makale
Yasin YUNAK
Adaklı Kaymakamı
Mülki İdarenin
Kırılganlığı Üzerine
Y
eni milenyumun rüzgarını ya-
yük paydaşlarla etkileşime giren,
Bir taşra idarecisi farklı
kalayıp en derin dönüşümle-
rutin işleri sürdürmek yerine bulun-
ri yaşayan ülkeler arasında
duğu alana vizyon kazandırabilen
paydalarla yüz yüze
hiç şüphesiz çocukluk çağını aşmış
lider ve dinamik bir kaymakam/vali
Türkiye Cumhuriyeti yer almaktadır.
imgesi ön plana çıkmaktadır.
içsel kalitesiyle bu kesimlerin
Bütün bu gelişmelerin ışığında mül-
meydana getirdiği faktörlerin
ki idare amirleri artık birbirinden
tamamı arasında oluşturacağı
Devletin tüm kademe ve birimlerinde yaşanan bu değişimden merkez
ve taşra yönetiminde önemli rol sahibi olan mülki idare de payını almıştır. Bu bağlamda İdareciler Gününde ideal yönetici profilini çizen
Sayın Bakanımız Efkan Ala’ya göre
bürokratikten demokratik cumhuriyete doğru bir paradigma kayması
yaşanmaktadır. Değişik vesilelerle
çok farklı orijin ve taleplere sahip
paydaşlar ve etkenlerle karşı karşıya bulunmaktadır. Bu makalede
bir uyuma bağlıdır. Bu ahenk
çok hassas dengeler üzerine
bir taşra idarecisinin başarıya gi-
bina edildiğinden başarı
den yolda kendini içinde bulacağı
göstergeleri her zaman ve her
denklem ve bu denklemde yer alan
faktörler incelenmeye çalışılacaktır.
yeni yönetim anlayışında mülki ida-
Ya içindesindir çemberin ya
renin ilgi alanı içerisine girmeyen
da…
herhangi bir konunun kalmadığını
gelmektedir ve başarısı kendi
yerde değişime son derece
açıktır.
Böylesine bir analiz iddiasında bu-
istikameti ve başka nehirlerle olan
lunmak haklı olarak metodolojik
ilişkisi konusunda fikir yürütme’
bazı soruları gündeme getirebilir.
şeklinde anlaşılabilir (Davutoğlu,
koymuştur.
A’dan Z’ye bütün unsurlarıyla dö-
Stratejik Derinlik, Önsöz syf. VI).
nüşüm süreci geçiren bir organi-
Olgunun içerisinde bulunduğunuz-
Sonuç olarak denilebilir ki başkent-
zasyonun mensubu olarak anılan
dan mevcut durumu tam anlamıyla
ten atanan, halktan ve olaylardan
organizasyonla ilgili çözümlemeler-
kavramak ve buradan yola çıkarak
kopuk statik bir idareci figürü yerine
de bulunmak ‘hızlı akan ve debisi
çıkarsamalarda bulunmak zorlaş-
bireyin haklarına değer veren, top-
yüksek bir nehrin içinde seyreder-
maktadır. Böylece tek taraflılık ve
lumun tüm kesimleri ve küçük-bü-
ken o nehrin yatağı, akış hızı, akış
sürüklenmeye maruz kalınılabilir.
vurgulayan Ala toplumun her kesimine farklı alanlarda hizmet götürmeyi öncelikler arasında ilk sıraya
idarecinin sesi - Ocak - Şubat / 2014
37
Mülki lider zamanlama,
etkenler(d) biçiminde tanımlarsak
çizilen planlarla birlikte meslekte
algılama ve girişim
başarı formülü:
yeni açılımlar gerçekleşirken aynı
reflekslerini keskinleştirerek
B= İF x DF = (t+b+s) x (v x a x i
tüm faktörleri kendi
x h x d)
hesabına çalışır hale getirme
olarak gösterilebilir.
zorunluluğundadır. Böylece
İçsel Faktörler
stratejik aklıyla başarı
Eşitliğin bu kısmında yer alan et-
merdivenlerini sorunsuz bir
kenler yöneticinin kendinden(geç-
biçimde tırmanabilir.
mişinden, çalışmalarından) kaynaklanan unsurlardan oluşmaktadır.
İdarecinin akademik geçmişi, görev
yaptığı yerlerde edindiği tecrübeler
Aynı şekilde sürece tamamen dışa-
denklemin bu kısmındadır. Başarı
rıdan bakmaya çalıştığınızda kuru
hanesinde bir mülki amirin doğru-
bir izleyici statüsü edinilerek yaban-
dan etkileyebileceği asıl faktörler
cılaşma problemiyle karşılaşmak
içsel faktörlerdir.
olasıdır. Bu durum ‘vali ve kaymakama sahiden ihtiyaç var mı?’ gibi
ontolojik soruların kolayca gündeme getirilmesinin altında yatan asli
Bu etkenler arasında birikim idarecinin akademik geçmişi ve okul
hayatı dışında kendisine kattığı de-
etmendir.
ğerler şeklinde açıklanabilir. Kişinin
Çalışmada bu ikilem göz ardı edil-
bilgiler iş hayatında yerine getire-
meden mümkün mertebe sorumlu-
ceği görevlerde kendisine yardımcı
luk alanları gözetilerek aynı akışta
olurken yine bu ortamda kazana-
yer aldığımı değerlendirdiğim kıy-
cağı bakış açısı ve dünya algısı
metli meslektaşlarıma bir analiz
yöneticilik fonksiyonunun icrasında
çerçevesi sunulmak istenmektedir.
iz bırakmasını sağlar. Dolu dolu
İdarecinin başarı denklemi ve
faktörleri
formel eğitim kapsamında aldığı
geçen ve hedefe yönelik malumat
kazandıran bir akademik hayat ve
mesleğin başındaki staj/yetişme dö-
Ülkemizde belki de çeşitlilik ve adet
nemi evresi mülki idarecinin devlet
açısından en fazla faktörle yüzleş-
ve kurumlarıyla olan münasebetleri
mekte olan mülki idare amirlerinin
yönlendirmesinde birincil önemde-
başarı denkleminin unsurlarını bir
dir. Ayrıca günü gününe takip ede-
kısmı ‘içsel’ diğerleri ‘dışsal’ olarak
rek ve merakla inceleyerek edinilen
iki sınıfta gösterebiliriz. Denklemin
mevzuata hakimiyet yönetim sıra-
içsel faktörler (İF) boyutunda yer
sında karşılaşılan güçlüklerde ge-
alanlarını tecrübe(t), birikim(b) ve
misini dalgaların arasından yürüten
stratejik akıl(s) halinde dışsal faktör-
bir kaptanınki gibi ustaca manevra-
leri(DF) de valinin/üst idarecinin tu-
lar yapma imkanı tanıyacaktır.
tumu ve liderliği(v), astların yetenek
ve kabiliyetleri(a), yerel ve il bazındaki seçilmişlerle ilişkiler(i), halkla
doku uyuşması seviyesi(h) ve diğer
38
idarecinin sesi - Ocak - Şubat / 2014
Yöneticinin vizyonu bulunduğu yerin
ve yaptığı işin tanımını değiştirmesi olanağını doğuracaktır. Bu olgu
sayesindedir ki üretilen projeler ve
zamanda adı sanı duyulmadık ilçelerin uzay zamandaki konumu değişip gündemde ön sıralara taşınmaları neticesinde yerelden evrensele
köprüler kurulabilmektedir.
Önemli bir kısmı yazılı olan birikim
faktörünün aksine tecrübe ifadesinin hareketlerde bulan zamanla
doğru orantılı bir öğedir. Meslek
yıllarıyla birlikte artan tecrübe yinelenmesi muhtemel sorunların çözümünde bir kolaylık getirmektedir.
Bununla birlikte meslek büyüklerinin
örnek olaylar üzerinden aktardıkları
deneyimler de bu etkene pozitif katkılar yapabilmektedir.
Yukarıda zikredilen iki unsuru denklemin diğer kısmına bağlayan ve
bu iki unsurun aslında bir bileşkesi
demek olan stratejik akıl idarecinin
olayların ruhunu ve mekanın boyutlarını kavrama kapasitesinin göstergesidir. Stratejik aklı sayesinde mülki
amir ilçesinin ve çalışma ortamının
imkan ve kabiliyetlerini/zayıflık ve
tehditlerini algılayarak kendisine bir
yol haritası çizebilecektir. Bu noktada yapılacak bir okuma hatası niyeti iyi de olsa eylemin neticelerinin
olumsuz olmasına sebebiyet verecektir. Rahmetli Vali Yazıcıoğlu’nun
halkın tepkisini doğru tahmin ederek Denizli’de giriştiği düzenleme
çalışmaları riskli olmasına karşın
müspet sonuçlar doğurmuştur. Öte
yandan sosyal yardımların seçim
zamanlarına denk gelmesi mülki
idarenin tarafsızlığı imajına zarar
verebilecek haberlerin sayısını çoğaltırken ilçenin mahrumiyetine bir
nebze olsun son vermek amacıyla
ürün çeşitliliğini arttıracak girişimlere ön ayak olunması yerel esnafta
infiale neden olabilmektedir.
makale
Bu ilk parantezde yer alan ifade-
Dışsal olarak değerlendirilebilecek
neline aktarılacak fon miktarında
ler idarecinin geçmişinden bugüne
ikinci husus, idarecinin mesai ar-
önemli oranda artışlar yaşanılabi-
yanından getirebildiği ve oranlarını
kadaşlarının kapasiteleriyle ilgilidir.
lir. Mülki amir konusuna göre ilgili
kendisinin belirleyebildiği yegane
Yeniliklere açık ve dinamik bir per-
yerel idareciyi yanına diğerlerinin
unsurlardır. Bunların kompozisyonu
sonelle karşılaşan mülki amir tec-
desteğini arkasına alarak çaldığın-
bireyi diğerlerinden ayıran yönetici
rübesizlik ve maddi imkansızlıklar
da açılmayacak kapı hemen hemen
kişiliğini ve son derece öznel idare
gibi sorunlara rağmen proje bazlı
kalmayacaktır. Bununla beraber si-
tarzını oluşturmaktadır.
düşünme mantığını yerleştirebilir ve
yasetçilerin hizmet üretmek yerine
görev yaptığı ilçenin kaderini değiş-
ayak oyunlarıyla birbirini yıpratma-
tirerek kalıcı izler bırakma şansına
ya çalıştığı, kardeşlik ve aynı yer için
İkinci kısımda mülki amirin göre-
sahip olur. Öte yandan birbirleriyle
çalışma duygusunun olmadığı at-
vine atandığında karşılaştığı/hazır
sürekli çekişen, şikayet mekanizma-
mosferde idareci enerjisinin önem-
bulduğu faktörleri barındırmaktadır.
larını zorlayan, mevcut iş yükünü
li bir kısmını bu arızaları gidermek
Öyle ki kendini bu koordinatların
değiştirecek projelere kapalı astla-
veya tarafsız kalmak için harcaya-
içinde bulan yöneticinin etkileme/
ra rastlama talihsizliğine uğramış
caktır. Hatta farkı makamlardan
değiştirme şansı ya yoktur ya da
yönetici tecrübesi ya da birikimi ne
gelen istekler birbiriyle çeliştiğinde/
çok azdır. Atama sırasında yaptığı
olursa olsun deyim terindeyse pa-
çatıştığında her hareketi lokal güç
tercihlerle söz gelimi bir ihtimal va-
tinaj yapmaya başlayacak ve yön-
odakları tarafından farklı şekillerde
lisini belirleme şansı olsa da diğer
lendirilmiş geri bildirimlerle yılmaya
yorumlanarak yönetim süresince
etmenler kendisinden bağımsızdır.
başlayabilecektir. Bu da sonuç ola-
oluşturulan gerginlik ve huzursuzluk
rak böyle gelmiş böyle gider anlayı-
yöneticinin inisiyatif kullanmasının
şını doğurarak başarı hanesine nötr
önüne geçebilecektir.
Dışsal Faktörler
Taşrada çalışa bir yönetici için en
önemli etken doğrudan emir ve talimatlarını aldığı birinci üstünün tutumudur. Aynı il için birlikte gayret sarf
kalacak yahut menfi göstergeler ekleyecektir.
İçinde bulunduğu coğrafyanın bütün özelliklerini taşıyan ülkemiz
ettiği kaymakam/vali yardımcılarına
İl idaresi kapsamında karşılaşılacak
çok değişik kültürel, dinsel, dilsel
sahip çıktığını hissettirip değer ve-
diğer bir durum çok çeşitli beklenti
ve etnik kodlara sahip toplulukları
rerek gelişmelerine imkan tanıyan,
ve amaçları olan siyasetçi/yerel ida-
bir arada barındırmaktadır. Öyle ki
vizyonerliğiyle bir hayal ve hedef
recilerle geliştirilecek ahenk düzeyi-
zaman zaman komşu ilçeler ve hat-
gösterdikten sonra motivasyon yük-
dir. Bu kapsamda nüfusu onlarla
ta köyler arasında önemli anlayış
selterek yönlendiren ve sonunda
ifade edilebilecek köy muhtarların-
farklılıklarına rastlanmaktadır. Bir
ödüllendiren bir vali/üst yöneticiy-
dan bir ilde parlamenter olan baka-
önceki görev mahalindeki halkın
le çalışmak herkes için çok büyük
na ya da son büyükşehir yasasıyla
kendisine yakın gelen gelenekle-
şanstır. Böyle durumlarda kendisini
kırsala da taşan yüz binlerin oyuyla
riyle harika bir doku uyuşması ya-
değerli hisseden mülki amir nor-
göreve gelene büyükşehir belediye
şayan ve buraya alışan kaymakam
malde göstereceğinin çok üzerinde
başkanına, ayrı siyasi partilere men-
yeni atandığı ilçede farklı görenek
bir performans sergileyebilir. Ne var
sup olma ihtimali bulunan il genel
ve alışkanlıklara sahip vatandaşlar
ki bunun zıttı söz konusuysa, oluşa-
meclis üyelerinden dördüncü döne-
arasında kendini en azından adap-
cak negatif bir hava içerisinde ken-
mine gelmiş belediye başkanlarına
tasyon sürecinde garip hissedebilir,
dini kenara itilmiş ve boşlukta his-
varan son derece farklı düşünce
istenen ölçüde kaynaşma yaşaya-
seden idareci yaptıklarının herhangi
yapısı, kültür ve siyaset anlayışından
mayabilir. İlçe ahalisi açısından ba-
bir neticesinin olmayacağını, hatta
insanların oluşturduğu bir yelpazey-
kıldığında da benzer bir durumun
çabalarının kıskançlık nazarlarını
le karşılaşılmaktadır. Birbirine sevgi
oluşma olanağı vardır: çok sevilen
çekerek olumsuz geri bildirimlere
ve saygı besleyip gösteren, demok-
bir kaymakamı uğurladıklarında ye-
yol açacağını düşünerek ortaya ko-
rasi kültürünü içselleştirmiş politika-
rine geleni genellikle kendi olarak
yacağı proje ve planlarda erteleme-
cıların seçilmişliklerinden gelen gü-
kucaklamak yerine nostaljik bir an-
ye gidebilir.
cüyle kaymakamların stratejisyenliği
layışla selefiyle kıyas etme, dolayı-
buluştuğunda Başkentten ilçe ge-
sıyla benimseyememe tutumunu geidarecinin sesi - Ocak - Şubat / 2014
39
liştirmeleri söz konusudur. Neticede
muhtemel faktörler evrenini tasvir
yara almasına neden olabilecektir.
oluşacak proje ve girişimlerinde
ettikten sonra bunların başarıyla
Yine astlarından yanıltıcı geri bil-
idareciyi
desteklememe/eleştirme
ilişkilerini göstermeye çalıştık. Yö-
dirimler alan yönetici bütün hızıyla
eğilimi mülki amirin normalde ya-
neticinin kendisinin belirleyebildiği
yanlış yola sapacak ve hatta bir du-
kalayabileceği başarıyı aşağılara
ve buna muktedir olmadığı alanları
vara toslayabilecektir. Öte yandan
çekecektir. Kendileri için çabaladığı
açıklayıp içinde bulunduğu koordi-
valinin/üst
halkıyla bütünleştiğinde taşra idare-
natlar itibariyle çok çeşitli/çelişen
yelkenlerinde hisseden mülki amir
cisinin moral-motivasyonu artacak
etmenlerle baş etmesi gerektiğinin
sahip çıkılmasının vereceği güven
böylece göğüsleyeceği güçlüklerle
altını çizdik.
ve diğer paydaşlara hissettireceği
daha kolay başa çıkacaktır.
Bu
noktadan
hareketle
varıla-
yöneticinin
rüzgarını
psikolojik üstünlük sayesinde ilçede
var olan bütün gücü ortak hedeflere
Yukarıda sayılanların haricinde dış
cak ufuklara işaret etmeden evvel
faktörler kümesine maddi-mane-
denklemde göze çarpan bir unsur
vi birçok unsur eklenebilir: yıllardır
daha açıklanmalıdır. Eşitlikte birin-
uğraş verilen ek gösterge-maaş iyi-
ci parantezin içerisindeki değerler
Bütün bunlardan hareketle denile-
leştirmeleri, ilde yer alan özel idare
toplam olarak ifade edilmişken di-
bilir ki bir taşra idarecisi farklı pay-
genel sekreterinden alay komuta-
ğerleri çarpım halinde gösterilmiştir.
daş yüz yüze gelmektedir ve başarısı
nına il şube başkanlarıyla ilişkilerin
İçsel faktörlerin bu şekilde yer al-
kendi içsel kalitesiyle bu kesimlerin
boyutu, Bakanlık merkez bürokrasi-
masının sebebi başarıya yaptıkları
meydana getirdiği faktörlerin tama-
siyle geliştirilen yakınlık vb. Ancak
etkilerin faktörlerin kendi içlerinde-
mı arasında oluşturacağı bir uyu-
bunlar denklemi uzatıp anlamsızlaş-
ki değişim kadar gerçekleşmesidir.
ma bağlıdır. Bu ahenk çok hassas
tırmaktan kaçınmak ve çoğu zaman
Misal tecrübedeki bir artışın sonuç-
dengeler üzerine bina edildiğinden
diğer faktörlerin yanında yer alan
ta ortaya çıkacak başarı çıtasındaki
başarı göstergeleri her zaman ve
görece tali elemanlardan oldu-
yükselmeyi bu artışın oranınca etki-
yerde değişime son derece açıktır.
ğundan hep birlikte ifade edilmiştir.
lemesidir.
İşte başlıkta belirtildiği üzere ‘kırıl-
Örneğin Vali-kaymakam arasındaki
soğukluk ya da sıcaklık ister istemez
il idare şube başkanlarıyla gerçekleşecek temasları da düzenlemektedir. Burada vurgulanmak istenen
diğer faktörlerin başarı yolunda tali
unsurlar oldukları değil denklemde
daha önce zikredilen hususlar üzerine bina edilecek olmalarıdır. Öte
yandan ağzının tadı kaçmış, mutsuz
bir kaymakamın maaşı ve sosyal
hakları katlansa da performansı büyük yükselişler sergilemeyecektir.
Sonuç yerine
Başarı Denkleminde bir mülki amirin her zaman karşı karşıya kalması
Gelgelelim diğer etkenlerin durumu
bundan çok farklıdır: onlardaki bir
değişiklik bütün denklemin artı-eksi
karakterine rengini verir. Birikimi ve
tecrübesi çok ilerde olan yetenekli
bir idareci kapsamlı icraatlara girişirken toplumun desteğini alamazsa
ortaya çıkacak tepkiler neticesinde
il içerisinde ve merkezi idare nezdindeki kıymeti azalacaktır. Benzer
bir biçimde görevli olduğu yerde
büyük işlere imza attıktan sonra siyasilerle girişilecek bir çatışma idarecinin bir anda persona non grata-istenmeyen adam ilan edilerek
erken tayin görmesine ve dolayı-
yönlendirerek başarı karnesindeki
notları üst seviyelere taşıyacaktır.
ganlık’ faktörlerin hemen hepsinin
olumlu ve yeterli olması gerektiğini betimlemektedir. Bu unsurlardan
birinin eksikliği/eksiliği başarının
gölgelenmesini doğuracaktır. Söz
konusu karmaşıklık içerisinde yöneticinin üzerine çalışarak etkileyebileceği ve son tahlilde güvenebileceği
tek etken birikim ve tecrübesiyle olgunlaştıracağı stratejik aklıdır. Mülki
lider zamanlama, algılama ve girişim reflekslerini keskinleştirerek tüm
faktörleri kendi hesabına çalışır hale
getirme zorunluluğundadır. Böylece
stratejik aklıyla başarı merdivenlerini sorunsuz bir biçimde tırmanabilir.
sıyla başarı yolunda hatırı sayılır bir
* Makalede geliştirilen denklemde Dışişleri Bakanımız Sayın Ahmet Davutoğlu’nun kaleme aldığı ufuk açıcı Stratejik Derinlik kitabının giriş
kısmında yer alan bir ülkenin güç eşitliğinden ilham alınmıştır.
40
idarecinin sesi - Ocak - Şubat / 2014
Download

Mülki İradenin Kırılganlığı Üzerine Yasin YUNAK