VERMİKÜLİT
(Mg, Ca)0.3(Mg, Fe, Al)3(Al, Si)4O10·8H2O
Mineral Formül
Vermikülit Fe, Mg, Al & K içeren
sulu levha mika
Renk
Bronz-Kahve-Siyah
ÖA
2.5
Sertlik
2.1 – 2.8
Ani olarak (4 – 8 saniye içinde) 870º C civarında
ısıtıldığında bünyesindeki suyun buharlaşması
sonucu hacminin 8-12 katı kadar genleşen
vermikülitin yoğunluğu da 640-960 kg/m3’ten
56-192 kg/m3’e düşmektedir.
Bu özelliğine bağlı olarak vermikülit ısı ve ses
önleyici olarak kullanılabilmektedir ve büyük
öneme sahiptir.
Bileşim olarak çeşitli katyonlar içeren sulu
magnezyum aluminyum silikat olarak kabul
edilebilir.
Bazı önemli vermikülit yataklarında üretilen
cevherlerin kimyasal analizleri aşağıdaki gibidir.
% Bileşen
Li2O
Na2O
K2O
MgO
CaO
BaO
MnO
FeO
Al2O3
Cr2O3
Fe2O3
SiO2
TiO2
H2O (total)
USA
Enoree, SC
W.R.Grace
USA Louisa, VA
Virginia
Vermiculite Co.
4.42
20.04
0.75
0.12
0.07
17.36
0.50
8.45
38.66
8.71
0.01
1.72
6.63
16.38
1.12
0.14
12.85
0.23
8.80
38.34
1.66
10.66
S. Africa
Palabora
Mining Co.
Brazil Piaui
Eucatex
0.03
0.80
2.46
23.37
1.46
0.30
1.17
12.08
5.45
39.37
1.25
11.20
0.10
0.50
23.60
3.80
0.20
10.20
5.80
45.10
0.70
10.20
Mineral Ltda.
YATAKLARI
Vermikülit ultrabazik ve bazik kayaçlara bağlı olarak
ekonomik yataklar oluşturmaktadır. Bu kayaçlarda
flogopit/biyotit, klorit, piroksen v.b. minerallerin
hidrotermal veya yüzeysel alterasyonu sonucu oluşur.
Mikadan türediğinde psödomorflar halinde bulunur.
Vermikülit asit intrüzifler ile bazik veya ultrabazik
kayaçların dokanaklarında da ekonomik yataklar
oluşturabilir. Buralarda korund, apatit, serpantin veya
talk ile birlikte bulunur.
Vermikülit ısıtıldığında hacmi artarken bünyesi de pullar
ve levhalar haline dönüşmektedir.
Dünyanın en büyük vermikülit sahası Güney Afrika
Cumhuriyeti’ndeki Palabora’da bulunmaktadır (91
milyon ton).
Ancak ABD’nin birçok eyaletine (North Carolina, Texas,
Wyoming, Newada ve California) dağılmış
vermikülitlerin toplam rezervi daha fazladır (113.4
milyon ton).
Dünya toplam rezervleri yaklaşık 227 milyon tondur.
Türkiye’de Malatya-Darende’deki Darılı sahasında ultrabazik
kayaçlar içerisinde, manyetit ve hematit cevherleşmeleri ile
ilişkili vermikülit yatağında % 35 tenörlü 6.215.406 ton rezerv
belirlenmiştir.
Bu çevredeki Kuluncak sahasında da 210.000 ton muhtemel rezerv
vardır.
Ayrıca Eskişehir-Sarıcakaya ile Sivas-Gürün ve Yıldızeli’nde
(Kapaklıkaya ve Karakoç yörelerinde), Elazığ-Harput’ta
(Arduçluk ve Alayaprak mevkileri), Kırıkkale-Balışeyh-Hüseyin
bey obasındaki molibden sahalarına komşu granitler içinde
vermikülit oluşumları vardır.
Sivas’taki vermikülit yataklarından bir miktar üretim yapılmış ve
önemli kısmı 1993 yılında ihraç edilmiştir. Ancak asbest
içerdikleri anlaşıldığından üretimde devamlılık sağlanamamıştır.
Dünya yıllık vermikülit üretimi 524 bin tondur.
Güney Afrika (224 bin ton), ABD (190 bin ton),
Rusya (60 bin ton) ve Brezilya (25 bin ton) en
önemli üreticilerdir.
Vermikülit üretildiği yerden kullanılacağı yere
patlatılmamış halde taşınır ve kullanımdan
hemen önce ani ısıtılarak genleştirilir.
Genleştirilmiş vermikülit genellikle sarı, sarımsı
kahve veya bronz renkli olup, metalik parlaklığa
sahiptir.


Genleştirilmiş vermikülit perlit ile büyük benzerlikler
gösterir. Daha az toz içermektedir. Genleştirilmiş
vermikülit bünyesinin % 90’ı hava ile doldurulmuş
olduğundan çok hafiftir, yüksek ısı (ısıl iletkenliği
0.062-0.065 W/mºC’dir) ve ses izolasyon özelliği
gösterir.
Kimyasal bakımdan duraylıdır ve relatif refrakterdir.
Çürümez, kokusuzdur, tahriş etmez. Tüm bu özellikleri
hafif agrega, hafif duvar panoları, derz dolguları, çelik
konstruksiyon dahil yanmaz kaplama malzemeleri,
sodyum silikat bazlı tavan kaplamaları, üre-formaldehit
laminalı levhalar üretiminde kullanılabilmesini
sağlamaktadır.


Otomobil fren balatalarında asbestin yerini almaktadır.
Kırılmış taşlardan yapılan geleneksel agregaların 2.000
kg/m3’lük birim ağırlığına karşılık vermikülitten yapılan
şekillendirilmiş hafif agregaların birim ağırlığı 1.2811.602 kg/m3’tür. Portland, yüksek alumina veya silika
çimentoları gibi çeşitli bağlayıcılarla karıştırılmış
vermikülit buhar borularının, ısıtıcıların ve fırınların ısıl
izolasyonunda kullanılmaktadır.
Asfalt türevleri veya silikon ile su izolasyonu
(geçirmezliği) için hazırlanmış vermikülit (veya perlit)
macunları termal izolasyon için boşluk dolgusu olarak
ta çeşitli yapı malzemelerinde kullanılmaktadır.

Kırılmaların önlenmesi için çeşitli kaplama
malzemelerinin üretiminde kullanılır. 1260º C
civarındaki sinterleşme ısısı ve 1315º C’deki ergime
ısısı metalürjide ve refrakterlerin üretiminde kullanım
imkanı sağlar.

Vermikülit kimyasal gübrelerin iyi taşıyıcısıdır. Sondaj
çamuru katkısıdır.

Beyaz eşyalar, otomobiller, uçaklarda ses ve ısı
yalıtımını sağlar.

Yangın söndürme köpükleri, yer muşambaları,
dielektrik malzeme üretiminde önemli katkı
malzemesidir. Duvar kağıtlarında, dış etkilere karşı
dayanıklı boyalarda, yanmaz filmlerin üretiminde
yararlanılır.
Download

Vermikülit