ÖZEL EGE LİSESİ
DİN KÜLTÜRÜ VE AHLAK BİLGİSİ
İNSAN HAKLARI EVRENSEL BEYANNAMESİ İLE VEDA
HUTBESİ’NİN KARŞILAŞTIRILMASI VE VEDA HUTBESİ’NİN
İNSAN HAKLARINA SAYGI AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ
Ödevi Hazırlayan:
EZGİ ALTINTAŞ
9-B 111
İzmir, 2013
İnsan hakları insanların doğdukları andan itibaren sahip oldukları yaşama hakkını da
kapsayan çok önemli bir konudur. İnsan haklarına göre insanlar dil, din, ırk, cinsiyet, siyasi
görüşü ve rengi bakımından ayrı görülemez. Herkes birbirine eşittir.
Veda Hutbesi, Hz Muhammed (s.a.v.)’in 632 yılında Mekke’de yaptığı ve çok önemli
mesajlar verdiği bir konuşmadır. Bu konuşmada onu dinleyen insanlara, medeni saydığımız
Avrupa’dan çok önce, belki de dünyada ilk defa, insan haklarının öneminden bahsetmiştir.
İnsan haklarından Avrupa’da ilk bahsedilmesi 1215 yılında Magna carta ile olmuştur.
Ancak kapsam bakımından dar ve yetersiz bir metin olarak değerlendirilebilir. Daha
sonrasındaysa 2. Dünya Savaşı’na kadar birçok ülke kendi sınırları içerisinde kalacak şekilde
insan hakları düzenlemeleri yapmıştır. 2. Dünya Savaşı sırasında insan haklarının ihlal edildiği
düşünülmüş ve 2. Dünya Savaşı’ndan sonra kurulan Birleşmiş Milletler 1948’de İnsan Hakları
Evrensel Beyannamesi’ni yayınlamıştır. Medeni olarak gördüğümüz dünyanın kapsamlı bir
şekilde insan haklarını görebilmesi için çok uzun sayılabilecek bir sürenin geçmesi
gerekmiştir. Hz. Muhammed (s.a.v.)’in Veda Hutbesinde bahsettiği insanın insan olmasından
kaynaklanan haklarından tam 1316 yıl sonra ancak bahsedilebilmiştir. Aradan ne kadar uzun
bir zaman geçtiği ortadadır.
Veda Hutbesi ile İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi karşılaştırıldığında, İnsan
Hakları Evrensel Beyannamesi’nde insanların din, dil, cinsiyet, ırk ve renk ayrımı
yapılmaksızın eşit olduğunun belirtildiği 2. madde, Veda Hutbesinde hemen hemen aynı
şekilde yer almaktaydı.
Her iki metnin de kaynakları ve biçimleri çok farklıdır. Biri, son peygamber Hz
Muhammed (s.a.v.) tarafından, kutsal bir şehir olan Mekke’de ve mübarek bir gün olan Kurban
Bayramı arifesinde söylenirken, diğeri ise Birleşmiş Milletler üyeleri tarafından günün koşulları
gereği oluşturulmuştur. Veda Hutbesi oluşturulurken önünde hiçbir örnek yoktur. Oysa İnsan
Hakları Evrensel Beyannamesi’nin önünde çok güzel bir örnek olan Veda Hutbesi vardır.
Veda Hutbesinde yer alan maddeler hem hukuki hem de dini öğeler taşımaktadır.
Örneğin kadınlara kötü davranmak, hukuki anlamda yasak olduğu gibi İslam dinine göre de
günah sayılmıştır. İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nde ise, dini hiçbir durum söz konusu
değildir. Sadece işin hukuki boyutu düz ve yalın cümleler şeklinde yer almaktadır. İslamiyet’te
insan hakları aynı zamanda kul hakkı olarak da görüldüğünden dini ve hukuki öğeler birbirini
tamamlar biçimde kullanılmıştır.
1
Veda Hutbesi, dini bir metin olması sebebiyle insanlar üzerindeki etkisi bakımından da
İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nden çok farklıdır. Veda Hutbesi aynı şeyleri insanların
duygularına, gönüllerine hitap ederek anlatırken, İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi
uyulması gereken kurallar olarak ortaya koyar.
Veda Hutbesinde inançlar, dini kurallar ve günahtan kaçınma ön plana çıktığı için
inananlar her ortam ve zamanda bahsedilen kurallara uymayı kontrole gerek kalmaksızın
görevleri sayarlar. Diğerinde ise bu yoktur.
İnsan Hakları Beyannamesinde şu temel konular yer almıştır: Bütün insanlar özgür,
onur ve haklar bakımından eşit doğarlar. Herkesin yaşama hakkı vardır. Kimseye işkence
yapılamaz. Her insanın özel hayat, inanç, aile, güvenlik, seyahat, eğitim, vatandaşlık,
mülkiyet, örgütleşme, yönetime katılma, kamu hizmetlerinden yararlanma, çalışma hakkı ve
saygınlığı vardır. Suçluluğu ispat edilmedikçe her insan suçsuzdur.
Veda Hutbesinde ise şu temel konular yer almıştır: Tevhit, Allah’a hamt, sena ve dua,
insanların kabul ettiği yer ve zamanların kutsallığı ilkesi üzerine, insanın can, mal ve namus
saygınlığının bina edilmesi, ahiret bilinci ve ilahî huzurda sorgulanma şuuru, cehalete dayanan
her türlü yanlış ve kötü düşünce, hurafe, yanlış inanç ve davranışların ortadan kaldırılması,
emanet bilinci, şeytanın oyun ve hilelerine karşı uyanık olmak, kadınların hakları, tüm
insanların Âdem’in çocukları olarak eşit olduğu ve topraktan yaratıldığı, etnik ayrımcılığın
yasak olduğu, kardeşlik ruhu, her hak sahibine hakkının verilmesi, emanete riayet, Kur’an ve
sünnet emanetine sahip çıkmak, zina, faiz, haksız yere adam öldürme, kan davasının
kesinlikle yasaklanmış olduğu, suçun bireyselliği, Allah’a karşı görevlerinin layıkıyla ve
vaktinde yapılması, yaradan ve yaratılan ilişkilerinin sağlıklı bir zemine oturtulması, hakikatleri
başkalarına ulaştırma görevi. 1
Sonuç olarak peygamberimiz Hz Muhammed (s.a.v.)’nin sözlerinden oluşan Veda
Hutbesi ile Birleşmiş Milletler tarafından hazırlanan İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nin
ikisi de insan haklarından bahsetse de aralarında farklar olduğu görülmektedir. Özellikle on
dört asır gibi önemli bir zaman dilimi, mekân ve yaptırım gücü gibi farklılıklar vardır.
1
http://www.aliakpinar.net/index.php?option=com_content&view=article&id=244:slamn-evrensel-nsan-haklar-beyannamesi-vedahutbesinden-mesajlar&catid=42&Itemid=77
2
KAYNAKÇA

http://www.aliakpinar.net/index.php?option=com_content&view=article&id=244:slamn
-evrensel-nsan-haklar-beyannamesi-veda-hutbesinden-mesajlar&catid=42&Itemid=77

www.tbmm.gov.tr/komisyon/insanhaklari/pdf01/203-208.pdf

http://www.sizinti.com.tr/konular/ayrinti/veda-hutbesi-ve-insan-haklari-aralik-2012.html

http://www.pegem.net/akademi/sempozyumbildiri_detay.aspx?id=126925

http://metafizikhakikat.blogcu.com/insan-haklari-acisindan-veda-hutbesinin-onemi-vedegeri/236272

http://www.frmtr.com/islam-ve-insan/2575594-peygamber-efendimizin-vedahutbesi.html
3
Download

ÖZEL EGE LİSESİ DİN KÜLTÜRÜ VE AHLAK BİLGİSİ