Pnömokonyoz
İş Güvenliği ve Sağlığı Yüksek Lisans Programı
Dr. Bülent Coşkun
Ders Konusunun Hedefi






Pnömokonyoz tanımı
Pnömokonyoz Çeşitleri
Toz,Partikül ve Lif nedir
Silikozis
Pnömokonyoz ve meslek hastalığı ilişkisi
İlgili mevzuat hükümlerinin anlatımı
2
Pnömokonyoz Nedir
 Pneuma=Hava , Konist=Toz
 Akciğerlerde doku reaksiyonuna yolaçacak toz birikimi ve bunun sonucu gelişen
Akciğer toz hastalıklarının genel adıdır.
3
Pnömokonyoz Çeşitleri






Silikosis
Kömür İşçisi Pnömokonyozu
Asbestosis
Bisinozis
Siderozis (Demir oksit)
…
4
TOZLAR
 Partikül büyüklüğü 100 mikrondan daha az olan havada asılı parçacıklar toz olarak
adlandırılır.Partiküllerin en ve boyları birbirine eşittir. Büyüklükleri 10 mikron ve
daha büyük olan partiküller üst solunum yollarında tutulur ve Akciğer patolojisi
yaratmazlar.
 Solunabilir toz: Aerodinamik çapı 0,1–5,0 mikron büyüklüğünde olan kristal veya
amorf yapıda toz ile çapı üç mikrondan küçük uzunluğu çapının en az üç katı olan
lifsi tozları kapsar.Asbest lifsel bir tozdur.
5
KİMYASAL YAPILARINA GÖRE TOZLAR







Organik: Pamuk tozu, kenevir tozu, mantar sporları
İnorganik: Kömür, asbest, silis, demir tozları
Fibrojenik: Silis, asbest, kömür,
Non-Fibrojenik: Baryum, Demir...
Allerjik: Pamuk, şeker kamışı, tohumlar..
Pnömonitis yapan: Alüminyum, manganez
Kanserojen: Asbest, Nikel, Krom...
6
SİLİKOZİS
 Solunabilir büyüklükteki(0.1-5 mikron) silis partiküllerinin inhalasyonuyla oluşan ve
çoğunlukla radyografiyle saptanabilen bir akciğer hastalığıdır.En sık karşılaşılan
Pnomokonyoz türüdür.
 Silikozise neden olan Silisyum dioksit (silika) dünyada en çok bulunan mineraldir.
SiO2 doğada Kristalin(kuvars,kristabolit,tiridimit),Kriptokristalin ve Amorf silis gibi
farklı şekillerde bulunur. Amorf silis, hastalığa neden olmaz.
 Silikozis oluşumu açısından en tehlikeli işler cam ve metal üzerine basınçlı hava
yoluyla öğütülmüş silika kumu püskürtülerek yapılan kumlamacılıktır .
Kristalin Silika Maruziyet Limitleri
 ABD’de Mesleksel Güvenlik ve Sağlık Örgütü (OSHA), 8 saatlik zaman ağırlıklı
ortalama maruziyet değeri olarak, İzin verilen Maruziyet Düzeyini 0.10mg/m3
olarak öngörmüştür.
 Ulusal Mesleksel Güvenlik ve Sağlık Enstitütüsü (NIOSH) ise bu değeri 0.05mg/m3
olarak belirlemiştir.
 Türkiyede bu değer Silika oranına bağlı olarak formülüze edilmiştir.
FİZYOPATOLOJİ
 Oksidan ve enzimlerin salınımı ile oluşan hücre ölümü ya da alveoller
makrofajlardan salınan mediatörlerin stimülasyonu ile polimorf nüveli lökositler
(PNL) ve pulmoner alveoller makrofaj (PAM) ların göçü, toz birikim alanlarında
fibroslast stimülasyonu ve kollogen sentezi, akciğerde hasara yol açan temel
mekanizmalardır. Bir çok mineralin aksine silika doku içinde uzun süre erimeden
kalabilir ve kişinin yaşamının herhangi bir döneminde lokal reaksiyon da
başlatabilir.
 Silikozisin belirleyici histopolojik özelliği silikotik nodüldür.
 Klasik doku reaksiyonu olan silikotik nodül gelişemeyecek kadar kısa sürede çok
yoğun silika maruziyeti söz konusu ise, akciğerlerde alveoller boşluklar proteinöz
bir madde dolar ve plevral kalınlaşma meydana gelir. Alveolleri dolduran madde
periodik asit schiff ile (+)dır. Bu tablo akut silikozis olarak isimlendirir.
9
Klinik Silikozis
 Silikozis gelişimini belirleyen faktörler;Solunan silika partiküllerin havadaki
konsantrasyonu, Maruziyet süresi, Silika partiküllerin kristal yapısı, Partiküllerdeki
serbest silika oranı ve Partikül büyüklüğüdür.Akut,Kronik ve Akselere olmak üzere
üç şekilde karşımıza çıkar.
 Akut formda , bu süre aylarla sınırlıdır.
 Kronik formda Akciğer belirtileri toza maruziyetten 15 yıl sonra ortaya çıkar.
 Akselere formda bu süre 5-15 yıldır.
10














Silika Maruziyetinin Yüksek Olduğu
İşkolları
Taş ocakları
Kuvars değirmenleri
Kumlamacılık
Madencilik
Dökümcülük
Cam sanayi
Seramikçilik
Porselen işçiliği
Vitraycılık
Çimento üretimi
Kiremit ve tuğla üretimi
Balçık üretimi
Mücevherleri kesme, işleme, cilalama işlemleri,
Kurşun kalem yapımı,
① A b so rp tio n th ro u g h th e resp ira to ry tra ct
H arm ful substances that are absorbed m ove through the body as follow s:
N asal cavity -> pharynx -> trachea-> bronchial tubes-> alveolus-> body
Inhalation fraction (dust)
N asal cavity
P harynx
T rachea
T horacis fracion(dust)
B ronchial tubes
R espiratory fraction(dust)
T erm inal bronchi
A lveolus
H u m an R esp iratory S ystem
Partiküller: Depolanma
• Temel belirleyici: partiküllerin
aerodinamik çapı:
– İnhalabl
Partikül:Aerodinamik çap
<10 m
• Alt solunum yollarına
ulaşabilme özelliği;
– Respirabl
Partikül:aerodinamik
çap<2,5 m
• Solunumsal birimlere
ulaşabilme özelliği.
Toz Hastalıkları
KK 588: Silicosis
Left lung
Yasal Mevzuat
 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve anılan Kanun kapsamında yayımlanan
Yönetmelikler
 Tozla Mücadele Yönetmeliği
 Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik önlemleri Hakkında Yönetmelik
 Maden İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği
21
MESLEK HASTALIĞI
 Meslek hastalığı,sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan
bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık,
bedensel veya ruhsal özürlülük halleridir şeklinde tanımlanmıştır.
 Bir hastalığın Meslek Hastalığı sayılabilimesi için;
 Sigortalı olacak
 Hastalık, Meslek Hastaıkları Listesinde yer alacak.
 İşveren ,meslek hastalığını öğrendiği tarihten itibaren 3 iş günü içerisinde bildirim
yapacak .
 Pnömokonyozun meslek hastalığı sayılabilmesi için, havasında pnömokonyoz
yapacak yoğunluk ve nitelikte toz bulunan yeraltı veya yerüstü işyerlerinde, toplam
olarak en az üç yıl çalışmış olması şarttır. Ancak, havasında yüksek yoğunlukta ve
pnömokonyoz yapacak nitelikte toz bulunan yeraltı ve yerüstü işyerlerinde
meydana gelmiş, klinik veya radyolojik bulgular ve laboratuar muayeneleriyle
süratli seyrettiği ve ağırlığı saptanmış olgularda Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık
Kurulunun kararı ile üç yıllık süre indirilebilir.
 Yükümlülük Süresi ,Pnömokonyoz için 10 yıldır.
 İşveren, işyerinde çalışanların yaptıkları iş, çalışma süresi, toz ölçüm sonuçları ile
kişisel sağlık dosyalarının kayıtlarını ilgili mevzuatta ayrıca
belirlenmemişse çalışanın işten ayrılma tarihinden itibaren on beşyıl süreyle saklar.
23
24
Türkiye SGK İstatistikleri
Pnömokonyozlu İşçilerin Çalışma Durumları
 Pnömokonyoz Değerlendirme Kategorisi Çizelgesinde 1. kategoriye giren işçiler,
çalışma ortamının toz yoğunluğu 2 mg/m³ altında olan işyerlerinde çalıştırılır. Bu
işçilerin en az yılda bir kez SSK Meslek Hastalıkları Hastanelerine kontrole
gönderilmeleri zorunludur.
 II.ve üzeri katogoriye giren işçiler tozsuz işlerde çalıştırılır.
26
Sağlık Gözetimi









İşe giriş muayeneleri
Kişisel ve İş anamnezi
Uygun işe yerleştirme
Fizik Muayene
ILO 2011 Pnömokonyoz Radyografilerinin Uluslararası Sınıflandırması standardına
uygun çekilen P-A-akciğer grafisinin A ve B okuyucu hekimler tarafından
değerlendirilmesi ve herhangibir ihtilaf durumunda HRCT çektirilerek durumun
netleştirilmesi.
Bağışıklama
Sağlık Eğitimi
Genel Hijyen Koşullarının Sağlanması
Yeterli ve Dengeli Beslenmenin Sağlanması
İşverenin Yükümlülükleri
 MADDE 5 – (1) İşveren, her türlü tozun meydana geldiği işyerlerinde çalışanların
toza maruziyetini önlemek ve çalışanların toz ile ilgili tehlikelerden korunması için
gerekli tüm koruyucu ve önleyici tedbirleri almakla yükümlüdür.
TEKNİK ÖNLEMLER
 Tozlu işyerlerinde genel havalandırmayla birlikte, uygun aspirasyon sistemi ile tozun, çevre
havasına yayılmasını önlemek için, su perdeleri, vakum ve uzaktan kumanda sistemleri
kurulmalıdır. Toz çıkaran işler teknik imkanlara göre kapalı sistemde yapılmalı veya bu işler
diğerlerinden tecrit edilmelidir. İşyeri havasındaki toz miktarı belirtilen miktarı geçmemelidir.
 Toz çıkaran işlerde, işyeri tabanı, işin özelliğine ve teknik imkanlara göre, ıslak
bulundurulmalı, toz çıkmasını önlemek için, yaş metotlar uygulanmalıdır.
 Toz çıkaran işlerde çalışan işçilere, işin özelliğine ve tozun niteliğine göre uygun kişisel
korunma araçları ile maskeler verilmelidir. Kişisel korunma araçları ile maskeler uygun ve
etkin kullanılmalı ve kullanım sürekliği sağlanmalıdır.
Kaynak
Hava yolu
Çalışan
1. İşyerinin kurulması
sırasında planlama
1. İşyeri temizlik
1.Eğitim
2. Nemli ve Islak çalışma
2. Genel
havalandırma
2. Sigara içmeme
3. Yerel havalandırma ve
emme
3. Sürekli ortam
ölçümü
4. Yeterli bakım
onarım
3. Kişisel koruyucular
4. Kişisel Dozimetremonitörler
5. Tıbbi korunma
yöntemleri ve
denetimleri
Kişisel Korunma Önlemleri
 Kişisel Koruyucu Donanımlar
Download

Pnömokonyoz