Predmet Medicinska ekologija
Doc dr Aleksandra Stanković
Otpadne materije
U poslednjih nekoliko decenija u svetu je
značajno porasla količina stvorenog otpada što
najbolje pokazuje povezanost između ljudskuh
aktivnosti i kvaliteta životne sredine.
Porast proizvodnje i potrošnje materijalnih dobara
sa povećanjem životnog standarda neminovno
dovodi do većeg stvaranja otpadnih materija koje
ukoliko se ne tretiraju na adekvatan način mogu
da kontaminiraju sve medije životne sredine i da
utiču na zdravlje ljudi.
Otpadne materije tokom svog životnog ciklusa
prolaze kroz nekoliko faza kao što su :
Vrste otpadnih materija
stvaranje
sakupljanje
transport
obrada
i konačno odstranjivanje.
Način na koji se u svim ovim fazama postupa sa
njima može značajno da utiče na kvalitet životne
sredine.
Po konzistenciji otpadne materije mogu se dele na :
čvrste (smeće )
tečne ( otpadne vode, splavine )
a prema svom sastavu na :
organske
neorganske
i mešovite.
Tokom svih ljudskih aktivnosti može doći do stvaranja
otpada.
Otpadne materije se mogu podeliti prema :
konzistenciji
sastavu
i mestu nastajanja
Organske otpadne materije imaju veliki ekološki i
epidemiološki značaj jer u sebi mogu da sadrže patogene
mikroorganizme.
Njih čine:
ljudske i životinjske fekalije i urin
leševi
ostaci namirnica i hrane
otpaci iz prerade hartije, drveta, uglja, celuloze itd.
1
Neorganske otpadne materije sačinjavaju:
G la v n i iz v o r i o tp a d n ih m a te rija s u :
mineralna prašina iz naselja
d o m a ć in s tv a ,
in d u s trija ,
p o ljo p riv re d a ,
v a đ e n je s iro v in a iz z e m ljiš ta
i p ro iz v o d n ja e n e rg ije .
građevinski materijal
plastične mase
staklo
S a a s p e k ta z a š tite ž iv o tn e s re d in e i z d ra v lja
lju d i n a jv e ć u o p a s n o s t p re d s ta v lja in d u s trijs k i
o tp a d k o ji u s e b i s a d rž i v e lik e k o lič in e to k s ič n ih
m a te rija .
metali
razne hemijske materije itd.
Otpadne materije iz naselja
U
naseljima
otpadne
materije
potiču
iz
domaćinstava, sa slobodnih površina u naselju , iz
industrije, zdravstvenih ustanova, restorana itd.
Prosećan sastav otpada iz naselja u Srbiji
Njihov sastav je heterogena mešavina različitih
materijala (fekalija, urina, ostataka hrane, papira,
stakla, metala, tekstila, plastike itd).
Sastav i količina ovog otpada varira u različitim
zemljama ali najveći deo čine organski otpaci.
Deo mrež
mreže regionalnih deponija
Region
Broj
stanovnika
Otpad
Tona /dan
Niš
žin Han, Svrljig,
Niš, Gađ
Gađž
Aleksinac, Meroš
Merošina,
Doljevac
384 106
245, 83
2
Sanitarne otpadne vode i medicinski otpad
predstavljaju ponekad veliku opasnost po zdravlje ljudi
jer sadrže veliku količinu mikroorganizama koji mogu
biti i patogeni.
Otpadne materije iz poljoprivredne proizvodnje
Sastav i količina otpada koji potiče iz industrije
zavisi od vrste industrije i tehnološkog procesa
proizvodnje.
Skoro jedna trećina otpada u Evropi stvara se tokom
poljoprivrene proizvodnje.
Najveći problem predstavljaju toksične materije
koje se nalaze u ovoj vrsti otpada.
Najveći deo otpada je organskog sastava i lako podleže
razgradnji, ali problem predstavljaju njegove velike
količine kao i rezidue hemijskih materija koje se koriste
za poboljšanje prinosa.
Opasan otpad
O ovoj vrsti otpadnih materija , čija količina raste u poslednjih
nekoliko decenija, ne postoji ni zvanično priznata definicija kao
ni procena o stvorenim količinama.
Generalno posmatrano u ovu vrstu otpada svrstavaju se otpadne
materije koje sadrže metalne komponente, rastvarače, kiseline,
organofosforne komponente, azbest, cijanide i fenole.
Opasan otpad nastaje na različitim mestima, a deo otpada iz
domaćinstava takođe sadrži toksične materije ( baterije, ulja, boje,
stari lekovi, pesticidi koji se koriste u domaćinstvima itd.).
Čvrste otpadne materije
Po definiciji čvrst otpad čine materijali,
energija i nuzproizvodi koji se odbacuju u
životnu sredinu kao krajnje odlagalište jer
nemaju nove vrednosti kao i predmeti
isključeni iz upotrebe koji mogu biti izvor
sekundarnih sirovina i energije.
Upravljanje otpadnim materijama
Sastav i količina stvorenog otpada značajno utiče na izbor
metoda upravljanja otpadom, kao i finansijske mogućnosti i
nivo edukacije stanovništva i poznavanje mogućeg uticaja
različitih metoda na zdravlje.
Poznavanje sastava otpada je neophodno radi pravilnog izbora
postupaka sa otpadom, dok je količina stvorenog otpada važna
zbog proračuna kapaciteta prerađivačkih postrojenja.
Povećanje životnog standarda dovelo je do drastičnog
porasta količine smeća koja se svakodnevno stvara. Po
nekim podacima prosečno se godišnje po stanovniku stvori
oko 150 do 600 kg čvrstog komunalnog otpada.
Posle sakupljanja najveći deo otpada u našoj zemlji se
deponuje jer je to najjeftiniji način uklanjanja . Većina od
oko 120 deponija ne zadovoljava osnovne sanitarnohigijenske principe i nalazi se na udaljenosti od 10 do 20 km
od naselja.
3
Metode uklanjanja smeća
Posle sakupljanja otpada na mestu nastanka i odvoženja
treba ga na higijenski način odložiti da bi se sprečilo
zagađenje životne sredine .
Metode koje se koriste za uklanjanje smeća mogu biti:
o lokalne
o centralne.
Sve metode koje se koriste za centralno uklanjanje
smeća mogu nepovoljno da deluju na životnu
sredinu, ali je intenzitet njihovog delovanja različit ,
te uvek treba izabrati onaj metod koji najmanje
zagađuje životnu sredinu.
Trenutno je metoda izbora reciklaža, ali se ona ne
može uvek koristiti niti pak poslužiti za tretman svih
otpadaka.
Na deponiju se odlažu različite vrste otpadnog
materijala koji se razlaže različitom brzinom i
različitim hemijskim procesima. Najveći deo
smeća čine organske materije koje se razlažu i
dovode do stvaranja metana i CO2, kao i filtrata
koji može dovesti do zagađenja podzemnih i
površinskih voda. Od ostalih komponenti otpada
problem predstavljaju metali koji se sakupljaju u
filtratu i dovode do salinizacije zemljišta, kao i
plastične mase koje su biološki nerazgradive.
Lokalni način se koristi za pojedinačne velike objekte udaljene
od naselja ili za seoska naselja koja nemaju organizovanu
komunalnu službu.
Zbog nestručnog rukovanja sa smećem lokalno uklanjanje
često ugrožava životnu sredinu.
Koriste se:
zatrpavanje
spaljivanje
kompostiranje otpada.
Mnogo prihvatljiviji način je centralno uklanjanje gde se
određene službe brinu za sakupljanje , transport i konačno
uklanjanje smeća.
Deponovanje otpada
Način konačnog odlaganja otpada kako u
našoj zemlji tako i u Evropi gde se preko 70%
zbrinjava na ovaj način.
Smeće se sakuplja na deponiji bez obrade ili
posle reciklaže, sabija se i prekriva slojem
zemljišta. Koncept deponovanja otpada se
značajno menjao u poslednjih pedeset godina
tako da se danas koriste uglavnom tkz “reaktor
deponije” koje manje zagađuju životnu sredinu
od klasičnih deponija.
Reaktor deponije koje se danas koriste u svetu su
deponije na kojima se odlaže uglavnom biorazgradljiv
otpad uz korišćenje biogasa. Smeće se pre odlaganja
obrađuje, izdvaja se sve što može da se reciklira i
otpad se maksimalno homogenizuje dok se procesi
anaerobnog razlaganja ubrzavaju. Provocira se što je
moguće ranije isticanje gasa i stvaranje filtrata.
4
Mogu
Moguććnosti upravljanja otpadom - glavne prednosti i mane
Deponijski gas se stvara kao posledica odlaganja i anaerobnog
raspadanja otpada koji sadrži organske materije. Sastoji se
najvećim delom iz metana i ugljen dioksida (3:2) i malih
količina azota , kiseonika i drugih gasova. Predstavlja opasnost
po okolinu jer u sebi ima zapaljive, zagušljive, korozivne i
otrovne gasove.
Degazacijom deponije smanjuju se njegovi štetni efekti a gas se
koristi za proizvodnju energije, što ima i ekonomske efekte.
Godišnje se prosečno na 1 tonu smeća stvori 10 m3 gasa.
Deponije – delovanje na zdravlje
Najpoznatiji problem sa deponijom je slučaj Love
Canal (dražava New York).
Velike količine toksičnih materija (uključujući i
rezidue pesticida) su deponovane na tom mestu
oko 1930. Oko tog mesta je tokom pedesetih
godina prošlog veka izgrađen veći broj kuća i
škola.Tokom sedamdesetih godina utvrđeno je da
su hemikalije curile podzemljem i dospele u
reku,zemljište i vazduh kuća.
U radiusu od 1 km od Lipari deponije u New Jerseyu (Kalifornija), u periodu
1971–75 posle jakog
zagađenja reke i obližnjeg jezera .
Istraživanja su pokazala da je porast broja slučajeva
rađanja dece sa smanjenom porođajnom težinom i
povećana smrtnost novorođenčadi
povezano sa
vremenom kada je ispuštena najveća količina otpada
i da je porođajna težina značajno manja u odnosu na
decu iz drugog mesta gde nema deponije.
Takođe je utvrđeno da su se promene javljale
uglavnom u periodu kada se stanovništvo i najviše
žalilo na neprijatan miris sa deponije.
Vrsta
Deponije
Prednosti
Jeftin metod
Stvara se gas koji se
mož
može koristiti kasnije
Služ
Služi za zatrpavanje
velikih rupa u zemljiš
zemljištu
stvorenih na primer u
kamenolomu
Mane
Veliko zagađenje podzemnih
voda od ceđenja otpada
Zagađenje vazduha zbog
anaerobnih procesa razlaganja
organskih materija pa se stvara
metan, CO,N,S, VOC
Emisija potencijalno toksičnih i
kancerogenih materija
(As,Ni,Cr,benzen i dr)
Neprijatni mirisi,prašina,
saobraćaj
Sakupljanje insekata i glodara
Urođeni defekti i poremećaji reprodukcije
Ova pojava je dugo prouč
proučavana i utvrđeno je da
kod osoba koje su živele u blizini deponija se
češće rađaju deca sa malom porođajnom
tež
težinom (manje od 2500 g), češća je smrtnost
dece,
dece, spontani abortusi i pojava urođenih
defekata.
defekata.
Sve ovo je utvrđeno oko Love CanalCanal-a kako dok
se ovo mesto intenzivno koristilo za
deponovanje smeć
smeća (1940–
(1940–1953) tako i po
prestanku koriš
(1965 -1978.) među
korišćenja
vlasnicima kuć
kuća na ovoj lokaciji.
lokaciji.
Istraživanja su utvrdila da se kod dece
javljaju urođeni defekti:
srca
krvnih sudova
defekt neuralne tube
defekt zida abdomena
defekt srčanih pregrada
hromozomne abnormalnosti (plastika)
defekti mišićnog sistema (pesticidi)
poremećaji nervnog sistema (metali i rastvarači)
Merenja nisu vršena.
5
Karcinomi digestivnog trakta
ezofagusa
stomaka
kolona
rektalni
U SAD-u kod osoba koje su živele u blizini Miron Quarry
deponije,treće po veličini u Severnoj Americi utvrđena je
veća pojava karcinoma :
jetre
bubrega
pankreasa
non-Hodgkin’s lymphoma
Takođe je utvrđeno da je period između početne
izloženosti (1968) i pojave kancera (1979–1985) vrlo
kratak.
Spaljivanje otpada
Upitnici koji su rađeni kod stanovnika u okolini deponija pokazal su da se
kod stanovnika javljaju značajno češće pojedini simptomi kao što su:
respiratorni simptomi
iritacija kože,nosa i očiju
mučnina
glavobolja
digestivni problemi
psihološki problemi
alergije
Simptomi su bili jači kod osoba koje su se više žalile na deponiju i koji su
bili zabrinutiji za njen uticaj na zdravlje.
Sedamdesetih i osamdesetih godina dvadesetog veka spalionice
smeća su doživele veliku ekspanziju zbog naglog povećanja
količine smeća i smanjenja prostora za njegovo deponovanje.
Smatralo se da su gasovi koji se emituju iz spalionica
neškodljivi pa su mnoge locirane u samim naseljima jer se
stvoreni gas koristio za zagrevanje.
Kasnije se ustanovilo da su emitovani gasovi opasni po
zdravlje ljudi i životnu okolinu pa se prešlo na “unapređene
spalionice” koje su jako skupe za održavanje i zahtevaju velika
početna ulaganja, stalno održavanje i rigoroznu kontrolu
emisije.
Pored njih, tokom spaljivanja smeća stvara se velika količina i
drugih jako toksičnih i kancerogenih supstanci kao što su:
U spalionicama se najveći deo otpada pretvara u energiju tako
što otpad prolazi kroz određene faze prerade:
sušenje (60-200 °C ),
degasifikaciju (260-400°C),
gasifikaciju ( 400-600 °C)
sagorevanje ( > 600 °C ) .
Finalni proizvod uglavnom zavisi od sastava smeća koje je
spaljivano.
benzen
fenoli
PAH
čađ i td.
Istovremeno se oslobađaju i :
fina mineralna prašina koja duboko prodire u respiratorni
trakt
kiseli gasovi koji dovode do acidifikacije
i gasovi staklene bašte, pre svega ugljen dioksid.
6
Mogu
Moguććnosti upravljanja otpadom - glavne prednosti i mane
Spaljivanje otpada
Vrsta
Mane
Prednosti
Sma
Smanjuje količ
količinu i
obim otpada
Spaljivanje
Oko 30% se stvara
pepela koji se mož
može
iskoristiti kao pokrovni
materijal
Smanjuje infektivnost
otpada posebno iz
bolnica
Proizvodi energiju
Stvara neprijatne mirise
Ispušta štetne otpadne vode
Emituje u vazduh toksične
polutante
Emisija iz spalionice
U emisionim gasovima iz spalionice mož
može se
nać
naći oko 55 hazardnih materija koje nastaju
zbog nepotpunog sagorevanja .
Najč
Najčešće se nalaze: PAH,halogeni aromatič
aromatični
ugljenici, organske kiseline, ftalati, aldehidi,
ketoni, alkeni, alkani,benzalkani,benz-a-piren,antracen itd.
Ugljovodonici
Benzen - dokazan kancerogen
PAH – toksičan za bubrege i jetru, kancerogen
alkani i alkeni - citotoksični i kancerogeni
Dioksini i furani nastaju sagorevanjem PCBPCB-a na
t° oko 500°
500°C a uniš
uništavaju
Policiklični aromatični ugljovodonici
kancerogeni
toksični
alteracije gena
promena enzima
promena metabolizma vitamina A
neurološki poremećaji
usporen rast motornih i spozajnih funkcija kod dece
smanjena porođajna težina
oštećenje jetre, bronhija, kardiovaskularnog sistema itd.
Metali i teški metali
Oko 35 metala se emtuje iz spalionice preko pepela
neki su dokazano kancerogeni i toksični (Cd, Cr, Ni,
Pb, Hg, As, Ba i Be)
neki metali se nalaze u šljaci ili u lebdećim česticama
Hg se emituje u vidu pare a potiče iz baterija
Pb se emituje iz dimnjaka
Cd i Hg se vezuju za enzime prepisivanja DNK,
utiču na imunitet, stabilizaciju ćelijskih memebrana
7
Gasovi
Oslobađaju se : hlorovodična kiselina, CO, hlorovodonik,
bromini, sumpordioksid i oksidi azota
Stvara se i ozon ali se on direktno ne emituje iz spalionice
već ako ima dosta sunčeve svetlosti iz NOx se
u fotohemijskoj reakciji stvara ozon.
Pepeo i otpadne vode
Cd, Pb, i Mn i različite organske komponente
(hlorovani benzeni, alkoholi, fenoli,aldehidi,
ketoni,estri, amidi, ugljovodonici, dioksini i furani)
nalaze se u pepelu i otpadnim vodama koje nastaju
posle spaljivanja otpada.
Ukoliko se odlože na neku deponiju predstavljaju
opasnost po životnu sredinu i ljudsko zdra
Karcinomi
Istraživanja su pokazala da stanovanje u blizini spalionice
značajno utiče na povećanu učestalost karcinoma želudca,
pluća, debelog creva i jetre kod stanovnika koji stanuju
u krugu od 3km za 1,8 puta i za 1,5 puta kod onih koji stanuju
u krugu od 7 km.
Utvrđeno je da kod izloženosti dioxinu iz spalionice se
češće javlja karcinom mekih tkiva i non-Hodgkin’s limfom.
Karcinomi kod dece
Ispitivanja kod dece koja su imala karcinom pokazala su znatno
veću ućestalost karcinoma kod dece čije su majke živele
u blizini spalionice pre ili neposredno posle porođaja.
Deca koja su živela u krugu od 5 km od spalionice su dva puta
Bila pod većim rizikom za nastanak karcinoma.
U Švedskoj je utvrđeno da radnici u spalionici imaju češće
Karcinom pluća.
Reciklaža
Porođajne anomalije
U okolini spalionica je utvrđeno da se deca
češće rađaju sa anomalijama.
U Amsterdamu- promene u ustima i na licu
U Belgiji- 26% češći defekti u predelu između
dve spalionice
U Francuskoj-hromozomski defekti.
U Engleskoj povećana smrtnost dece koja su
se rodila sa defektom, a oko krematorijuma je
utvrđena večća pojava spontanih pobačaja.
Predstavlja jednokratno ili višekratno korišćenje otpadnog
materijala kao zamene za određene proizvode ili kao sirovine u
industrijskom procesu.
Pod reciklažom se podrazumeva i izdvajanje korisnih frakcija iz
otpada ili pak uklanjanje zagađujućih supstanci iz otpada čime se
omogućava njegovo ponovno korišćenje.
Uvođenjem reciklaže ostvareni su značajni tehnološki, ekonomski i
ekološki efekti.
Ne samo da se značajno smanjuje količina otpada koji se deponuje
već se istovremeno čuvaju i prirodni resursi i životna sredina. To je
metod tretmana otpada koji najmanje zagađuje životnu sredinu.
8
Iskustva pokazuju da su mogućnosti reciklaže velike i da
praktično nema otpada koji ne može na neki način da se
pretvori u sekundarnu sirovinu ili alternativni izvor energije.
Danas se najčeće koristi reciklaža:
Papira
Kartona
Stakla
Metala
Plastike
Mogu
Moguććnosti upravljanja otpadom - glavne prednosti i mane
Vrsta
Prednosti
Očuvanje
resursa
Reciklaž
Reciklaža
prirodnih
Snabdeva industriju
sirovinama
Smanjuje
količ
količinu
otpada koja se odlaž
odlaže
na
deponije
ili
spaljuje
Mane
Mnogo različ
različitih procesa
Emisija iz procesa reciklaž
reciklaže
Mož
Može biti veliki potroš
potrošač
energije
Mala potraž
potražnja za njenim
proizvodima na trž
tržištu
Traž
Traži tesnu saradnju sa
stanovniš
stanovništvom
Povremeno emituje neprijatne
mirise,
mirise, buku,
buku, nakupljaju se
insekti
Kompostiranje
Kompostiranje je prirodna metoda koja prerađuje organske materije
u humus pomoću saprofitnih mikroorganizama pri čemu na
temperaturi od oko 75 ° C dolazi do uništavanja patogenih i uslovno
patogenih mikroorganizama, jaja crevnih parazita i larvi insekata .
U digestorima se na veštački način ubrzava prirodni proces uz
prethodno usitnjavanje smeća , vlaženje i homogenizaciju. Za
nekoliko dana dobija se prirodno đubrivo.
Metod se koristi samo za otpad kome je prethodno uklonjen
neorganski deo i inertne materije. U mnogim zemljama
kompostiranje se značajno koristi, ali postoji problem plasmana i
prodaje komposta.
Mogu
Moguććnosti upravljanja otpadom - glavne prednosti i mane
Tečne otpadne materije – otpadne vode
Vrsta
Prednosti
Sma
Smanjuje količ
količinu
otpada
Kompostiranje
Obnavlja korisne
organske materije
potrebne za poboljš
poboljšanje
kvaliteta zemljiš
zemljišta
Prilika za zapoš
zapošljavanje
Mane
Oslobađa bioaerosolebioaerosole-organsku
praš
prašinu koja je često
kontaminirana bakterijama i
sporama
Emituje lako isparljiva organska
jedinjenja
Postoji moguć
mogućnost da dođe do
zagađenja zemljiš
zemljišta i da
kontaminanti uđu u lanac ishrane
Otpadne vode se danas tretiraju na različite načine. Od
uspešnosti izabrane metode zavisi i očuvanje životne
sredine. Kao i kod čvrstog otpada postoji lokalni i
centralni način uklanjanja. Lokalni način kod koga se na
mestu stvaranja vrši odlaganje i skladištenje splavina
koristi u naseljima gde ne postoji kanalizacija. U
zavisnosti od metode koja se koristi ovaj način uklanjanja
može biti higijenski i nehigijenski.
9
Za centralni način sakupljanja i uklanjanja otpadnih voda iz
naselja koristi se kanalizacija.
U našoj sredini najčešće se koriste nehigijenski načini
lokalnog uklanjanja otpadnih voda kao što su propusne
jame koje zagađuju zemljište , podzemne vode i
vodotoke.
Mnogo bolji način je izgradnja septičkih višekomornih
jama gde se sadržaj skoro potpuno mineralizuje, ne sadrži
patogene i uslovno patogene mikroorganizme i može bez
opasnosti da se koristi kao đubrivo.
Ona može biti jedinstvena ili dvojna.
Kod jedinstvene kanalizacije sve otpadne vode iz naselja se
zajedno skupljaju te to zahteva veliki kapacitet mreže i uređaja za
prečišćavanje.
Kod dvojne kanalizacije posebno se sakupljaju atmosferska voda i
voda iz naselja koje se bez prečišćavanja upuštaju u recipijent, a
odvojeno se sakupljaju otpadne vode iz industrije i domaćinstva.
Mehanički tretman
Da bi zaštitili vodotoke i zemljište od zagađivanja
neophodno je prečišćavanje svih otpadnih voda. Za
prečišćavanje se koriste :
Mehanička obrada podrazumeva :
odstranjivanje krupnih otpadaka na rešetkama
mehaničke
uklanjanje peska u peskolovu
biološke
i sedimentaciju organskih suspendovanih materija
u taložniku.
hemijske metode.
Hemijski tretman
Biološki tretman
Radi poboljšanja efikasnosti taloženja ili smanjenja
koncentracije fosfata uvodi se hemijski tretman pre
primarnog taložnika. Za ubrzavanje taloženja koriste
se sredstva za koagulaciju , dok se u procesu
prečišćavanja masti dodaje hlor .
U toku biološkog tretmana koji se radi posle taloženja otpadnih
voda koriste se živi organizmi za razlaganje organskih materija.
Ova metoda nije pogodna za biološki slabo razgradive materije
kao što su :
pesticidi
U hemijske procese prečišćavanja spadaju i :
oksidacija
reversna osmoza
hemijska precipitacija
neutralizacija
jonoizmenjivanje.
deterđženti
azotna jedinjenja
fosforna jedinjenja itd.
10
Biološki tretman otpadnih voda vrši se:
Posle predtretmana vode u kome se vrši aerobni tretman ili
pasterizacija otpadnih voda vrši se aerobna stabilizacija ili
« mokro kompostiranje « i sušenje sa ciljem da se količina
vode u otpadnim vodama smanji na najmanju moguću meru.
upotrebom bioloških filtera prokapnika,
peščanih filtera
korišćenjem zemljišta za
navodnjavanja i polja aeracije
filtraciju
preko
polja
korišćenjem aktivnog mulja, laguna i stabilizacionih jezera.
Proces upotrebe aktivnog mulja se danas najčešće koristi jer
posle modifikacije može da služi za prečišćavanje različitih
vrsta otpadnih voda sa organskim sadržajem.
Oko 15% otpadnih voda u Evropi se tretira incineracijom. U
nekim zemljama se otpadna voda prethodno suši ali osnovno
je da se vrši spaljivanje otpadnih voda na 850° C da bi se
obezbedilo potpuno sagorevanje.
Mogu
Moguććnosti upravljanja otpadom - glavne prednosti i mane
Procesom sušenja suve materije u otpadnoj vodi
čine 65% i spaljivanjem otpadnih voda se dobija ista
kalorična vrednost kao kod spaljivanja čvrstog
otpada, pa se pojedine spalionice koriste i za tečni i
za čvrsti otpad.
Ukoliko se čvrst otpad preliva otpadnim vodama
koje nisu osušene često dolazi do nekompletne
incineracije i pojave neprijatnih mirisa.
Vrsta
Prednosti
Mane
Tretman teč
tečnog
otpada
bezbedan nač
način za
tretman otpada
Mnoge zagađujuć
zagađujuće
materije koje su potencijalno
toksič
toksične ili kancerogene
mogu da se oslobode
Medicinski otpad
U toku većine aktivnosti koje zdravstvena služba
preduzima u cilju lečenja ili prevencije bolesti stvara se
otpad koji je vrlo specifičan i u odnosu na ostale vrste
otpada i ima mnogo veći potencijal da zarazi ili povredi
ljude.
Medicinski otpad podrazumeva sve vrste
otpadnog materijala koji se stvara u
medicinskim
ustanovama,
istraživačkim
centrima i laboratorijama.
Zbog toga je pravilno upravljanje ovom vrstom otpada
izuzetno značajno i zahteva veliku stručnost i dobru
organizovanost u toku celog procesa njegovog stvaranja i
konačnog uklanjanja.
U širem smislu podrazumeva i otpad koji
pacijenti stvaraju lečeći se u kućnim uslovima.
11
Svi izvori medicinskog otpada mogu se podeliti na :
Velike (vojne i civilne bolnice, hitna služba,
dispanzeri, klinike za majku i dete, centri za dijalizu,
centri za transfuziju, medicinske laboratorije i
istrazivački centri, mrtvačnice, banke krvi, služba za
kućno lečenje)
Male ( stomatološke ambulante, rehabilitacioni centri,
ustanove za invalide, kozmetički centri)
Razlika izmedju ove dve grupe nije u količini
proizvedenog otpada već u sastavu. Manji izvori ređe
stvaraju rizičan otpad.
U odnosu na kućni otpad 75% - 90% medicinskog otpada
ne prestavlja veći rizik.
Preostalih 10%- 25% se smatra potencijalno opasnim i
to je takozvani “rizični medicinski otpad” .
Vrste medicinskog otpada
Infektivni otpad ( kulture infektivnog agensa iz
mikrobioloških laboratorija, otpad nakon hirurških operacija i
autopsija inficiranih ljudi, ekskreti, zavoji, odeća natoljena
krvlju ljudi koji su u izolaciji, predmeti koji su bili u
kontaktu sa pacijentima na hemodijalizi, zarazene
laboratorijske životinje i bilo koji drugi predmet koji je bio u
kontaktu sa zaraženom osobom ili životinjom ).
Patološki otpad (delovi tkiva i organa, delovi tela, ljudski
fetusi, životinjski leševi, krv i telesne tečnosti )
Oštrice (
igle, setovi za infuziju, slomljeno
staklo, skalpeli, noževi i druge vrste sečiva bez obzira
da li su inficirani ili ne )
Farmakološki otpad ( lekovi, vakcine i serumi
isteklog roka upotrebe, prosute ili kontaminirane ali i
boce i kutije sa ostacima sadržaja, rukavice, maske tj.
sve ono sto je odbačeno u toku farmaceutskog
procesa).
12
Genotoksičan otpad ( citostatici koji sprečavaju rast
malignih tumora ili se koriste kao imunosupresivi, kao i
urin, feces i povraćane mase pacijenata koji su na
citostatskoj ili zračnoj terapiji) .
Hemijski otpad ( odbačene hemikalije u toku
dijagnostičkih, terapijskih ili eksperimentalnih procedura,
sredstva koja se koriste za dezinfekciju i čišćenje
prostorija i instrumenata ).
Otpad sa visokim sadržajem teških metala ( živa
prosuta iz termometra, aparata za merenje krvnog
pritiska ili metali poreklom iz stomatološkog materijala,
kadmijum iz istrošenih baterija).
Boce pod pritiskom ( anestetički gasovi, etilen oksid,
kiseonik i dr.).
Radioaktivni otpad ( čvrste, tečne i gasovite
supstance koje sadrže radionuklide kao Tc99, J131, J125 ).
Medicinski otpad ima široko polje dejstva i
rizičan je kako za osobe koje ga stvaraju tako i
za one koji njime rukuju ili su sekundarno
izloženi njegovom štetnom
dejstvu zbog
neadekvatnog odlaganja.
.
Stanje medicinskog otpada u svetu i u Srbiji
Pod najvećim rizikom su:
lekari
medicinski tehničari
bolničari i čistači
pacijenti, posetioci
radnici u bolničkim perionicama
smetlari i vozači
radnici na odlaganju smeća na deponijama
13
14
Upravljanje otpadom
15
16
Mogućnosti tretmana i dispozicije medicinskog otpada
Izbor metode za tretman medicinskog otpada zavisi od
vrste i sastava otpada .
Kontrolisano sagorevanje
Pod dejstvom visoke temperature organski i sagorljivi
otpad pretvara se u neorganski i nesagorljiv uz redukciju
težine i mase. Obično se koristi za otpad koji ne može
biti ponovo upotrebljen, prerađen ili deponovan.
Hemijska dezinfekcija
Hemijska
dezinfekcija
podrazumeva
upotrebu
hemikalija koje se dodaju medicinskom otpadu u cilju
ubijanja
ili
inaktivacije
mikroorganizama.
Najpogodnija je za tretiranje tečnog otpada
( krv,
urin, fekalne mase i sl.), ali se pod odredjenim
uslovima na ovaj način mogu se dezinfikovati i čvrsti
otpaci uključujući mikrobioloske kulture, oštrice i sl.
Suva i vlažna toplota
Ovaj proces je pogodan za tretman infektivnog
otpada i oštrica, ali nije pogodan za patološki,
citotoksični i radioaktivni otpad.
Dezinfekciona sredstva koja se danas
koriste su :
aldehidi, amonijumove soli, jedinjenja hlora ili fenola,
ozon i dr.
17
Mikrotalasno zračenje
Koriste se frekvence oko 2450 MHz i talasne dužine od
12,24 cm. Ovom metodom voda koja je prirodni sastojak
otpada brzo ispari, a infektivne komponente bivaju uništene
visokom temperaturom.
Deponovanje
Medicinski otpad se ne sme deponovati na smetlištima
već samo na sanitarnim deponijama na
za to
određenom delu na nekoliko načina.
Inkapsulacijom kada se vrši punjenje
specijalnih kontejnera otpadom, dodavanje
imobilizacionog materijala i zapečaćivanje.
Kontejneri se nakon toga odlažu na deponije.
Glavna prednost ovakvog načina dispozicije je
onemogućavanje odvlačenja i rasturanja otpada .
Bezbednim zakopavanjem otpada u okviru
bolničkog kruga. Ova metoda može da se koristi
samo u kratkom vremenskom periodu zbog
ograničenog prostora.
Bezbedno površno odlaganje koje se
primenjuje samo posle dezinfekcije ili spaljivanja
otpada..
Inertizacija
Otpad se meša sa cementom i drugim supstancama pre
odlaganja kako bi se smanjio rizik da toksične supstance
izađu na površinu.
Na ovaj način ne može da se odlaže infektivan otpad ali
je pogodna za hemijski otpad i pepeo nakon sagorevanja
materija sa visokim sadržajem teških metala.
Ova metoda se dosta koristi jer je prilično jeftina i
uključuje korišćenje lako dostupnih materijala.
18
19
Download

Otpadne materije