5- TRAFO MERKEZLERİ (TRAFO POSTALARI)
Elektrik enerjisi santrallerde üretildikten sonra abonelere ulaşana kadar değişik işlemlerden geçer. İlk
önce santral çıkışında elektrik enerjisinin gerilimi yükseltilir. Böylece iletim yüksek gerilimle yapılmış olur.
Şehir veya kasabaların girişinde YG düşürülerek orta gerilim haline getirilir. Son olarak da OG dağıtım
trafoları yardımıyla alçak gerilime çevrilir. İşte bu işlemler yerine getirilirken değişik büyüklükte ve özellikte
trafolar kullanılabilir. Bu trafolar ve yardımcı elemanlarının yerleştirildiği yerlere trafo merkezleri denir.
Bir trafo merkezinin kuruluşunda dikkat edilmesi gereken özellikler vardır. Trafo merkezinin
kurulacağı yer veya trafo merkezinin tipi, içine konulacak trafonun özelliğine ve büyüklüğüne bağlıdır. Bir
trafo merkezi hem estetik açıdan hem de enerji dağıtımı ve emniyet yönünden uygun olmalıdır.
Şehir veya kasabalarda trafo merkezleri, dağıtım ve istimlak kolaylığı sağlayan, zemini dayanıklı,
estetiği bozmayan yerlere kurulması uygun olur. Bu bakımdan trafo merkezlerinin, yük bakımından ağırlık
teşkil eden yerlerde olması en önemli şart değildir.
Resim 5.1 güç transformatörleri
5.1.Trafo merkezleri, gerilimi alçaltması ve yükseltmesine göre ikiye ayrılır.
 Yükseltici trafo merkezleri
 Alçaltıcı (düşürücü) trafo merkezleri
5.1.1.Yükseltici trafo merkezleri
Bu tip trafo merkezleri, daha çok santral çıkışlarında bulunur. Santrallerin ürettiği gerilimi yükselterek
iletime uygun YG haline dönüştürülür. Örnek olarak Çayırhan Termik Santrali’nde üretilen elektriğin gerilim
değeri 15 kV’tur. Bu gerilim santral çıkışındaki yükseltici bir trafo yardımıyla 380 kV’luk YG’e çevrilir. İçinde
yükseltici trafo ve donanımları bulunan yerlere yükseltici trafo merkezleri denir.
5.1.2.Alçaltıcı ( düşürücü) trafo merkezleri
Bu tip trafo merkezleri, YG’in şehir veya kasabaların girişinde ve dağıtım merkezlerinde kullanılır. İletim
hatlarından gelen YG şehirlerin girişindeki trafo merkezlerinde OG’e düşürülür. OG’de dağıtım
merkezlerindeki düşürücü trafolar ile alçak gerilime dönüştürülür. İçinde düşürücü trafolar ve donanımları
bulunan yerlere alçaltıcı (düşürücü) trafo merkezleri denir.
5.2.Trafo merkezleri, içindeki trafoların montaj şekillerine ve yerlerine göre de üçe ayrılır.
 Açık havada kurulan trafo merkezleri
 Kapalı yerlere kurulan trafo merkezleri
 Direk tipi trafo merkezleri
Öğr.Gör. Nevzat SOLMAZ
48
ALAPLI MESLEK YÜKSEKOKULU
5.2.1.Açık havada kurulan trafo merkezleri
Santrallerin şalt sahalarında bulunan ve düz raylar üzerine monte edilen trafo ve donanımlarından
oluşan merkezlerdir. Bu tip merkezlerde trafolar bir muhafaza içerisine alınmadan açıkta kurulur. Fakat
emniyet açısından tel örgü içerisine alınmaları gereklidir. Açık havada oldukları için bu ortama dayanıklı
malzemelerden imal edilir. Genelde yükseltici tip trafo merkezleri bu şekilde yapılır. Şalt sahası dışında da
bu tip trafo merkezleri kurulmaktadır.
5.2.2.Kapalı yerlere kurulan trafo merkezleri
Bu tip trafo merkezleri kapalı bir bina veya yapının içine kurulur. Uygulamada kule tipi ve köşk tipi
trafo merkezleri olarak ikiye ayrılır.
Kule tipi trafo merkezleri, direk tipi trafo merkezlerinin kurulmasının zor ve sakıncalı olduğu yerlerde
kurulur. Kule tipi trafo merkezinde trafo ve donanımları kule şeklindeki beton veya sacdan bir yapı içerisine
yerleştirilmiştir. Kulenin tabanına ve raylar üzerine trafo monte edilmiştir. Kule üzerinde bırakılan açıklık ve
alttaki ızgaralar yardımıyla trafo doğal bir hava sirkülasyonu ile soğutulmaktadır. Kule tipi trafo binasında
enerji girişi hava hattından yapılacaksa kule yüksekliği hava hattı direk boyuna eşit olması gerekir.
Resim 5.2: Kule tipi trafo merkezleri
Köşk tipi trafo merkezleri genellikle sacdan yapılır. Bu tip trafo merkezleri 500 KVA’ya kadar olan
güçler için ekonomiktir. 630 KVA’yı geçen trafolar için kurulan trafo merkezleri betondan bina şeklinde
yapılmaktadır. Şehir içlerindeki trafo merkezleri (postaları) yer altı kabloları ile köy ve benzeri yerlerde ise
hava hattı ile yapılması uygun olur. Fakat ülkemizde genellikle beslemeler hava hattından yapılmaktadır.
Bazı yeni yerlerde yeraltından besleme yapılmaktadır.
Resim 5.3. Köşk tipi trafo merkezleri
Öğr.Gör. Nevzat SOLMAZ
49
ALAPLI MESLEK YÜKSEKOKULU
5.2.3.Direk tipi trafo merkezleri
Bu tip trafo merkezleri 250 KVA’ya kadar olan güçler için kullanılır. Kuruldukları direklerin yanında
alçak gerilim panoları bulunur. Genellikle küçük yerleşim birimleri ile ana dağıtım trafosuna uzak aboneleri
beslemek için kullanılır. Trafo ve donanımları bir direk üzerine monte edilmiştir. Bir kısım elemanları direğin
altındaki panonun içindedir.
Resim 5.4: Direk tipi trafo merkezi şekli ve resmi
5.3.Trafo merkezlerinin başlıca donanımları şunlardır;
 Güç trafosu
 Kumanda şalterleri
 Bara düzeneği
 Ölçü aletleri
 Koruma elemanları
5.3.1.Güç trafosu:
Trafo merkezlerinin en önemli elemanıdır. Alçaltıcı veya yükseltici özellikte olan trafolardır. Trafo
merkezinin tipine göre en uygun şekilde sabitlenir. Merkez içerisinde hava alabilen, ve acil durumlarda
müdahalesi kolay olacak en uygun yere yerleştirilir.
5.3.2.Kumanda şalterleri
Trafoyu devreye alıp çıkartmaya yarayan şalterlerdir. Bunlar ayırıcı ve kesicilerdir. Trafonun
çalıştırılmasını veya devre dışı bırakılmasını sağlar.
Öğr.Gör. Nevzat SOLMAZ
50
ALAPLI MESLEK YÜKSEKOKULU
Şekil 5.1: Bir trafo merkezi bağlantısı ve elemanları
5.3.3.Bara düzeneği
Trafo merkezlerine giren gerilim hatları ile trafo arasında düzgün ve emniyetli bağlantı yapmak için
kullanılan bakır lama şeklindeki elemanlardır.
5.3.4.Ölçü aletleri
Trafo merkezlerine ait akım, gerilim, frekans, güç gibi değerleri ölçen ve gösteren aletlerdir. Harcanan
elektrik enerjisini ölçmek için elektrik sayaçları kullanılır. Ayrıca orta ve yüksek gerilimde ölçme yapabilmek
için kullanılan akım ve gerilim trafoları vardır.
5.3.5.Koruma elemanları
Trafo merkezlerinde koruma elemanı olarak sigorta ve parafudurlar kullanılır. Aşırı gerilimlere karşı
trafo merkezini korumak için orta ve yüksek gerilim trafolarının girişlerine ve alçak gerilim dağıtım
baralarına parafudur bağlanır.
Aşırı akımlara dolayısıyla kısa devrelere karşı trafoyu korumak için de sigortalar kullanılır.
Resim 5.5 Kapalı sistem modüler hücreli trafo perkezi
Öğr.Gör. Nevzat SOLMAZ
51
ALAPLI MESLEK YÜKSEKOKULU
Şekil 5.2: Köşk tipi trafo merkezi kesit görünüşleri
Öğr.Gör. Nevzat SOLMAZ
52
ALAPLI MESLEK YÜKSEKOKULU
Download

TRAFO MERKEZLERİ - Alaplı Meslek Yüksekokulu