yaklaşır, bazen de
uzaklaşır.
Yörünge üzerinde dönerken, Dünya’nın Güneş’e en
yakın olduğu zamana günberi(3 Ocak), en uzak olduğu
zamana ise günöte(4 Temmuz) denir.
Dünya’nın yörüngesi elips şeklinde değil de tam bir
daire şeklinde olsaydı:

Dünya Güneş’e hep aynı uzaklıkta olurdu.

Dünya’nın Güneş çevresindeki hızı değişmezdi.

Mevsim süreleri birbirine eşit olurdu. Kuzey
Yarımküre’de sonbahar ekinoksu 23 Eylül’de
değil, 21 Eylül’de olurdu.

Dünya’nın Güneş’e yaklaşıp uzaklaşması, Dünya’da
sıcaklık üzerinde etkili değildir. Eğer öyle olsaydı; 3
Ocak tarihinde Kuzey Yarımküre’nin sıcak olması
gerekirdi. Sıcaklığı etkileyen en büyük etken, Güneş
ışınlarının geliş açısıdır.
Şubat ayının süresi, diğer aylar gibi 30 ya da 31
gün olurdu.
Yer Ekseninin Eğik Olmasının
Sonuçları
Dünya’nın Yörüngesi’nin Elips Olmasının
Sonuçları

Dünya’nın Güneş’e olan uzaklığı değişir.

Dünya’nın Güneş çevresindeki hızında
değişiklikler meydana gelir. Bunun için, Kuzey
Yarımküre’de kış mevsimi kısa, yaz mevsimi
uzun, Güney Yarımküre’de ise kış mevsimi
uzun, yaz mevsimi kısadır.

Şubat ayı28 gün sürer. Kuzey Yarımküre’de
sonbahar ekinoksu (23 Eylül) iki gün geç olur.
www.kpsscografyarehberi.com
Dünya sağa doğru 23°27’ eğik durmaktadır.
Bunun Sonucunda,
1- Güneş ışınlarının yıl içerisindeki geliş açısı değişir.
2- Güneş ışınlarının geliş açısının değişmesine bağlı
olarak, sıcaklık değişir ve mevsimler oluşur.
3- Yıl içinde cisimlerin gölge boyu değişir.
4- Mevsimlere bağlı olarak, kara ve denizlerin farklı
ısınıp soğumasından dolayı kara ve denizler arasında
basınç farkları oluşur. Buna bağlı olarak da Muson
Rüzgârları oluşur.
1- Dönenceler 23°27’ Kuzey ve Güney enlemlerinde
oluşmuştur.
2- Güneş ışınları sadece Yengeç Dönencesi (23º27’
Kuzey) ile Oğlak Dönencesi (23º27’ Güney) arasına dik
gelmektedir. Dönenceler üzerine yılda bir defa,
dönenceler arasına yılda iki defa dik gelmektedir.
3- Kutup Daireleri 66º33’ kuzey ve güney
enlemlerinde oluşmuştur.
4- Matematik iklim kuşakları oluşmuştur.
5- Gece – gündüz süreleri yıl boyunca değişir.
(Ekvator’da yıl boyunca eşittir.)
6- Kutup Noktalarında 6 ay gündüz, 6 ay gece yaşanır.
Kutup Daireleri üzerinde 24 saat gece veya gündüz,
Kutup Daireleri (66º33’ kuzey –66º33’ güney
enlemleri) ile Kutup Noktaları arasında 24 saat (1 gün)
ile 6 ay arasında değişen gece veya gündüzler oluşur.
7- Dönenceler ve Kutup Daireleri oluşur.
Yukarıdaki olaylar aynı zamanda Dünya’nın yıllık
hareketinin sonucudur. Dünya Güneş çevresinde
eğik değil de dik dursaydı, bu sonuçlardan hiçbiri
gerçekleşmezdi.
Eksen eğikliği 23º27’ değil de daha büyük
olsaydı, (30º olsaydı) aşağıdaki sonuçlar
ortaya çıkardı
1- Dönenceler 30º Kuzey ve Güney enlemlerinden
geçerdi.
2- Güneş ışınlarının dik geldiği alan genişlerdi.
Ekvator İle Ekliptik Düzlem Arasındaki
Açının 23º27’ Olmasının Sonuçları:
3- Tropikal kuşak genişlerdi. Ekvator çevresinin
ortalama sıcaklığı azalırdı.
4- Kutup Daireleri 60º Kuzey ve Güney enlemlerinden
geçerdi.
5- Soğuk kuşak genişlerdi.
6- Orta kuşak daralırdı.
7- Güneş ışınlarının yıl içerisinde geliş açısı ve
cisimlerin gölge boyu daha fazla değişirdi.
8- Yıllık sıcaklık farkı artardı. Yazlar daha sıcak, kışlar
daha soğuk olurdu.
Eksen eğikliği 23º27’ değil de daha küçük
olsaydı(20º olsaydı) aşağıdaki sonuçlar
ortaya çıkardı.
1- Dönenceler 20º kuzey ve güney enlemlerinden
geçerdi.
5- Muson rüzgârları (mevsimlik rüzgârlar) oluşmazdı.
Bunun sebep olduğu Muson iklimi de oluşmazdı.
6- Gece – gündüz sürekli birbirine eşit olurdu.
7- Ekvator çevresi daha sıcak, Orta Kuşak ılıman
(bahar havası), Kutuplar daha soğuk olurdu.
2- Güneş ışınlarının dik geldiği alan daralırdı.
3- Sıcak ve soğuk kuşak daralırken, orta kuşak
genişlerdi.
4- Ekvator çevresi daha sıcak olurdu.
5- Kutup Daireleri 70º kuzey ve güney enlemlerinden
geçerdi.
6- Güneş ışınlarının geliş açısı yıl içerisinde daha az
değişirdi. Buna bağlı olarak cismin gölge uzunluğu da
daha az değişirdi.
7- Yıllık sıcaklık farkı azalırdı. Yazlar daha az sıcak,
kışlar daha az soğuk olurdu.
Eksen eğikliği olmasaydı (yer ekseni ile
ekliptik arası açı 90º olsaydı)
MEVSİM BAŞLANGIÇLARI VE BU
TARİHLERİN ÖZELLİKLERİ
Ekinoks: (21 Mart – 23 Eylül)
Gece – gündüz eşitliği demektir. Ekinoks tarihlerinde
(21 Mart – 23 Eylül) tüm Dünya’da gece – gündüz
eşittir.
Solstis : (21 Aralık – 21 Haziran)
Gündönümü demektir. Gündüz ve gecelerin
kısalmaya ve uzamaya başladığı tarihleri ifade eder.
Aynı zamanda kış ve yaz mevsimlerinin başlangıç
tarihleridir.
A) Yaz Solstisi (Yaz Gündönümü): En Uzun
Gündüzün Yaşandığı tarihi (K. Yarım küre’de 21
Haziran, G. Yarımküre’de 21 Aralık) ifade eder. Bu
tarihlerden sonra gündüzler kısalmaya başlar.
B) Kış Solstisi (Kış Gündönümü): En Uzun Gecenin
yaşandığı tarihi (K. Yarımküre’de 21 Aralık, G.
Yarımküre’de 21 Haziran) ifade eder. Bu tarihlerden
sonra geceler kısalmaya başlar.
1- Güneş ışınları sürekli Ekvator’a dik düşerdi.
2- Aydınlanma dairesi sürekli Kutup Noktaları’ndan
geçerdi.
3- Dönenceler ve Kutup Daireleri ortadan kalkardı.
4- Güneş ışınlarının yıl içerisinde geliş açısı
değişmezdi.
Bunun için yıllık sıcaklık farkı meydana gelmez ve
mevsimler oluşmazdı.
www.kpsscografyarehberi.com
21 MART VE 23 EYLÜL DURUMU VE
ÖZELLİKLERİ
Yandaki özellikler, 21 Mart ile 23 Eylül’ün ortak
özellikleridir. Fakat bunları birbirinden ayıran
özellikler de vardır. Bunlar aşağıda verilmiştir.
21 MART DURUMU:
1- Kuzey Yarımküre’de ilkbahar, Güney
Yarımküre’de sonbahar başlangıcıdır.
2- Kuzey Yarımküre kış, Güney Yarımküre yaz
mevsiminden çıktığı için, Güney Yarımküre,
atmosferdeki ısı birikimi nedeniyle Kuzey
Yarımküre’den daha sıcaktır.
21 Mart Ve 23 Eylül’de Dünya’nın Aydınlanma Durumu
3- 21 Mart’tan sora, Güneş ışınları Ekvator’un
kuzeyine dik geldiği için Kuzey Yarımküre’de
gündüzler, Güney Yarımküre’de geceler uzun olur.
21 Mart Ve 23 Eylül’ün Ortak Özellikleri
4- Kuzey Kutup Noktası’nda 6 ay gündüzün,
Güney Kutup Noktası’nda 6 ay gecenin
başlangıcıdır.
Güneş ışınları Ekvator’a 90°lik açıyla geldiği için;
1- Güneş ışınları aynı enlem değerlerine sahip
olan noktalara aynı açıyla düşer.
2- Güneş’ten her iki Yarımküre’ye gelen enerji
miktarı eşit olmasına rağmen, atmosferdeki
sıcaklık birikiminden dolayı, sıcaklıklar eşit
değildir.
3- Ekvator’da sıcaklıklar artar. Buna bağlı olarak,
buharlaşma ve yükselici hava hareketleri artarak
yağışın da artmasına neden olur.
23 EYLÜL DURUMU:
1- Kuzey Yarımküre’de sonbahar, Güney
Yarımküre’de ilkbahar başlangıcıdır.
2- Kuzey Yarımküre yaz, Güney Yarımküre kış
mevsiminden çıktığı için, Kuzey Yarımküre
atmosferdeki ısı birikimi nedeniyle, Güney
Yarımküre’den sıcaktır.
4- Güneş ışınları en az Ekvator’da tutulur ve
Kutuplardan teğet geçer.
3- 23 Eylül’den sonra, Güneş ışınları Ekvator’un
güneyine dik düştüğü için, Güney Yarımküre’de
gündüzler, Kuzey Yarımküre’de geceler daha uzun
olur.
5- Aydınlanma Dairesi Kutup Noktaları’ndan
geçer.
4- Kuzey Kutup Noktası’nda 6 ay gecenin, Güney
Kutup Noktası’nda 6 ay gündüzün başlangıcıdır.
6- Ekvator’da yatay düzlemde dik duran cismin
gölgesi öğle vakti (yerel saat 12.00) oluşmaz.
7- Gece – gündüz süresi birbirine eşit olur.
(Ekinoks)
8- Aynı meridyen üzerindeki tüm noktalarda
Güneş aynı anda doğup, aynı anda batar.
9- Her iki Yarımküre’de bahar başlangıç
günleridir.
21 HAZİRAN DURUMU VE
ÖZELLİKLERİ
21 Haziran tarihinde Güneş ışınları Yengeç
dönencesi’ne dik düşmektedir.
Bunun sonucu olarak;
1- Güneş ışınları Kuzey Yarımküre’ye en dik,
Güney Yarımküre’ye en eğik açıyla düşer.
2- Kuzey Yarımküre’de yaz mevsiminin, Güney
Yarımküre’de kış mevsiminin başlangıcıdır.
3- Dünya’nın en sıcak yerleri, Yengeç
Dönencesi’nin geçtiği karaların iç kesimleridir.
4- Kuzey Yarımküre’de cisimlerin gölge uzunluğu
en kısa, Güney Yarımküre’de ise en uzundur.
5- Bu tarihten sonra Kuzey Yarımküre’de
gündüzler kısalmaya, Güney Yarımküre’de ise
geceler kısalmaya başlar.
6- Güneş ışınları Kutup Daireleri’ne teğet olarak
geçer. Bunun için aydınlanma çemberi Kutup
Daireleri’nden geçer.
7- Kuzey Kutup Dairesi’nde 24 saat gündüz,
Güney Kutup Dairesi’nde 24 saat gece yaşanır.
Kuzey Kutup Kuşağı’nda sürekli gündüz, Güney
Kutup Kuşağı’nda sürekli gece yaşanır.
8- Gündüz süresi, Ekvator’dan Kuzey Kutup
Noktası’na gidildikçe uzar. Gece süresi ise,
Ekvator’dan Güney Kutup Noktası’na gidildikçe
uzar.
www.kpsscografyarehberi.com
21 ARALIK KONUMU VE ÖZELLİKLERİ
21 Aralık’ta Güneş ışınları Oğlak Dönencesi’ne
(23º27’ Güney) dik gelir.
Bunun sonucunda, Dünya’da aşağıdaki olaylar
gerçekleşir.
1- Güneş ışınları Kuzey Yarımküre’ye en eğik,
Güney Yarımküre’ye en dik açıyla gelir.
2- Kuzey Yarımküre’de yaz mevsiminin, Güney
Yarımküre’de kış mevsiminin başlangıcıdır.
3- Dünya’nın en sıcak yerleri, Oğlak Dönencesi
çevresindeki karaların iç kesimleridir.
4- Kuzey Yarımküre’de cisimlerin gölgesi en uzun,
Güney Yarımküre’de ise cisimlerin gölgesi en
kısadır.
5- Kuzey Yarımkürede en uzun gece, Güney
Yarımküre’de ise en uzun gündüz yaşanır.
6- Bu tarihten sonra Kuzey Yarımküre’de
gündüzler uzamaya, Güney Yarımküre’de ise
geceler uzamaya başlar.
7- Güneş ışınları, Kutup Daireleri’nden teğet
olarak geçer. Aydınlanma Dairesi Kutup
Daireleri’nden geçer.
8- Kuzey Kutup Dairesi’nde 24 saat gece, Güney
Kutup Dairesi’nde 24 saat gündüz yaşanır. Kuzey
Kutup Kuşağı’nda (66º33’ - 90º Kuzey) sürekli
gece, Güney Kutup Kuşağı’nda (66º33’-90º
Güney) sürekli gündüz yaşanır.
9- Ekvator’dan kuzeye doğru gece süresi, güneye
doğru ise gündüz süresi uzar.
Presesyon Hareketi 25.800 yıllık bir süreyi
kapsar.
Güneş Işınlarının Geliş Açısının
Hesaplanması
Güneş ışınlarının dik geldiği noktalar tespit edilir.
Işınların dik geldiği yer ile sorulan yer arası enlem
farkı bulunur.
www.kpsscografyarehberi.com
21 Haziran’da Türkiye’de (Yaz
Gündönümünde)
◊ Güneş ışınlarının yılın en fazla açısıyla geldiği
tarihtir.
◊ Güneş ışınları en fazla açıyla Hatay’a, en az açıyla
Sinop’a gelir.
◊ Güneş ışınlarının atmosfer içinde yılın en kısa
yolunu izleyerek geldikleri tarihtir.
◊ Güneş ışınlarının atmosfer içinde, yılın en az
tutulma ile geldiği tarihtir.
◊ Aynı meridyen üzerindeki bütün noktalarda Güneş
aynı anda doğar aynı anda batar.
◊ Güneş ışınlarının en kısa yolu izleyerek geldiği yer
Hatay’dır.
◊ Güneş ışınlarının en uzun yolu izleyerek geldiği yer
Sinop’tur.
◊ Güneş ışınlarının en az tutulmaya uğrayarak geldiği
yer Hatay’dır.
◊ Güneş ışınlarının en fazla tutulmaya uğrayarak
geldiği yer Sinop’tur.
◊ Cisimlerin yılın en kısa gölge boylarının oluştuğu
tarihtir.
◊ Yaz mevsiminin başladığı tarihtir.
◊ En uzun gündüzün, en kısa gecenin yaşandığı
tarihtir.
◊ Bu tarihten sonra, gündüzler kısalmaya, geceler
uzamaya başlar.
◊ Güneş ışınlarının en kısa yolu izleyerek geldiği yer
Hatay’dır.
◊ Güneş ışınlarının en uzun yolu izleyerek geldiği yer
Sinop’tur.
◊ Güneş ışınlarının en az tutulmaya uğrayarak geldiği
yer Hatay’dır.
◊ Güneş ışınlarının en fazla tutulmaya uğrayarak
geldiği yer Sinop’tur.
21 Mart’ta Türkiye’de (İlkbahar
Ekinoksunda)
◊ Kış mevsimi biter.
◊ İlkbahar mevsimi başlar.
◊ Gece ve gündüz süreleri eşitliği (Ekinoks) yaşanır.
◊ 21 Mart’tan sonra gündüz süresi gece süresinden
uzun olmaya başlar.
◊ 21 Mart’tan sonra gündüz süresi 12 saatten
fazlayken gece süresi 12 saatten azdır.
◊ 21 Mart’tan sonra gündüz süresi uzamaya, gece
süresi kısalmaya devam eder.
◊ Güneş tam doğudan doğar tam batıdan batar.
23 Eylül’de Türkiye’de (Sonbahar
Ekinoksunda)
◊ Yaz mevsimi biter.
◊ Sonbahar mevsimi başlar.
◊ Gece ve gündüz süreleri eşitliği (Ekinoks) yaşanır.
◊ 23 Eylül’den sonra gündüz süresi gece süresinden
uzun olmaya başlar.
◊ 23 Eylül’den sonra gece süresi uzamaya, gündüz
süresi kısalmaya devam eder.
◊ 23 Eylül’den sonra gece süresi 12 saatten fazlayken
gündüz süresi 12 saatten azdır.
◊ Güneş tam doğudan doğar tam batıdan batar.
◊ Güneş ışınlarının en kısa yolu izleyerek geldiği yer
Hatay’dır.
◊ Aynı meridyen üzerindeki bütün noktalarda Güneş
aynı anda doğar aynı anda batar.
◊ Güneş ışınlarının en uzun yolu izleyerek geldiği yer
Sinop’tur.
◊ Güneş ışınlarının en az tutulmaya uğrayarak geldiği
yer Hatay’dır.
◊ Güneş ışınlarının en fazla tutulmaya uğrayarak
geldiği yer Sinop’tur.
www.kpsscografyarehberi.com
21 Aralık’ta Türkiye’de (Kış
Gündönümünde)
◊ Güneş ışınlarının yılın en az açısıyla geldiği tarihtir.
◊ Güneş ışınları en fazla açıyla Hatay’a, en az açıyla
Sinop’a gelir.
◊ Cisimlerin yılın en uzun gölge boylarının oluştuğu
tarihtir.
◊ Güneş ışınlarının atmosfer içinde yılın en uzun
yolunu izleyerek geldikleri tarihtir.
◊ Güneş ışınları atmosfer içinde yılın en fazla tutulma
ile geldiği tarihtir.
◊ Kış mevsiminin başladığı tarihtir.
◊ En kısa gündüzün, en uzun gecenin yaşandığı
tarihtir.
◊ Bu tarihten sonra, gündüzler uzamaya, geceler
kısalmaya başlar.
◊ Güneş ışınlarının en kısa yolu izleyerek geldiği yer
Hatay’dır.
◊ Güneş ışınlarının en fazla tutulmaya uğrayarak
geldiği yer Sinop’tur.
◊ Güneş ışınlarının en uzun yolu izleyerek geldiği yer
Sinop’tur.
◊ Güneş ışınlarının en az tutulmaya uğrayarak geldiği
yer Hatay’dır.
www.kpsscografyarehberi.com
Download

öabt sosyal – sınıf coğrafya e dergi sayı 3