LABORATUVARA GİRİŞ
Yrd. Doç. Dr. Hüseyin UYSAL
Adnan Menderes Üniversitesi
Tarımsal Biyoteknoloji Bölümü
II. Ders
1. Laboratuvarlarda uyulması gereken
kurallar
2. Kimyasal madde ile çalışırken
uyulması gereken kurallar
3. Cam malzeme ile çalışırken uyulması
gereken kurallar
4. Alet-ekipman ile çalışırken uyulması
gereken kurallar
5. Kazalarda uyulması gereken kurallar
2
1. Laboratuvarlarda uyulması
gereken kurallar
• Laboratuvar çalışmalarında
güvenliğin ilk koşulu her türlü
olasılığa karşı dikkatli olmaktır.
• Laboratuvar çalışmalarındaki
birçok kaza genellikle
araştırıcıların dikkatsizliğinden
kaynaklanmaktadır.
• Araştırıcılar genellikle bilgi ve
tecrübeleri arttıkça laboratuvar
güvenlik kurallarına daha az uyma
eğilimindedirler.
3
• Laboratuvar kendi sorumluluğumuzda
değilse asla izinsiz girmemeliyiz
• Laboratuvar içerisinde kesinlikle gereksiz
yere dolaşılmamalı
• Laboratuvarda izinsiz hiçbir cihaza
dokunulmamalı, asla ayarları ile
oynanmamalıdır.
4
• Laboratuvarda asla bir şey yenilip
içilmemelidir
• Çalışma başlangıcında ve çalışma
sonunda mutlaka eller yıkanmalıdır
5
• Laboratuvarda çalışırken
başka bir sorumlu
bulunmadığı sürece
tecrübesiz bir kişinin
laboratuvarda yalnız başına
çalışmasına izin
verilmemelidir.
6
• Basit gibi görünen işler dahi telafisi
olmayan kazalara sebebiyet
verebilir. (Örneğin ABD’de gece
laboratuvara gelip titrasyon yapan
bir öğrenci asetik asidin yüzüne
sıçraması sonucu kör olmuştur.
Kaza anında laboratuvarda
kimsenin olmayışı ve asetik asidin
zaman içerisinde proteinler
üzerinde parçalayıcı etki yapması
bu körlüğe sebebiyet vermiştir.)
7
• Laboratuvarda çalışırken hiçbir şekilde kapılar kilitlenmemelidir.
• Çalışmaya başlamadan önce mutlak surette planlama yapılmalı
ve işlerin öngörülen süre içerisinde yapılabilirliği belirlenmelidir.
• Laboratuvardan ayrılmadan önce kendi çalışma alanımızdaki su,
gaz gibi vanalar mutlaka kapatılmalıdır.
8
• Yangın ve kaza gibi durumlarda
paniğe kapılmadan neler yapılacağı
labaratuvarda çalışanlar tarafından
bilinmelidir.
• Laboratuvar çalışanları yılda en az
bir kez toplanarak laboratuvar
güvenlikleri konusunda fikir alış
verişinde bulunmalı ve laboratuvar
güvenliğini kontrol etmelidir.
9
• Laboratuvarda bulunan
çöp kovalarının
laboratuvardan
ayrılmadan önce her
akşam çöp toplama
yerlerine dökülmesi
gereklidir (Amerika’da
laboratuvarda çöpe
dökülen samanın üzerine
kırık sitrik asit şişesi
atılması sonucu yangın
çıkmıştır).
10
• Laboratuvarda mutlak surette
laboratuvar önlüğü giyilmelidir ve
önlüğün önü iliklenmelidir
• Laboratuvar dışında asla önlük ve
eldivenle dolaşılmamalıdır
11
• Laboratuvar bençlerinin üzerine kişisel eşyalarımızı koymamalıyız
• Laboratuvarda çalışırken giyilecek ayakkabı ve kıyafetlere dikkat
edilmelidir.
• Aksesuar (uzun kolye, bilezik, yüzük vb.) takılmamalıdır
• Saçlar uzunsa bağlanmalıdır
• Çalışma yaparken sandalyeye eğri ve yan oturulmamalıdır
12
• Bitki örneklerinin yaş yakmasında
kullanılan çeker ocaklar başka bir
amaç için kullanılmamalıdır.
• Laboratuvarda karşılaşılan küçük ve
büyük kazalar laboratuvarda çalışan
kişilere anlatılmamalı ve benzeri
kazaların yaşanmaması için gerekli
önlemler alınmalıdır.
13
• Çalışma öncesinde ve
sonrasında çalışılan alan
uygun çözücülerle
temizlenmelidir. Bu işlem
bulaşmanın
(kontaminasyonun)
önlenmesi açısından son
derece önemlidir.
• Laboratuvarda asla şaka
yapılmamalı çalışma yapılan
işten başka bir şeyle meşgul
olunmamalı.
• Analiz edilecek örnekler
uygun ortamda muhafaza
edilmelidir.
14
• Mutlak surette laboratuvar
defteri tutulmalı ve bütün
çalışmalar doğru bir şekilde
kaydedilmelidir.
• Deney sonuçları doğru bir
şekilde doğru bir şekilde
analiz edilmeli asla şüphe
oluşturacak bir işleme baş
vurulmamalıdır.
15
• Eller yıkanmadan yüze veya başka
bir yerimize dokunulmamalıdır.
• Laboratuvar düzeni ve yerleşimi
çok iyi bilinmelidir.
• Laboratuvar atıkları uygun
kaplarda depolanmalı ve uygun
şekilde bertaraf edilmelidir.
16
2. Kimyasal Madde ile Çalışırken Uyulması Gereken Kurallar
• Kimyasalları kullanmadan önce etiketleri dikkatle okunmalıdır.
17
• Laboratuvarda bulunan hiçbir
kimyasal hiçbir şekilde
koklanmamalı ve tadılmamalıdır.
• Çıplak elle kimyasal’a
dokunulmamalı, çalışırken eldiven
takılmalıdır
18
• Laboratuvarlarda içinde kimyasal madde olan hiçbir kap
etiketsiz olmamalıdır. Kullanmadan önce etiket dikkatlice
okunmalıdır.
19
• Asit üzerine hiçbir zaman suyun ilave
edilmemesi gerektiği ve suyun
üzerine asit ilavesinin yapılması
gerektiği mutlak surette akıldan
çıkarılmamalıdır. Asitler taşınırken tek
elle boyunlarından tutarak değil
mutlak surette iki elle veya asit
şişeleri kovalar içerisine konularak
taşınmalıdır.
20
• Laboratuvarda bulunan kimyasalların üzerindeki etiketler
mutlak surette incelenmeli ve bu uyarılar mutlaka dikkate
alınmalıdır.
• Kimyasalların nasıl çözüldüğü kimyasal üzerinde yoksa
laboratuvar kataloklarından bulunmalı ve çözme işlemlerinde
bu hususlara dikkat edilmelidir.
• Kimyasalların saklama koşullarına riayet edilmelidir ve
kimyasallar çalışılmadığı sürece kapalı dolaplarda tutulmalıdır.
21
• Çalışma esnasında devrilme ve dökülmelere karşı kimyasal
mümkün olduğunca hareket alanından uzak tutulmalıdır.
22
• Alüminyum klorür de laboratuvarda bulunan tehlikeli
kimyasallar arasındadır. Bu yüzden şişeler açılırken dikkatli
olunmalı ve 500 gr’dan fazla alüminyum klorür varsa
saklanmasında ayrıca bir özen gösterilmelidir.
• Laboratuvarda buharlaşabilen asitler vb. kimyasallar mutlaka
çeker ocak içerisinde çalışılmalıdır. (Örneğin eter, isooktan vb.)
23
• Kimyasallar bir kaptan başka bir kaba aktarıldığında yeni kabın
etiketlenmesi unutulmamalıdır.
• Şişesinden alınan kimyasallar kullanılmasa bile hiçbir zaman
tekrar orijinal şişesine konulmamalıdır.
24
• Bir çözeltiyi almak için kullanılan pipet farklı bir çözelti
şişesine daldırılmamalıdır
• Lavabolara ve başka yerlere kesinlikle kimyasal madde
dökülmemelidir.
• Herhangi bir kimyasal madde döküldüğünde hemen
sorumlulara bildirilmelidir.
25
• Zehirli buharları ve gazları solumaktan kaçınılmalıdır. Bu tür
maddeler ile derişik asit, baz ve uçucu çözücülerle çalışırken
çeker ocak kullanılmalıdır.
• Tutuşmaya neden olabilecek ‘hot plate’ gibi aletlerin
yanında yanıcı sıvılar bulundurulmamalıdır
26
• Kimyasal maddeler hiçbir zaman laboratuvar dışına
çıkarılmamalıdır.
• Pipet ile sıvı çekilirken asla ağız kullanılmamalıdır. Bunun
yerine mutlaka plastik emicili (puar) veya otomatik pipetler
kullanılmalıdır.
27
3. Cam malzeme ile çalışırken uyulması gereken kurallar
• Çatlamış ya da kısmen kırılmış cam eşyalar hiçbir çalışmada
kullanılmamalıdır.
• Kirli ve çatlak cam eşyalar kullanılmamalıdır
• Özellikle uzun cam eşyalar taşınırken dik tutulmasına özen
gösterilmelidir.
• Termometre, pipet vb. yuvarlanabilecek cam eşyalar
laboratuvar tezgâhı üzerine yere düşmelerini önleyecek
şekilde konulmalıdır.
28
• Cam boru, termometre vb. malzemeleri mantara
yerleştirmeden önce gerekirse kayganlaştırıcı madde
kullanılmalıdır.
• Ani kırılmalara karşı çok dikkatli olmalı aşırı kuvvet
uygulamamalı ve kesinlikle eldiven giyilmelidir
29
• Cam boru, termometre vb. malzemeleri mantara Sıcak cam
malzeme soğuk ortam içerisine veya çalışma tezgâhının
üzerine konulmamalıdır. Cam malzemenin çatlamasına veya
kırılmasına neden olabilir. Soğuyuncaya kadar maşa ile
tutulmalıdır.
• Soğuk ve sıcak camın görüntüleri aynı olduğundan ısıtılmış
cam eşya gelişigüzel bir yere konulmamalıdır. Bir başkası bu
cam eşyayı eline alabilir.
30
• Kesinlikle kırık cam malzemelere
çıplak elle dokunulmamalıdır.
• Kırılan cam malzemeler derhal
süpürülüp, dikkatle uygun bir
yere atılmalıdır. Kırık camlar, çöp
kutusuna değil “kırık cam
kutusuna” atılmalıdır.
• Kullanımdan sonra cam eşyalar
«DİSTİLE SU» ile yıkanmalıdır.
31
4. Alet-ekipman ile çalışırken
uyulması gereken kurallar
• Araç ve gereçler son derece
dikkatli kullanılmalı, bilinmeyen
konularda ve herhangi tehlikeli bir
durumda hemen laboratuvar
sorumlusuna başvurulmalıdır
• Isıtma ya da kaynatma yapmak
gerektiğinde üzerinde “ateşe
dayanıklıdır” işareti bulunan
kaplar kullanılmalıdır.
32
Bek kullanırken özel dikkat
gösteriniz. Saçlar, elbise bek
alevinden uzak tutulmalıdır.
33
• Isıtma veya kaynatma işleminde
kabın tamamen kapalı olmamasına
dikkat edilmelidir. Basınçtan dolayı
patlamaya neden olabilir.
• Isı cihazlarının sıcaklığı elle kontrol
edilmemelidir.
• Plastik eldivenle etüv, fırın
kullanılmamalıdır. Yüksek
sıcaklıklarda çalışırken maşa
kullanılmalıdır.
34
• Hassas terazi kullanılmadığı
zamanlarda kapalı ve yüksüz
olmalıdır
• Hassas terazinin dengesi kontrol
edilmelidir. Su terazisindeki hava
kabarcığının ortalanmış olması
gerekmektedir. Aksi durumda
laboratuvar sorumlusuna
başvurunuz.
• Hassas terazi üzerine veya etrafına
kimyasal madde dökülmemesine
özen gösterilmelidir. Dökülen
kimyasal madde fırça ile
temizlenmelidir.
35
• Çeker ocaklar kullanılmadan
önce havalandırma sistemi
çalıştırılmalıdır.
• Çeker ocakla çalışırken kimyasal
maddeler çeker ocağın ön
kısmından en az 15 cm içeriye
konulmalı ve çeker ocağın camı
mümkün olduğunca kapalı
tutulmalıdır.
36
• Elektrikli aletlerin elektrik bağlantısı yapılırken ellerin
tamamen kuru olmasına dikkat edilmelidir.
• Kullanımı tam olarak bilinmeyen cihazlar kesinlikle
kullanılmamalıdır
37
Ders ile ilgili iletişim için;
Yrd. Doç. Dr. Hüseyin UYSAL
ADÜ; Ziraat Fakültesi,
Tarımsal Biyoteknoloji Bölümü
Slaytlara Ulaşmak İçin
http://web.adu.edu.tr/user/huseyin.uysal/
38
Download

1. Laboratuvarlarda uyulması gereken kurallar