8- ELEKTRİK ENERJİSİ İLETİMİ VE DAĞITIMINDA KORUMA SİSTEMLERİ
Elektrik enerjisi, 1800 yılların sonlarında yalnızca aydınlatma için kullanıldığından bu yana, tüketim
bazında o derece fazla kullanılmaya başlamıştır ki, günümüzde insanlar için hava, su, gıda kadar önemli bir
ihtiyaç haline gelmiştir. Şehirlerde toplu olarak yaşayan insanların gıda ve su temininde, havalandırma
yoluyla hava temininde, güvenliğin sağlanmasında elektrik enerjisinin kullanımı temel şart haline gelmiştir.
Kullanımı bu derece zorunlu hale gelen elektrik enerjisinde devamlılığın sağlanması kadar, elektrik
enerjisinden kaynaklanan hataların elektrik enerjisi iletim ve dağıtımında zarar oluşturmaması gerekir. Bu
sebeple, hataların elektrik enerjisi iletim ve dağıtım sistemine, gerek elektrik enerjisi iletim ve dağıtım
sisteminden enerji alan alıcılara, gerekse çevre birim ve canlılara zarar verme aşamasına gelmeden
önlenmesi gerekir. Hata oluşan bölgelerin, sistemden ayrılarak, sistemin kalanının hatadan
etkilendirilmemesi gerekir.
Yukarıdaki açıklamaların ışığında, elektrik enerji iletim ve dağıtım sistemlerinde koruma, sistemin
güvenilir bir şekilde çalışma devamlılığı sağlanarak, elektriksel hatalara karşı, can ve mal güvenliğinin
sağlanması olarak tanımlanır. Bu tanım doğrultusunda elektriksel enerji sistemlerinin, kendisinden ya da dış
sebeplerden kaynaklanan hatalara karşı korunmaları gerekir.
Elektrik enerji sistemlerinde hatalara karşı yapılan korumanın mümkün olduğunca seçici olması
gerekir. Hata sonucu enerjisiz bırakılacak bölgenin mümkün olduğunca sınırlandırılması amacıyla, koruma
akımları kaynaktan yüke doğru kademeli olarak azaltılır. Bu amaçla, ayrıca yönlü korumanın da etkin olduğu
mesafe röleleri kullanılır. Diferansiyel röleler, elektrik enerjisi iletim ve dağıtım sistemlerinde koruma
hassasiyetini sağlama adına önemli rol üstlenirler.
Elektrik enerji iletim ve dağıtımında kullanılan koruma sistemleri mümkün olduğunca seçici olmalı ve
arızasız kısımları etkilememelidir. Elektrik enerjisi koruma sistemleri, temel yapı olarak primer ve sekonder
koruma sistemleri olarak iki başlıkta incelenir.
Primer koruma sistemlerinde, korunan akım ya da gerilim direk olarak koruma elemanından
geçerken, sekonder koruma sistemlerinde, akım ya da gerilimden en az biri koruma sistemine endirekt
olarak tesir eder. Arıza durumunda, elektrik enerjisi iletim ve dağıtım sistemi mümkün olduğunca kısa
sürede ve az emek ile tekrar işler hale getirilebilmelidir.
Koruma sistemlerinde kullanılan elemanlar, basit yapıdan kompleks röle yapılarına birçok
çeşittedirler. Sigortalar vb. Basit yapılı primer koruma elemanı olarak görev yaparken, kesiciler gibi
sekonder olarak görev yapan koruma üniteleri mevcuttur.
Elektrik enerjisi iletimi ve dağıtımı sistemlerinde meydana gelen hataların nedenlerini irdelemeden
önce elektrik enerjisi iletim ve dağıtım sistemini hatırlayalım.
Elektrik enerjisi iletim ve dağıtım sistemi: Elektrik enerjisi, santrallerde ac generatörler ile elde
edilerek, enerji iletim ve dağıtım sistemleri aracılığıyla tüketim bölgelerindeki abonelere ulaştırılır. Şekil
8.1’de prensip şeması görülen ve enterkonnekte (bağlaşımlı) sistem de denilen bu ağ yapının sürekli olarak
çalışır tutulması gerekir. Elektrik enerji iletim ve dağıtımında meydana gelen hatalar, koruma sistemleri ile
giderilmeli ve sistem mümkün olduğunca yüksek oranda çalışmaya devam etmelidir.
Öğr.Gör. Nevzat SOLMAZ
67
ALAPLI MESLEK YÜKSEKOKULU
Şekil 8.1: Elektrik Enerjisi İletim Ve Dağıtım Sistemi
Tüm enerji türlerinde olduğu gibi, elektrik enerji sistemlerinde de, enerji transferi için sistem güvenilirliğinin
(kesintisizliğinin) maksimum olması istenir. Sistemde elektrik enerjisi güvenilirliğinin yanı sıra, tesis, tesisat
ve abonelere yönelik can ve mal güvenliğinin sağlanması gerekir. Bu sebeple, sistemde oluşabilecek
hatalara karşı, sistemde tahribat yapmasına fırsat vermeden önceden tedbir alınması gerekir. Elektrik enerji
sistemlerinde hata oluşumunu azaltmak, asıl öncelik olmakla beraber hataların tamamen engellenmesi söz
konusu olamaz. Hataların çoğunluğu insan kaynaklı olmakla beraber, önemli bir kısmı da doğal olaylardan
kaynaklanmaktadır.
Elektrik enerjisi iletim ve dağıtım sistemlerinde meydana gelen hatalar
Elektriksel enerji sistemlerinin, kendisinden ya da dış sebeplerden kaynaklanan hatalara karşı korunmaları
gerekir. Bu hatalar sistemde aşırı zorlanmalara, yangına ve canlılarda hayati zararlara yol açabilirler. İnsan
kaynaklı ya da doğa olayları kaynaklı olarak nitelendirdiğimiz bu hatalar farklı nedenlerden
kaynaklanabilmektedir. Hataların sebepleri:
 Aşırı kullanım,
 Fazların dengesiz kullanımı,
 Bakımların ihmal edilmesi,
 Doğa olayları,
 Yanlış hat manevraları,
 Sabotajlar olarak sayılabilir.
Hataların hiç oluşmasına fırsat vermeyecek şekilde elektrik enerji iletim ve dağıtım sisteminin kurulumu
ideal olanıdır. Fakat sistem ne kadar mükemmel de kurulsa, doğa olayı kapsamında değerlendirilebilecek
yıldırım, kuşların müdahalesi, kemirgenler gibi faktörler olabilmektedir. Elektrik enerji iletim ve dağıtım
Öğr.Gör. Nevzat SOLMAZ
68
ALAPLI MESLEK YÜKSEKOKULU
sisteminde hata oluşumunu tamamen engellemek mümkün olmadığına göre, hatayı en kısa zamanda
algılayarak, dar bir alana hapsedecek koruma sistemlerinin tesis edilmeleri gereklidir.
Elektrik enerji sistemlerinde sıklıkla karşılaşılan hatalar aşağıdaki gibi sınıflandırılabilir:
 Aşırı gerilim. (ani yüksüz duruma geçiş veya yıldırım darbelerinde oluşan gerilim darbeleri.)
 Aşırı akım. (aşırı yükleme veya kısa devre akımları)
 Dengesiz yük. (fazların birine veya ikisine aşırı yüklenirken diğer faz ya da fazları az yükleme.)
 Faz sırası değişimi. (yanlış bağlantı sırası yapma.)
 Salınımlar. (yıldırım veya ani açma kapamaların oluşturduğu gerilim dalgalanmaları.)
 Toprak ve gövde kaçakları. (toprak potansiyelli yüzeylere olan kısa devre akımları.)
 Geri güç. (hatlarda, santrallere doğru ters akım akışı.)
 Düşük gerilim. (aşırı yüklenme veya yetersiz sistem gücü durumunda voltaj eksikliği)
 Nötr kaybı (nötr hattına olan kaçak veya kısa devreler.)
 Koruma hattı kaybı. (koruma hattına olan kaçak veya kısa devreler.)
 Çevresel şartlardan kaynaklı aşırı ısınma. (örneğin dış sebepli yangına maruz kalma.)
Hataların türleri ve parantez içi açıklamaları da dikkate alındığında, giderilmedikleri takdirde elektrik enerjisi
iletim ve dağıtım sisteminin uygun şekilde çalıştırılamayacağı açıktır. Bu sebeple koruma sistemlerinin tesisi
gerekir.
Elektrik enerjisi iletim ve dağıtım sistemlerinde koruma elemanları
Elektrik enerjisi iletim ve dağıtım sistemlerinde meydana gelen arızalar, giderilmedikleri takdirde
abone tesislerinde, enerji dağıtım hatları ve transformatörlerinde, enerji iletim hatlarında, hatta
santrallerde zararlara yol açabilirler. Elektrik enerji sisteminde oluşan zarar verici bir etki, bir koruma
elemanı ile devre dışı bırakılmadığında, elektrik enerji sistemini oluşturan bir ya da daha fazla sayıda
elemanı tahrip ederek, ancak ortadan kalkabilecektir.
Elektrik enerji sistemlerinin sistemde oluşabilecek hatalara karşı korunması, sistemin güvenilir bir
şekilde çalışma devamlılığının sağlanması kadar, can güvenliği açısından da önem arz eder. Bu sebeple
elektrik enerji sistemlerinde hata riskine karşı ya bazı noktaların kasıtlı olarak zayıf bırakılmaları (sigorta
gibi), ya da oluşabilecek hata verilerinin koruma açması amacıyla, röleler tarafından sürekli olarak izlenmesi
gerekir. Yukarıda belirtilen arızalar için kullanılacak olan koruma elemanları tek bir eleman olabileceği gibi,
birkaç parça ya da ayrı bir sistem olabilirler.
Elektrik enerjisinin iletimi ve dağıtımında kullanılan bara, enerji nakil hatlarının, diğer cihazlar ve
elemanların normal değerinden büyük aşırı akım ve yüksek gerilimlere karşı korunmaları şarttır. Enerji
sistemlerinde karşılaşılan anormal durumlar sonucu meydana gelen aşırı akım ve yüksek gerilimlerde
çalışan röle ve açıcıların otomatik olarak devreyi kesmeleri gerekir. Açıcılar ve röleler koruyacakları
alternatör, trafo, bara vb. Sistemler için hattın kesicisine, mekaniksel veya elektriksel açma yaptıracak
şekilde çalışırlar.
Elektrik enerji iletim ve dağıtım sistemlerinin korunmasında, hata durumunda devreye girerek
sistemin ve dış faktörlerin zarar görmesini engelleyen koruma elemanları kullanılır. Koruma elemanlarının
tür olarak seçiminde, kullanıldığı yerin elektriksel büyüklükleri etkili olduğu gibi, çevresel ve ekonomik
şartlar da etkilidir. Koruma elemanları seçiminde ulusal ve uluslararası standartlara uygun eleman seçimi
sistemin güvenilirliğine olumlu katkı yapacaktır.
Yukarıdaki tanımlamalar doğrultusunda, elektrik enerjisi iletim ve dağıtım koruma sistemlerinde
kullanılan elemanlar basit yapıda olanlardan karmaşık yapıda olanlara doğru, aşağıdaki gibi sıralanabilir:
 Sigortalar
 Parafudurlar
 Kuşkonmazlar
 Ark koruma halkası (Ark Çemberi)
 Ark boynuzları
 Röleler
 Paratonerler
Öğr.Gör. Nevzat SOLMAZ
69
ALAPLI MESLEK YÜKSEKOKULU
Farklı yapıda koruma elemanları için tanımlanan röleler olarak adlandırılan grup, bir çok karmaşık ve
kompleks koruma elemanını içine alır.
8.1-Yüksek Gerilim NH Sigortaları Ve Özellikleri
YG şebekelerinin herhangi bir noktasında meydana gelen arızanın o hatalı işletme elemanı üzerindeki
koruma elemanı tarafından devre dışı bırakılması gerekir. Sistemin diğer kısımlarının ise çalışmaya devam
edecek şekilde olmasını temin etmek amacıyla kullanılan en ucuz ve emniyetli koruma elemanları NH
sigortalardır. Sigortalar Y.G ve O.G Şalt tesislerinin kısa devre arıza akımlarına karşı en etkili ve ekonomik
koruyucularıdır.
Yüksek Gerilim Tesislerinde Aşırı Akımların Oluş Nedenleri
 Hatlarda oluşan kısa devreler,
 Dengesiz yüklenmeler,
 Aşırı gerilimler (yıldırım düşmesi gibi atmosferik olaylar),
 Hatlarda oluşan salınımlar.
 Fazların toprağa yaptığı kaçak
 Yalıtkan bozulması
 Enerji iletim hatlarında iletken kopması
Bütün bu olaylar yüksek gerilim tesislerinde aşırı akımlara neden olur.
Yüksek Gerilim sigortalarının çeşitleri ve özellikleri
Genel tip olarak yüksek gerilim sigortaları; optik göstergeli ve çarpma pimli sigortalar olarak imal
edilir. Ayrıca normal tipleri de bulunmaktadır. YG sigortaları genelde eriyen telli üretilmektedir.
Optik Göstergeli Sigortalar: Optik göstergeli OG YG sigortalarında, sigortanın atıp atmadığını bildiren
gösterge tertibat mevcuttur. Sigorta atar atmaz bir kırmızı yüksük, gösterge fanusunun içine doğru itilir ve
bu sayede arızalı sigortayı bulmak kolaylaşmış olur.
Çarpma Pimli Sigortalar: TSE 1259, IEC 60282-1, sigorta attığında bir pim kuvvetle dışarı itilir. Böylece
atan sigorta belirleneceği gibi serbest kalan pimin enerjisi ile mekanik bir sistemin çalıştırılması da(mesela
bir şalterin açılması veya bir ihbar sisteminin çalıştırılması) mümkün olur.
Resim 3.2: Optik göstergeli sigorta
Öğr.Gör. Nevzat SOLMAZ
Resim 3.3: Çarpma pimli sigorta
70
ALAPLI MESLEK YÜKSEKOKULU
YG sigortaları ark söndürme yöntemine göre ikiye ayırabiliriz.
-Doldurulmuş Kartuşlu Yüksek Gerilim Sigortaları
Bu tip sigortalarda
kartuşun içi uygun
büyüklüklerdeki taneciklerden
oluşan kuartz tozu ile
doldurulmuştur. Büyük kısa
devre akımlarında hızla eriyen
eriyici metal buhar haline
gelmekte ve bir basınç
yükselmesi olmaktadır.
Kuvars tozu bu metalik
buharın çabuk sıvılaşmasını
sağlayarak kartuş içinde tehlikeli
basınçların doğmasını önlemektir.
-Eriyen Telli YG Sigortaları
Eriyen telli yüksek gerilim NH
sigortaları, sigorta gövdesi ve değiştirme
elemanlarından oluşur. Gövde altlık,
izolâtörleri bağlantı uçları ve görev
karakterleri içerir. Değiştirme elemanında da
eleman taşıyıcı ve kontaktör vardır.
Eriyicinin erimesine yeterli bir akım
geçmeye başladığı andan, arkın oluştuğu ana
kadar geçen zamana erime süresi denir.
Arkın olmasından tam olarak söndüğü ana
kadar geçen zamanda sigortanın çalışma
süresidir.
Öğr.Gör. Nevzat SOLMAZ
71
ALAPLI MESLEK YÜKSEKOKULU
8.2- PARAFUDURLAR
Yüksek gerilim tesislerinde hat arızaları, yıldırım düşmeleri ve kesici açması gibi manevralar sonucu
meydana gelen aşırı ve zararlı çok yüksek gerilim şoklarının etkisini önler. Ayrıca iletim hatlarında
meydana gelen yürüyen dalgaların tahrip etkisini önleyen cihazlardır.
Parafudur emniyet supabı gibi çalışır. Aşırı gerilim dalgalarını toprağa akıtır. Yüksek gerilim iletkeni
ile toprak arasına bağlanır. Parafudur bir direnç ile buna seri bağlı bir ark söndürme eklatöründen
ibarettir.
8.2.1-İletim ve dağıtım hatlarında oluşan yüksek gerilimlerin oluş nedenleri
Yüksek gerilim hava hatlarında ve buna bağlı alternatör, transformatör ayırıcı ve kesici gibi işletme
araçlarında meydana gelen arızaların pek çok nedenleri vardır. Bu nedenlerin başında aşırı gerilimler
gelir. Aşırı gerilimler, iç ve dış aşırı gerilimler olmak üzere ikiye ayrılır.
Devre açma ve kapamada, toprak ve faz kısa devrelerinde ve rezonans olaylarında meydana gelen
aşırı gerilimlere iç aşırı gerilimler denir. Atmosfer etkisinden meydana gelen aşırı gerilimlere de dış aşırı
gerilimler denir.
a- İç aşırı gerilimler
• Alternatör yükünün kalkması
• Boşta çalışan hattın sonunda gerilim yükselmesi
• Kapasitif devrenin açılması
• Toprak teması veya kısa devre arızaları
b- Dış aşırı gerilimler
• Yıldırımın faz hattına düşmesi
• Yıldırımın direğe düşmesi
• Yıldırımın koruma hattına düşmesi
• Tesirle elektriklenme süretiyle meydana gelen aşırı gerilimler
• Elektrik yüklü bir bulutun elektrik alanı içinde bulunan bir yüksek gerilim hattı bu alanın tesiri
ile yüklenir ve hat üzerinde bir yük dalgası meydana gelir.
Aşırı gerilimler yüksek gerilim izolâtörlerinde atlamalara sıvı ve katı yalıtkan maddelerde de
delinmelere neden olabilir. Dolayısıyla hatlarda toprak veya Faz kısa devreleri, transformatör sargılarında
da sarım kısa devreleri meydana gelebilir.
8.2.2. Parafudurların Koruma Görevleri
Yüksek gerilim tesislerinde hat arızaları, yıldırım düşmeleri ve kesici açması gibi manevralar sonucu
meydana gelen aşırı ve zararlı çok yüksek gerilim şoklarını önleyen koruma elemanlarına parafudur denir.
Parafudurların ayrıca iletim hatların- da meydana gelen yürüyen dalgaların tahrip etkisini önleme, emniyet
supabı gibi çalışma, aşırı gerilim dalgalarını toprağa aktarma gibi görevleri vardır.
Parafudurlar yüksek gerilim iletkeni ile toprak arasına bağlanır. Yapısı, bir direnç ile buna seri bağlı
bir ark söndürme eklatöründen meydana gelmiştir.
8.2.3. Yapılışlarına Göre Parafudur Çeşitleri
 Değişken dirençli
 Metal oksit
 Borulu
 Deşarj tüplü olmak üzere dört çeşittir. Şimdi bunları sırayla açıklayalım.
Öğr.Gör. Nevzat SOLMAZ
72
ALAPLI MESLEK YÜKSEKOKULU
8.2.3.1.Değişken Dirençli Parafudurlar
Resim 23.11 Değişken dirençli parafudur
Parafudurun izolasyon seviyesini aşan bir gerilimde, değişken direncin değeri düşer ve aynı zamanda
atlama aralıkları arasındaki izolasyon delinerek ark başlar.
Deşarj anında aşırı gerilim değeri azaldıkça değişken direncin değeri yükselir ve akımı sınırlar. Bu
nedenle birkaç mikro saniye sonunda seri atlama aralıkları arasındaki ark sönerek deşarj işlemi
tamamlanmış olur.
8.2.3.2.Metal Oksit Parafudurlar
Metal oksit parafudurlarda aktif eleman olarak değişken direnç yerine yarı iletken malzeme olan
çinko oksit (ZnO) bloklar kullanılır. Bu tipte seri eklatör yoktur. Dolayısıyla değişken dirençlilere göre daha
basit ve güvenli çalışır.
Metal oksit parafudurların ana elemanı olan metal oksit direnç elemanları, başta çinko oksit olmak
üzere (ZnO) bizmut oksit (Bi2O3), mangan oksit (MnO2) ve antimon oksit (Sb2O3) malzemelerinden
oluşur.
Resim 23.12 Metal oksit parafudur
Öğr.Gör. Nevzat SOLMAZ
73
ALAPLI MESLEK YÜKSEKOKULU
8.2.3.3.Borulu Parafudurlar
Aşırı gerilimleri bir ark üzerinden dirençsiz bir bağlantı yardımı ile topraklayarak sınırlayan
parafudurlardır. Deşarj akımı boru içinde meydana gelen basınçlı gaz ile kesilir.
8.2.3.4.Deşarj Tüplü Parafudurlar
Aşırı gerilimleri bir ark üzerinden dirençsiz bir bağlantı yardımı ile topraklayarak sınırlayan
parafudurlardır. Fakat bunlarda boru yerine özel bir deşarj tüpü kullanılır. Deşarj akımının kesilmesi aynı
zamanda şebeke gerilimine de bağlıdır.
8.2.4.Kullanma Gerilimlerine Göre Parafudur Çeşitleri
Parafudurlardan uzun süre faydalanabilmek için kullanıldığı devrenin özelliklerine göre seçilmelidir.
Bu konuda daha çok parafudur nominal akım ve gerilim değerlerinin bilinmesi gerekir. Bir parafudurun
anma gerilimi, parafudur etiketinde yazılı olan ve bunun hat ucu ile toprak ucu arasında bulunmasına
müsaade edilen en yüksek alternatif gerilimin etkin değeridir. Kullanılan gerilime göre parafudurlar üçe
ayrılır.
8.2.4.1.Faz Parafudurları
Faz iletkeni ile toprak arasına bağlanan parafudurlardır.
8.2.4.1.Yıldız Noktası Parafudurları
Trafoların yıldız noktası ile toprak arasına bağlanan parafudurlardır.
8.2.4.3 Özel Amaçlı Parafudurlar
Özel hâllerde ve özel yerlerde kullanılan parafudurlardır.
8.2.5.Parafudur Montaj(Kullanım) Yerleri
8.2.5.1.Şalt Sahalarında
Üretilen elektrik enerjisinin toplandığı ve dağıtımının yapıldığı elektrik tesislerine şalt sahaları denir.
Şalt sahalarında devre açma ve kapama işlemlerinde ayırıcılar ile birlikte kullanılır.
8.2.5.2.Hat ve Trafo Direklerinde
Enerji dağıtımının yapıldığı hatlarda ve direk tipi trafo postalarında koruma amacıyla parafudurlar
kullanılır.
8.2.5.3.Trafo Merkezlerinde
Enerji iletimi ve dağıtımında değişik tiplerde trafo merkezleri tesis edilmektedir. Bu trafo
merkezlerinde aşırı gerilimlere karşı koruma amaçlı olarak ayırıcı ile birlikte parafudur da kullanılır.
8.2.5.4.Hava Hattı Devamı Kablosunun İki Ucunda
Enerji nakil havai iletkenlerinin iki ucunda aşırı gerilimlere karşı koruma amacıyla parafudur kullanılır.
8.2.5.5.Panolarda (AG Parafudur)
OG tesislerindeki dağıtım panolarında da aşırı gerilimlere karşı koruma amacıyla parafudur kullanılır.
Öğr.Gör. Nevzat SOLMAZ
74
ALAPLI MESLEK YÜKSEKOKULU
Resim 23.13 Direk tipi trafo postasında parafudurların bağlantısı
8.2.6-Parafudurların koruma görevleri
Yüksek gerilim hat arızaları, yıldırım düşmeleri ve kesici açması gibi manevralar sonucu meydana
gelen aşırı ve zararlı çok yüksek gerilim şoklarının ve enerji iletim hatlarında meydana gelen yürüyen
dalgaların tahrip etkisini önler.
• Tesisat ve transformatörleri aşırı gerilimlere karşı korur.
• Bir hava hattının devamı olan 30 metreye kadar olan kablolar her iki ucunda parafudurlar ile
korunmalıdır.
• Geçit izolâtörlü transformatörlerin yüksek gerilim ve alçak gerilim uçları ile toprak arasına
yerleştirilen parafudurlar ile koruma sağlanır.
• Yıldız noktası yalıtılmış veya toprak kısa devre söndürmeli şebekelerde besleme
transformatörlerinin yıldız noktaları parafudur ile korunmalıdır.
8.3.Kuşkonmazlar
Yüksek gerilim ENH’sini taşıyan direklerde bulunan traverslerdeki izolâtörlerin bağlantı yerinin üst
kısmına kuşların konması veya yuva yapması istenmez. Bu nedenle traverslerin bu kısmına kuşların
konmaması için veya şeklinde bir malzeme montaj edilir ve arası çapraz bir şekilde galvanizli ince bir
bağlama teli ile bağlanır.
İzolâtörlerin Korunması
İzolâtörler hava hattı iletkenlerini direklere tespit etmeye yarar. Yüksek gerilim hava hatlarında
kullanılan izolâtör zincirinde koruma elemanları yoksa gerilim dağılımı düzgün değildir. Genel olarak yüksek
gerilim hattının bağlandığı izolâtör elemanına en büyük gerilim, ortadaki elemana en küçük gerilim ve
topraklı uca bağlı olan elemana da biraz daha fazla gerilim düşer.
Yüksek gerilim izolâtörlerinin korunmasında kullanılan koruma elemanları şunlardır.
8.4.Ark koruma halkası (Ark Çemberi)
Yüksek gerilim tesislerinde izolâtör zincirinin iletken tarafına izolâtörü saracak şekilde bir koruma
halkası konur. Bu halka iletkeni izolâtöre bağlama parçasına tesbit edilir. Bu halkalar konsola veya
traverslere tespit edilmiş olan ark boynuzları ile birlikte kullanılır. Bu sistem izolâtörler üzerinde meydana
gelen yüzeysel atlamanın ark boynuzu ile koruma halkası arasında devam etmesini sağlar. Böylece
izolâtörün atlama gerilimini biraz düşürür. Fakat zincir izolâtör üzerinde gerilim dağılımını düzenlediği için
tercih edilir.
Öğr.Gör. Nevzat SOLMAZ
75
ALAPLI MESLEK YÜKSEKOKULU
Şekil 2.20: Ark koruma halkası
Zincir izolâtörün herhangi bir noktasında ark meydana gelebilir. Rüzgarın geldiği tarafta meydana
gelen bir ark rüzgar tarafından çember üzerinden yanlara doğru itilir ve izolâtöre bir zarar gelmez.
Çembersiz izolâtörlerde arkın rüzgar tarafından izolâtörün altına doğru itilme ihtimali vardır.
Şekil 2.22: Ark koruma çemberi şekli ve resmi
Öğr.Gör. Nevzat SOLMAZ
76
ALAPLI MESLEK YÜKSEKOKULU
8.5.Ark Boynuzları
Yüksek gerilim zincir izolâtörlerinde ark atlaması neticesinde porselen kısım genellikle kırılır ve
dökülür. Arkın izolâtör üzerinden atlamasına engel olmak için hava hatlarında kullanılan zincir tipi
izolâtörlerde ark boynuzları kullanılır. Bu boynuzlardan birisi zincir izolâtörün üst kısmında olacak şekilde
konsolda veya traverste bulunur ve iletkenin izolâtöre bağlama parçasına tespit edilir. Boynuzlar sayesinde
ark, izolâtörlerden uzakta tutulur. Bu şekilde izolâtörün zarar görmesi önlenmiş olur.
Şekil 2.21: Ark boynuzu ve bağlantı şekli
Öğr.Gör. Nevzat SOLMAZ
77
ALAPLI MESLEK YÜKSEKOKULU
Download

8- ELEKTRİK ENERJİSİ İLETİMİ VE DAĞITIMINDA KORUMA