9. sınıf
Tarih
TEDES
Zambak Teknoloji
Destekli E€itim Seti
1. ÜNİTE
Tarih Bilimi
Neler Öğreneceğiz?
1. Bölüm: Tarih Bilimine Giriş
¦ Tarihin tanımı ve konusunu, olay ve olguyu
¦ Tarihi olaylar arasında sebep – sonuç, yer - zaman ilişkilerinin önemini
¦ Tarih biliminin kullandığı yöntemleri ve tarihi olayların sınıflandırılmasını
¦ Geçmişte ve günümüzde kullanılan bazı takvimleri
¦ Tarih öğrenmenin önemini ve olayların değişebilme özelliklerini
öğreneceğim.
2. Bölüm: Tarih Yazıcılığının
Gelişimi ve Tarihin Diğer
Bilimlerle İlişkisi
¦ Tarih yazıcılığının gelişimi ve
tarih yazım şekillerini
¦ Tarih biliminin diğer bilim
dalları ile ilişkilerini
öğreneceğim.
1. BÖLÜM
0609010102
Tarih Bilimi Giriş
TARÝHÝN TANIMI
Poster
Bilgi Penceresi
Tarih, insan topluluklarýnýn geçmiþteki yaþayýþlarýný
(boy, klan, beylik, devlet, inançlarý, kültürleri, sanat
anlayýþlarý), birbirleriyle olan iliþkilerini (savaþ, barýþ,
kültürel etkileþim, ticari etkinlikler), neden - sonuç
iliþkisi içerisinde (olaylarýn birbiri üzerindeki etkileri)
yer ve zaman göstererek, belgeler ýþýðýnda objektif
(yansýz) olarak inceleyen sosyal bir bilimdir.
9758
Bu tanýma bakarak tarihi, insanlarýn meydana getirdiði
görülecektir. Ýnsanlar, “Nereden gelip, nereye gidiyoruz?” sorularýnýn cevabýný tarih aracýlýðýyla bulmaya
çalýþmaktadýr.
Ýnsan topluluklarýnýn eski dönemlerden günümüze kadar geçirmiþ olduðu siyasal, ekonomik, sosyal, kültürel
ve dinî faaliyetleri tarihin konusunu oluþturur. Ýnsanlarýn
yaþamýný etkileyen deprem, sel, yangýn, tsunami, iklim
deðiþikliði gibi coðrafi olaylarýn ortaya çýkardýðý bazý sonuçlar da tarihin konusu içinde yer alýr.
9757
© Zambak Yayınları
TARÝHÝN KONUSU
Aşağıdaki görsellerde tarihin konusu içerisinde yer alan
unsurlar yer almaktadır:
Poster
Tarihi Olaylarýn Özellikleri
¦ Ýnsan topluluklarýný etkiler ve kaynaklarla belgelenir.
¦ Belirli bir mekanda ve belirli bir zaman diliminde
gerçekleþir.
¦ Tarihi olaylar devamlýdýr. Aralarýnda neden - sonuç
iliþkisi vardýr.
¦ Oluþumlarýnda ya da sonuçlarýnda sabit kanunlar ve
kurallar yoktur.
¦ Zaman, mekan ve kiþiler sürekli deðiþtiðinden tarihi
olaylarýn ayný þekilde tekrar etmesi mümkün deðildir.
Bu nedenle tarih araþtýrmalarýnda deney ve gözlem
yöntemleri kullanýlamaz.
8
9. Sınıf >>
1. Ünite
Tarih Bilimi
Avrupalýlarýn, Orta Çaðda Doðu’nun zenginliklerine
ulaþmak istemesi, Haçlý Seferlerine neden olmuþtur.
Haçlý Seferleri sonucunda Avrupalýlar tarafýndan
öðrenilen pusula, Coðrafi Keþiflerin yapýlmasýnda
etkili olmuþ, keþifler sonucunda sömürgeciliðe
baþlayan Avrupalýlar deðerli madenlere sahip olarak
zenginleþmiþler, bunun sonucunda Avrupa’da sanat
ve edebiyata ilgi duyan mesen sýnýfý ortaya çýkmýþ,
mesenlerin sanatçýlarý desteklemeleri sonucunda
Avrupa’da Rönesans baþlamýþ, bu dönemde bilim
alanýnda yapýlan çalýþmalarýn teknoloji ve sanayide
kullanýlmasý sonucunda Sanayi Ýnkýlabý gerçekleşmiş, sanayileþen Avrupa ülkeleri arasýnda ham madde
ve pazar rekabeti ortaya çýkmýþ, bu geliþme I. Dünya
Savaþý’na neden olmuþ, I. Dünya Savaþý’nýn sonuçlarý
II. Dünya Savaþý’na neden olmuþ, II. Dünya Savaþý’nýn
sonuçlarý ...
Bilgi Penceresi
Zaman içerisinde tek tek meydana gelen deðiþmelere
olay denir. Olgu ise, ayný türdeki olaylarý bir bütün
olarak anlatmak için kullanýlan bir kavramdýr.
Olgu, olaya göre daha soyut ve geneldir, belli bir
yer ve zaman söz konusu deðildir. Olayı olgudan
ayýran diðer önemli bir özellik ise olayýn baþlangýç
ve bitiþ tarihinin belli olmasýdýr. Olaylar belli bir süre içerisinde meydana gelir, olgu ise genellik ve süreklilik gösterir. Sonuç olarak kýsa sürede olup biten
iþler olay, uzun bir zaman diliminde oluþan durumlar ise olgudur.
OLGU
Yazý ve matbaanýn bulunmasý
Bilgi birikimi ve aktarýmýnýn kolaylaþmasý, bilim ve
kültürün gelişmesi
Osmanlýlarýn Ýstanbul’u
fethetmesi
Ýstanbul’un bir Türk þehri
haline gelmesi
Anadolu’nun fethedilmesi
Anadolu’nun Türkleþmesi
ve Ýslamlaþmasý
Fransýz Ýhtilali’nin yapýlmasý
Fransa’nýn demokratikleþmesi
Atatürk’ün çeþitli alanlarda inkýlaplar yapmasý
Türkiye’nin çaðdaþlaþmasý
TARÝHTE SEBEP - SONUÇ VE
0609010103 YER - ZAMAN ÝLÝÞKÝSÝ
Tarihi olaylarýn aydýnlatýlmasýnda ve araþtýrma yapýlan konularla ilgili doðru sonuçlara ulaþýlmasýnda olaylarýn; sebebinin ne olduðu, hangi sonuçlarý ortaya çýkardýðý, nerede, ne zaman meydana geldiðinin bilinmesi önemlidir.
Bu kriterlerden birinin veya birkaçýnýn eksikliði olaylarýn
tam olarak ortaya konulmasýný engellediði gibi bazý kiþi
veya toplumlar hakkýnda yanlýþ kanaatlere ulaþýlmasýna
sebep olabilmektedir.
Tarihi Olaylarda Yer - Zaman Ýliþkisi
© Zambak Yayınları
OLAY
Tarihi olaylarýn gerçekleþmesinde yer ve zaman belirleyici önemli faktörlerdendir. Tarihî olaylar belirli bir
coðrafî mekanda gerçekleþmektedir. Dolayýsýyla coðrafî
koþullarýn olaylarýn oluþumu ve geliþimi üzerinde etkisi
olmaktadýr. Bu nedenle tarihî olaylarýn açýklanabilmesi
için olayýn gerçekleþtiði bölgenin özellikleri ve zamaný
bilinmelidir.
Örneðin, I. Viyana kuþatmasýnýn baþarýsýz olmasýnda,
Viyana’nýn Osmanlý Devleti’nin merkezinden uzak olmasý,
kalenin kuþatýlmasý zor bir konumda bulunmasý ve
kuþatmanýn zaman itibarýyla kýþa gelmesi etkili olmuþtur.
Bu durum bize olaylarýn açýklanmasýnda yer ve zaman
faktörlerinin yardýmcý olduðunu göstermektedir. Ayný
þekilde Sarýkamýþ’ta savaþmadan binlerce askerimizin þehit olmasý, olayýn yer ve zamanýnýn bilinmesiyle
açýklanabilecek bir durumdur.
Tarihi Olaylarda Sebep - Sonuç Ýliþkisi
Tarihi olaylar sürekli devam ettiði için aralarýnda sebep
- sonuç iliþkisi vardýr. Bir olay, kendinden önceki bir
olayýn sonucu, kendisinden sonraki bir olayýn sebebini oluþturabilir. Bu nedenle, tarihte kronoloji önemlidir.
Olaylarýn üzerinden belli bir sürenin geçmesi ve olayýn
kesin olarak sona ermesi, sonuçlarýnýn tüm yönleriyle
ortaya çýkmasý, hangi olayýn sebebi, hangi olayýn sonucu olduðunun tesbit edilmesi için önemlidir.
>> Tarih
Viyana Kuşatması
9
1. Ünite
Tarih Bilimi
Tarih Biliminin Yöntemi
Tarama
Tasnif
Tahlil
Tenkit
Terkip
Bir tarih araþtýrmasýnda takip edilen yöntem þu aþamalardan oluþur:
Tarama (Kaynak Arama)
Tarihi olaylarla ilgili bilgi veren, onu doðru anlayabilmemiz için tanýklýk yapan her türlü malzemeye kaynak (belge, vesika) denir. Kaynaklara dayanmayan bilgiler, tarih araþtýrmalarýnda deðer taþýmaz ve dikkate alýnmaz.
Bundan dolayý tarihçi, bir konuyu ele aldýðýnda mutlaka o konuyla ilgili kaynaklarý taramalýdýr.
Sarıkamış Faciası
Ýnsanlarýn yaþadýðý bölgelerin yer þekilleri ve iklim özellikleri;
l Ekonomik yapýlarýný ve uðraþ alanlarýný etkiler. Deniz kýyýsýnda yaþayanlarýn deniz taþýmacýlýðý ve ticareti, ovalardakilerin tarým, bozkýrlarda yaþayanlarýn
hayvancýlýk faaliyetleriyle uðraþmasý bu duruma örnek olarak gösterilebilir.
Kaynaklar; genel olarak birinci elden kaynaklar ve ikinci elden kaynaklar þeklinde ayrýlýr:
Birinci Elden Kaynaklar (Ana Kaynaklar)
© Zambak Yayınları
l Fiziki yapýlarý ve karakteri üzerinde etkilidir. Yazýn
çok sýcak, kýþýn çok soðuk olan bölgelerde yaþayan
insanlarýn saðlam vücutlu, cesur, azimli ve iradeli
olduklarý tecrübeyle sabittir. Geniþ ve çorak araziler
ise insanlarýn yaþama isteðini artýrýp, savaþçý hislerini uyandýrýr. Arazisi engebeli, iklimi þiddetli daðlýk
arazide yaþayan insanlar kanaatkar, savaþçý olup
tehlikeden çekinmezler. Ýklimi yumuþak, sakin ve
rahat bölgelerde oturanlar ise topraða baðlý olup
itaatkâr, sebatlý ve çalýþkanlýk gibi birtakým huylara sahip olurlar.
Tarihî olayýn geçtiði döneme ait, kitabeler, paralar, arkeolojik malzemeler, sanat eserleri gibi her türlü bulgulardýr.
Birinci elden kaynaklar, tarihi olaylar ile ilgili aracýsýz bir
þekilde bilgi verirler. Bu nedenle tarih araþtýrmalarýnda
öncelikle ana kaynaklar incelenmelidir.
l Siyasi ve askeri yapýlarý üzerinde etkili olur. Denize
kýyýsý olan devletlerin donanma, stratejik ve istilalara
açýk sýnýrlara sahip olanlarýn güçlü ve kalabalýk ordular kurmasý bu duruma örnek olarak gösterilebilir.
Sonuç olarak coðrafyanýn toplumlarýn yaþayýþ ve
olaylarýn sebep ve sonuçlarý üzerindeki etkisiyle
ilgili örnekler artýrýlabilir.
0609010104
TARÝH BÝLÝMÝNÝN YÖNTEMÝ
Bir sonuca ulaþmak amacýyla, bilime, mantýða ve tecrübeye dayanarak izlenen araþtýrma þekline yöntem denir.
Her bilimin kendine uygun bir yöntemi vardýr. Fen bilimleri; gözlemlere, deneylere, laboratuvar ölçümlerine,
formüllere, kural, yasa ve sonuçlara dayalý bir yöntem
kullanýr. Sosyal bir bilim olan tarih ise geçmiþte yaþanmýþ,
bitmiþ ve tekrarlanmayan olaylarý konu edindiðinden deney ve gözlem gibi yöntemler kullanamaz. Tarihin yöntemi, tarihî olaylarý inceleyerek anlamak ve açýklamaktýr.
10
İkinci Elden Kaynaklar
Olayýn geçtiði döneme yakýn ya da o dönemin kaynaklarýndan yararlanýlarak meydana getirilen (geçmiþte
yazýlmýþ tarih kitaplarý) eserlerdir.
Tarihi kaynaklar, bilgi veren kaynaðýn ve malzemenin
cinsine göre aþaðýdaki şekilde sýnýflandýrýlýr:
Sözlü Kaynaklar
Yazýya geçirilmeden önce halk arasýnda aðýzdan aðýza
söylenen tarihle ilgili bilgilerdir. Sözlü kaynaklara; hikayeler, efsaneler, menkýbeler, þiirler ve destanlar örnek
olarak gösterilebilir.
9. Sınıf >>
1. Ünite
Tarih Bilimi
Yazılı Kaynaklar
TENKİT
En güvenilir tarihi kaynaklardýr. Yazýlý kaynaklara; kitabeler (yazýt), þecereler (soy kütükleri), yýllýklar (anallar),
biyografiler (hal tercümesi), takvimler, seyahatnameler,
hatýralar, vekayinameler (kronikler), mektuplar, yazýlý arþiv
malzemeleri örnek gösterilebilir.
Kalıntılar
Arkeolojik kazýlarda elde edilen malzemelerdir. Taþ, toprak, kemik veya çeþitli madenlerden yapýlmýþ eþyalar,
maðara resimleri, kabartmalar, mezarlar, heykeller
bunlardandýr.
Tarihsel verilerin, gerçekleþtiði mekana, zamana ve konusuna göre bölümlere ayrýlarak düzenlenmesine tasnif
denir. Tarihçi çalýþmasýnýn amacýna ve konusuna göre
bilgi ve verileri istediði þekilde sýnýflandýrabilir.
Tahlil (Çözümleme)
Elde edilen verilerin yeterli olup olmadýðýnýn kontrol edilmesine tahlil denir. Bu aþamada eksiklikler tamamlanýr,
veriler gruplandýrýlýr. Eldeki malzemeler kullanýma hazýr
duruma getirilir.
Tenkit (Eleþtiri)
En doðru bilgiye ulaþmak amacýyla bütün belgelerin
eleþtiri süzgecinden geçirilerek bilgilerin doðruluðunun
ya da yanlýþlýðýnýn ayýrt edilmesine tenkit denir. Kaynaklarýn (belgelerin) eleþtirisi dýþ ve iç tenkit olmak üzere
iki aþamada yapýlýr.
>> Tarih
© Zambak Yayınları
9760
9759
Tasnif (Sýnýflandýrma)
İç Tenkit
Eserin adý, yazarýnýn kim
olduðu, nerede ve hangi
tarihte basýldýðý belirlenir,
belgelerin orijinal olup olmadığı araştırılır.
Yazarýn görüþlerinin eser
üzerindeki etkileri ile verilen bilgilerin farklý kaynaklarda nasýl yer aldığı incelenir.
Terkip (Sentez) Yapma
Çizili, Sesli ve Görüntülü Kaynaklar
Bu kaynaklara; haritalar, planlar, taþ plaklar, kaset, cd,
dvd, fotograf vs. örnek olarak gösterilebilir. Ancak, montaj yapýlabilmesi kaset, cd, dvd vs. belgelerin yüzde
yüz güvenilir kaynak olma özelliðini yitirmesine neden
olmaktadýr.
Dış Tenkit
Terkip, bir araya getirmek, sentez yapmak demektir. Tarihçinin hazýrlýk çalýþmalarýný tamamladýktan sonra eseri anlaþýlýr bir dil kullanarak birleþtirmesine terkip denir.
Bu aşamada; bilgi ve veriler gözden geçirilerek sıraya
konulur, eksiklikler giderilir, fazlalıklar çıkarılır. Bu işlemden sonra sade ve anlaşılır akıcı bir dille eserin yazımına
geçilir. Tarihi olaylar yazılırken olayla ilgili coğrafi, sosyolojik, ekonomik, ticari, kültürel etkinlikler göz önünde
bulundurulmalıdır.
Tarihi olaylarýn açýklanmasýnda,
l Tarihi olaylarla ilgili kural koymak, genelleme yapmak mümkün deðildir. Çünkü tarihsel geliþmelerin
belli bir kuralý yoktur. Örneðin, devletlerarasý
iliþkilerde benzer nedenler karþýsýnda bazý devletler diplomasi, bazý devletler savaþ yolunu tercih
edebilmektedir.
l Yer ve zaman unsurlarý belirtilmeli, olaylar arasýnda
neden - sonuç iliþkisi kurulmalýdýr.
l Araþtýrýlan konular objektif (tarafsýz) bir þekilde incelenmeli ve aktarýlmalýdýr.
Tarafsýzlýðýn saðlanabilmesi için þu þartlara uyulmalýdýr:
l Olaylarýn üzerinden belli bir sürenin geçmesi, yani
olaylarýn sonuçlanmasý beklenmelidir.
l Olaylar meydana geldiði günün deðer yargýlarý göz
önüne alýnarak incelenmeli, günümüzün deðer yargýlarý ile yorumlanmamalýdýr.
l Olayda rolü olan kiþilerin katkýlarýnýn doðru deðerlendirilmesi için olayýn geçtiði zamanýn þartlarý göz
önünde bulundurulmalýdýr.
l Araþtýrmacýlar duygularýyla, ulusal ve dini kimlikleriyle hareket etmemelidir. Yeni belgeler bulundukça
ilgili tarihi olaylar yeniden deðerlendirilmelidir. Çünkü, en son bulunan belge, bilgileri artýrabilir veya
tamamen deðiþtirebilir. Bu durum tarihin duraðan
bir bilim olmadýðýný, yeni deðerlendirmelere açýk
olduðunu göstermektedir.
11
1. Ünite
Tarih Bilimi
0609010105
TARÝHÝN TASNÝFÝ
(Sýnýflandýrýlmasý)
0609010106
Zamaný ölçmek için hazýrlanan çizelgelere takvim denir.
Ýnsanlar günlük iþlerinin düzenlenmesi ve yürütülmesi için
takvimler yapmýþlardýr. Tarih bilimi için takvimin önemli
bir yeri vardýr. Tarihi olaylarýn meydana geliþ zamanýna
göre incelenebilmesi, olaylarýn hangisinin önce, hangisinin sonra meydana geldiðinin öðrenilmesi, olayýn
meydana geldiði zamanýn koþullarýnýn ve olaylarýn birbiri
üzerindeki etkisinin açýklanmasý takvim bilimi yardýmýyla
yapýlabilir. Takvim zaman ölçüsü olarak Sümerlerden itibaren kullanýlmýþtýr. Sümerler Ay yýlý, Mýsýrlýlar Güneþ yýlý
esasýna göre ilk takvimleri yapmýþlardýr.
Tarih araþtýrmalarýnýn ve tarih öðretiminin kolaylaþtýrýlmasý
amacýyla tarihi geliþmeler; zaman, mekan ve konularýna
göre üçe ayrýlmýþtýr:
Zamana Göre Sýnýflandýrma
Tarihte en fazla kullanýlan yöntemlerden birisi olan zamana
göre sýnýflandýrmada, olaylar
kronolojik dilimlere veya çaðlara bölünmüþtür. Tarihin çaðlara ayrýlmasýnda insanlýk tarihinde yaþanan önemli olaylar
dönüm noktasý olarak alýnmýþtýr.
Mekana Göre Sýnýflandýrma
Güneþ Yýlý: Dünya’nýn, Güneþ etrafýnda bir tam dönüþü
sırasında geçen süreye bir Güneþ yýlý denir. Güneþ yýlý,
365 gün, 6 saattir.
Ay Yýlý: Ay’ýn, Dünya etrafýnda 12 defa dönmesi sýrasýnda
geçen süreye Ay yýlý denir. Ay yýlýna göre bir sene 354
gündür.
© Zambak Yayınları
Zamana göre sýnýflandýrmaya, Ýlk Çað, XVI. yüzyýl, Fatih
Devri gibi isimlendirilmiþ dönemler örnek olarak gösterilebilir. Bu sýnýflandýrma kullanýþlý olmakla birlikte bütün
toplumlarý kapsayýcý deðildir. Çünkü çað ayrýmý Akdeniz havzasý ve Avrupa’nýn tarihi geçmiþine uygun olarak
yapýlmýþtýr. Dolayýsýyla bu ayrým bütün uluslarý doðrudan
ilgilendirmemektedir.
ZAMAN VE TAKVÝM
Mekana göre sýnýflandýrmaya
coðrafi sýnýflandýrma da denilmektedir. Bu sýnýflamada kýtalar, ülkeler, þehirler ve bölgeler göz önüne alýnmaktadýr.
Asya tarihi, Orta Doðu tarihi,
Türkiye tarihi, Ýstanbul tarihi gibi sýnýflandýrmalar örnek olarak gösterilebilir.
Ay yýlý ile Güneþ yýlý arasýnda 11 günlük fark olmasý nedeniyle Güneþ yýlý esaslý takvimle Ay yýlý esaslý takvim
arasýnda 33 yýlda yaklaþýk 1 yýllýk fark oluþur.
Her millet, takvim baþlangýcý olarak kendi hayatlarýný etkileyen önemli olaylarý seçmiþlerdir. Yunanlýlar ilk olimpiyat oyunlarýnýn yapýldýðý MÖ 776 tarihini, Romalýlar,
Roma þehrinin kuruluþu olan MÖ 753’ü, Hristiyanlar
Hz. Ýsa’nýn doðumunu (0), Müslümanlar Hz. Muhammed’in Mekke’den Medine’ye göçünü (622) takvimlerine baþlangýç olarak kabul etmiþlerdir.
Poster
9753
Konuya Göre Sýnýflandýrma
Ýnsanlarýn faaliyet gösterdikleri
alanlarýn araþtýrýlmasý amacýyla
yapýlmýþ bir sýnýflamadýr. Bu
sýnýflama ile toplumlarýn siyasal, dini, ekonomik, sosyal vb.
yönleri ayrý ayrý incelenir.
Örneðin, sanat tarihi, bilimler
tarihi, medeniyetler tarihi, dinler tarihi gibi.
12
12 Hayvanlı Türk Takvimi
9. Sınıf >>
1. Ünite
Tarih Bilimi
TÜRKLERÝN KULLANDIÐI TAKVÝMLER
Esas Alýnan Yýl
Sistemi
© Zambak Yayınları
Takvimin
Adý
Takvimin Özellikleri
l Türklerin kullandýklarý ilk takvim olup, bir yýl 365 gün, 5 saattir. 12 yýlda bir devir yapar
ve her yýl bir hayvan adý ile isimlendirilmiþtir.
9754
9755
Hicri
Takvim
Celali
Takvim
Güneþ
Ay
Güneþ
9756
Rumi
Takvim
Miladi
Takvim
>> Tarih
l Aylar sayýlarla (birinç, ikinç vb.) belirtilmiþtir. 21 Mart Bahar Bayramý (Nevruz) takvimin
yýlbaþý kabul edilmiþtir.
l
Türklerden baþka Tibetliler ve Çinliler tarafýndan da kullanýlmýþtýr.
l
Türklerin bu takvimi yapmalarý astronomi alanýnda ilerlediklerini göstermektedir.
l
Bir yýl 354 gündür. Hz. Ömer döneminde kabul edilmiþtir.
l Hz. Muhammed’in Mekke’den Medine’ye göç ettiði yýlý (622) baþlangýç kabul ettiði için
Hicri takvim adýný almýþtýr.
l
Türkler, Müslüman olduktan sonra Hicri takvimi kullanmaya baþlamýþtýr.
l
Hicri takvim günümüzde dini gün ve aylarýn belirlenmesinde kullanýlmaktadýr.
l
Büyük Selçuklular Döneminde Melikþah’ýn emriyle Ömer Hayyam baþkanlýðýndaki bir
komisyon tarafýndan hazýrlanmýþtýr.
© Zambak Yayınları
10689
12
Hayvanlý
Türk
Takvimi
l Güneþ yýlý esasýna göre düzenlenmiþ olup bir yýl 365 gün 6 saat olarak hesaplanmýþtýr.
l
Takvimin baþlangýç tarihi 1079 yýlýdýr. 1 Mart yýlbaþýdýr.
l
Babürler tarafýndan da bir süre kullanýlmýþtýr.
l
Bir yýl 365 gün 6 saattir. Takvimin baþlangýç yýlý 622’dir.
l Osmanlýlar tarafýndan mali iþlerde (vergi, maaþ vb.) aksama olmamasý için hazýrlanmýþtýr.
Güneþ
l
Rumi takvim 1676’da ekonomik alanda kullanýlmaya baþlanmýþ, 1839’dan itibaren de
bütün resmi iþlemlerde kullanýlmýþtýr. 1917 yýlýnda ise Takvim-i Garbi adýyla Miladi takvime yakýn bir takvim kullanýlmýþtýr.
l
Bir yýl 365 gün 6 saattir. Gregoryen takvimi olarak da bilinir.
l
Yýl baþlangýcý 1 Ocak’týr. Takvimin baþlangýcý (0 yýlý) Hz. Ýsa’nýn doðum yýlýdýr. Bu nedenle miladi (doðum) takvim denilmiþtir.
l
Güneþ yýlý esasýna göre düzenlenen ilk takvimi Mýsýrlýlar bulmuþtur. Bu takvime daha sonralarý Ýyonyalýlar, Yunanlýlar, Romalýlar ve Papa XIII. Gregor katkýda bulunarak
geliþtirmiþtir. Ülkemizde 1 Ocak 1926’dan itibaren kullanýlmaya baþlanmýþtýr.
Güneþ
13
1. Ünite
Tarih Bilimi
 

Tarihî sürecin çað, yüzyýl, tarih öncesi, tarih çaðlarý, Milattan önce, Milattan sonra gibi kronolojik dilimlere bölünmesine zamana göre tasnif denir.
¦ Ýnsanlarýn geçmiþleri ile ilgili sorularýna cevap bularak meraklarýnýn giderilmesi
¦ Geçmiþteki kültür, sanat, mimari, bilim, ekonomik
durum vs. alanlarýndaki birikimlerden faydalanýlmasý
¦ Uygarlýðýn tüm toplumlarýn katkýsýyla oluþtuðu bilincinin oluþmasý, böylelikle bireylerin ortak deðerlere
sahip çýkarak din, dil, ýrk gibi ayrýmlara girmeden
barýþ içinde yaþamayý öðrenmesi
¦ Çeþitli olaylar arasýnda iliþki kurup, mantýk yürüterek sonuca varabilme yeteneði kazanýlmasý
TARÝH ÖÐRENMENÝN ÖNEMÝ
0609010107
Tarihin yararlarý ile iligili bazý sözler:
Dünü bilmeyen bugünü anlayamaz; bugünü anlamayan yarýný göremez, yarýný inþa edemez; hatta dünden
gelen hamlelerin nedenlerini bile düþünemez. (Abdülbâki Gölpýnarlý)
Tarihini bilmeyen milletler baþka milletlerin avý olurlar.
(Mustafa Kemal Atatürk)
Tarih kâinatýn vicdanýdýr. (Ömer Hayyam)
Ecdadýný unutanlar, kaynaksýz ýrmaða, köksüz aðaca
benzerler. (Çin Atasözü)
Tarih, milletlerin tarlasýdýr. Her toplum, ne ekmiþse gelecekte onu biçer. F. M. Arouet (Voltaire)
Tarih ile efsanenin amacý birdir: Geçici insanda ebedî insaný anlatmak. (Victor Hugo)
Yukarýdaki sözlerden de yararlanarak tarih öðrenmenin
faydalarýný,
¦ Vatan ve millet kavramlarýnýn öðrenilmesi, millî birlik
ve beraberlik, sorumluluk ve vatandaþlýk duygularýnýn
geliþmesi
¦ Geçmiþteki olaylardan dersler alarak, günümüzdeki olaylar karþýsýnda nasýl davranýlacaðý konusunda
fikir edinilmesi
¦ Günümüz yöneticilerinin geçmiþ dönemlerdeki yönetim birikimlerinden faydalanmasý
14
© Zambak Yayınları
Tarih; okuyana, kendi gözünün görme derecesine göre, yol gösteren bir kýlavuzdur. (J.J. Rousseau)
þeklinde sýralayabiliriz.
Atatürk’ün Tarih Öğrenimine
Verdiği Önem
Tarihe büyük bir ilgi duyan
Atatürk, Türk tarihinin doðru
kaynaklara dayandýrýlarak
araþtýrýlmasýna da önem
vermiþtir. 1931’de Türk tarihi ile ilgili bilimsel çalýþmalar yapýlabilmesi için Türk
Tarih Kurumu’nu
’nu kurdurmuþ,
mirasýndan bir bölümünü bu
kuruma býrakmýþtýr.
Atatürk, Tarih Kurumu
toplantısında
Atatürk, “Büyük devletler
kuran ecdadýmýz büyük ve
þümullu medeniyetlere de sahip olmuþtur. Bunu aramak
tetkik etmek, Türklüðe ve cihana bildirmek bizler için bir
borçtur. Türk çocuðu ecdadýný tanýdýkça daha büyük iþler
yapmak için kendinde kuvvet bulacaktýr.” sözleri ile tarih öðrenmenin önemini ve gerekliliðini ifade etmiþtir.
9. Sınıf >>
1. Ünite
Tarih Bilimi
0609010108
TARÝHÎ OLAYLARIN
DEÐERLENDÝRÝLMESÝ
Etkinlik .. 2
Aşağıdaki boşlukları doğru bilgi ile doldurunuz.
Tarihî olaylar, meydana geldiði dönemin siyasi, sosyal,
kültürel, ekonomik ve dinî özelliklerini yansýtýr. Bu nedenle bir olayý deðerlendirirken olayýn meydana geldiði dönemin koþullarý dikkate alýnmalýdýr. Tarihî olaylarýn doðru
bir þekilde deðerlendirilebilmesi için nesnel yani objektif olunmalýdýr. Ancak bazý tarihçilerin mensup olduðu
milleti, inancı, siyasi anlayýþý, aldýðý eðitim gibi nedenlerle tarihî olaylara duygusal yaklaþtýklarý görülmektedir. Bu yaklaþým tarafsýzlýða zarar veren bir durum olarak karþýmýza çýkmaktadýr.
Atatürk; “Tarih yazmak, tarih yapmak kadar mühimdir.
Yazan yapana sadýk kalmazsa deðiþmeyen hakikat,
insanlýðý þaþýrtacak bir mahiyet alýr.” sözüyle de tarihî
olaylarýn deðerlendirilmesinde tarafsýz olmanýn önemini vurgulamýþtýr.
1
Türkiye’nin çaðdaþlaþmasý, ............... örnek olarak gösterilebilir.
2
Tarihçinin hazýrlýk çalýþmalarýný tamamladýktan
sonra eseri anlaþýlýr bir dil kullanarak birleþtirmesine ............. denir.
3
Tarih, ......... yaþayan insan topluluklarýnýn sosyal, siyasal, ekonomik faaliyetlerini, birbirleriyle
iliþkilerini, ....... ve zaman belirterek, .......... - .........
iliþkisi içinde araþtýran, belgelere dayandýrarak
ve tarafsýz olarak inceleyen sosyal bir bilimdir.
Etkinlik .. 3
TARÝHÎ OLAYLARIN
DEÐÝÞEBÝLME ÖZELLÝÐÝ
Tarih mutlak doðru bilgilerden oluþmaz. Yeni belgeler
ortaya çýktýkça tarih yeniden deðerlendirilmelidir. Bulunacak her yeni kaynak (belge) bu bilgileri güçlendirebilir veya deðiþikliðe uðratabilir.
Örneðin; ilk Osmanlý parasýnýn Orhan Bey döneminde
basýldýðý biliniyordu. Ancak Ýbrahim Artuk adlý nümizmat
(para bilimci) Osman Bey’e ait bir para bulmuþtur. Bu
paranýn bulunmasý, Osmanlý tarihi ile ilgili mevcut bilgilerimizin deðiþmesine neden olmuþ, ilk Osmanlı parasınýn
Orhan Bey döneminde deðil, Osman Bey döneminde
basýldýðý gerçeðini ortaya çýkmýþtýr.
Etkinlik .. 1
© Zambak Yayınları
Aþaðýdaki görselleri kaynak ve malzemenin türüne göre (yazýlý, sözlü, görüntülü, arkeolojik) sınýflandýrýnýz.
..........................................
..........................................
..........................................
..........................................
..........................................
..........................................
..........................................
..........................................
Aşağıda verilen cümleleri doğru ise “D” yanlış ise
“Y” olarak kutucuklara işaretleyiniz.
1
Hicri takvim, güneþin hareketlerine göre
düzenlenmiþtir.
Y
2
Asya tarihi, Orta Doðu tarihi, Türkiye tarihi,
Ýstanbul tarihi gibi sýnýflandýrmalar, mekana göre sýnýflandýrmaya örnek olarak gösterilebilir.
D
Tarih biliminde doðru sonuçlara ulaþmak
için deney ve gözlem yöntemleri kullanýlamaz.
D
3
>> Tarih
15
Download

9. sınıf