Prognoze razvoja IKT u Srbiji do 2016 godine
Forecasts of development of ICT in Serbia to 2016
Mr sc ekonomije Žaklina Kočović, MONG doo, [email protected]
SAŽETAK
Ovaj rad predstavlja jedinstven pokušaj da se na
osnovu originalnih istraživanja daju prognoze
razvoja IKT u Srbiji do 2016 godine. Rad je
baziran na statističkim podacima dostupnim iz
zvaničnih i privatnih izvora. U radu se posmatraju
četiri kategorije: telekomunikacije, hardver, softver
i Internet. Rad obuhvata period od 1960-2011
godine, do kada su, u momentu pisanja ovog rada
bili dostupni podaci.
Ključne reči: Informaciono-komunikaciona
tehnologija, hardver, softver, internet
ABSTRACT
This paper presents a unique attempt to provide
research based on forecasts of development of ICT
in Serbia to 2016. The paper presents an original
study that was based on statistical data available
from official and private sources. In this paper we
look at four categories: telecommunications,
hardware, software and the Internet. The work
covers the period of 1960-2011 years, until when, at
the time of writing this study data were available.
Keywords: information-communication technology,
hardware, software of the internet
1.
UVOD
Definicija IKT
Dokumenti koji služe kao osnova za sve statistike
koje se odnose na ekonomiju, su Međunarodni
standard industrijske klasifikacije svih ekonomskih
aktivnosti (International Standard Industrial
Classification of All Economic Activities), odnosno
takozvani ISIC Rev. 4 (trenutno je aktuelna revizija
4) i dokument OECDa o definicijama i klasifikaciji
[1].
Evropa ima blago modifikovanu varijantu koju i mi
u Srbiji primenjujemo, a to je: Statistička
klasifikacija ekonomskih aktivnosti u Evropskoj
zajednici (Statistical Classification of Economic
Activities in the European Community), tkz NACE
klasifikacioni kod, a sada je aktuelna Revizija 2.
EUROSTAT (Statistička kancelarija Evropske
unije) pokušava ovde da nešto samostalno uradi, ali
se i dalje koristi referenca ISIC Rev. 4. [2]
Prema NACE klasifikacionom kodu prvo će se
posmatrati hardverski aspekti:
C 10–33 Proizvodnja
Unutar toga nalazimo:
Odeljak 26 - Proizvodnja računara, električnih i
optičkih proizvoda
Naravno, IKT se prostire i u drugim klasama
preradjivačke industrije, implicitno (CNC i roboti,
pa industrijska automatizacija ...).
Slede softverski aspekti:
J 58–63 Informacije i komunikacije
Unutar toga:
Odeljak 61 Telekomunikacije
Odeljak 62 Računarsko
programiranje, konsalting i
srodne aktivnosti
Odeljak 63 Informacije uslužnih
aktivnosti
Udeo IT u BDP Srbije
Sumarni prikaz IKT-a podeljenog u četiri kategorije
je dat na slici 1. Ovde se može zaključiti da je
najveći
udeo
u
srpskom
IKTu
imalo
telekomunikaciono poslovanje - sa najvećim
prometom zabeleženim 2008 godine i iznosio je 3,5
milijardi USD. U periodu od 1960 rast je
konstantan i značajno raste do 2004, da bi pravu
ekspanziju imao 2008 godine. Na žalost, mora se
ponovo primetiti da zbog sankcija i bombardovanja
postoje veliki prekidi u ulaganja u IKT kao i mali
promet od navedenih kategorija.
Na slici 1 se još može uočiti da u prethodnih 10
godina dolazi do naglog skoka u prometu Interneta,
Internet usluga i telekomunikacija, a takodje se
može zapaziti da promet hardvera i softvera
stagnira.
Na osnovu statističkih podataka dobijenih sa
različitih izvora [35] [10] može se primetiti da se u
IT ulagalo tokom dužeg vremenskog perioda.
Najveći skok je primećen u periodu od 2008 do
danas (podaci postoje do 2011 godine). Veliki pad u
ulaganju kao i u prometu IKT postoji u periodu
sankcija 1992-1996, a najveći je pad primećen za
vreme bombardovanja Srbije (1999 godine). Nakon
2000 godine kreće uzlazni rast i traje do danas.
Moramo da skrenemo pažnju da porast IT ne prati i
povećanje BDP. Iako je BDP manji nego
prethodnih godina u IT se povećano ulaže (8% BDP
u 2010 godini).
Slika 1. Pregled srpskog BDP po četiri osnovne
IKT kategorije u periodu od 1960 do 2011
godine
Bruto društveni proizvod Srbije je 2009 godine bio
u padu i iznosio 14.73% u odnosu na 2008, 2010
godine je pao 10.59% u odnosu na 2009, a 2011
godine je pokazao rast od 6.92%. Ovo pokazuje da
je BDP u periodu od 2008-2010 godine pao za
30%, a u periodu od 2008-2011 godine pao za 23%.
Istovremeno je ulaganje u IT od 2008 do 2010
godine opalo 25.6% . Svi podaci su izraženi u USD.
Treba napomenuti da je USD ojačao u odnosu na
Euro u periodu od 2008-2011 godine, 10.6%.
Slika 2. Udeo IT u srpskom BDP u periodu od
1960-2010 godine meren procentima
Iz svega ovoga možemo zaključiti da je srpski IKT
pokazivao napore da održi prihode iz 2008 godine
dok su ostale industrijske grane mnogo više
stagnirale. Pa se udeo IT u srpskom BDP 2008
godine koji je učestvovao sa 7.19% povećao je na
7.98% 2011 godine.
U prethodnom periodu
primećen je nagli rast IKT-a u Srbiji, naročito
telekom i Internet dela. Međutim, zbog turbulentne
svetske ekonomske scene, kriza koja je počela 2008
godine prenosi se i na Srbiju, pa je 2009 zabeležen
pad od kojeg se srpski IKT još nije oporavio.
Očekuje se da će tek 2016 godine promet biti veći
nego rekordne 2009 godine.
2.
RAZRADA
Parametar koji utiče na rast je smanjenje broja
zaposlenih u svim sektorima kao i smanjenje broja
preduzeća. Nedostatak tkz. “grinfild” i “braunfild”
investicija utiče na smanjen broj stranih firmi koje
sa sobom donose i vrhinske IK tehnologije i
zahtevaju rad sa velikim svetskim dobavljačima.
U ovu analizu nisu ušle dve komponente srpskog
IKT-a:
usluge
servisiranja
opreme
i
tkz.“autsorsing” domaćih IKT usluga. Usluge
servisiranja su relativno male i iznose nekoliko
stotina hiljada USD, dok je udeo “autsorsinga” sve
značajniji. Procenjuje se da je u 2011 godini, izvoz
srpske radne snage sa stalnim boravkom u Srbiji, a
radnim mestom u inostranstvu iznosio preko 1
milijardu USD i sve je u većem porastu.
Rast u oblasti telekomunikacija će biti veći od rasta
u IT delu. Razlog je jednostavan: agilnost i
mobilnost postaju polako sastavni deo naših života.
Samim tim se očekuje da zaposleni nove generacije,
koji se često nazivaju i generacijom X i Y, uskoro
traže da na svoje radno mesto donesu svoj vlastiti
uređaj kako bi radili. Ovo se na engleskom naziva
“bring your own device”.
Informatičko tržište Srbije, posle dve godine
opadanja (svetska kriza), trenutno stagnira. Rezulati
za 2010. godinu pokazuju da je vrednost ovog
tržišta oko 405 miliona evra, čime je zabeležen pad
od 4%. U odnosu na 2008 rekordnu godinu posle
sankcija, gde je dostignuta vrednost od 545 miliona
evra, tržište se smanjilo za četvrtinu. U strukturi
ulaganja i dalje preovladjuje IT oprema sa učešćem
od 63 odsto, zatim slede IT usluge sa 25 odsto i na
kraju softver sa skromnih 12 odsto. Može se
zaključiti da skromno stanje na IT tržištu još nije
dostiglo ranu fazu sazrevanja tržišta. [39]
Na smanjenje nabavke softvera, a povećanje usluga
u oblasti Interneta utiče još jedan trend: računarstvo
u oblaku (engl. Cloud Computing). Naime, nov
način naplate, a to je plaćanje po potrošnji, preuzeo
je primat nad plaćanjem prema licenci. Ta
inovativna tehnologija naterala je mnoge kompanije
da u kriznim vremenima pređu na tehnologiju u
oblaku. Iako je ova tehnologija počela da se razvija
davne 1965 godine [40] [41], pravi bum u ovoj
oblasti odigrao se u SAD početkom najnovije
svetske ekonomske krize (15 septembar 2008). U
Srbiji su prve veće investicije u ovoj oblasti počele
da se odigravaju 2011 godine, ali još uvek nisu
uzele maha kao u industrijski najrazvijenijim
državama.
Slika 3. Prognoze u IT ulaganje u Srbiji po
stanovniku do 2020. godine
3. ZAKLJUČAK
Gde je Srbija na tehnološkoj mapi Evrope?
Konkurentnost privrede i uredjenost društva na
najbolji način su ilustrovani dijagramom IT
ulaganja prema ekonomskoj snazi društva.
Slika 4. IT ulaganja prema ekonomskoj snazi
Na slici 3. se može pratiti koliko su skromna
ulaganja u IT tržište po glavi stanovnika. Neke
prognoze govore da će ulaganje dostići čak 15.3
odsto do perioda 2020 godine
Očekuje se, takođe i veliki prodor u okviru
društvenih mreža, a naročito u oblasti koje
nazivamo “veliki podaci” (engl. Big Data). U Srbiji
su najveći telekom operateri već otvorili tkz. Data
centre, ali se u 2013 godini očekuje otvaranje bar
još dva takva centra što će doprineti da i u Srbiji
skladištenje podataka smanji njegovu cenu. Uz sve
veću upotrebu mobilnih i prenosivih računara i rada
sa terena i raznih lokacija koje nisu kancelarije,
očekuje se dalje poboljšanje bežičnih mreža kao i
mreža u vlasništvu mobilnih telekom operatera.
Očekuje se da i cene protoka podataka po kilobajtu
u sekundi budu znatno niže u godinama koje slede.
Pa ipak, u 2012 godini, i pored optimsitičkih tonova
treba reći da je Srbija na začelju evropske skale
zemalja po više parametara u oblasti IKT-a. Mahom
Srbija zauzima treće mesto od pozadi. Iza nas su
samo Albanija i Bosna i Hercegovina. Rumunija i
Bugarska, kao i ostale ex-Yu države su daleko isped
nas. Srbija zaostaje i u obrazovanju u oblasti IKT-a
– mali je pul stručnjaka u oblasti informacionih
tehnologija jer se smatra da je ovo teška disciplina
za izučavanje, pa svi učenici i studenti biraju
jednostavnija zanimanja. Ovo stanje se neće skoro
promeniti. Zato stručnjaci iz oblasti elektronskog
marketinga i elektronske trgovine nemaju
adekvatne osnove, pa se i Internet aplikacije ovog
tipa vrlo malo primenjuju kod nas. Takođe se i alati
vezani za društvene mreže vrlo retko koriste na
pravi način. Trendovi su takvi, da se, na žalost, u
bliskoj budućnosti ništa bitno neće promeniti na
bolje.
Izvor: EITO 2007, Eurostat, Mineco, 2010
Ključna zapažanja sa slike 4 su:
1. Desni gornji kvadrant zauzimaju zemlje severne
i zapadne Evrope. Njih karakteriše jaka
ekonomija i visoka ulaganja u IT. Tu prednjače
Švedska, Nemačka, Velika Britanija, Finska. U
ovom kvadrantu odstupa Irska čija ekonomija
je naduvani balon prepušten vihorima krize, a
koja nema ni čvrsto IT utemeljenje.
2. Desni donji kvadrant zauzimaju zemlje
Mediterana koje odlikuje jaka ekonomija i
niska ulaganja u IT. Za njih bi bila preporuka
za izlazak iz ovog kvadranta i proboj u gornji
desni kvadrant gde je društvo odabranih, veća
ulaganja u IT.
3. Sve zemlje iz grupe EU 10 kaskaju za ovim
dvema prethodno nabrojanim grupama: nalaze
se u kvadrantu slabe ekonomije i niskih
ulaganja u IT. Medju njima je i Hrvatska.
4. Srbija. Ostala je u koordinatnom početku,
zajedno sa Albanijom, Makedonijom, Crnom
Gorom, BIH, Rumunijom i Bugarskom. Nju od
severozapadnih
suseda
deli
decenijski
tehnološki jaz.
5. Na osnovu gore navedenog i posmatranjem
parametra IT ulaganja kao ranog indikatora
ekonomskih-socijalnih trendova, može se izneti
sledeća hipoteza: Ukoliko IT ulaganja u Srbiji
ne
budu
udvostručena
u
narednom
petogodišnjem period, ekonomija i društvo će
ući u još dublju krizu. Da bi se nadoknadilo
propušteno-potrebno je da se u periodu od
2011-2015 IT ulaganja u Srbiji utrostruče!
Literatura
[1]
[2]
[3]
[4]
[5]
[6]
[7]
[8]
[9]
[10]
[11]
[12]
[13]
[14]
[15]
[16]
[17]
[18]
[19]
[20]
[21]
OECD, "Information Economy Product
Definitions Based on Central Product
Classification, ver 2," OECD, 2009.
S. D. UN Dept of Economic and Social Affairs,
"International Standard Industrial Classification
of All Economic Activities," United Nations,
New York, 2008.
G. autora, Dva veka razvoja Srbije, Beograd:
Republički zavod za statistiku, 2008.
G. autor, "Statistički godišnjak Srbije 1998,"
Zavod za statistiku Republike Srbije, Beograd,
1999.
[Online]. Available: http://www.worldbank.org/.
[Accessed 7 Oktobar 2012].
G. autora, "Bruto domaći proizvod Republike
Srbije 2002-2005," Republički zavod za
statistiku, Beograd, 2006.
G. autora, "Bruto domaći proizvod Republike
Srbije 2005-2008," Republički zavod za
statistiku, 2010, 2010.
G. autora, "Jugoslavija 1918-1988, statistički
godišnjak," Savezni zavod za statistiku, Beograd,
1989.
D. Vasiljević, "Prikaz nacrta strategije
telekomunikacija u Srbiji do 2007 godine," Eevolucija, vol. 8, 2005.
RZS, "Dva veka razvoja Srbije, Statistički
pregled," Republički zavod za statistiku Srbije,
Beograd, 2008.
SZS, "Cene oktobar-decembar 1968," Savezni
zavod za statistiku, Beograd, 1969.
SZS, "Cene oktobar-decembar 1969," Savezni
zavod za statistiku, Beograd, 1970.
SZS, "Cene oktobar-decembar 1970," Savezni
zavod za statistiku, Beograd, 1971.
SZS, "Cene oktobar-decembar 1971," Savezni
zavod za statistiku , Beograd, 1972.
SZS, "Cene jul-decembar 1972," Savezni zavod
za statistiku , Beograd, 1973.
SZS, "Cene januar-jun 1973," Savezni zavod za
statistiku, Beograd, 1973.
SZS, "Cene januar-jun 1974," Savezni zavod za
statistiku, Beograd, 1974.
SZS, "Cene jul-decembar 1976," Savezni zavod
za statistiku, Beograd, 1977.
SZS, "cene januar-jun 1977," Savezni zavod za
statistiku, Beograd, 1977.
SZS, "Cene jul-decembar 1977," Savezni zavod
za statistiku, Beograd, 1978.
SZS, "Cene januar-jun 1978," Savezni zavod za
statistiku, Beograd, 1978.
[22]
[23]
[24]
[25]
[26]
[27]
[28]
[29]
[30]
[31]
[32]
[33]
[34]
[35]
[36]
[37]
[38]
[39]
[40]
[41]
[42]
SZS, "Cene jul-decembar 1974," Savezni zavod
za statistiku, Beograd, 1975.
SZS, "Cene jul-decembar 1974," Savezni zavod
za statistiku, Beograd, 1975.
SZS, "Cene januar-jun 1975," Savezni zavod za
statistiku, Beograd, 1975.
SZS, "Cene jul-decembar 1975," Savezni zavod
za statistiku, Beograd, 1976.
SZS, "Cene januar-jun 1976," Savezni zavod za
statistiku, Beograd, 1976.
SZS, "Cene januar-jun 1979," Savezni zavod za
statistiku, Beograd, 1979.
N. Markovic, "50 godina računarstva u Srbiji,"
Pres, Beograd, 2011.
S. z. z. statistiku, "Kapaciteti i korišćenje opreme
za automatsku obradu podataka serije podataka
od 1968. do 1985. godine," Savezni zavod za
statistiku, Beograd, 1987.
SZS, "Kapaciteti i korišćenje opreme za
automatsku obradu piodataka u 1987. godini,"
Savezni zavod za statistiku, Beograd, 1989.
SZS, "Primena elektronskih računara u 1990.
godini," Sazni zavod za statistiku, Beograd, 1992.
SZS, "stanje i korišćenje računara u SFRJ
Jugoslaviji, 1975.," Savezni zavod za statistiku,
Beograd, 1977.
SZS, "Primena elektronskih računara u 1988 i
1989," Savezni zavod za statistiku, Beograd,
1991.
SZS, "Primena elektronskih računara 1992.,"
Savezni zavod za statistiku, Beograd, 1994.
Mineco, "Privatna komunikacija," ne publikovani
podaci, Beograd, 2012.
SZS, "Primena elektronskih računara u 1990,"
Savezni zavod za statistiku, Beograd, 1992.
Ratel, "Godišnji izveštaj za 2011 godinu, strana
84.," Ratel, Beograd, 2012.
RNIDS, "Godišnji izveštaj 2011," RNIDS,
Beograd, 2012.
M. Matijević, "DATUM," Mineco, Beograd,
2011.
P. Kocovic, Cloud Computing Scenario, Beograd:
Petar Kocovic, 2012.
P. Kocovic, Internet marketing, 3-ce izdanje,
Beograd: Petar Kocovic, 2012.
Wikipeia, "History of telecommunication," 23
October 2012. [Online]. Available:
http://en.wikipedia.org/wiki/History_of_telecom
mun
Download

6.3. Prognoze razvoja IKT u Srbiji do 2016 godine