Hasan Ürel
Mahkûm Olduk Netekim
Bir Avukatın 12 Eylül Anıları
ISBN 13: 978-975-6201-93-0
Liberte Yayınları® / 181
1. Baskı: Eylül 2014
© 2014, Liberte Yayınları®
© 2014, Hasan Ürel
Yayın Yönetmeni: Selçuk Durgut
Tashih: Arda Akçiçek
Sayfa Düzeni: Liberte Yayınları
Kapak Tasarımı: Sevinç Kıvrak
Kapak Uygulama: Muhsin Doğan
Baskı: Tarcan Matbaası
Adres: Zübeyde Hanım Mah. Samyeli Sok. No: 15, İskitler, Ankara
Telefon: (312) 384 34 35-36 | Faks: (312) 384 34 37 | Sertifika No: 25744
Adres: GMK Bulvarı No: 108/16, 06570 Maltepe, Ankara
Telefon: (312) 230 87 03 | Faks: (312) 230 80 03
E-mail: [email protected]| Web: www.liberte.com.tr | Sertifika No: 16438
Liberte Yayınları® Liberte Yayın Grubu’nun tescilli bir markasıdır.
HASAN ÜREL
1949 Ordu doğumlu. Trabzon’da Eğitim Enstitüsü’nde
öğretmenlik eğitimi aldı. Gaziantep, Bitlis ve Ankara’da
öğretmenlik yaptı. 12 Mart darbesinden sonra tutuklandı ve öğretmenlikten atıldı, Ankara Hukuk Fakültesi’ne
girdi. 1978-1980 yılları arasında Milli Eğitim Bakanlığında yönetici olarak çalıştı. Hükümet değişikliği nedeniyle
görevden alındı.
Ankara’da serbest avukatlık yapmaya başladı. 12 Eylül’den sonra Sıkıyönetim Askeri Mahkemelerinde
görülen çok sayıda davada savunma görevi yaptı. Bu
mahkemeler kapandıktan sonra Devlet Güvenlik Mahkemelerinde, 141, 142 ve 163 maddelerin kaldırıldığı
1991 yılına kadar bu görevini sürdürdü.
2006-2008 yılları arasında Ankara Barosu’nda Başkan
Yardımcılığı yaptı.
Görev yaptığı dönemde aldığı notları bir araya getirdiği bu anılarının 12 Eylül tarihine küçük de olsa bir katkı
yapacağını umuyor.
İÇINDEKILER
SUNUŞ
11
ÖNSÖZ
15
4 Nisan 2012. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19
Bağlar Caddesi. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24
Kafa Karışıklığı. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28
“Parti Seni Beğendi”. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31
İlk Gençlik Yılları ve Trabzon. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33
“Hoca, Saatin Kaç?”. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
“Devrim Devrim Dediniz...”. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47
Abdi İpekçi Parkı. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49
Öğretmenler Bölünüyor . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52
“Halit Bey, Sorguları Kısa Keselim!”. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54
Fırtına Geliyor. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61
Başlıyoruz. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68
Pirin Palas. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74
Avukat Hüseyin Albay. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78
Devleti Tanımak. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80
İşkence. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83
Dava Başlıyor . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 89
İLKSAN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93
“Jandarma, Biz Sosyalistiz”. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97
Fethiye. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101
Dişçi Cengiz. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105
Nihat Boğan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110
Dışkı Yedirme Davası. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112
abece . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116
Konya. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121
Kutlu ve Sargın Dönüyor. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124
141, 142, 163... Nihayet. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134
Yeni Demokrasi Hareketi. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142
Bekir Yavaş. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146
Sivas Yangını Davası. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149
Gümüşhane. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153
Susurluk Kamyonu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 160
Vural Savaş. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 172
Serçe Kuşu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174
Hrant . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 178
Evren’den Davacıyız. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .183
Mizahın Gücü (Taşı) Deler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 192
“Benim Babam Duayen Değildi” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 204
Mustafa Asım Hayrullahoğlu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210
Hayır Efendim... Cevap Yok... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 212
“Darbe Lâzımdı Netekim”. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 224
Lânetlenmiş Miras. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 231
Söz Aldım ve Şöyle Dedim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 237
Karar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 240
Son Yerine . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243
DIZIN
245
SUNUŞ
H
asan Ürel, bu kitabı neden yazdığını çok yalın bir cümleyle ifade ediyor: “Unuturum, ne olur ne
olmaz!”
Çok yalın, sâde, ama basit bir cümle değil bu. Bende yaptığı çağrışımı paylaşmama izin verin lütfen. Bir şiirin anahtar
dizesi, bir romanın ilk, belki de son cümlesi, hatta bir roman
adı: Unuturum, ne olur ne olmaz!
Şimdi bu çağrışım üzerinden yürüyebilirim.
Hasan Ürel, ‘unutmadıkları’na ilgi duyacak birçok kişi gibi,
ülke tarihinin en hareketli, en çatışmalı dönemlerinin tanığı,
fâili ve tabiî ki mağduru oldu. Hasan Abi’yle aramızdaki aşağı yukarı on yaş farka rağmen kendimi de içinde hissettiğim
“bizim kuşak”, “Unutmayacağız, Hesap Soracağız!” pankartını
az taşımamış, bu sloganı az dillendirmemiştir. Zamanın akışı
bu direniş kipini, kimi hayatlarda bir pankartın donukluğuna
terk etmiş olabilir. Ancak unutmamak, bu kuşağın neredeyse
bir takıntısı oldu.
Takıntı derken, sözcüğün patolojik anlamına vurgu yapmıyorum elbette. Israr ve inadın biçimlendirdiği bir iradeden söz
ediyorum. Bunu şöyle de tercüme edebiliriz: Unutmuyorum,
o hâlde varım!
Mahkûm Olduk Netekim
11
Evet tam da böyle. Unutmamak, bir eylemin çok ötesinde var
oluş sorunu oldu bu kuşak için. Unutmadığı sürece, var oluş kendini yeniledi, yeniledikçe daha farklı ısrar ve inatların sâhibi oldu.
Aziz dostum Hasan Ürel’in anılarını besleyenin ne olduğuna gelince... ‘Neşeli iyimserlik’ diyorum buna ben. Mizahı
elden bırakmayan üslûbuna bakarak söylemiyorum bunu.
Bunun, yazıldığı kadar kolay ve zahmetsiz bir süreç olmadığının iyi anlaşılması gerekiyor. Bu yılın Ocak ayında kaybettiğim şair dostum Adnan Azar’ın dizeleri, ne demek istediğimi çok iyi anlatıyor:
Okuyacağınız anılarda, Hasan Abi’nin bize aktardığı kimi
anekdotlar, bizi güldürecek ölçüde mizah dolu. İyi ki de öyle!
Benim neşeli iyimserlik dediğim, eskilerin deyimiyle bunun
fevkinde bir şey. Geçmişle, dünle kurduğu ilişki biçiminde
gördüğüm bir edayı kastediyorum.
unutmak, dedi, ayaz gibi
işliyor içe
hatırlamak, dedi
ağır hastalık
Bir tercih, bir seçimdir unutmamak. Her türden zorbalığa
ve tahakküm ilişkilerine sessiz bir direniş biçimi.
Gülüşün ve Unutuşun Kitabı’nda Kundera’nın söylediği de
bu değil midir? “İnsanın iktidara karşı savaşımı, belleğin unutuşa karşı savaşımıdır.”
Bu direnişi besleyen duygunun ne olduğunu, kendime de
sordum elbette.
Zamana yayılmış kin ve intikam duygusu mu? Kin tutabilmek de şüphesiz unutmamayı canlı tutar. Bir gün ‘kötüler’den,
‘iyiler’in intikamının alınacağı ümidi, tabiî ki hâfızanın gıdası
olabilir. Ne var ki bu gıda ne kadar besleyici olursa olsun, uzun
vâdede sağlığa zararlı yan etkileriyle baş başa kalıyoruz.
Adâletin bu intikam duygusuyla gerçekleşeceğine ilişkin
beklenti veya öngörü, ruhumuzu teslim alıyor, hiç farkında olmadan cellâdımıza benziyoruz. “Kötü” olana karşı isyanımızla, giderek biz de kötülüklerin içinde bulabiliyoruz kendimizi.
12
Hasan Ürel
Şöyle! Ricoeur, benim çok yararlandığım başyapıtı Hafıza,
Tarih, Unutuş’ta, “İnsan bir şeyi anımsadığında, kendi kendini
anımsar” der. Hasan Ürel kendini hatırlarken, kendisi de dâhil olmak üzere birilerine ne ders veriyor, ne de öğüt. Sözünün eleştirel
gücünü sâhipleniyor sadece. Üstelik bu gücün karşısına ilk olarak kendisini koyuyor. Eleştirisini değerli kılan en önemli özellik
de burada zaten. Bir diğerini de eklemeliyim: Eleştirisini kişilere
değil, durumlara, olgulara, ilişkilere yöneltiyor. Eleştirisinin karşısına ilk olarak kendisini koyuyor, demiştim. O hâlde bunu şöyle
düzeltmeliyim. Durumlar, olgular ve ilişkilerin önünde önce kendisini arıyor ve bulduğu yerde sözünü sakınmıyor.
Yargılamıyor, mahkûm etmiyor, dışlamıyor. Daha da
önemlisi, kendisini temize çekmeye çalışmıyor.
Sonuçta, bir bilginin hatırladıkları değil okuyacaklarınız.
Yazarken bile öğrenmesi gerektiğini idrak eden bir bilgelikten
söz ediyorum. Bir Roma atasözü, bilmesi gereken insan dâima
çıraktır, der.
Kendisini hâlâ mesleğin ve hayatın çırağı gören bir derviş,
bizi zamanın içinde bir yolculuğa çıkarmış. Hepsi bu!
rtuluş
Akif Ku
Mahkûm Olduk Netekim
13
ÖNSÖZ
B
en yazar değilim, avukatım; ama yaşadıklarımı
yazmak istedim. Biraz da kendim için yazdım. Yaşlılığın kapısından da içeri girdim artık. Anılarımın benimle birlikte gitmesini istemedim; ayrıca anlatmanın bana
iyi geleceğini düşündüm. Sanırım hikâyesini anlatmak herkesi
rahatlatır.
İnsan yaş ilerledikçe kendisine karşı daha dürüst olabiliyor; en azından ben öyleyim. Yazarken samimî olmaya çalıştım; yine de hâlâ kendime bile itiraf edemediğim şeyler
olmuştur. Hatırlatırsanız onları da düzeltirim, söz veriyorum.
Ne zaman yazmaya karar verdim? Aslında yıllardır küçük
notlar alıyordum kendim için. O karabasan yıllarında Kenan Evren’in, darbecilerin yargılanacağını söyleseler asla inanmazdım.
İşte o an gelmişti. Kenan Evren’in sanık olarak mahkemede
kamera marifetiyle de olsa karşımıza getirildiği an, o an yazmaya karar verdim. Yatakta boylu boyunca yatıyor, üzeri beyaz çarşaflarla örtülmüş, kolları dışarıda, ölümün rengi düşmüş yüzüne, tedirgin ama hâlâ bana bir şey yapamazlar havasında...
12 Eylül sabahı, siyah-beyaz televizyon ekranından tehdit
eden gür bir sesle “Bu şartlar altında Türk Silâhlı Kuvvetleri,
kanunların kendisine verdiği yetkiye dayanarak bu geceden
Mahkûm Olduk Netekim
15
itibaren yönetime el koymuştur” dediğinden bu yana kaç yıl
geçmişti? İşte bu adam o adamdı.
da tarihin malzemeleridir. Anıların, tarih gibi kuru metinlere
insanî sıcaklık kattığını düşünüyorum.
Bu sahneyi görünce geçmiş otuz yılda belleğimde kalanları mutlaka yazmalıyım dedim ve işe koyuldum. Dediğim gibi
biraz da kendim için yazdım. Unuturum, ne olur ne olmaz!
12 Eylül artık tarihe mâl olmuş sayılır mı? Belki de henüz
yeterli zaman geçmedi üzerinden. Tarih “Nevalesini soğuk
yermiş” derler ya…
Dedem, Hasan Çavuş, on üç yıl süren Yemen Savaşı dâhil
hayatındaki her şeyi berrak bir hâfıza ile hatırlarken birdenbire son beş yılını hiçbir şey hatırlamadan, kimseyi tanımadan,
ismini dahi unutarak yaşadı. Ben o günlere kalmadan yaşadıklarımı anlatmak istedim.
Yazarlar, siyaset bilimciler 12 Eylül üzerine çok yazdılar,
âdeta bir külliyat oluştu denebilir, ama bizim gibi sıradan insanların yaşadıkları anlatılmazsa 12 Eylül’ün fotoğrafı bence
eksik kalır.
12 Eylül herkese bir biçimde “dokundu”. Bence darbenin
karabasanı kendisine değmiş herkes yazmalı yaşadıklarını.
Kaybolanlar ile fâili meçhullerin yakınları, hapis yatanlar, işten atılan 1402’likler*, öğretmenler, gazeteciler, hatta o dönem mahkemelerinde görev yapan hâkimler, avukatlar, yargılananlar... Herkes yazmalı ki gerçek tarihe katkı olsun. Kimse
bunu küçümsememeli. O dönemdeki tanıklığımız yazılmazsa, bu tarih içinde yer almazsa eksik kalır diye düşünüyorum.**
12 Eylül üzerine daha çok konuşulmalı, daha çok yazılmalı
ki, tarihe not düşülsün.
İş bu yazdıklarımın 12 Eylül tarihine katkı vermesi dileğiyle…
Hasan Ürel
Benimle aynı dönemde yaşayanlar da yazsın isterim. Tarih sadece metinlerden, tarihçilerin yaptığı tespitlerden ibaret
olamaz, olmamalı. Yaşayanların gördükleri, tanıklıkları, anıları
* 1402: Cunta gelir gelmez 1402 sayılı sıkıyönetim kanununu değiştirerek komutanlara bölgelerindeki devlet memurlarını, üniversite öğretim
görevlilerini meslekten atma yetkisi tanıdı. Böylece görevden atılanların dava açma ve itiraz haklarını da yasaklamıştı.
** Yaşanan tarihin öznesi insandır. Tarihî oluşum, insanın düşünceleri, duyguları ve eylemleriyle gerçekleşir. Öyleyse her insanın düşünce, duygu
ve eylemlerini anlatan biyografik eserleri, öznellikleriyle birlikte tarihin
en önemli tanıklıklarıdır. Bu eserler, yaşandığı dönem içinde toplumun
gerçek hâlini anlamamıza yardımcı olur.” Prof. Dr. Bahaeddin Yediyıldız
16
Hasan Ürel
Mahkûm Olduk Netekim
17
4 NISAN 2012
S
abahın erken saatleri, Ankara Adliyesi’nin
önü kalabalık…
Bengi ile buluşacağız. Doğan Öz’ün kızı... Kendisini
daha önceden tanımıyorum. “Sarışın güzel bir kız görürsen, o
benim abi” dedi telefonda. Hakikâten de târif doğru; kalabalık içinde buluyoruz birbirimizi, Doğan Abi’nin gözleri kalmış
aklımda. İnsan bu kadar mı babasına benzer!
Sağ sol bütün gruplar mevzilerini almışlar; flamalarla, bayraklarla gösteri yapan sol gruplar Dil Tarih Coğrafya Fakültesi
tarafında, sağ grup ve partiler diğer tarafta... Sloganlar atılıyor,
konuşmalar yapılıyor, basın açıklamaları okunuyor. Canlı yayın araçları hazır, gazeteciler ilgili, önüne gelene soru sormakla meşgûl. Polis adliye girişine barikat kurmuş ama kimseye
karıştığı yok. Zaten gösteri yapan grupların yaş ortalaması
kırkın üstünde; aralarında pek az genç var. Öyle ya, kaç yıl
geçti 12 Eylül’den bu yana! Otuz iki yıl, dile kolay... Dernek,
federasyon, parti flamaları etrafında toplanan gruplar uzaktan
‘muharip gâziler’ gibi görünüyor.
Onlara bulaşmıyoruz. Doğrudan mahkeme kapısına yöneliyoruz; geç kaldık zaten.
Mahkûm Olduk Netekim
19
Ama polisin barikat oluşturduğu mahkemenin kapısından
içeri girmek mümkün değil.
Güvenlik âmiri:
“Efendim siz?”
“Ben avukatım, müvekkilim de müdâhil” diyorum Bengi’yi göstererek.
Sâdece soruşturma aşamasında şikâyetçi olanlar içeri alınıyor diyor ama buradaki insanların büyük kısmı daha önce
şikâyetçi olmamışlar. Kaldı ki şart da değil; duruşmaya katılıp
müdâhil olmak isteyebilirler.
“Emir böyle…”
Aklıma Fethiye’nin (Çetin) dilekçesi geliyor. Doğan Öz
için bir yıl önce İstanbul’dan savcılığa kapsamlı bir dilekçe
göndermişti.
“Biz şikâyetçiyiz, müdâhiliz” diyorum, güvenlik âmirine.
Duruşma salonunda da izdiham var; zar zor giriyoruz. Müdâhil avukatlar bölümü dolu, basına ayrılan bölüme oturabiliyoruz ancak.
Darbeyi yapan beş generalden üçü öldü, geriye ikisi kaldı.
Onlar da duruşmada yok. “Hastanedeyiz gelecek durumda
değiliz.” diye rapor göndermişler.
Dışarıdaki sol dernek ve federasyonların avukatları, Cumhuriyet Halk Partisi (CHP), Milliyetçi Hareket Partisi (MHP),
Barış ve Demokrasi Partisi (BDP) ve daha savcılık aşamasında darbecilerden şikâyetçi olmuş Eşitlik ve Demokrasi Partisi
20
Hasan Ürel
(EDP) avukatları, bir de bizim gibi kimseyle bağlantısı olmayan 12 Eylül mağdurları var.
Sâdece iki baro, Mersin ve Muğla Baro temsilcileri burada.
Öğleden sona Diyarbakır Baro Başkanı Mehmet Emin Aktar
da geliyor. Darbeciler en büyük kötülüğü Kürtlere yaptı, bu
davada müdâhil olmak en çok onların hakkı.
Burada bulananların büyük kısmı bu yargılamayı mümkün kılan 2010 Referandumu’nda* ‘HAYIR’ oyu verilmesini
istemişlerdi. Darbecilerin yargılanacağına önce inanmadılar,
dava açılınca da sevinemediler. Değil mi ki davayı açan savcılar hükûmetin emrinde “Bu davadan bir şey mi çıkar, burada
tiyatro seyretmeye geldik.” diyenler bile var aralarında, sırf
Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) karşıtlığı üzerinden okuyorlar durumu.
Silivri’de Ergenekon ve Balyoz darbecileri yargılanırken
“yesinler birbirlerini” deyip davalara destek olmayanlar, “Silivri toplama kampıdır, Türk Silâhlı Kuvvetleri hükûmetin
saldırısı altında” diyen partiler, “asıl darbeyi yapan Evren ve
arkadaşları niçin yargılanmıyorlar, AKP onları yargılayamaz,
sırf kendisine karşı olan askerleri ve kesimleri susturmak için
yargılama yapıyor” diyenler, şimdi müdâhil kuyruğunda. Olsun... Doğrusu bu.
Ama samimî görünmüyorlar. Davanın açılmış olmasına
* 2010 Türkiye anayasa değişikliği referandumu, Türkiye’de anayasada
yapılan birtakım değişikliklerin 12 Eylül 2010 tarihinde halk oylamasına
sunulmasıdır. 26 maddelik bir değişikliği içeren paket, TBMM tarafından kabûl edildikten sonra Cumhurbaşkanı Abdullah Gül tarafından referanduma sunuldu. Referandum sonucunda %58 evet ve %42 hayır oyu
çıkarak anayasa değişiklikleri kabûl edildi.
Mahkûm Olduk Netekim
21
memnun olmamışlar gibi. Bunda referandumdaki ‘hayır’cılıklarının yanlışlanmasının yanında, iddianamede vurgulanan
sol eleştirisinin de payı var sanıyorum. İddianameyi de beğenmediler çünkü orada darbeye giden süreçte cuntanın devletin
içindeki karanlık odakları kullanmak suretiyle sağ ve sol grupları, manipüle ettiği tespiti yer alıyor. Zira sol kesim durumu
hâlâ ‘1970 model solculuk’ ile okuyor, 12 Eylül’ün mağduru
değil ‘muhatabı’ olduklarını iddia ediyorlardı.
Herkes yerleşmeye uğraşırken, ben bundan otuz iki yıl öncesinde mesleğe yeni başlamış bir avukat olarak yaşadığım 12
Eylül günlerine geri döndüm.
12 Eylül öncesinde çarpıştıkları ‘ülkücüler’le şimdi müdâhil kürsüsünde yan yana gelmekten rahatsızlar; aralarında laf
atmalar yaşanıyor. Dışarıdan bakan bunların derdi darbeyle
mi yoksa birbirleriyle mi diye düşünür.
Müdahale için şimdi kendilerine ön safta yer kapmak isteyenlerin bir kısmı daha bir yıl önce, liberal ve muhafazakâr
aydınların aklı başında solcularla birlikte düzenledikleri ‘yetmez ama evet’ toplantılarını basmışlar, konuşanların üstlerine
yumurta, kırmızı boya atarak tâcizde bulunmuşlardı.
Ankara Barosu Dergisi’nde makalesi yayınlanan bir ceza
hukuku hocası, darbeciler için “bunlar kurucu iradedir, zaten
suçta zamanaşımı vardır, geçici 15. madde darbecilere milletvekilliği dokunulmazlığı gibi yargılanamazlık getirmiştir, kaldırılması dahi onların yargılanacağı anlamına gelmez” diyerek
‘fetva’ vermişti.
Olsun ama... Her şeye rağmen biz buradaydık, beklediğimiz günler gelmişti. Asıl darbeciler de halefleri gibi yargılanmalı, bu zihniyetle hesaplaşılmalıydı. Yıllar sonra da olsa
darbeciler yargılansın ki bir daha kimse darbeyi asla aklından
geçirmesin. Bizim görevimiz, mahkemeye sonuna kadar yardımcı olmak.
22
Hasan Ürel
Mahkûm Olduk Netekim
23
BAĞLAR CADDESI
H
erkesin bir 12 Eylül’ü vardır kendine özgü yaşadığı. O günlerde bende kalan en önemli duygu
güvensizlik. Neşe hâmile... Bağlar Caddesi’nde oturuyoruz. Caddenin alt kısmında öğrenci yurtları var; o bölge
ülkücülerce tutulmuş... Üst kısmında devrimciler var; ortasını
da onlar kurtarılmış bölge yapmaya çalışıyorlar. Bizim bulunduğumuz yer çarpışma hattı, geceleri bombalar patlıyor. Bakanlıkta çalışıyorum, siyasetten de geri kalmıyorum. Türkiye
Komünist Partisi’nin* (TKP) öğretmen örgütleri içinde oluşturduğu Birlik Dayanışma grubunun Ankara yürütmesinde
görevliyim. Akşamları mutlaka toplanılıyor, sıklıkla geç kalıyorum. Gene bir akşam geciktim, eve doğru yürüyorum. Bizim evin olduğu yer toz-duman… Karşıda bir kırtasiyeci var,
güya faşistmiş. Onun dükkânına bomba atılmış. Eve girdim.
Neşe’nin gözleri yerinden fırlayacakmış gibi, beni bekliyor.
“Çok korktum, çok korktum” diyerek bana sarılıyor, zaten
hasta olan yüreği yerinden çıkacakmış gibi çarpıyor, göğsüme
vuruyor. Bereket yanında aynı mahâlleden öğretmen arkadaşımız Mukadder varmış. O da telâşlı “Evime gitmem gerek”
diyor.
* TKP, 10 Eylül 1920 yılında Bakü’de yapılan kongre ile. Mustafa Suphi ve
arkadaşları tarafından kurulan Türkiye’nin ilk komünist partisi.
24
Hasan Ürel
Her gün Kızılay’a işe giderken ülkücülerin denetimindeki
bölgeyi geçmek zorundayım. “Bugün de atlattık çok şükür”,
böyle düşünüyorum her seferinde. Bana bir şey olursa Neşe
ne olur, çocuk ne olur!
Ankara’da evlerin çoğu bizimki gibi sobalı. Neşe’nin maaşının tamamı kiraya gidiyor. Türkiye Öğretmenler Sendikası*
(TÖS) zamanında kurulmuş Avni Aytan ve Hulusi Gökçe’nin
yönetiminde olduğu TÖYKO’ya** beş yüz lira giriş aidatı ile
kaydolduk, Sincan’da ev yapacak bize...
Özellikle 1980’in yaz aylarında olaylar had safhaya ulaştı.
Günde ortalama yirmi kişi saldırılarda hayatını kaybediyordu;
‘terör’ artık önlenemez boyutlara ulaşmıştı. Bakanlıktaki görevimden alınınca istifa edip Avni ve Hulusi Hocaların yönetiminde olan İLKSAN’a***geçtim. Evden yürüyerek Kurtuluş’taki işyerine gidebilirim ama o zaman ülkücülerin kurtarılmış
bölgesinden geçmek gerekiyor, mecburen dolmuşla Ulus’a
oradan da bir başka arabayla işyerine gelebiliyorum. Özellikle
evde kendimizi hiç güvende hissetmiyoruz. Kooperatife gittim, Avni Hoca’ya dedim ki “Avni Abi, ben kooperatiften çıkacağım.” Ne oldu dedi Hoca, “İyi etmezsin, evler yapılacak bak,
arsalar alındı. Kolay yoldan ev sâhibi olursun. Başka türlü memurun ev sâhibi olması imkânsız; bak ben yirmi beşinci yılı
çalışıyorum hâlâ kiradayım, iyi düşün.” Ama ben kararlıyım.
* TÖS; 1961 Anayasası’ndaki memurların sendika kurma hakkı kapsamında ilk kurulan ve en büyük memur sendikası. 12 Mart darbesinden sonra
yöneticileri tutuklandı ve sendika kurma hakkı ellerinden alındı.
** TÖYKO, TÖS üyesi öğretmenlerin 1967 yılında kurdukları Tüketim ve
Yardımlaşma Kooperatifi.
*** İLKSAN, 1943 yılında kurulan İlkokul Öğretmenleri Yardımlaşma Sandığı
Mahkûm Olduk Netekim
25
“Yahu Hocam, benim paraya ihtiyacım var.” “Hayırdır?” “Silâh
alacağım.”
başı mamur bir plân yürürlüğe konuluyor ve gerçekten başarılı da oluyor. Ülkeye ‘huzur ve güven ortamı’ geri geliyor.
Aldım paramı ama beş yüz liraya silâh alınır mı, onu bile
bilmiyorum. Ama ben silâh almaya dahi teşebbüs edemeden
12 Eylül oldu. Zaten aylardır Kırmızı Pazartesi’nin Santiago
Nasar’ı* gibi önceden bilinen âkıbetimizi bekliyorduk.
Ben Avni Hoca’dan aldığım beş yüz lira kooperatif aidatını geri yatırdım, tabanca almaktan filan vazgeçtim. Tabanca
alsam ne yapabilirdim ki! Askerlik bile yapmadım; tabancayı
asla kullanamazdım. Çaresizlik işte…
12 Eylül günü öğleden sonra siyah-beyaz televizyon ekranında arkasında dört general ile Kenan Evren belirdi ve herkesi
tehdit eden bir sesle “Dün geceden itibaren ordu yönetime el
koymuştur, partiler ve parlamento dağıtılmıştır, yurtta kan dökülmesinin önlenmesi için vatandaşların emirlere uymasını ve
ikinci bir emre kadar sokağa çıkılmamasını” emir ve ilân etti.
Günlerden Pazar... Sokağa çıkma yasağı var. Pazartesi yasak kalktı, işe yürüyerek gittim. Yollar sessiz sâkin; ‘pleb faşist’
takımından eser yok. Nereye kayboldu o kadar ‘militan devrimci’, ‘Turan’ın yiğitleri’? Karşılıklı çatışma, korsan miting,
yol kesme, haraç alma hepsi bitmişti.
Sokaklar derin sessizlik içindeydi. “İyiymiş bu iş” dedim
içimden. Henüz işin nereye varacağı açık net görünmüyor. Sıkıyönetim daha da sıkılaştı. Ecevit, Demirel ve Erbakan o gece
gözaltına alınmışlar. MHP Genel Merkezi basılıyor, Türkeş bulunamıyor, saklanıyor üç gün; sonra bir bodrum katında bulunup gözaltına alınıyor. Darbeciler net bir fotoğraf vermekten
çekiniyorlar. Hem ‘ülkücüler’ hem de ‘devrimciler’ gözaltına
alınıyor. Şimdi anlıyorum ki önceden kararlaştırılmış dört
* Santiago Nasar, Gabriel Garcia Márquez’in Kırmızı Pazartesi kitabının
kahramanı. Öldürüleceği romanın daha ilk satırlarından bellidir ve kendisi dışında hemen herkes bunu bilmektedir.
26
Hasan Ürel
Mahkûm Olduk Netekim
27
O zaman Adalet Partisi (AP) azınlık hükûmeti işbaşında,
KAFA KARIŞIKLIĞI
rastladım, etekleri zil çalıyordu. Muhtıranın Demirel’e verildiğini, askerler yönetime el koyarsa yeniden görevine döneceğini ve her şeyin düzeleceğini sanıyordu. Henüz her darbenin
kötü olduğu fikri kabûl görmüş değildi. Bazılarına göre 27
Mayıs “iyi darbe”ydi, yeni bir darbe niye olmasın ki...
untanın öncelikli hedefi silâhlı mücadeleyi’
esas alan Dev-Yol, Dev-Sol, TKPML, Halkın Kurtuluşu
gibi sol örgütler oldu. Aynı anda birçok terör olayının
baş fâili gösterilen ülkücü harekete karşı da geniş bir tutuklama hareketi başlattı.
Halkın yıllardır çocuklarını kurban verdiği, 1 Mayıs 1977
(Kanlı 1 Mayıs), Maraş, Çorum kitlesel kıyımlarına neden
olan, aydınları, yazar ve çizerleri hedef alan terör belâsı 12
Eylül’ün ertesi günü bıçak gibi kesilmişti. Halkta temkinli bir
memnuniyet vardı, dur bakalım ne olacak bâbında.
Meclis ve tüm siyasî partiler kapatıldı. Aynı gün Meclis’te
bulunan ve adı ‘solcu’ya çıkmış milletvekilleri Askerî Dil Okulu’na topladı. Zaten 1979’dan beri faaliyette olan Mamak Cezaevi ise diğer örgütlere tahsis edildi.
Cuntanın sağ-sol ayrımı yapmaksızın tüm silâhlı örgütlere
yönelik operasyonları ‘terör ve anarşi’ den ürkmüş toplumdan
destek de buldu.
C
Sıkıyönetim Askerî Mahkemelerinde verilen idam cezaları infaz edilmeye başlandı. Evren, Muş Meydanı’nda halka
“Asmayalım da besleyelim mi! Bir sağdan bir soldan asıyoruz,
böylece adâleti sağlıyoruz.” diye seslendi.
Bu arada Alpaslan Türkeş’in üç gün saklandığı bodrumda
bulunup tutuklanması, MHP ve ülkücü kuruluşlara soruşturma başlatılması kafaları karıştırdı.
Daha yılın başında Evren ve dört kuvvet komutanı Cumhurbaşkanı Fahrî Korutürk’e bir muhtıra vermişler, “Eğer bu
söylediklerimiz yapılmazsa TSK olarak yönetime el koymak
zorunda kalırız.” demişlerdi.
28
CHP döneminde bürokrat olup görevden alınan birisine
Hasan Ürel
TKP dâhil birçok sol grup ya da parti önceleri cuntaya ‘faşist’ damgası vurmaktan çekindi. Bilmiyorum ama darbenin
iyisi kötüsü olduğu sanılıyordu herhâlde.
Meselâ o zamanlar 27 Mayıs bizim gözümüzde iyi darbe.
Demokratik haklar getirmiş, iyi bir anayasa yapılmış... Böyle bakıyoruz. Sonraları öğrendik, darbenin ‘iyi’sinin olamayacağını.
Dedem Hasan Çavuş, harp darp görmüş... Hepimiz ondan
korkuyoruz. Bizi bırak, yeri geldiğinde babamı bizim gözümüzün önünde tokatlıyor. Acımasız bir adam... Menderes’i çok
seviyor. 10 yaşlarında olmalıyım; bir gün çarşıdan (Ordu’dan)
geldi, ağlıyor. Dedem gibi bir adam ağlar mıymış; hayret ettim. Bana döndü, hiç konuşmaz aslında bizimle:
Mahkûm Olduk Netekim
29
“Menderes’i asmışlar Hasan” dedi.
Menderes’i bildiğim yok ya, dedem de bizim gibi ağlarmış
diye düşündüm. Sonra yıllar geçti, biz okuduk solcu olduk, 27
Mayıs’ı beğendik. Dedem câhil adam, Menderes de asılmayı
hak ediyormuş diye düşündük.
Şimdi dedeme hak veriyorum. Demek ki ‘iyi darbe’ yokmuş.
“PARTI SENI BEĞENDI”
A
nkara Polisi 1981’in Nisan ayında TKP üyelerine karşı büyük bir operasyon başlattı. Parti yasal
olmadığı için üyelerinin kimler olduğu polisin hangi
ölçüye göre insanları gözaltına aldığını henüz bilmiyorduk.
Ben, TKP yanlısı Birlik Dayanışma grubunun Ankara örgütlenmesini yöneten yürütmesine seçilmiştim; aktif olarak
çalışıyordum ama parti üyesi değildim. Acaba bize kadar genişleyecek mi endişesi duymaya başladım. Parti üyesi olmamamın hikâyesi de şöyle:
12 Eylül’den hemen sonra, bir gün çalıştığım işyerine bu
gruptan tanıdığım ama hazzetmediğim birisi geldi. “Ben parti
adına geldim.” diye söze başladı:
“Parti seni izledi, araştırdı, yapılan değerlendirme sonucunda parti çatısı altına alınmana karar verildi. Sana tüzüğümüzü getirdim, partimizin ilkelerini biliyorsun. Bu tüzüğü
oku, yarın geleceğim. Eğer evet dersen seni partiye üye yapacağım, ben görevlendirildim.”
O zaman anladım ki TKP de Birlik Dayanışma’dan böyle
üye devşiriyormuş.
Hâlbuki daha iki ay önce Çerkeş’te beni hizaya çekmek
30
Hasan Ürel
Mahkûm Olduk Netekim
31
için parti toplantısı yapmışlar, bana hakaret edip, seni Birlik
Dayanışma’dan atarız demişlerdi. Ne olmuştu da şimdi beni
beğeniyorlardı?
İLK GENÇLIK YILLARI VE TRABZON
Darbe olmuş, Kenan Evren, “Solculara gününü göstereceğim, bu, bu gibiler, netekim...” diye televizyondan bas bas
bağırıyor, bütün olan bitenin sorumlusu olarak solcuları gösteriyor. İnsanlar topluca gözaltına alınıyor, sekiz yıldır bekleyen idam kararları arka arkaya infaz ediliyor. Gerçi TKP hâlâ
Cunta’nın rengi konusunda net bir açıklama yapmış değil ama
benim için mal belli!
“Önemlidir hâtıralar. Günahıyla sevabıyla. Bir iç hesaplaşmadır. Kendini sigaya çekme muhasebe etmektir.
Yaşanmışlığı kayda geçmektir. Hayatı yazmak kendinden sonra gelenlere karşı aynı zamanda toplumsal bir
sorumluluktur.”
Elif Çakır
Neyse ertesi gün bu vatandaş geldi. Ben bu arada kararımı
vermiştim, asla üye olmayacaktım. “Demek üyelik böyle oluyormuş, hayret! Yahu siz derneğe mi üye kayıt ediyorsunuz,
tüzük falan ne bu!” dedim içimden. Adama hayır da demeyip,
“Şimdilik hazır değilim, düşünmüyorum” dedim.
İyi, ikiletmedi; tüzüğünü, kâğıtlarını aldı gitti.
Ş
imdi sizi biraz daha eskilere götüreyim.
Kişiliğimin oluşmasında Trabzon’un ayrı bir yeri var.
Üniversite sınav puanıma göre fakülteye girebiliyordum
ama babamın köyde borç para aldığı köyümüzün kasası Sâdık
Amca babama “Sen üniversitede çocuk okutamazsın” demiş.
Eee haklı adam, üniversite eğitimi pahalı çünkü. Biz de mecburen Trabzon’a yatılı okula kaydolduk, burada her şey devletten.
On yedi yaşındayım, 1968’lerin havası içinde kendimizi
solda görmeye başladık. Öğrenci derneği var, seçimler, listeler, sandık konuluyor önümüze; adam yerine konuluyoruz artık, çocukluktan çıktık. Okulda Kıyı isimli bir edebiyat dergisi
yayınlanıyor (hâlâ çıkıyor), çıkaran arkadaşlar aklı başında
insanlar, güzel konuşuyorlar.
32
Hasan Ürel
Mahkûm Olduk Netekim
33
Okumaya başlıyoruz, sol kitaplara ulaşmak daha kolay. Bir
gün Trabzon’a Fakir Baykurt geldi, üniversitede konuşma yapacak, gittik. Ben hayatımda bu denli tane tane, akıcı, anlaşılır
ve derli toplu bir konuşma dinlememiştim o güne kadar. Hayran oldum.
Artık ben de solcu idim, kendimi öyle hissediyordum. TİP
il binasında toplantılar yapılıyor, oraya gidiyoruz hafta sonları. Akçaabat’ta sosyalist bir hâkim var, Ali Faik Cihan. Sosyalist
Türkiye kitabının yazarı. Bizim için işin alfabesi gibi anlaşılabilir bir kitap. Daha sonra Hasan Gürkan’dan öğrendim, kitabını Şebinkarahisar’da hâkimlik yaparken yazmış, ‘bilimsellik’
yönünden eleştirenlere karşı kendisini ‘Ben bu kitabı dağın
başında yazdım’ diye savunurmuş. Şebinkarahisar nere, Marksizm nere? Adam haksız mı!
Memleketin sorunu çok, hem de yakıcı. Nasıl kurtuluruz?
İşsizlik, yoksulluk, sağlık, eğitim, eğitimde fırsat eşitliği... (Puanım yettiği hâlde üniversiteye de giremedik ya içimde ukde
kaldı.) Bütün bu sorunların nasıl çözüleceği tartışılıyor. Ali
Faik Cihan yargıç olmasına rağmen TİP il binasına gelir, toplantılara katılırdı, bir gün sorunlara çözüm önerileri tartışılırken,
“Çocuklar, bütün bu dertlerin reçetesi sosyalizmdir; sosyalizm
gelecek, sorunlar bitecek. Bizim görevimiz ülkeye sosyalizmi
getirmek, hepimiz bunun için mücadele etmeliyiz” dedi.
Bu reçete hoşumuza gitti. ‘Gençlik kafası’ enine boyuna
tartışmayı sevmez, genellemecidir biliyorsunuz.
Demek ki söylendiği gibi ‘çalışmakla’ bu sorunların üstesinden gelinemezdi. Çalışmak son tahlilde ‘patronlara’ yarardı. Ülkede patronlar ve ‘işçiler’ olmak üzere aralarında ‘antagonist’ çelişki bulunan iki sınıf vardı. Tıpkı öğrendiğimiz fizik
34
Hasan Ürel
kanunları gibi toplumun da kanunları vardı. Karl Marx diye
bir filozof bütün bunların sırrını çözmüştü.
Okuldan mezun olunca artık solcuyuz. Solcu olmak bize
bir kimlik sağlıyordu her şeyden önce. Bir fikre adanmış olmak başkalarının gözünde seni daha değerli kılıyor, fark ediliyorsun. Genç bir ergenin kendini göstermesi için en iyi yol bu.
Zaten sol fikirlerin doğruluğundan da eminiz.
Artık eyleme de hazırdık. 1969’da Ordu’da yapılan fındık mitingine Erzurum’da okuyan çocukluk arkadaşım Nami
(Gözüdok) ile birlikte katıldık. Sâhil yolunu trafiğe kapatan
grubun içindeydik. Evdekiler kızdılar bana, hatta babam: “Bir
kök fındığı olmayan pezevenkler bağırıp duruyorlar; hakkımızı alacağız, hakkımızı!” diyerek bizimle dalga geçti ama köydeki yerimiz değişti.
Artık adam oluyorduk.
Öğretmen olup Antep’e atanınca derhâl TÖS’e üye oldum.
Hatta o kadar aktiftim ki sendika yöneticileri sürgün edilince
mesleğe yeni başlamış olmama rağmen bir dönem yönetime
bile seçildim. Ayrıca Dev-Genç* var, ona da üyeyiz. TÖS o kadar faal değil, hatta lokalde oyun oynanıyor, biz genç öğretmenler buna şiddetle karşıyız. Biz (Dev-Genç paralelindeki
öğretmenler) yönetime gelirsek derhâl oyunu kaldıracağız.
Nitekim yaptık da ama kimse uğramaz oldu, TÖS’te eskiden
oturacak yer bulunmazken koskoca lokal bize kaldı.
Her hafta sonu Dev-Genç’te sosyalist düşünceyi iyi bildiği* Devrimci Gençlik (DEV-GENÇ), 1965’in sonlarında kurulan FKF (Fikir
Kulüpleri Federasyonu) içerisinde yer alan öğrenciler tarafından kurulan, üniversiteli sosyalist gençlik örgütlenmesi.
Mahkûm Olduk Netekim
35
DIZIN
#
12 Eylül 15, 16, 17, 19, 21, 22, 23, 24,
26, 29, 31, 36, 39, 53, 55,
56, 64, 80, 85, 87, 88, 89,
91, 93, 98, 106, 113, 116, 121,
124, 126, 127, 136, 137, 143,
146, 172, 183, 184, 189, 193,
194, 195, 197, 202, 204,
205, 206, 207, 209, 214,
215, 218, 219, 226, 227, 231,
235, 237, 240, 241
Adalet Partisi (AP) 29, 39
Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP)
21
Adana 45, 46, 74, 76, 159
Adıgüzel, Ayla 164
Adıgüzel, Muzaffer 164
Adıyaman 66, 74, 75, 77
Agos 178, 179, 180, 181
Ağar, Mehmet 161
Ağca, Mehmet Ali 188, 215
12 Eylül Davası 87, 88, 226
Akad, Asaf Savaş 144
12 Eylül Referandumu (2010) 21
Akbal, Oktay 207
12 Mart Askerî Muhtırası 39
Akçura, Belma 191
17 Aralık [2013] 240
Ak, İsmail 70
27 Mayıs 30
Aksın, Nermin 134
27 Mayıs (1950) Askerî Darbesi
29, 40, 97
Aktan, Gündüz 178, 180, 181
1982 Anayasası 192
2010 Referandumu 21, 235, 238
A
abece 55, 116
Aktar, Mehmet Emin 21
Akyol, Taha 144
Alkan, İlhan 54, 116
Almanya 118, 125
Alphan, Sema 164
Altan, Çetin 192, 207
Mahkûm Olduk Netekim
245
Altan, Mehmet 144
Avşar, Bektaş 38
Bildirici, Faruk 87
Çağdaş Avukatlar Derneği 150
Amasya Cezaevi 193
Aybar, Mehmet Ali 134
Bilge, Uğur 198
Çağlayan, Cafer Tayyar 113, 115
Amerika Birleşik Devletleri (ABD)
38, 186
Aydar, Zübeyr 114
Bilgili, Mustafa 207, 209
Çapcı, Hasan 89
Aydın, Cafer Can 149
Bilim Sanat 116
Çatlı, Abdullah 160, 220
Anavatan Partisi (ANAP) 144,
229
Ayhan, Hasan 173
Bilim ve Sosyalizm Yayınları 36
Çayan, Mahir 40
Anayasa Mahkemesi (AYM) 81,
142, 212
Aytan, Avni 25, 27, 67
Çaylıgil, Gülçin 134
Azar, Adnan 12
Birlik Dayanışma 24, 31, 32, 52,
53, 69, 75, 94, 101
Boğan, Nihat 110, 111
Çelenk, Ekrem 81, 118
B
Boran, Behice 124, 125
Çelenk, Halit 54, 56, 134
Bahçelievler Katliamı (1978) 80,
160
Boyner, Cem 144, 145
Bozışık, Mehmet (Boz Mehmet)
130
Çetin, Fethiye 20, 101, 102, 103,
104, 126, 128, 178, 179, 184
Ankara 24, 25, 31, 36, 47, 49, 52,
53, 59, 61, 62, 66, 70, 71,
75, 80, 82, 87, 88, 94, 98,
100, 101, 105, 106, 108,
112, 114, 115, 121, 122, 126,
127, 131, 135, 139, 141, 146,
149, 150, 154, 164, 168, 178,
180, 185, 186, 189, 197, 198,
200, 207, 210, 219, 224,
225, 243
Ankara Adliyesi 19, 56, 89
Ankara Barosu Dergisi 22
Apaydın, Rüştü 67
Aren, Sadun 125, 144
Arjantin 227, 229
Armstrong, H.C. 231
Askerî Yargıtay 57, 91, 99, 100,
186, 211, 220, 221, 222
246
Balkan, Ali 68
Balyoz 21
Balyoz Harekâtı 39
Barış Derneği 57, 172
Çıtak, Bayram 116
Bozkurt, Ali 116, 117, 118, 231
Çiftçi, İbrahim 185, 186, 187, 220
Bucak, Sedat 160, 162
Çolak, Hüseyin 128
Bulutgil, Mehmet Aydan 89, 91
Çorum Olayları/Katliamı (1980)
29, 184, 213
Barış ve Demokrasi Partisi (BDP)
20
C-Ç
Barolar Birliği 150, 151
Castro, Fidel 36, 38
Başal, Halis 89, 90
Danışman, Mehmet 68
Başbağlar Katliamı 152
Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu (CMUK) 130
Batu, Mustafa 137
Ernesto “Che” Guevara 36, 37
Bayar, Celal 97
Cihan, Ali Faik 34
Demiral, Nusret 117, 127, 128, 137,
138, 140
Baykal, Deniz 147
Cinmen, Ergin 164, 165, 168, 210,
211
Demirel, Süleyman 26, 29, 39,
232
Coşar, Ahsen 164, 225
Demirel, Tanel 225, 226, 230
Coşar, Zülal 164
Demirtaş, Metin 38, 117
Coşkun, Atilla 126
Derin Araştırma Laboratuvarı
(DAL) 61, 62, 63, 80, 81,
83, 84, 86, 91, 96
Aslangil, Sebu 126
Baykurt, Fakir 34, 96
Aslan, Yusuf 40
Bayramoğlu, Ali 144
Atamer, Bülent 164
Belen, Bahri 126, 127, 137
Atatürk, Mustafa Kemal 43, 198,
199, 200, 202, 231, 236
Belge, Murat 224, 240
Avrupa Birliği (AB) 145
Berfo Ana 212
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi
(AİHM) 115, 142, 143
Berkarda, Bülent 154
Hasan Ürel
Çebi, Adalet 101
Belli, Mihri 40
Betil, İbrahim 144
Coşkun, Ülkü 117, 137
Cumhuriyet 87, 88
Cumhuriyet Halk Partisi (CHP)
20, 29, 117, 147, 151, 178, 181
D
Dedeoğlu, İbrahim 62, 84
Deringöl, Nevzat 146
Devlet Güvenlik Mahkemesi
(DGM) 82, 117, 118, 121,
Mahkûm Olduk Netekim
247
122, 127, 130, 131, 136, 137,
139, 140, 149, 151
Erdost, İlhan 86, 87
Gazioğlu, Gültekin 56, 116
İngiltere 90
Erdost, Muzaffer 86, 87
Genelkurmay 98, 236
Ergenekon Davası 21, 148, 170
Gezi Olayları 240
İnsan Hakları Derneği (İHD) 113,
114, 116
Ergenekon, Necabettin 74
Gezmiş, Deniz 40, 43, 54
Ergündoğan, Yalçın 138, 141
Gladyo 185, 207, 238
Ergün, Hüseyin 145
Gorbaçov, Mihail 125
İpekçi, Abdi 49, 183, 184, 187, 188,
189, 191, 204, 206, 207,
214, 215, 216, 218, 219, 238,
243
Ergün, Recep 81
Gökçe, Hulusi 25, 93
İpekçi, Nükhet 184, 189, 204, 206
Erim, Nihat 214
Göle, Nilüfer 145
İspanya 227
Ermeni Soykırımı 241
Gözüdok, Nami 35
Dink, Hrant 131, 178, 179, 180, 181
Ertuğrul, Feyzullah 54
Gül, Abdullah 21
Dişçi, İlhan 43
Eşitlik ve Demokrasi Partisi (EDP)
20, 21
Gülen, Fethullah 240
Evren, Kenan 15, 21, 26, 28, 32, 81,
86, 88, 101, 155, 183, 184,
187, 192, 193, 197, 211, 212,
213, 214, 215, 216, 217, 218,
219, 223, 230, 231, 235, 241
Gümüş, İsmail 198
İstanbul 20, 53, 93, 102, 104, 125,
126, 128, 139, 140, 141, 143,
154, 155, 160, 164, 181, 184,
187, 188, 210, 218, 221, 222,
223
Devrimci Gençlik (DEV-GENÇ)
35, 39, 42, 44, 45
Devrimci Sol (DEV-SOL) 28, 80
Devrimci Yol (DEV-YOL) 28, 53,
70, 80, 81, 193
Dicleli, Zülfü 145
Dil Tarih Coğrafya Fakültesi
(DTCF) 19
Diyarbakır Cezaevi 87, 112, 235
Doğan, Orhan 114
Doğan, Yalçın 87, 88
Doğru Yol Partisi (DYP) 149, 160
Günday, Ali 153, 154, 155
Günday, Türkan 153, 155, 158
Gündoğmuş, Nezahat 126
Günsan, Üstün 64
E
Ecevit, Bülent 26, 47, 186, 219
F
Gürkan, Hasan 34, 53
Efirli Cezaevi 109
Fatsa (Ordu) 193
Ege, Sedat 36
Fertan, Necla 134
Ege, Süleyman 36
Fırat, Ümit 145
Halkın Kurtuluşu 28, 80
Eken, Korkut 161
Fikir Kulüpleri Federasyonu (FKF)
35
Hayrullahoğlu, Mustafa Asım
210, 211, 221, 238, 243
Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ)
44
Hepbenzer, Hayriye 128
Fransa 118
I-İ
G
Işık, Hasan Esat 62
Elekdağ, Şükrü 178, 181
Enginyurt, Kaşif 159
Erbakan, Necmettin 26, 47
Erbey, Paşa 132
Erdem, Tarhan 147
Erdinç, Fahri 159
Erdoğan, Mustafa 225, 230
Erdost, Gül 87
248
Gül, Hayri 40
Hasan Ürel
Gaziantep 35, 37, 39, 42, 43, 44,
45, 49, 51, 55, 144
H
İşbulur, İnci 126
İşçinin Sesi 83
İşyar, İbrahim 54, 57
İtalya 167
J
Jivkov, Todor 86
K
Kahveci, Adnan 124
Kanar, Ercan 36
Kanar, Haşim 69
Kanlı 1 Mayıs (1977) 29, 116, 184,
213
Kanra, Gültekin 154
İLKSAN 25, 93, 94, 110, 187
Kaplan, Hasip 114
İnan, Hüseyin 40
Karapınar, Türker 191
Kasa, Musa 128
Mahkûm Olduk Netekim
249
Kayan, Kadir 209
Kazan, Turgut 158
Keçeli, Şakir 43
Kılıç, Asım 126
Kırcı, Haluk 160
Kıvılcımlı, Hikmet 55
Kızıldere 40
Kibritçioğlu, Fahrettin 220
Lenin, V.İ. 71, 90
Levent, Seynan 165
Liberal Düşünce Topluluğu (LDT)
225
M
Millî Demokratik Devrim 40, 45
Öz, Bengi 185, 191
Milli Güvenlik Kurulu (MGK) 232
Özdemir, Veli 87
Milli Selamet Partisi (MSP) 121,
234
Milliyet 191
Öz, Doğan 19, 20, 80, 183, 184,
185, 186, 189, 191, 204, 207,
219, 220, 221, 238, 243
Milliyetçi Hareket Partisi (MHP)
20, 26, 28, 80, 144, 178, 181
Özel Harp Dâiresi 185, 190, 219,
220, 238
Miroğlu, Orhan 145
Özgen, Eralp 150
Kocabey, Soner 225
Madımak Oteli 149, 152
Mumcu, Uğur 168
Özkan, Gönül 84, 104
Kocadağ, Hüseyin 160
Mahçupyan, Etyen 144
Mülkiyeliler Birliği 87
Öz, Osman 119
Koçak, Zühal 128
Malatya Olayları/Katliamı (1978)
184
Müştak, Abdurrahman 113
Öz, Rasim 126
Maltepe Askerî Cezaevi 188, 215,
218
N
Koçaş, Sadi 39
Konya 121, 155, 234
Korutürk, Fahri 28
Kozmik Oda 209
Köksal, Kudret 97
Köksal, Osman 97
Kundera, Milan 12
Kurnaz, Ali 93, 94
Kurtuluş, Akif 13, 178
Kutlu, Haydar (Nabi Yağcı) 124,
125, 126, 127, 128, 129, 134,
135, 137, 138, 139, 140, 141,
142
Küba Devrimi (1956) 36, 38
Küçük, Veli 174
Küpeli, Yusuf 40
Kürdistan 234, 235
Kürt Meselesi/Sorunu 143, 145,
240
Kürümoğlu, İsmet 89
250
L
Hasan Ürel
Mamak Askerî Cezaevi 28, 57, 63,
64, 68, 69, 72, 73, 74, 77,
78, 82, 85, 86, 87, 88, 93,
97, 101, 102, 106, 109, 110,
112, 118, 187, 239
Mao Zedong 36
Maraş Olayları/Katliamı (1978)
29, 149, 184, 213, 215
Mardin, Şerif 145
Marighella, Carlos 38
Marksist Leninist Silahlı Propaganda Birlikleri (MLSPB)
80
Öz, Sezen 184, 185
Nadi, Nadir 101, 234
Öztürk, Recep 189
Öztürk, Talip 53, 128
NATO (Kuzey Atlantik Antlaşma
Örgütü) 40
P
Nazım Hikmet 55
Paker, Can 144
Nesin, Aziz 152
Nişanyan, Sevan 235
Pekşen, Hıdır 66, 70, 72, 74, 75,
76, 77, 93, 94, 95, 96
Norşin (Bitlis) 48, 114, 234
Perinçek, Doğu 40
Pirin (Adıyaman) 74, 75
O-Ö
PKK (Kürdistan İşçi Partisi) 152,
161, 175, 225
Oberdiek, Helmut 112
POL-DER 80
Onur Kitabevi 86
Orhon, Havva 179
R
Marx, Karl 35, 124, 125
Öner, Hikmet 148
Radikal 172, 180
Mazlum, Deniz 185
Öymen, Altan 147
Refah Partisi (RP) 121, 172
Menderes, Adnan 29, 30, 132
Özaltınlı, Gürbüz 161
Refah-Yol 170
Metris Cezaevi 87, 112
Özal, Turgut 60, 66, 126, 135, 143
Rusya 85
Mıhçak, Muhittin 130, 131
Özbay, Ali 77
Marksizm 34, 36
Mahkûm Olduk Netekim
251
S-Ş
Sabahattin Âli 55
Sağlar, Fikri 168
Sakallı Celal 235
Salmanoğlu, Mehmet 145
Saltık, Haydar 121
Saltuk, Rahmi 97
Sansal, Erşen 126
Soyer, Nurettin 80
Sönmez, Fikri (Terzi) 193
Söylemezoğlu, Uğur 66
Sungurlu, Oltan 128
Sungur, Osman 159
Suphi, Mustafa 24, 142
Susurluk 160, 164, 165, 167, 168,
171, 174, 175
Saraç, Tahsin 117
Şahin, İbrahim 161, 164
Sargın, Nihat 124, 125, 126, 127,
128, 129, 134, 135, 137, 138,
139, 140, 141, 142
Şırnak 114
Şahinkaya, Tahsin 212, 241
Şili 227
Savaş, Vural 143, 172, 173
Sav, Önder 117, 151
Seferberlik Tetkik Kurulu 207,
238
Takkeci, Süleyman 172
Selçuk, Sami 138
Tanör, Bülent 231
Selek, Yüksel 164
Taraf 170
Seropyan, Serkis 178
Temirkan, Hacer 165
Sertel, Sabiha 55
Temiz Eller Operasyonu 167
Sertel, Zekeriya 55
Teodorakis, Mikis 127
Sever, Mehmet Emin 145
Terörle Mücadele Kanunu (TMK)
135, 136, 137
Severoğlu, Hayati 198
Silivri 21
Tetik, Raci 85, 86, 87
Sivas 149, 150, 155, 213
Titiz, Tınaz 144
Sivas Olayları/Katliamı (1993)
213, 215
Toroslu, Nevzat 150
TÖYKO 25, 65
Siyasî Partiler Kanunu 142
Trabzon 33, 34, 36, 137, 157, 159,
188
Sosyaldemokrat Halkçı Parti
(SHP) 149
Sovyetler Birliği 125
252
T
Hasan Ürel
Tüm Öğretmenler Birleşme
ve Dayanışma Derneği
(TÖB-DER) 50, 52, 53,
54, 56, 58, 80, 91, 93, 96,
116, 128
U-Ü
Tüm Sağlık Emekçileri Derneği
(TÜS-DER) 106
Ulucanlar Cezaevi 128, 129, 134
Türk Ceza Kanunu (TCK) 36, 55,
97, 117, 119, 122, 123, 139,
150, 151
Uluslararası Basın Enstitüsü 187
Uluslararası Af Örgütü 112
Uzun, Baki L. 99, 100, 126, 147
Türkeş, Alparslan 26, 28, 137
Ünal, Hüseyin 61, 63, 64
Türkiye Birleşik Komünist Partisi
(TBKP) 124, 125, 142
Üruğ, Necdet 211, 218, 223
Ürün, Halil 122
Türkiye Büyük Millet Meclisi
(TBMM) 21, 140, 225, 241
Üstündağ, Mustafa 48
Türkiye Devrimci İşçi Sendikaları
Konfederasyonu (DİSK)
54, 57, 80, 172
V
Türkiye İşçi Partisi (TİP) 34, 37,
39, 40, 41, 57, 80, 94, 124,
125, 126, 127, 160
Videla, Jorge Rafael 229
Türkiye Komünist Partisi/Marksist-Leninist (TKPML) 28
Türkiye Komünist Partisi (TKP)
24, 29, 31, 32, 55, 61, 62, 63,
65, 67, 71, 72, 74, 75, 78, 83,
84, 89, 93, 95, 97, 110, 121,
124, 125, 127, 130, 131, 210
Varış, İlgi 61, 87
Y
Yağcı, Ayşe Çiçek 129, 130
Yargıtay 91, 99, 100, 131, 138, 151,
172, 173, 186, 211, 220, 221,
222
Yavaş, Bekir 145, 146, 147, 165
Türkiye Öğretmenler Sendikası
(TÖS) 25, 35, 39, 43
Yayla, Atilla 144
Türkiye Radyo Televizyon Kurumu (TRT) 39, 165, 232
Yazıcıoğlu, Kemal 61
Türkiye Sosyalist İşçi Partisi
(TSİP) 52
Yazanel, Bekir Sıtkı 71
Yeni Demokrasi Hareketi (YDH)
142, 144, 145, 147
Yeşilgöz, Kazım 39
Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) 15,
21, 28, 40
Yıldırım, Yusuf 179
Tütengil, Cavit Orhan 183, 185,
188, 189, 191, 238, 243
Yunanistan 127, 227
Yılmaz, Turan 88
Mahkûm Olduk Netekim
253
Yurttaş Girişimi 164, 168
Yücetaş, Hüseyin 74
Yükseköğretim Kurulu (YÖK) 232
254
Hasan Ürel
Z
Zigana 159
Ziya Ül Hak 86
Download

Untitled