BÜYÜME TEORİLERİ
SUNUM 5
İÇSEL BÜYÜME MODELLERİ




1960 larda literatüre kazandırılan Solow modeli; H-D’nin bıçak
sırtı dengesizliğinden ve devlet müdahalesi zorunlulupğundan
kurtarmıştır.
Üretim artışını, piyasa mek.bağlamında L, K artışı ve
tek.gelişmeye bağlamıştır.
Ancak ekonomiler zamanla durgun duruma girmeleri, ve
büyümenin kaynaklarının ekonomik sis.dışında aranması gibi
bazı sorunlar gündeme gelmiştir.
1980lerde ise pek çok yeni gelişmeler sözkonusudur. Bu da
ekon.büyüme konusunda yeni arayışlara neden olmuştur.

Böylece büyümeye etki eden diğer fak.modele dahil edilmesi mümkün
olmuştur.
Harrod-Domar Büyüme Modeli
2


Solow yaklaşımı yerine;
Ekonomik büyümeyi etkileyen tüm faktörlerin ;bilgi,
beş.sermaye, AR-Ge, tek.gel., devletin rolü, gibi
birçok değişkenin sistemin içinde old.nu öne süreen
yaklaşımlar artmıştır.
Harrod-Domar Büyüme Modeli
3
İÇİNDEKİLER
1) Neo Klasik Modelin ve İçsel Büyüme Modelinin
Karşılaştırması
2) Lucas’ın “Beşeri Sermaye” Modeli
3) Yaparak – Öğrenmeyi İçeren Yeni Büyüme Modeli
4) Araştırma – Geliştirmeyi İçeren Yeni Büyüme Modeli
5) Kamu Politikası Modeli
6) Rebelo’nun “AK” Modeli
7) İçsel Büyüme Modelleri değerlendirme
İçsel Büyüme Teorileri
4
1) Neo Klasik Modelin ve İçsel
Büyüme Modelinin Karşılaştırması
Neo-klasik model:
 Tam rekabet piyasasının olduğu,
 Sermayenin getirisinin azalan olduğu,
 Cobb-Douglas titp üretim fonk.ile uzun dönemde
durağan durum deng. ulaşılmaktadır
 Teknolojik gelişmenin dışsal olduğu,
 Büyüme ancak ve ancak tekn. ile sürdürülür
 Teknolojik gelişmenin model içerisinde yer almaması
varsayımlarına dayanmaktadır.
 Modelde iktisat pol. ile büyüme arasında bir aktarım
mekanizmasına yer verilmez.
İçsel Büyüme Teorileri
5
1) Neo Klasik Modelin ve İçsel
Büyüme Modelinin Karşılaştırması
Neo-klasik model:
 YAKINSAMA: Ser.azalan verim old için, işçi başına
ser.stoku düşük olan ülkeler, işçi başına ser.stoku yüksek
olanlara göre daha hızlı büyür ve uzun vadede kişi başı
GSP birbirine yaklaşır.
 MUTLAK yakınsama:kesinlikle yaklaşır

Şartlı yakınsama: fakir ülkelerin, zengin ülkeleri
yakalayabilmeleri ancak ve ancak fakir ülkenin de aynı
tas., amortisman, tek.düzeyi, doğ.oranı, hük.politikaları ve
aynı kurumsal yapıya sahip olmalarına bağlıdır.
İçsel Büyüme Teorileri
6
1) Neo Klasik Modelin ve İçsel
Büyüme Modelinin Karşılaştırması
İçsel Büyüme Teorileri:
 Az gelişmiliğin nedeni, yeni güncel bilg.ulaşamama,
mevcut tek.kullanamama, yeterli beş.serm. sahip olamama
gib fak. aranmaktadır.
 S:Önceden dikkate alınamıyordu?
 çünkü ölçme sorunu sözkonusu idi.
İçsel Büyüme Teorileri
7
1) Neo Klasik Modelin ve İçsel
Büyüme Modelinin Karşılaştırması
İçsel Büyüme Teorileri:

Eksik rekabet koşullarının olduğu,

Sermayenin getirisinin artan olduğu,

Teknolojik gelişmenin içsel olduğu, (ekonomik sistem tarafından ortaya
çıkarılır)

Romer’e göre, bilgi üretim sürecinde gayri ihtiyari olarak (bir kasıt ve
niyet olmadan) ek ürün olarak ortaya çıkar. Ve diğer üretim
süreçlerinde kullanılır.

Beşeri sermayenin önemli olduğu varsayımlarına dayanmaktadır.
 Neo-klaisklerin aksine, eğtim, kamu pol., dış tic., vergi, gelir dağılımı,
bölg.farklılıklar, kültürel yapı, dinsel fak.,yönetim şekli, sağlık, enf., yatırım
oranı gibi faktörler UZUN dönem büyüme üzerinde etkilidir.

Optimal büyüme için devlet müdahalesi zorunludur. Yani hükümetler,
büyüme farkını kapatmak için aktif pol. gütmelidir
8
1) Neo Klasik Modelin ve İçsel
Büyüme Modelinin Karşılaştırması



Neo-klasik modelde durağan haldeki büyümenin ancak
dışsal yani model tarafından açıklanamayan teknolojik
gelişmelere bağlı olmasının sebebi kullanılan neo-klasik
üretim fonksiyonudur.
Neo-klasik üretim fonksiyonu azalan verimler prensibi
üzerine kurulmuştur.
Solow modelinde teknolojik ilerleme dışsal bir olgu
olduğundan, Solow modeli iktisadi büyümenin nasıl
meydana geldiğini aslında açıklayamamaktadır.
İçsel Büyüme Teorileri
9
1) Neo Klasik Modelin ve İçsel
Büyüme Modelinin Karşılaştırması



Solow modelinin bu önemli eksikliği, büyümenin nasıl
meydana geldiğini ve dolayısıyla da büyümeyi etkileyen
politikaların neler olduğunu açıklamayı amaçlayan yeni bir
yaklaşımın ortaya çıkmasına yol açmıştır.
1980’lerin sonlarında ortaya çıkan ve Romer ile
Lucas’ın yaptığı bu alternatif yaklaşıma içsel büyüme
teorisi denir.
Lucas: Yeni Klasik iktisat okulu kurucusu.

Lucas: «Keynes ölmüştür»
İçsel Büyüme Teorileri
10
1) Neo Klasik Modelin ve İçsel
Büyüme Modelinin Karşılaştırması

Yeni büyüme modelleri iki çizgide gelişiyor.


1.
2.
Teknoloji
Sermaye
Teknoloji yönüyle yeni büyüme modelleri teknolojinin
endojenleştirilmesi üzerinde duruyor.
Sermaye boyutuyla yeni büyüme modelleri sermayenin
tanımını genişletiyor. (beşeri sermaye de işin içine dahili ediliyor)
İçsel Büyüme Teorileri
11
1) Neo Klasik Modelin ve İçsel
Büyüme Modelinin Karşılaştırması




Solow-Swan’da sermayeyi fiziki sermaye olarak
almıştık.
Sermayeyi fiziki sermaye olarak aldığımızda ülkeler
arasındaki gelir farklılıklarının sermaye farklılıkları ile
açıklanabilmesi için, sermaye farklılıklarının çok
büyük boyutta olması lazım. Fakat gerçek hayatta
sermaye farklılıkları çok büyük boyutta değildir.
Sonuç olarak sermayeyi sadece fiziki sermaye olarak
düşündüğümüzde gelir farklılıklarını sermaye
farklılıkları ile açıklayamayız.
Bu sonuçtan dolayı sermayenin tanımında fiziki
sermayenin yanına beşeri sermaye de ekleniyor.
İçsel Büyüme Teorileri
12
1) Neo Klasik Modelin ve İçsel
Büyüme Modelinin Karşılaştırması

Teknolojik yönüyle yeni büyüme modelleri kendi içinde 2’ye
ayrılıyor:
 Birincisi endojen teknolojik gelişmenin, normal iktisadi



faaliyetlerin bir yan ürünü olarak geliştiğini kabul ediyor.
İkincisi ise, teknolojik gelişme ekonomik karar birimlerinin kâr
amacıyla giriştikleri bir faaliyettir.
Solow-Swan modelinde teknolojik gelişmeyi işgücünün etkinliğini
arttıran şey olarak tanımlamıştık.
Yeni büyüme modelleri ise daha net bir şekilde tanımlıyor.
Buna göre, işgücünün etkinliğini arttıran şey yeni bilginin
üretimidir. Burada teknoloji bilgiye özdeş olarak kabul
ediliyor.
İçsel Büyüme Teorileri
13
1) Neo Klasik Modelin ve İçsel
Büyüme Modelinin Karşılaştırması


Bilgi, bir mal gibi düşünülebilir.
Malları 2 ye ayrılabilir;



Özel mallar
Kamu malları (ulusal savunma hizmeti)
Rakiplik yönünden, dışlanabilirlik yönünden bilgi nasıl bir
mal?
İçsel Büyüme Teorileri
14
Dışlama (exclude): birinin o malı kullanımına engel
olma durumu.
Rakiplik (rivalry): bir malın kullanımının bir başkasının
o malı daha az kullanımına yol açması
Harrod-Domar Büyüme Modeli
15
1) Neo Klasik Modelin ve İçsel
Büyüme Modelinin Karşılaştırması




Solow-Swan modelinde bilgi rakiplik özelliği taşımıyor
ve aynı zamanda bilgiye hiçbir bedel ödenmiyor. Yani
dışlanamazlık özelliği taşıyor.
Yaparak öğrenme yoluyla teknolojik gelişmeyi içeren büyüme
modelde yine bilgi dışlanamazlık özelliği taşıyor. Burada da
bilgi bedel ödenmeden kullanılıyor.
Bilginin araştırma geliştirme yoluyla oluşturulduğu modellerde
bilgi yine rakiplik özelliği taşımıyor. Ama dışlanabilirlik özelliği
taşıyor.


Patent uygulamaları bilgiye geçici bir sürede olsa dışlanabilirlik özelliği
kazandırıyor. Bu yüzden buna bir bedel ödenmesi gerekiyor.
Bu yüzden de bu modelde tam rekabetten sapma gerekiyor.
İçsel Büyüme Teorileri
16
1-Eğitim, sağlık har. Sayesinde (H: beş.serm.) ortaya çıkar. Bu ise
AR-Ge ye katkı sağlar. 2-Ayrıca ülkelerin kendilerine has özellikleri
AR-GE ye katkı sağlar. 3-AR-Ge sonucu yeni mamül üretilir yeni
üretim tek.geliştirilir. Schumpeter manada yenilikler ortaya çıkar,
büyüme sağlanır.
Harrod-Domar Büyüme Modeli
17
4 temel model vardır. İlk 3’ü farklı varsayımlara dayanır.
AK ise Neo-klasik ile aynı vars. Dayanır. Tek farkı, L,N
dışlanır, H işin içine katılır
1
2
3
4
5
Harrod-Domar Büyüme Modeli
18
2) Bilgi üretimi ve Taşmalar&Yaparak –
Öğrenmeyi İçeren Yeni Büyüme Modeli

Yaparak – öğrenme yoluyla teknolojik gelişme modeli
Arrow (1962) tarafından geliştirilmiş bir modeldir.




Romer 1986 geliştirdi
Arrow-Romer Modeli
Yaparak – öğrenme
Deneme yanılma değildir.
Yaparak – öğrenme
Yatırım yaparak, iş yaparak
öğrenme ve keşfetmektir.
İçsel Büyüme Teorileri
19
2) Bilgi üretimi ve Taşmalar&Yaparak –
Öğrenmeyi İçeren Yeni Büyüme Modeli



Arrow, bazı sektörlerde zaman ilerledikçe maliyetlerin
düştüğünü, kalitenin yükseldiğini ve üretimin
hızlandığını fark etmiş ve bunu, yaparak öğrenme olarak
tanımlamıştır.
Bir şirket üretim yaptıkça zaman içinde işini daha iyi
öğrenmekte, maliyetini düşürmekte, ürünlerini
geliştirmekte ve yeni ürünler ortaya çıkarmaktadır.
Bu, ekonomi genelindeki üretim seviyesi ile de
ilişkilendirilerek, bir şirketin verimliliğinin ülkedeki
toplam üretim seviyesi ile de orantılı olduğu söylenebilir.
İçsel Büyüme Teorileri
20
2) Bilgi üretimi ve Taşmalar&Yaparak –
Öğrenmeyi İçeren Yeni Büyüme Modeli



Yaparak – öğrenme modelinde insanlar yeni üretim
yöntemlerini, yeni teknikleri öncelikle bu tekniği
kullanarak öğreniyorlar.
Yeni tekniği kullanarak, bu tekniği daha iyi öğrenerek
tekniğin kendisini geliştiriyorlar.
Tekniğin kendisinin geliştirilmesi ise yeniliktir,
keşiftir.


Makine örneği
Arrow’un yeni bir uçak dizaynı örneği
İçsel Büyüme Teorileri
21
2) Bilgi üretimi ve Taşmalar&Yaparak –
Öğrenmeyi İçeren Yeni Büyüme Modeli

Yaparak – öğrenmeyi içeren yeni büyüme modelinde bilgi;



Yaparak – öğrenme yoluyla yeni büyüme modelinde, teknolojik gelişme
amaç edinilmiş bir faaliyet değildir. Tesadüfen ortaya çıkmış bir
yan üründür.




Rakipsiz
Dışlanamaz (başka bir firmada çalışırsan, eski bilgilerini de götürürsün.)
Yan ürün olarak ortaya çıkar.
Bu varsayım bilginin anında ve bedelsiz olarak tüm birimlere ulaştığı
varsayımına eşdeğerdir.
Yeni üretim daha düşük maliyetle ve daha yüksek kaliteyle yapılır.
Yani yaparak – öğrenme sürecinde bir bilgi geliştiğinde ekonomideki tüm
birimlere yayılıyor ve bu bilgiye, kullanırken hiçbir bedel ödenmiyor.

Pozitif dışsallık durumu. (sayıların kullanımı)
22
2) Bilgi üretimi ve Taşmalar&Yaparak –
Öğrenmeyi İçeren Yeni Büyüme Modeli



Arrow’un yaparak öğrenme yaklaşımındaki etkinlik,
ekonomiyi genel olarak ve firmanın içsel faydalarının
üstünde yararlandıran, artan bilginin yayılmacı
etkilerinden (spillover effects) kaynaklanmaktadır.
Bu çerçevede bilgi seviyesi kendi başına yatırımın
geçmiş seviyelerine dayanan üretici bir faktördür.
Ayrıca her firma kendi yatırım politikasından olduğu kadar
diğer firmaların yatırım etkinliğinden de
“öğrenmeyi” gerçekleştirir.
İçsel Büyüme Teorileri
23
2) Bilgi üretimi ve Taşmalar&Yaparak –
Öğrenmeyi İçeren Yeni Büyüme Modeli


Belli bir firmanın verimliliği, endüstri için, artan toplam
yatırımın artan bir fonksiyonu olarak kabul edilir.(Yatırım
artınca, verimlilik de artar.)
Daha açıkçası, emek tarafından elde edilen bilgi, toplam
sermaye stokunun bir fonksiyonudur. (Yani serm.stoku arttıkça,
bilgi de artar.)

Herhangi bir gündeki öğrenme, o güne kadar ki sermaye stokunun
bütününü yansıtır.

Buradan da öğrenmenin ve deneyimin ölçüsü (göstergesi)
olarak Arrow’un birikmiş gayri safi yatırımı (sermaye stoku)
aldığı görülmektedir.
İçsel Büyüme Teorileri
24
3) Beşeri Sermaye Modeli
Beşeri sermaye, işgücü tarafından içerilen bilgi ve becerilerin
toplamı olarak tanımlanabilir.
Beşeri sermaye yatırımları genelde eğitim yatırımları olarak
düşünülse de, yaparak öğrenme yoluyla çalışma sürecinde
kendiliğinden de oluşabilir.
Ayrıca, işgücünün sağlık ve beslenme alanlarında iyi olmaları da
beşeri sermayenin bir parçası olarak algılanır.
Beşeri sermayenin oluşumunun öncüsü «yaparak öğrenme»
yaklaşımı ile Arrow (1962) iken, beşeri sermaye-büyüme
arasındaki ilişkinin sistematik analizi T. Schultz (1963) ile
başlar.
Günümüzde, Lucas (1988), Rebelo (1991), Mankiw, Romer ve Weil
(1992), beşeri sermayeyi, fiziki sermayenin yanında ayrı bir
üret.fak. olarak kabul eder.
Literatürde Lucas’ın modeli ön plana çıkmıştır
İçsel Büyüme Teorileri
25
3) Lucas’ın “Beşeri Sermaye” Modeli


Adam Smith, John S. Mill ve Alfred Marshall, iktisat
literatüründe beşeri sermaye birikiminden söz eden ilk
iktisatçılar olarak kabul edilirler. Ancak, modern beşeri
sermaye kuramı bu üç iktisatçının görüşlerinden
nispeten az etkilenmiştir.
Bütün ekonomilerin büyümesini tek bir modelle
açıklamanın mümkün olmayacağını kabul eden Lucas,
dünyada gerçekleşen büyüme ve gelir farklılıklarıyla
uyumlu,



durgun duruma girmeyen, mekanik yapılı, genel geçer bir
model kurmak istemiştir.
Modelde standart neo-klasik piyasa şartlarının geçerli
olduğu,
parasal faktörlerin analize katılmadığı bir ekonomi
dikkate alınmıştır.
İçsel Büyüme Teorileri
26
2) Lucas’ın “Beşeri Sermaye” Modeli

Bu modelde beceri emeğin verimliliğini artırmakta ve
nesiller arasında birbirine intikal etmektedir.


Tekerlek, araba, …
Buna ek olarak ebeveynlerin sermaye stoku ne kadar
fazla ise dışsallıklar bireylerin beceri kazanımlarının o
kadar kolay olmasına yol açmaktadır.
İçsel Büyüme Teorileri
27
3) Lucas’ın “Beşeri Sermaye” Modeli


Lucas modeli, neo-klasik modele old.yakındır.
Solow modelini beşeri sermayeyi kapsayacak biçimde
genişletmek için üretim fonksiyonunu aşağıdaki gibi kabul
eder:





Y = F(K, L.h) Y = F(K, Ne)
Ne= etkin emek, Ne=uhN
u=çalışma zamanı, h=yetenek, N=emek arzı
Y = F(K, uhN)
Lucas’ın modelinde fiziksel sermaye birikimi, Solow
modelinde olduğu gibi kişilerin tüketim yerine tasarrufu
tercih etmeleriyle gerçekleşir.
Lucas modelinde kişilerin sahip oldukları zamanın u kadarını
çalışmaya geri kalan (1-u) kadarını beceri elde etmeyeokula gitmeye tahsis ettiklerini kabul eder.
İçsel Büyüme Teorileri
28
2) Lucas’ın “Beşeri Sermaye” Modeli


Eğer işçi u kadar çalışıyorsa, öğrenim gördüğü süre de 1-u
kadardır ve 0<u<1’dir.
Lucas’ın modelinde beşeri sermaye birikimi kişilerin
çalışma yerine, eğitimi-okulu tercih etmeleri suretiyle
gerçekleşir.
 Kişiler çıktı üretmeye zaman ayırmakla ileride kendilerinin
marjnal verimliliklerini artıracak olan beşeri sermaye
birikimine zaman ayırmak arasında bir değiş tokuşla karşı
karşıyadırlar

Bu durumda beşeri sermaye artış oranı; öğrenim görülen
süreyle (1-u) doğru orantılıdır:

Yani eğitim için boş zaman arttıkça, birey kendini geliştirir ve
beşeri ser.birikimi max olur.
İçsel Büyüme Teorileri
29
2) Lucas’ın “Beşeri Sermaye” Modeli

Lucas modelinde beşeri sermaye birikimine ayrılan zaman (1-u)
ile beşeri sermaye düzeyindeki değişme arasındaki ilişkinin
doğrusal olması,





Beşeri sermaye birikimine ayrılan zaman artınca beşeri sermaye
büyüme hızının da sürekli olark arttığını ve dolayısıyla da
Beşeri sermaye birikiminin AZALAN verimlere tabi olmadığını
içerir.
Lucas modelinde beşeri sermaye büyüme hızının artması
büyümenin hızlanmasına yol açar.
Dolayısıyla da hükümet, kişilerin beceri kazanmaya daha fazla
zaman ayırmalarını sağlayacak politikalar izlemek suretiyle
büyümeyi hızlandırabilir.
Özetle: Eğitime zaman ayır
Beşeri ser. hızlı büyür
Ekonomi hızlı büyür
30
2) Lucas’ın “Beşeri Sermaye” Modeli

Lucas modeli, Arrow modeli ile çelişir.

Arrow da çalışma süresi arttıkça beşeri serm.birikimi artar.

Lucas, boş zaman arttıkça beşeri serm.birikimi artar.
İçsel Büyüme Teorileri
31
2) Lucas’ın “Beşeri Sermaye” Modeli

Beşeri sermayenin yüksek olduğu ülkelerde her
yetenek düzeyindeki insan daha verimlidir ve daha
yüksek ücret alır.



Bunun için yoksul ülkelerden zengin ülkelere doğru göçler
yaşanır.
Bu göç bir yandan yoksul ülkelerin gelişmesini, diğer yandan
zengin ülkelerin durgun duruma girmelerini önler.
Çin ve Hindistan gibi ölçek ekonomiler doğuracak iç piyasa
genişliğine sahip ülkeler, beşeri sermayelerinin zayıflığı
ve beşeri sermayesi yüksek az sayıdaki insanın fırsatını
buldukça ülkesini terk etmesi yüzünden geri
kalmışlıktan kurtulamazlar.
İçsel Büyüme Teorileri
32
3) Araştırma – Geliştirmeyi İçeren
Yeni Büyüme Modeli





Bu model Romer’a aittir.
Bu model, keşiflerinde kâr elde etmeyi uman
araştırmacıların yeni yaratıcı fikir arayışına girmelerini
modele katarak teknolojik ilerlemeyi içselleştirmiştir.
«ihtiyaç ilmi keşiflerin keskin gözlü kılavuzudur»
Dünya bilginin en önemli üretim faktörü olduğu bir
üretim yapılanmasına gidiyor.
Geleneksel üretim faktörlerinde ölçeğe göre azalan
getiri varken

teknolojik gelişmede ölçeğe göre artan getiri söz konusudur.
İçsel Büyüme Teorileri
33
3) Araştırma – Geliştirmeyi İçeren
Yeni Büyüme Modeli



Sermayenin marjinal etkinliği zaman içinde düşmektedir.
Bu yüzden endüstriyel yenilik dünya ekonomisinde ekonomik
büyümenin motoru olmaktadır
Ölçeğe göre artan getirinin varlığı, yaratıcı düşüncenin tam
rekabet koşullarında modellenemeyeceği bunun yerine aksak
rekabetin modele dahil olması gerektiğini gösterir.



(Herkes, Ar-Ge yi eşit miktarda yapamaz, ve bundan dolayı eş anlı
olarak aynı bilgiye sahip olamayabilir)
AR-GE yaklaşımı ekonomik büyümede bilgilerin ve malların
farklılaşması üzerinde duruyor.
Bilgi kısmen bir kamusal mal niteliğindedir.
İçsel Büyüme Teorileri
34
3) Araştırma – Geliştirmeyi İçeren
Yeni Büyüme Modeli

Öte yandan yeni teknoloji ve yeni ürün eski malların devre
dışı kalmasına neden olur bu bir anlamda negatif dışsallık
olarak da değerlendirilebilir.



Ampul
gaz lambası
Buna ek olarak, üretilen bilgi dışsallıklar ya da taşmalar
yoluyla diğer şirketlere ulaşmaktadır.
Romer’den aynen aktaracak olursak, “bilgi mükemmel olarak
patentlenemeyeceği ve saklanamayacağı için, bir şirket
tarafından yeni bir bilginin üretimi diğer şirketlerin üretim
imkanları üzerinde pozitif bir dışsalık oluşturacaktır.”

Romer: Teknolojik ilerleme, AR-Ge kurumlarının laboratuarlarında
aranlamılıdır.
İçsel Büyüme Teorileri
35
3) Araştırma – Geliştirmeyi İçeren
Yeni Büyüme Modeli

Bilginin getirisinin artan olduğu şu şekilde
gösterilmektedir:



Bilgi sır olarak tutulamaz.
Bir yenilik, bir nihai mal üretmek için bir yeni mal
üretimine izin vermektedir.
Yeni bir patent, toplam bilgi hacmini artırmakta ve AR –
GE faaliyetlerinde bulunan beşeri sermayenin prodüktivitesini
arttırmaktadır.
İçsel Büyüme Teorileri
36
3) Araştırma – Geliştirmeyi İçeren
Yeni Büyüme Modeli

Teknolojik gelişme büyümenin motoru olarak kabul
edilince, şu üç kavram önem kazanmıştır:
1. Yeni bilginin yaratılması için kaynak ayırmanın önemi
2. AR - GE faaliyetlerine yapılan yatırımlar
3. Bilginin yayılmasının büyümenin sürdürülmesi açısından
önemi
İçsel Büyüme Teorileri
37
3) Araştırma – Geliştirmeyi İçeren
Yeni Büyüme Modeli




AR - GE yarışı endüstrilerde hem yenilik faaliyetlerini
hem de taklit faaliyetlerini canlı tutar. Rakip yeniliklerin
ve taklitlerin varlığı kâr akımlarını azaltabilmektedir.
Yenilikler bir anlamda bilgi sermaye stokunun yan
ürünüdür.
(bilgi…..yenilikler)
Bilgi sermayesi rekabetçi olmayan ve dışsallık
yaratan bir kamu malı olarak görülmektedir.
İçsel Büyüme Teorileri
38
3) Araştırma – Geliştirmeyi İçeren
Yeni Büyüme Modeli

Modelde araştırma faaliyetleri sadece onu taklit edenlerin
patent alabildiği bir proje veya dizayn yaratmakla kalmaz
aynı zamanda bilgi stokunu da arttırır.
(Ar-Ge
bilgi stoku)

Dolayısıyla sermayenin marjinal verimliliği (MPk) sadece


sermaye stokuna değil, bilgi sermaye stokuna da bağlıdır.
(yani bilgi düzeyi arttıkça, MPk yüksek olacaktır)
İçsel Büyüme Teorileri
39
3) Araştırma – Geliştirmeyi İçeren
Yeni Büyüme Modeli


Model, giriş-çıkış serbestisi, dışsallıklar ve bilgi
taşmalarının olduğu monopollü rekabet piyasasını
(MRP) esas almıştır.
Romer’in bu modeli girdi olarak 4 tür girdiye dayanıyor:
1.
2.
3.
4.
Fiziki sermaye
Beşeri sermaye
Niteliksiz işgücü
Bilgi stoku
İçsel Büyüme Teorileri
40
5) Araştırma – Geliştirmeyi İçeren
Yeni Büyüme Modeli


H, L ve K aynı anda sadece 1 sektörde kullanılabilirken,
A (bilgi stoku) aynı anda 2 sektörde de
kullanılabilmektedir.
İçsel Büyüme Teorileri
41
3) Araştırma – Geliştirmeyi İçeren
Yeni Büyüme Modeli



Modele ilişkin, Romer ve Rivera-Batiz’in çalışmalarından şu
SONUÇLAR çıkarılmaktadır:
1. Diğer girdilerden farklı olarak aynı bilgi, aynı anda birden
çok üretim alanında kullanılabildiğinden azalan verimler
ortaya çıkmamakta,
2. Gelişmiş ülkeler durgun duruma girmemekte ve
azgelişmiş ülkeler gelişmiş ülkeleri yakalayamamaktadır.
İçsel Büyüme Teorileri
42
3) Araştırma – Geliştirmeyi İçeren
Yeni Büyüme Modeli


Benzer gelişmişlik düzeyine sahip iki ülkeli bir dünyada
ülkelerarası ticaret ve bilgi akışı engellenirse,
Ör: Rus jetlerinde kullanılan işlemciler




Her iki ülkenin yenilikçileri aynı yenilik için aynı Ar-Ge faaliyetini
yapmak zorunda kalmakta,
Yenilikten doğan ödül azalmakta,
Teknolojik gelişme yavaşlamakta,
Daha çok kişi yenilikçi olarak çalıştığı halde fırsatlara ulaşma
olanağı ve büyüme azalmaktadır.
İçsel Büyüme Teorileri
43

3) Araştırma – Geliştirmeyi İçeren
Yeni Büyüme Modeli
Benzer gelişmişlik düzeyine sahip iki ülkenin entegrasyonu halinde
ise;





Çalışmalarının boşa gitmemesi için taraflardan birinin yaptığı Ar-Ge
faaliyetini diğeri yapmamakta,
İki ülkenin toplam kaynak stoku değişmediği halde her iki ülke bir
diğerinin sahip olduğu bilgi stoku ve uzmanlıktan yararlanmakta,
Daha çok Ar-Ge olanağı doğmakta,
Kaynakların karşılaştırmalı üstünlüklere göre etkin dağılımı,
uzmanlaşma ve ölçek ekonomiler doğmakta, büyüme sürmektedir.
Amerikayı yeniden keşfetmeye gerek yok. Yeni bir yeri keşfet!!!
İçsel Büyüme Teorileri
44

3) Araştırma – Geliştirmeyi İçeren
Yeni Büyüme Modeli
Büyüme taraftarı Hükümetler, AR-Ge yi destekleyen politikalara ağırlık
vermelidir.
İçsel Büyüme Teorileri
45
3) Kamu Politikası Modeli






Hükümetlşer, büyüme için hem yatırım yapacak hemde vergi teşv.ve
sübv.ile özel keismi destekleyecktir.
Özel sek.yatırımlarının iki olumlu etkisi olacaktır:
1-serm.stoku artar
2-devletin vergi geliri artar.
Devlet, artan vergi geliri ile çeşitli (özellikle altyapı) harcamaları yapar
ve bu sayede özel sektörün verimliliğinin artmasına katkı sağlanır.
Yeni bilgi üretimi ve AR-Genin sosyal getirisi, özel getirisinden
büyük old. için ekonomide optimal üretim düzeyine ulaşmak için
hükümetlerin bu süreci teşvik etmesi gerekir.
İçsel Büyüme Teorileri
46
3) Kamu Politikası Modeli




Hükümetlere 3 önemli görev düşer:
1-Üretken sektörlerdeki girdiler için tamamlayıcı nitelikteki kamulas
mal ve hizm.üretmek (Yol, elektrik)
2-Eğitime yatırım
3-AR-GE sektörüne teşvik sağlayarak bilgi üretimini ve yayılmasını
sağlamak
İçsel Büyüme Teorileri
47
4) Rebelo’nun “AK” Modeli


(Ayrıca lütfen notlara da bakınız)
Neo-klasik büyüme modelinde üretim fonksiyonunu “Cobb
Douglas” üretim fonksiyonunda türetilmiştir.
Teknoloji Dışsal olabilir.
İçsel Büyüme Teorileri
48
4) Rebelo’nun “AK” Modeli
İçsel büyüme modelinin temel özelliği; azalan getirinin
olmayışıdır. AK tipi içsel büyüme modeli, bu temel özelliğe
sahiptir ve basit bir yapısı vardır.

Rebelo’ya göre; a + b = 1 varsayımı olsa bile, sadece
azalan marjinal üretkenlik yerine sabit ( a = 1 ) üretkenlik
varsayımı yapılarak bile içsel büyüme elde edilebilir. Bu
durumda;



a = 1 ise, a + b = 1 olduğu için, b = 0 olacaktır. Dolayısıyla;
Y = A . Ka . Lb formulü  Y = A . K olacaktır.
İçsel Büyüme Teorileri
49
2) Rebelo’nun “AK” Modeli

Bu formül; L’yi (emeği) gözardı ettiği için anlamsız
görünebilir. Ancak formüldeki K, toplam fiziki ve beşeri
sermayeyi göstermektedir.

Y = A . K formülünden hareket ederek,

Δk/k = s.A – (d + n) formülüne ulaşılır.
İçsel Büyüme Teorileri
50
2) Rebelo’nun “AK” Modeli





Δy/y = Δk/k olduğundan;
Δy/y = s.A – (d + n) dir.
Ekonominin pozitif büyümeye ulaşabilmesi, teknolojik
gelişmeden bağımsızdır.
Ve büyüme süreci, tasarruf oranı, işgücü artış hızı,
aşınma-yıpranma oranı gibi parametreler tarafından
açıklanmaktadır.
Geleneksel büyüme modelinde tasarruf oranındaki ve
nüfus artış hızındaki değişimler yalnızca düzey etkisine yol
açmasına rağmen, bu modelde büyüme etkisine de yol
açabilmektedir.
İçsel Büyüme Teorileri
51
2) Rebelo’nun “AK” Modeli

Yani ekonominin uzun dönemli büyüme oranında da
değişimler oluşabilmektedir.
İçsel Büyüme Teorileri
52
2) Rebelo’nun “AK” Modeli

AK modelinde, kişi başına büyümenin varolması için
modelde, ne teknoloji ne de nüfus gibi bir değişkenin
dışsal bir oranda büyümekte olduğunun varsayılması
gerekmemektedir.
İçsel Büyüme Teorileri
53
6) İçsel Büyüme Modelleri
Değerlendirma


Neo-klasik yakınsama hipotezi red edilmiştir.
Geleneksel büyüme modelinde ekonominin durağan durum dengesine
yakınsaması olanaklı olmasına karşın,





Ak tipi modelde kişi başına ulusal gelir büyüme oranı, kişi başına gelir düzeyinden bağımsız
olduğundan, yakınsama süreci gerçekleşmez.
Gerçekten de Hong Kong, Tayvan, G. Kore, Singapur dışında gelişmiş ülkelerle aralarındaki farkı
kapatan başka ülke yoktur.
Bunun nedeni: beşeri sermayenin oluşturduğu pozitif dışsallıklardır. Bu
sayede gelişmişlik farkı daha da açılır.

Bu farktan dolayı, beyin göçü yaşanır, bu da süreci tetikler
Gelir düzeyi yakın ülkeler entegrasyona girerse ikisi de istifade eder. (gelir
düzeyi yakın olmayanlar için bir değerlendirmede bulunulmamıştır)
Devlete, denetim, gözetim, teşvik gibi önemli grevler düşer. (patent, mülkiyet
hakları vb.)
İçsel Büyüme Teorileri
54
KAYNAKLAR

Robert J. Barro, Determinants of Economic Growth: A CrossCountry Empirical Study, MIT Press, 1998.

İlker Parasız, Ekonomik Büyüme Teorileri, Ezgi Kitabevi, Bursa, 2003.

Charles I. Jones, (Çev: Sanlı Ateş ve İsmail Tuncer), İktisadi
Büyümeye Giriş, Literatür Yayınları, İstanbul, 2001.

Erdal Ünsal, İktisadi Büyüme, İmaj Yayınları, Ankara, 2007.

Erdal Ünsal, Makro İktisat, İmaj Yayınları, Ankara, 2006.

Nihal Yener Ercan, İçsel Büyüme Teorisi: Genel BirBakış,2000.


Kaan Öğüt, İçsel (Endojen) Büyüme Kuramları,
(http://www.aydinlanma1923.org/sayi/43/A1923_43_4OGUT.pdf).
Aykut Kibritçioğlu, İktisadi Büyümenin Belirleyicileri ve Yeni
Büyüme Modellerinde Beşeri Sermayenin Yeri, Ankara Üniversitesi
SBF Dergisi, Ankara, 1998.
İçsel Büyüme Teorileri
55
Download

buyume ve kalkinma 5 - Turgut Özal Üniversitesi