Dr. Ayşe Sağduyu Kocaman
4. Nöroimmünoloji Okulu- Marmaris
stres :
isim, tıp (***)
Ameliyat şoku, travma,
soğuk, coşku vb.
etkenlerin
organizmada
oluşturduğu
bozuklukların tümü,
ruhsal gerilim
Türk Dil Kurumu
STRES

Bedende “savaş ya da kaç”
(fight or flight) yanıtını oluşturan durum
Walter Cannon 20. yüzyıl başları

Sempato-adrenal-meduller (SAM) sistem
ve limbik hipotalamik-pitüiter-adrenal (HPA)
döngüyü birlikte aktive eden durum
Hans Seyle 1936
STRES
Bedenin “HOMEOSTAZ” ını etkileyen
uyaran
DİSTRES
Stres ile oluşan olumsuz durum
Homeostaz
Allostasis is the process of achieving stability, or homeostasis,
through physiological or behavioral change. This can be carried
out by means of alteration in HPA axis hormones, the
autonomic nervous system, cytokines, or a number of other
systems, and is generally adaptive in the short term.[1]
Allostasis is essential in order to maintain internal viability amid
changing conditions (Sterling and Eyer, 1988; McEwen, 1998a,
1998b; Schulkin, 2003).
Allostaz
Değişiklikte düzenin, dengelerin korunması
UYUM
AKUT STRES YANITI
“Savaş ya da kaç”
Tansiyon artışı
Kalp ritminde artış
Metabolizma artışı
Kan şekerinde artış
Hızlı, yüzeyel solunum
Ağız kuruluğu
Konstipasyon, diare
Kas tonusunda artış
Terleme
Konsantrasyonda artma/
azalma
KRONİK STRES YANITI
“Hastalık davranışı”

Günlük motor aktivite 

Sosyal ilişkiler 

Libido 

Ağrıya duyarlılık 

Depresif duygu durum

Olumsuz yaşam tutumu (alkol, sigara,
madde bağımlılığı, beslenme bozukluğu)
Strese verilen yanıtı;


Bireyin durumu algılama şekli
Genel sağlık durumu belirler
Akut stres
Alarm
Direnç/savunma
Tükenme
Homeostaz
Allostaz
Allostatik yük
artışı
Allostaz
Flier JS NEJM 1998
Allostatik yük 
HT, DM, MI, otoimm. hastalık riskinde 
STRES
SİNİR SİSTEMİ
İMMUN SİSTEM
ENDOKRİN SİSTEM
Stres ve
Nöroendokrin Sistem
Sempatik SS
Parasempatik SS
HPA Aksı
HP-Timus Aksı
HP-Tiroid Aksı
Nature rewiews 2006
SAM
Döngüsü
NE
HPA
Döngüsü
Beyin sapı
LC
Adrenal medulla
EP
NE
Hipotalamus CRH
Arginin
Vazopressin
Pituiter
ACTH
Adrenal korteks
GC (-)
SAM
HPA
AV
LC
Pro-opiomelanokortin
Tirozin hidroksilaz
Norepinefrin
Epinefrin
Beta endorfirin
Somatostatin
ß2 adrenerjik reseptör
15-30 dak
Dolaşımdaki stres mediatörleri

Nörotransmitterler







NE
Ach
5 hidroksitriptamin
Opiatlar




Nöropeptidler






Arginin, vazopressin
Substance-P
VIP
Melatonin
Kolesistokinin
Oksitosin
Nörohormonlar


CR
Kortikotropin
Kortikosteroid
GH
Prolaktin
Somatostatin
Nöroendokrin
efektör moleküller



Epinefrin
Seks steroidleri
Tiroksin
Hormonların immun hücreler üzerine etkisi
Hormonların sitokinler üzerine etkisi
Stres
Stres mediatörleri
Hipokampal formasyon, dentat
McEwen BS Brain Research 2000
girus-CA3 sisteminde nörogenezis,
dendritik modellenme
Bellekte kayıtlama
Glutamat salınımında artış ve
Piramidal nöronlarda dendritik atrofi
Kognitif bozukluk
Stres ve kolinerjik anti-inflamatuvar yol
İmmun refleks
Stres
ACTH
NTS
DMN
NA
ACh
TNF, IL-1, IL-6
IL-8 inhibisyon
Tracey KJ Nature 2002
Stres ve kolinerjik anti-inflamatuvar yol
İmmun homeostaz
Tracey KJ Nature 2002
Tracey KJ Brain BehaviorImmunity 2005
Kolinerjik anti-inflamatuvar yol- çalışmalar

Sigara içiminin ülseratif kolit üzerine anlamlı
iyileştirici etkisi
N Eng J Med 1994
Ann Intern Med 1997

Sigara içiminin osteoartrite karşı koruyucu etkisi
Arthritis Rheum 1989

Sigaranın “Romatoid Artrit” riskini arttırıcı rolü
Rheumatology 2006

Alzheimer Hastalığında kullanılan santral kolinerjik
ilaçların immun modulasyondaki etkileri??
Tracey KJ Brain BehaviorImmunity 2005
Asetilkolin esteraz inhibitörü Galantamin verilmesiyle serum TNF düzeylerinde belirgin 
İmmunolojik homunkulus ???
Tracey KJ The J of Clinical Invest 2007
Davranış değişiklikleri
Sirkumventriküler organlar
Vasküler endotel
Vagal eferentler
Stres
CRH
hipersekresyonu
Depresyon
Yetersiz (-)
regulasyon
İmmun Sistem
Stres
Trends in Immunology 2006
Stres-Depresyon-İnflamasyon


Depresyonu tetikleyen stres, inflamatuvar yanıtları
sempatik ve parasempatik SS üzerinden oluşturur .
Depresyonda;







Proinflamatuvar sitokinler
Akut faz proteinleri
Kemokin ve adezyon molekül ekspresyonu
CRH sekresyonu
CRH’ nin GC’ler tarafından negatif regülasyonu bozulur
BDNF düzeylerinin değişmesi sonucu sinaptik plastisite
bozulur
TNF- antagonistlerinin (etanercept, infliximab)
depresif semptomları düzelttiği gösterilmiştir.
Lichtenstein GR et al Inflamm Bowel Dis. 2002
1970-2001 yılları arası 300 makale
18941 kişi çalışılmış
Meta-analizdeki stres faktörleri

Akut, zaman sınırlı;
topluluk önünde konuşma

Kısa süreli, doğal;
akademik sınavlar

Bir olayı izleyerek;
eş kaybı, doğal afetler

Kronik stres faktörleri;

Uzak, geçmişe ait;
fiziksel özürlülük, iş/ aile
çocuklukta cinsel taciz
Akut zaman sınırlı stres


5-100 dakika
Doğal immunitede artış;





NK hücreleri ve büyük granüler
lenfositler
B ve T helper hücreler değişmez
Sitotoksik T hücreler hafif 
Tükrükte Ig A 
Yeni Ab üretimi yok, yer değişimi var
Kısa doğal stres





Periferik kanda hücre sayısı değişikliği
yok
Th1
Th2
Th1 sitokinler 
Th2 sitokinler 
Hücresel immunitede baskılanma
Bir olayı izleyerek;

NK sitotoksisitesinde 
Kronik stres
 Doğal ve spesifik immun yanıtlarda
baskılanma
 Enfeksiyonlara yatkınlık
 Neoplastik hastalıklara yatkınlık
Uzak stres
 NK sitotoksisitesinde 
Stres-enfeksiyon

Stres altındaki farelerde influenza virusuna
yanıt;



Ab üretiminde yetersizlik
Akciğerler monükleer hücre göçünde azalma
Pro ve anti-inflamatuvar sitokin üretiminde 
Konstantinos et al Resp Physiol 2001
Stres-aşılama

Kronik stresin kadın ve erkeklerde
influenza aşılamasına etkisi;



Hücresel ve humoral immun yanıtlar sağlıklı
kişilere göre belirgin 
Vedhara K et al Lancet 1999
Gençlerde stresle influenza virus aşılarına
Ab oluşumunda yetersizlik Miller GE Psychosom Med 2004
Stresli gençlerde menenjit aşısına antikor
yanıtlarında 1-12 ayda  Burns et al Psychosom Med 2002
Akademik stres modeli
Ronald Glaser
Janice Keicolt Glaser
Psikonöroimmünoloji çalışmaları
1982-
“Ohio State University College of Medicine” öğrencileri
Sınavlardan 1 ay önce ve sınav döneminde kan ve idrar örnekleri
alınmış;
Sınav döneminde;





İdrar kortizol düzeyleri 
NK hücre aktivitesi 
Latent EBV aktivasyonu 
Latent HSV aktivasyonu 
IFN üretimi 
Sitotoksik bellek
T lenfositlerde 
Glaser et al Nature Rev 2005
Glaser et al Brain Behav İmmun 2005
Akademik stres modeli-II
48 Tıp Öğrencisi
Rekombinant Hepatit B aşısı
( 1., 2., ve 6. Ay)

Stres skoru  öğrencilerde antikor düzeyleri ve
T hücre yanıtları belirgin 
Glaser et al Nature Rev 2005
Stres- aşılama

Kronik stresle yaşayan bireylerde
pnömokok aşılaması- antikor yanıtları
Glaser et al Psychosom Med 2000
STRES- HSV-VZV-EBV-CMV

Kronik stresle yaşayan bireylerde
hücresel yanıtların bozulması nedeniyle
latent virüslerin reaktivasyonunda HPA
ve SAM döngülerinin rolü
Leo et al J Neuroimmunolgy 2000

Askeri akademi öğrencilerinde stresenfeksiyöz mononükleoz (EBV) ilişkisi
Kasl et al Psychosom Med 1979
Stres-DNA onarımı


Hasarlı hücrelerin apopitozu başlatan
sinyallerde bozulma
O-metil transferaz enziminde baskılanma
Akut Stres
Kronik stres
“Az Stres”



Doğal immunite 
Spesifik immunite 
İmmun hücrelerin
vücutta dağılımında
değişiklik
“Çok Stres”






NK hücrelerin sitotoksik
aktivitesi 
Lenfosit proliferasyonu 
Humoral immun yanıtlar
baskılanma
Enfeksiyoz ve neoplastik
hastalıklara yatkınlık 
Allerjik ve otoimmun
hastalıklarda 
İmmun hücrelerde erken
yaşlanma
STRES
Kısa süreli stres
İMMUN STİMÜLASYON
İMMUN SİSTEM
Kronik stres
İMMUN SUPRESYON
36 tıp fakültesi öğrencisi
relaksasyon eğitimi sonrası sınav dönemlerinde
TNF-, IL-6 ↓, IL-10↑
Koh, et al
Epidemik stres
Sabah
İş yeri stresi
Akşam
Teşekkürler
Download

indir