OMUZ
YARALANMALARI
Prof. Dr. Mustafa KARAHAN
•  Omuz anatomisi •  Omuz kineziyolojisi •  Omuz yaralanmaları •  Sıkışma sendromu •  Rotator cuff yır9ğı •  Çıkık •  Öne (Akut, tekrarlayan) •  Arkaya (Akut, tekrarlayan) •  SLAP •  Biseps tendonunun uzun başı kopuğu •  Klavikula kırığı •  Akromiyoklaviküler eklem çıkığı •  Sternoklaviküler eklem çıkığı Omuz Bölgesi
•  Omuz bölgesi spor sahalarında en çok yaralanan
eklemler arasındadır.
•  Özellikle baş üstü aktivite içeren voleybol,
basketbol ve güreş gibi sporlarda omuz eklemine
ilişkin birçok rahatsızlık görülür.
•  Basit bir el kaldırma hareketi sırasında birçok kasın
yanı sıra 4 farklı eklem hareketi gerçekleşir. Omuz Anatomisi
Omuz Bölgesindeki Eklemler
•  Sternum + clavicula =
Sternoclavicular eklem
(SC)
•  Acromion + clavicula =
Akromioclavicular eklem
(AC)
•  Glenoid çukur + humerus =
Glenohumeral eklem
(GH)
•  Scapula + toraks =
Scapulotorasik eklem
(ST) Omuz Hareketi
•  Omuzun hareket sınırları diğer hiçbir eklemde
olmadığı kadar geniştir ve her 3 planda da (sagital,
koronal, horizontal) geniş hareket yapabilmektedir.
•  Bu kadar geniş hareketi yaparken omuzun
çıkmaması ve beklenen görevi yerine getirmesi 20
değişik kasın birlikte çalışmasıyla mümkündür.
•  Bu eklemlerin yaptığı hareketleri glenohumeral
eklem hareketleri ve skapula (kürek kemiği)
hareketleri olmak üzere iki başlıkta toplamak
mümkündür. Glenohumeral Eklem
Hareketleri
•  Glenohumeral eklem sagittal,
frontal ve horizontal düzlemde
harekete izin verir.
•  Sagital düzlemdeki hareketler;
fleksiyon ve ekstansiyondur.
•  Koronal (Frontal) düzlemdeki
hareketler; abdüksiyon ve
addüksiyondur.
•  Horizontal düzlemde hareketler;
internal (iç) ve eksternal (dış)
rotasyonlardır. Skapulatorasik
Eklem Hareketleri
Omuz Bölgesi Yaralanmaları
Sıkışma
(impingement)
sendromu
•  Tekrarlayan baş üstü hareket
yapanlarda görülen omuz ağrısı ile
ortaya çıkan bir durumdur.
•  Rotator cuff, omuz 90°
abduksiyonun altında iken
humerus başını stabilize eder ve
humerusun başının abdüksiyon
sırasında yukarıya kaymasını
önler.
•  Rotator cuff’ın fonksiyonlarında
herhangi bir nedenden dolayı
azalma olması durumunda
humerus başında abduksiyon
sırasındaki yukarı kayma, sıkışma
sendromuna yol açar.
•  Çoğunlukla supraspinatus kasının
akromiyon altına sıkışmasıyla
tendonun veya yapışma yerinin
inflamasyonu gelişir. Oluş mekanizması
•  Akromiyondan aşağı doğru uzanan kemiksi çıkıntılar,
•  Supraspinatus kasının yapışma yerinin kanlanmasındaki
sorunlar
•  Humerus başının stabilizasyonundaki yetersizlikler
sıkışma sendromuna neden olur.
Subakromiyal aralığın kendisinden kaynaklanan
nedenlerden ortaya çıkan sıkışma sendromuna birincil
(primer) sıkışma sendromu denirken humerus başının
yukarıya doğru kayması neticesinde oluşan sıkışma
sendromuna ikincil (sekonder) sıkışma sendromu denir.
Belirtiler Hastalar nedenini veya başlangıcını tam olarak hatırlayamadığı
bir nedenden kaynaklanan omuz ağrısından yakınırlar.
Omuz abdüksiyona gelirken omuzun ön tarafında ağrı ve
omuzun abdüksiyon gücünde azalma gözlenir. Tanı
Çoğu zaman omuz hareketleri açık ve tamdır. Öne doğru
elevasyon sırasında ağrı hisseder.
Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRG) tanıda yardımcı
görüntülüme yöntemidir.
Tedavi
Öncelikle sıkışma sendromunun sebebine bağlı olarak
tedavi belirlenir.
İyileşme süreci
Fizik tedavi ve rehabilitasyon programı sonra erdikten sonra
sporcunun kendisine ve yaptığı spora bağlı olarak tedaviye
alındıktan yaklaşık 10 hafta sonrasında spora dönüşe izin verilir.
Rotator Cuff (Rotator Manşet) Yırtığı
•  Omuz ekleminin dinamik
stabilizatör grubu olan rotator
cuff kaslarından abduksiyon
harektinden sorumlu olan m.
supraspinatus’un tam
yırtılmasıdır.
•  Sporcularda karşılaşılan rotator
cuff yaralanmaları baş üstü
aktivitelerle uğraşan spor
dallarındaki (tenis, basebol,
yüzme gibi) sporcularda
görülmektedir. Oluş mekanizması
Sporculardaki yırtıkların sebebi daha çok
tekrarlayan aşırı yüklenme durumları ve skapula
mekaniğinde zayıflıktan olmaktadır.
Bu sebeplerden ötürü yırtık tek bir
travmaya bağlı değil, zamanla ilerleyen
dejenerasyon sonucu oluşmaktadır.
Belirtiler
Rotator cuff tam kat yırtıklarında
hastalarda ağrı ve güçsüzlük ön plandadır.
Hareket açıklığı kısıtlıdır. Tam kat rotator
cuff yırtığı olan kişi kolu vücuduna bitişikken
omuzuna abduksiyon yaptıramaz.
Abduksiyon ile beraber dış rotasyon
hareketi de güçleşmiştir.
Rotator cuff yırtıkları sıklıkla biseps
patolojileri ile birliktedir.
Tanı
Fizik muayene ile omuza abduksiyon
yaptıramama, dış rotasyonda güçsüzlük
başlıca fizik muayene bulgularıdır.
Normal X-Ray grafi ile yırtık
görüntülenemeyeceğinden MRG rotator cuff
yırtığını göstermede altın standarttır.
Tedavi
Tam kat yırtıklarda tek tedavi yöntemi
cerrahi olmalıdır.
En çok kullanılan cerrahi tedavi şekli
artroskopik rotator cuff tamiridir.
Cerrahi sonrası 6 haftalık bir sürede
tendon- kemik iyileşmesi açısından aktif
abduksiyon yapılmamalıdır.
İyileşme süreci
Ameliyat sonrası dönemde
uygulanacak fizik tedavinin değeri cerrahi
tedavi kadar yüksektir.
Akut Öne Omuz çıkığı
(Anterior omuz instabilitesi
•  İnstabilite glenohumeral eklemin
stabilitesini sağlayan unsurların
çalışamayıp eklemi yerinde
tutamaması
•  eklemin çıkması veya sublukse
(yarı-çıkık) olmasına yol
açmasıdır.
•  İnstabilite, akut veya kronik
olabilir; akut instabiliteler
travmayı takiben görülür ve omuz
çıkığı adını alır.
•  Öne omuz çıkığı daha sık görülür
ve tedavi edilmezse tekrarlama
şansı yüksektir.
•  Hentbol, voleybol, yüzme, güreş
gibi sporlarda sıklıkla görülür.
Oluş mekanizması
Humerus başının glenoid
çukurundan çıkmasıyla oluşur. Belirtiler
Omuz çıkığı ile gelen bir
sporcuda ağrı, hareketsizlik olur, humerus
başı koltuk altında ele gelir ve omuzun
normal görüntüsü kaybolmuştur.
Tanı
İlk kez omuzu çıkan hastaların
ağrısı çoktur ve panik havası
içerisindedirler. Tanı genellikle hastanın
omzunun çıkmış halinin görülmesi ve
hastanın nasıl çıktığını anlatmasıyla konur.
Bazen dislokasyon esnasında
humerus başının posterior yüzü ile
glenoidin anterior yüzünün çarpışması
sonucu humerus başının posterior yüzünde
çökme kırığı (Hill-Sachs defekti) meydana
gelebilmektedir.
Akut Arkaya Omuz çıkığı
(Posterior omuz instabilitesi)
Arkaya omuz çıkığı daha nadir olup
tüm çıkıkların yaklaşık % 2- 4’ünü oluşturur.
Yaralanmadan hemen sonra omuz
eklemi etrafında ağrı ve şişlik gelişir.
Omuz dislokasyonuyla beraber en sık
aksiller sinir hasarı görülür ve redüksiyon
öncesi muayenesi yapılmalıdır.
Aksiller sinir kolun üst lateral
kısmının duyusunu alıp, deltoid ve teres
minör kaslarının motor fonksiyonunu sağlar.
Oluş mekanizması
Genellikle oluşma sebebi travmadır.
Humerus başına önden alınan bir
darbe yada iç rotasyondaki kolun üzerine
düşme gibi durumlarda oluşabilir.
Belirtiler
Yoğun ağrı, şişlik ve hareket ettirememe başlıca belirtilerdir.
Tanı
Hastadan detaylı bir öykü alınmalı ve çıkığın nasıl gerçekleştiği
sorgulanmalıdır.
Direk grafi ile kesin tanı konur ve kemiklere ilişkin bir patoloji
olup olmadığı da anlaşılabilir.
Ön ve Arka Omuz Çıkığı Tedavleri
Omuz çıkığını acil olarak redükte etmek gerekir.
Ancak omuzu yerine oturtacak kişinin dikkat etmesi gereken
önemli iki nokta vardır, birincisi oturtmak için aşırı güç uygulamayıp bir
kemik kırmamak, ikincisi ise herhangi bir sinir zedelenmesine yol
açmamak.
İyileşme süreci
Çıkık yerine oturtulduktan sonra yaşlı sporcularda en az 3,
gençlerde ise 6 hafta civarında velpo bandajında tespit edilmelidir.
Bandaj erken çözüldüğü zaman yeniden çıkma riski vardır.
Tekrarlayan (Reküran)
Arkaya (Posterior) Omuz Çıkığı
•  Arkaya omuz çıkıklarının yaklaşık %20-25’i
tekrarlayan çıkığa dönüşmektedir.
• Oluş mekanizması
•  Bir kere meydana gelen arkaya dislokasyonun
tekrarlaması ve yer edinmesidir.
•  Belirtiler
•  Omuzda boşluk hissi, humerus başının glenoid içerisinde
kalmayıp arkaya sublukse olmasıdır ve kronik instabilite
adını alır. • Tanı
•  Hastanın detaylı öyküsü alındıktan sonra fizik muayeneye
geçilmelidir.
•  Omuzun arkaya doğru bir instabilitesinin olup olmadığının
değerlendirilmesi için jerk testi uygulanır.
•  Altın standart görüntüleme yöntemi MRG’dir.
•  Tedavi
•  Tedavi şekli omuzun tekrarlayan öne çıkığındaki gibi
artroskopik tamirdir.
•  Çıkığa sebebiyet veren kemik ve yumuşak dokuda (kapsül,
labrum) tamir yapılır.
•  İyileşme süreci
•  Ameliyat sonrası iyileşme dönemi önemli ve dikkatli
olunması gereken bir dönemdir.
•  Kemik yapı, kapsül yada glenoid labrumda yapılan tamirin
iyileşebilmesi için 4 - 6 hafta tam bir tespit gerekmektedir. SLAP (Superior Labrum
Anterior Posterior) Lezyonu
•  SLAP lezyonu, biceps
tendonunun glenoide yapıştığı
bölgede labrumun ayrılmasıdır.
•  SLAP lezyonu ile omuz
instabilitesi birbirine çok yakın
durumlardır.
• Oluş mekanizması
SLAP lezyonunun oluş
mekanızması en çok açık kol
üzerine düşme sonucu humerus
başının glenoid labrumu ezmesi
soncu oluşmaktadır.
•  Belirtiler
•  SLAP lezyonuna sahip bir hastanın omuzunda
takılma, atlama hissi olur. Takılma esnasında
omuzdan klik benzeri ses gelmesinden yakınırlar.
•  Özellikle baş üzeri hareketlerde keskin ağrıdan
şikayetçidir.
•  Tanı
•  Detaylı bir öykü alma ile başlanmalı, omuzda
travma, açık el üstüne düşme ve benzeri durum
sorgulanmalıdır.
•  Fizik muayenede O’Brien testi SLAP lezyonunu
değerlendirmede önemlidir.
•  Tanı için altın standart görüntüleme yöntemi
MRG’dir.
•  Tedavi
•  SLAP lezyonlarında genellikle cerrahi yöntem
uygulanır.
•  Ameliyat sonrası sağlam bir iyileşme açısından
omuz kol askısına alınır ve aktif hareket yasaklanır.
•  İyileşme süreci
•  Ameliyat sonrası omuz yaklaşık 3-4 hafta kol
askısına alınmakta ve bu dönemde fizik tedavi
hemen başlamaktadır.
•  10-12. hafta civarlarında tam aktivite ve branşa
yönelik hareketlere geçilir. Biseps kasının uzun tendonunun
kopması
Biseps kasının uzun tendonu diğer
işlevlerinin yanı sıra, omuz ekleminin içe
rotasyonunda belirli bir role sahiptir.
Biseps tendon rüptürü sporcularda ve
impingement sendromu olan bireylerde daha sık
gözükmektedir.
Oluş mekanizması
Genellikle tek bir travma sonucu oluşur.
Bu travma dirsek 90 derece fleksiyonda
ağır yük kaldıran birinde olabileceği gibi, açık el
üstüne kuvvetlice düşme sonucu da oluşabilir.
Belirtiler
Kişi ani ağrı, kopma-yırtılma sesi duyar ve kolda
güçsüzlük vardır.
Tendon tam rüptür olursa biseps kası tüm kütlesiyle şişlik
olarak toplanır.
Tam olmayan rüptürde ise sürekli ağrı ve güçsüzlük
başlıca şikayetlerdir.
Tanı
Fizik muayene olarak tam rüptürde kolda şişlik farkedilir.
MRG ile tendon rüptürü görüntülenebilir.
Tedavi
Tedavi şekli hastanın yaşı, aktivite seviyesi ve kişisel
ihtiyaçlarına göre değişir.
Sporcularda bu durumda cerrahi tamir gereklidir.
Klavikula kırığı
Kırık genellikle kemiğin üçte bir ortasında ya da üçte bir dış
bölümüne doğru yer alır.
Oluş mekanizması
Clavikula kırıkları temas sporları, kayak, bisiklet ve binicilik
sporları yapılırken omuzun ya da dışa doğru gerilerek açılmış
durumdaki elin üzerine düşülmesi sonucu meydana gelir.
Belirtiler
Kırığın üzerinde bölge aşırı derecede hassas ve şiştir.
Kırığın hemen üzerinde şişlik, hassasiyet vardır, elle
dokunulduğunda tıkırtı sesi gelir.
Tanı
Fizik muayenede kırık bölgesinde görülen şişlik ile hissedilen
kemik sürtünme sesi ve çekilen düz grafide görülen kırık hattı tanı için
yeterlidir.
Tedavi
Her iki omuzu geriye atılmış pozisyonda tutacak 8-bandaj ile
tedavi edilmelidir.
Bu tedavi genellikle yeterlidir ama belirli vakalarda, örneğin
kırığın kemiğin dış (lateral) ucunda yer aldığı durumlarda ameliyata
ihtiyaç duyulabilir.
İyileşme süreci
Genellikle çok iyi iyileşirler.
Kırık iyileşinceye kadar (4- 8 hafta) koşulmamalıdır ama iyileşme
döneminde bisiklete binilebilir.
Akromioklaviküler Eklem Çıkığı
•  Kontak sporlarda sık görülür.
Clavikula etrafındaki kalın periost
kılıfın periostal tüpten dışarı doğru
dislokasyonudur.
•  Tip I ve II yaralanmalar orta düzeyde
şişlik ve hassasiyet gösterirler.
•  Gros deformite ise genellikle Tip III
ve V yaralanmalarla belirgindir.
•  Oluş mekanizması
•  Akromioclaviculer eklem çıkığı omuz,
dirsek veya el üzerine üzerine düşme ile
ortaya çıkabilir.
•  Spor aktiviteleri sırasında ciddi bir
düşüş neticesinde akromioclaviculer
eklem yaralanabilir. Belirtiler
Çıkığın derecesine göre bulgular vardır;
1. ve 2. derecede daha hafif, 3. derecede daha ağır
olmak üzere clavikulanın lateral kısmı yukarı
kalkar. Klavikulanın dış ucunda ağrı vardır ve
omuz hareketleri ağrılıdır.
Tanı
Doğru teşhis ve eşlik eden kırık ve
dislokasyonların saptanması açısından düz grafiler
önemlidir.
Tedavi
Genellikle kolun yükünü almak için ön
kol askısı gereklidir.
Cerrahi girişim ise tip IV, V, VI hasarlar
gibi bariz deformitenin olduğu durumlar için tercih
edilir.
16 yaşından büyük hastalar için gerçek
dislokasyon olduğunda yüksek performans
atletlerinde daha agresif cerrahi girişim
gerektirebilir.
İyileşme süreci
Komplikasyon yoksa çok iyi iyileşir. 2- 4
hafta civarında hafif hareketler başlanabilir.
Erken dönemde tedavi edilmezse geç
dönemde dejeneratif artrit gelişebilir.
Sternoclaviculer Eklem Çıkığı
Sternoclaviculer eklemde ayrılma
nadirdir ama meydana geldiğinde teşhisi
önemlidir.
Oluş mekanizması
Eğer omuza çok şiddetli bir darbe
gelecek olursa, sternoclaviculer eklem
kayabilir, bağlar yırtılabilir ve claviculanın
iç taraftaki (medial) ucunun öne doğru yer
değiştirir (bu durumda öne doğru belirgin bir
çıkıntı yapar) ya da arkaya doğru gider.
Belirtiler
Ağrı sternoclavicular eklemin
kendisinden çok omuz bölgesine doğru
hissedilir.
Ekleme bastırıldığında
hassasiyet vardır.
Tanı
Eklem bölgesinin radyografisi bir doktor tarafından incelenmelidir.
Clavicula genelde kısmen ayrılmış bir durumdadır ama iç
taraftaki (medial) ucu sternumdan tam olarak ayrılmış olabilir.
Claviculanın ucu arkaya, büyük damarlara göre yer
değiştirmişse, önemli hasar meydana gelebilir.
Tedavi
Ayrılmanın kısmi olduğu vakalarda herhangi bir tedaviye
girişmeksizin yanlızca kesin istirahat önermekle yetinebilir.
Eklemi normal durumuna getirmek amacıyla ameliyata gidebilir.
Clavicula medial (iç yandaki) ucunun sternumdan ayrıldığı ve bu ucu
normal pozisyonda tutmanın zor olduğu durumlarda buna ihtiyaç vardır.
İyileşme süreci
Sternoclavicular eklemin kısmi ayrılmalarında sporcu, ağrı ve
diğer semptomlarla aylarca devam etse bile spor faaliyetlerine göreceli
olarak erkenden başlayabilir.
Download

besyo-spor-travmatolojisi-05-omuz