TARTIŞMA - EDİTÖRE MEKTUP
STÜBİTAK yayın teşvik sistemini değiştirmeli!
Uluslararası Bilimsel Yayın Teşvik Sınıflamasının (UBYT) Akademik Yükseltme ve Atamalarda
Kullanılması Önemli Sorunlar Yaratıyor. Bu yazdaki analiz, kullanılan dergilerin, bilim
dünyasındaki yerini tam anlamıyla temsil yeteneğinden yoksun olduğunu göstermekte
S
Cenk Yaltırak, İstanbul Teknik Üniversitesi, Maden Fakültesi, Jeoloji Mühendisliği, Bölümü Ayazağa İstanbul, [email protected]
2013 yılı ve öncesinde sakıncalı sayı, atıf yarılanma
süresi adı verilen sübjektif bir sayıdır. UBYT son 2013
yılında kullandığı yöntemde dergilerin 5 yıllık etki faktörü
ve atıf yarılanma süresini ana çarpanlar olarak hesaplamada
dikkate aldığını bildirilmektedir. Formül olarak, “Teşvik
miktarı = Minimum teşvik miktarı +(Max Teşvik-Min Teşvik)
x ((5 Yıllık Etki Faktörü x Atıf Yarılanma Süresi)/100)2(2)”
sunulmaktaydı.
Bir derginin 5 yıllık EF gerçekten kullanılabilecek en
önemli sayıdır. Fakat bir derginin Atıf Yarılanma Süresi
(Cited Half Life) WOS tarafından yazılan açıklamaya göre
“Atıf yarılanma süresinin yüksek veya daha düşük olması,
dergi için herhangi bir değer anlamına gelmez(3)”. AYS
değerinin hiç bir şekilde dergileri sınıflama için kullanılmaması gerekmektedir. UBYT, Thomson Reuters’in Türkiye
temsilciliğinin yaptığı uyarı ile 2014 yılında atıf yarılanma
süresini bırakarak yeni bir sınıflama yöntemine geçmiştir.
UBYT’nin web sitesinde yeni hesaplama “Uluslararası
düzeyde yayın olarak ISI Citation Index veri tabanlarınca
taranan dergiler; TÜBİTAK tarafından yapılan konu
sınıflamasına ve her bir derginin Article Influence Score
(Makale Etki Puanı) değerini temel alan bir yönteme göre
sıralanmıştır.” cümlesiyle duyurulmaktadır.
TUBITAK-UBYT sonuç olarak yayınlara nasıl para
vere-ceğine kendisi karar verebilir. Fakat bu sınıflama atama
yükseltmelerde ciddi bir sorun doğrumaktadır. Çünkü bu
sınıflama binlerce akademisyenin kadrolarda ilerlemesi veya
atanmasında kilit rol oynuyor. Örneğin, yerbilimlerin-de
yayın yapmanın güç olduğu 5 yıllık etki faktörü 3,86 olan
Tectonics’in, 2013 te 76,26 değeri ile A grubunda iken 2014
te 53.60 a düşerek A grubundan B grubuna indi. Tectonics
tüm yer bilimcilerin ortak görüşü ile konusunun en iyi
dergilerinden biridir.
Aynı sorun, 5 yıllık etki faktörü 2.5 üzerinde olan 16
derginin bir alt kategoriye düşürülmesinde görülmektedir
(1,UBYT). Üstelik bu
dergilerin 5’i 2013
yılında A yerine B
katagorisindeydiler ve
2014 te C ye düştüler.
Bu çok çarpıcı değişiklik nasıl olabilir ve
dünyanın konusunda
en iyi dergilerinin başında olan dergiler nasıl
olur, bir anda bu kadar
Şekil 2. A: Web of Science verilerinde yerbilimleri dergilerinin 5 yıllık etki faktörü dağılımı B: Üç bileşenli sıralama dağılımı
değer kaybedebilir?
Sadece Tectonics’in
UBYT sınıflamasında en dikkat çeken konu, bazı değil aynı zamanda 2014 te, yerbilimlerinde yayın yapan 286
yayınların bir sene önceki sınıfının ve yüzdesinin ani derginin 160 tanesinin yüzde sırası düşmüş, bu dergi-lerin 31
yükseliş veya düşüşe geçmesidir (1). Örneğin, yerbilimle- i bulunduğu sınıfın altına inmiş durumdaydı (3,UBYT).
rinde dünyanın en iyi dergilerinin yüzdelerinde ve sıralama- Aynı zamanda 113 derginin yüzdesi artarken 24 ü de bir üst
daki yerindeki ani değişimler, bu derginin yayın sayısı, h sınıfa terfi ettirilmişti. Bu rakamlar listenin nasıl yıldan yıla
faktörü, atıf sayısında olmadığı halde bir şekilde gerçekleş- allak bullak olduğunu göstermektedir (1).
mektedir. Bunun temel nedeni dergileri sınıflamada kullanıSöz konusu dergilerin son beş yılda yayın sayısı mı,
lan rakamların değişken ve bilimsel yayın kalitesiyle doğ- toplam atıf sayısı mı, 5 yılllık etki faktörü mü dramatik
rudan ilgisi olmamasıdır. Bir tür rakam fetişizmi ile karma- olarak de-ğişmişti? Bunları kontrol ettiğimizde bir değişiklik
şık yollardan gelen sayıların çekiciliğinin bir sonucu olarak yoktu (1). Bu sorunun cevabını alabilmek için UBYT nin
dergiler barometre gibi düşüp yükselmektedir.
2014 için yayınladığı excel dosyasındaki (3) değerler kontrol
CBT 1409-18/ 21 Mart 2014
Son 10 yıldır üniversiteler, kadro atama ve yükselt-melerinde
uluslararası
yayınlarda
TÜBİTAK
yayın
teşvik
değerlendirilmesinde yapılan sınıflamaları kullanmaktadır.
Son 2 yıldır Uluslararası Bilimsel Yayın Teşvik (UBYT)
programında yapılan bir değişiklikle der-giler 100 üzerinde
değerlendirilmekte ilk %25 A ikinci %25 B ve son %50 C
olarak gruplandırılıyor. Bu sınıflamanın yapılma yöntemi
olarak ta UBYT, Web of Science (WOS) tarafından üretilen
sayıları çeşitli şekillerde kullanılıyor. Aşağıda okuyacağınız
değerlendirmenin sonucu, UBYT sınıflaması dergilerin
bilim dünyasındaki yerini tam anla-mıyla temsil
yeteneğinden yoksun olmasıdır. Akademik atama ve
yükseltmelerde kesinlikle kullanılmamalıdır.
Bu sonuca nasıl ulaşıyoruz? Örneğin, WOS üzerinde
yerbilimleri olarak 6 grup bulunur. Bunlar, mühendislik
jeolojisi, jeoloji, paleontoloji, mineraloji, jeofizik-jeokimya,
yerbilimeri
çok
disiplinli
olarak
tanımlanmıştır. Bu
alanlarda
yerbilimleri
konulu
olan dergi
sayısı
Şekil 1 UBYT sıralaması ile 5 yıllık etki faktörü sıralaması
286’dır. Bu
karşılaştırması (Kırmızı UBYT-Yeşil 5 yıl EF)
çalışmada
değerlendirilen dergiler, (A) 5 yıllık etki faktörü, (B) 5 yıllık
kendine atıf hariç atıf/yayın sayısı, (C) 5 yıllık h-katsayısı,
(D) makale etki puanı ve (E) UBYT 2013-2014 sınıflaması
ile yapılan sıralama incelenmiştir (1). Ayrıca ilk üç faktörü
içine alan, ikide bir kolayca değişmeyen (grup olarak) bir
yaklaşım bu makalede önerilmektedir.
edildi. Sonuç olarak, bu değişkenliğe ilk başta 2013 yılında
AYS (2)’nin kullanılmasının sebep olduğu anlaşıldı. AYS
hesaplamasının terk edilmesine rağmen 2014 yılında listede
aynı şekilde çarpıcı değişiklikler olduğu UBYT web
sayfasında görülmektedir(4). Bu sefer, yayın etki katsayısı
ve WOS grup sıralamasının yanlış kullanımı ile sorunun
daha da derinleştiği görülmektedir.
UBYT son uygulamasında 5 yıl etki faktörü 2.5 üzeri
olan ve A grubunda olması gereken 73 dergi içinde olan 36
dergi yanlış olarak alt gruplara yerleşmiştir (1, UBYT). B
grubunda olması gereken 130 dergi (5 yıl EF, 2.5-1) içinden
103 ü C grubuna dâhil edildiği görülmektedir. Yeni sınıflamada kullanılan değerler hiçbir şekilde doğru bir sıralamaya
yol açmamaktadır. Aksine A ve B grubu dergilerin içinde
olması gereken 139 dergi, yani yerbilimlerindeki dergilerin
%49 u yanlış konumlanmıştır. Üstelik yeni kullanılan yayın
etki katsayısı artık hızlı değişmeyeceği için yanlış bir sınıflama yerleşmiş olacaktır UBYT sıralaması ile etki faktörü
arasında ciddi bir uyumsuzluk bulunmaktadır (Şekil 1).
Yayın etki katsayısı bir alanda derginin makale üretme
sayısı ile ilişkilidir. Yerbilimlerinde review dergileri dışında
çok sayıda makale üreten dergilerin yukarıda olduğu açıkça
görülmektedir(1, Üç Faktör). Yayın etkisi ile üç faktörün
dikkate alındığı bir yaklaşım karşılaştırıldığında, yayın etkisi
sıralaması ciddi miktarda sıra sapması göstermektedir (Şekil
1) (1, Karşılaştırma).
Hesaplama için bir ölçüt kullanılacaksa tüm yayınlar için
geçerli 5 yıl etki faktörü en kolay kullanılabilecek de-ğerdir.
Yerbilimlerinde UBYT listesinden ayıkladığımız 286
derginin 5 yıllık etki faktörü grafiğinde ilk 6 dergi hariç açık
biçimde düzgün bir dağılıma sahiptir (Şekil 1A).
Eğer hesaplamada daha hassas olunmak isteniyorsa bir
derginin 5 yıl H-katsayısı, 5 yıllık derginin kendine atıf ile
toplam atıf arasındaki oran ve 5 yıllık etki faktörü
kullanılabilir (1). Bu durumda da bu sayıların çarpımı ile
elde edilen değerler tekrar bir normalizasyona tabi tutulsa
dahi 5 yıl ef. ile yapılan sıralamada çok değişiklik
olmamakta, elde edilen eğride üç adet farklı eğime sahip
kesime göre üçlü grup yapılabilmektedir. Bu hesaplamada 69
dergi A, 97 dergi B, 120 dergi C grubuna düşmektedir (1)
(Şekil 1B).
SONUÇ
UBYT ödülleri için istediği sistemi kullanabilir.
Akademik yükseltme ve atama da bir derginin değerini
sübjektif sayılarla belirlenmesi bırakılıp 5 yıllık e.f.
geçilmesi en yerinde hareket olacaktır. 3 faktörlü yaptığımız
değerlendirme de A grubu yayınların neredeyse tamamını
korumakta sadece sınıra dayalı değişikliklerle sıralarda
küçük sapmalara sebep olmaktadır. 3 faktörlü işlemde
sınırlar (Şekil 2) ancak o bilim dalı için uzman olanların
danışmanlığı ile saptanabilir. Böylece dergiler istikrarlı
olarak akademik atama ve yükselmede kullanılabilirler.
Yayın yapanlar da dergilerinin yerini bildiğinden bilimsel
kaygı duymadan yayınlarını yaparlar. UBYT nin
sınıflamasının en çarpıcı sonucu ise üç faktöre göre C
grubuna giren dergilerin UBYT de A ve B gruplarına
yükselmesidir. Bunun sayesinde daha kolay yayın yapılan
dergilere doğru bir yönelim oluşacak ve bu maddi olarak
teşvik edilmiş olacaktır. Uzun vadede atama yükseltme
kriterlerinde yayın faktörü de böylece yozlaşmış olacaktır.
Kaynaklar
1.
2.
3.
4.
https://www.researchgate.net/publication/259900822_ubyt_yenihesaplama_(1)?ev=prf_pub
http://www.ulakbim.gov.tr/cabim/ubyt/hesaplama.pdf
http://admin-apps.webofknowledge.com/JCR/help/h_ctdhl.htm
http://www.ulakbim.gov.tr/cabim/ubyt/UBYT_2014_dergi_listesi.xls
Download

TÜBİTAK yayın teşvik sistemini değiştirmeli!