1041
YOZGAT İLİ
“NİZAMOĞLU KONAĞI” ETNOĞRAFYA MÜZESİ
EL SANATLARI VE GİYİM KUŞAM
KÜLTÜRÜ ÖRNEKLERİNİN
ELEKTRONİK ORTAMDA TANITILMASI
ÖZDER, Lale
BAYKASOĞLU, Nursel
YALÇINKAYA, Tomris
TÜRKİYE/ТУРЦИЯ
ÖZET
Kültür ve sanat birikimlerinin en önemli merkezleri olan Müzeler;
Türkiye genelinde, T. C. Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı etnografya
yada etnografya-arkeoloji müzeleri olarak hizmet vermektedir. Ayrıca,
Türkiye de birçok özel müze ve sanal müzeler kültürel değerlerimizi
belgelemek, korumak amacıyla kurulmuştur ve kurulmaktadır.
Bu bağlamda, araştırmamıza konu olan “sanal ortamda müze tanıtımı”
birçok konu ve içerikte ,farklı anlayış ve düzenlemelerle el sanatlarımızın
ve çağdaş sanatların en güzel örneklerini tanıtmada çok önemli bir rol oynamaktadır.Ayrıca, uzaktan eğitim, yetişkin eğitimi ve yaşam boyu eğitim
çalışmalarında aktif rolü olan sanal ortamların bilimsel projelere veya
araştırmalara dayalı hazırlanması bilgilerin güvenilirliği açısından büyük
önem taşımaktadır
G. Ü. Bilimsel Araştırma Projeleri Müdürlüğünce desteklenen 08/200304 nolu “ İç Anadolu Bölgesi Yozgat İli El Sanatları ve Geleneksel Giyim Kuşam Atlası” konulu bilimsel bir araştırma sonucunda Yozgat İlinde belgelenen zengin etnografik eserlerin yanı sıra Yozgat merkez ilçede
bulunan Nizamoğlu Konağı müzesindeki el sanatları ve giyim-kuşam
örnekleri incelenmiş, kültürel değerlerinin zengin olduğu görülmüştür.
Ancak,müzedeki sergileme ortamının yetersiz oluşu bir çok örneğin depolarda kapalı korunmasına neden olmaktadır.Bu bağlamda, korunan eserlerin bir bölümünün sanal ortamda sunulmasının kültürel değerlerimizin
tanıtılmasında etkili olacağı düşünülmüştür.
1042
Bu bildiri de amaç; Yozgat İli, Nizamoğlu Konağı Etnoğrafya Müzesinin
depolarında bulunan bir grup el sanatı ve giyim-kuşam örneğini elektronik
(sanal) ortamda bilimsel verilerle sunarak maddi kültürümüzün örneklerini büyük kitlelere tanıtmak ve el sanatları alanındaki birikimlerimizi
dünya sanal platformunda paylaşarak evrensel barış ilkesini destekleyen
sanatın, insanlığı mutluluğa, hoşgörüye, yardımlaşmaya yönlendiren sevgi
yolunu kuvvetlendirmektir..
Bu çalışma kapsamında; (www.turklacemuseum.org) web adresinde
sanal ortamda “Araştırma&Yayınlar”kısmında 4 ana bölümde gruplandırılarak yayınlanan örnekler; giyim-kuşam alanında 24 adet; işleme alanında 81 adet ;dokuma alanında 12 adet, örgü alanında 12 adet örnek olmak
üzere tesadüfi (random) yöntemle seçilmiş 129 adet örnekle sınırlıdır.
Yozgat Müzesi bir örneklem olarak çalışılmıştır.
Geleneksel kültürlerin büyük bir bölümünü oluşturan “Etnoğrafik eserler”in
sanal ortamlarda sunulması araştırmacılara bilgilendirme,belgelendirme ve
detaylar konusunda hızlı çalışma ve analiz ortamı sağladığı gibi ayrıca etnoğrafik örneklerin ömrünü uzatmak açısından da büyük katkı sağlayacağı
düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Türk el sanatı, geleneksel kültür, geleneksel
giyim-kuşam, işleme, peşkir, dokuma kilim, örgü çorap, Yozgat Müzesi.
ABSTRACT
Yozgat Province Ethnography MuseumIntroduction of the Samples
of Handicrafts and Apparel in Electronic Form
Museums which are the centre of culture and art accretion service
as ethnography or ethnography-archeology museums dependant on the
Ministry Culture and Tourism in Turkey. Besides, Many private and online
museums have been established or being established due to document and
safeguard our cultural values.
In this context, online museums which are the center of our study have
an important role in introduction of the best samples of our handicrafts
with different understanding and arrangements and contemporary arts.
In addition to this, it is important in terms of the security of information
that online mediums which have an active role in the studies of distance
learning, adult education and life long education are prepared according to
the scientific projects and researches.
1043
As a result of scientific research no 08/2009-04 and named “ Central
Anatolian Region Yozgat Province Handicrafts and Traditional Apparel
Atlas” which is supported by Directorate of G.Ü. Research Project the
samples of rich handicrafts and apparel are analysed which are in the
Nizamoğlu Villa Museum located in centre city of Yozgat as well as
ethnographic work of arts which are documented being in Yozgat province.
It is seen that they have an important cultural values. However as there is
limited space in the museum the valued and beautiful samples can not be
introduced. It is thought that work of arts which are hold in bunker can be
efficiently introduced in online mediums.
The aim of this announcement is to present a group of handicraft and
apparel samples which are in the bunkers of Yozgat province , Nizamoğlu
Villa ethnography museum in online mediums by scientific data and to
introduce authentic works of our concrete culture and to strengthen the
love of art which supports universal peace principle and lead humanity to
the happiness, allowance and solidarity by sharing our cultural savings in
world online platform.
In the scope of this study; the samples which are published in the
www.turklacemuseum.org web address in online medium in the part of
Researches &Publications. There are four main section related to samples;
24 pieces in the field of apparel , 81 pieces in the field of arts and crafts,
12 pieces in the field of weaving and 12 pieces in the field of knitting.
Samples are chosen randomly .
Presentation of ethnographic works which compose the majority of
traditional culture provides researchers fast working and analyse medium
in terms of information, documentation and details. In addition to this, it
is thought that it has an important contribution for the extension of life of
ethnographic samples.
Key Words: Turkish handicrafts, Traditional culture, Traditional
woman wearing, embroidery,needlelace, textiles, kilim, Traditional
knitting, Museum of Yozgat.
Giriş
Kültür ve sanat birikimlerinin en önemli merkezleri olan Müzeler;
Türkiye genelinde, T. C. Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı etnografya
yada etnografya-arkeoloji müzeleri olarak hizmet vermektedir. Ayrıca,
Türkiye’de birçok özel müze ve sanal müzeler kültürel değerlerimizi belgelemek, korumak amacıyla kurulmuştur ve kurulmaktadır.
1044
Günümüzde, müze depolarında korunmaya alınmış birçok ürünün sergilenmesinin yapılamaması üzüntü vericidir. Müzelerde dönem, dönem
depolarda korunan eserlerin sergilenmesi sağlansa da eserlerin tanıtılmasında yeterli olmadığı düşünülmektedir.
Müzeler, geçmişten günümüze aktarılan kültürel özelliklerimizi, toplumla ve aynı zamanda farklı toplumlarla paylaşılmasına olanak vermektedir. “Bu anlamda müzeler; toplumun bilimsel ve kültürel geçmişini
yansıtan ve geleceğini biçimleyecek ögeleri araştıran, toplayan, koruyan,
sergileyen, belgeleyen, yaşatan ve yönlendiren bir yaygın eğitim kurumu”
(Atagök, 1995; 3) olma özelliğini korudukları için büyük önem taşırlar.
Bu bağlamda, araştırmamıza konu olan sanal müzeler; birçok konu ve
içerikte, farklı anlayış ve düzenlemelerle el sanatlarımızın ve çağdaş sanatların en güzel örneklerini tanıtmada çok önemli bir rol oynamaktadır.
Ayrıca, uzaktan eğitim, yetişkin eğitimi ve yaşam boyu eğitim çalışmalarında aktif rolü olan sanal ortamların bilimsel projelere veya araştırmalara dayalı hazırlanması bilgilerin güvenilirliği açısından büyük önem
taşımaktadır.
G.Ü. Bilimsel Araştırma Projeleri Müdürlüğünce desteklenen 08/2003-04
nolu “ İç Anadolu Bölgesi Yozgat İli El Sanatları ve Geleneksel Giyim Kuşam Atlası” konulu bilimsel bir araştırma sonucunda Yozgat İlinde belgelenen
zengin etnografik eserlerin yanı sıra Yozgat merkez ilçede bulunan Nizamoğlu
Konağı müzesindeki el sanatları ve giyim-kuşam örnekleri incelenmiş, kültürel değerlerinin zengin olduğu görülmüştür. Ancak,müzedeki sergileme ortamının yetersiz oluşu birçok örneğin depolarda kapalı korunmasına neden
olmaktadır. Depolarda korunan eserlerin bir bölümünün sanal ortamda sunulmasının el sanatlarımızın tanıtılmasında etkili olacağı düşünülmüş ve örneklem olarak Yozgat müzesi seçilmiştir.
Bu bildiri de amaç; Yozgat İli, Nizamoğlu Konağı Etnoğrafya Müzesinin depolarında bulunan bir grup el sanatı ve giyim-kuşam örneğini elektronik (sanal) ortamda bilimsel verilerle belgelemek,maddi kültürümüzün
özgün eserlerini büyük kitlelere tanıtmak ve kültürel birikimlerimizi dünya
sanal platformunda paylaşarak evrensel barış ilkesini destekleyen sanatın,
insanlığı mutluluğa, hoşgörüye, yardımlaşmaya yönlendiren sevgi yolunu
kuvvetlendirmektir.
1. Yozgat İli
1045
Yozgat, İç Anadolu Bölgesinde geleneksel özelliklerin pek çoğunu yapısında korumuş bir İlimizdir. Asıl adı “Bozok” olan bu bölge, Selçuklu,
Beylik ve Osmanlı Dönemlerinde önemli bir yerleşim merkezi olmuştur.
Yozgat İlinin önem kazanması Çapanoğulları dönemine rastlar. (Acun,
Hakkı,2000: 81)
Yozgat İli Hitit, Galat ve Romalılar dönemlerinde de önemli bir yerleşim merkezi olmuştur.Bu bölgedeki tarihsel süreç içinde kültürel birikimlerde güzel sanatlar düzeyinde birçok etnoğrafik eserin üretildiği dikkat
çekmektedir.
Yozgat İli İlçe ve köylerinde işleme, dokuma, örme sanatlarından kilim, çuval, heybe, yolluk dokumacılığı, tığ, şiş, iğne, mekik, boncuk oyaları örücülüklerinin yanı sıra geleneksel giyim kuşam kültürü açısından da
zengin ve çok özel örnekler bulunmaktadır.
Yozgat;Doğudan göç eden Türkmenler,Dadaşlar,Kürtler,Çerkezler yanı
sıra Balkanlara yerleşip tekrar Anadolu ya dönen Balkan muhacirlerine
de ev sahipliği yapmıştır.Bulgaristan el dokumalarında,örgülerinde,giyimkuşamında görülen biçim, teknik ve motif özelliklerini Yozgat el sanatı ve
giyim kuşam örneklerinde görmek mümkündür.
2. Yozgat İli Nizamoğlu Konağı Müzesi
İstanbulluoğlu Mahallesi, Emniyet Caddesinde yer alan, oldukça sağlam durumda kalmış, iki katlı olan eser, 1871‘de yapılmıştır. 1975 yılında
korunması gerekli kültür varlığı olarak tescillenen bina, Kültür Bakanlığına tahsis edilerek restore edildikten sonra, 1985 yılında “Yozgat Etnografya Müzesi” olarak hizmete s unulmuştur.
Nizamoğlu Konağının üst kat odalarında resimlerle, ormanlar, av sahneleri, ağaçlar, çeşitli hayvan resimleri, Napolyon’un savaşları ve Tevrat‘tan
alınmış sahneler anlatılmıştır.
Müzede yoğun olarak, etnografik eserler sergilenirken, arkeolojik eserler ise müze bahçesinde sergilenmektedir.
Konak şimdi, Etnografya Müzesi adıyla,Arkeolojik ve Etnografik eserlerin sergilendiği bir müze olarak kullanılmaktadır. (Bak; http://www.yozgatmuzesi.gov.tr/muze.html)
3. Etnoğrafik Eserler
Araştırma kapsamında; Yozgat Müzesi’nde el sanatları ve giyim-kuşam
alanında bir çok eser tespit edilmiş ve incelenmiştir.Cumhuriyet dönemine
1046
ait olan eserler; dokuma grubunda battaniye, kilim, halı, çuval, yastık, peşkir ve kolon dokumalar; örgü grubunda; Perde, para keseleri, çoraplar, oya
ve kenar dantelleri; giyim-kuşam alanında bindallı ,şalvar, üçetek, cepkenler, potur ve iç giyim eşyalarıdır. İşleme grubunda ;dival işi yastık ve
bohçalar, türk işi ve hesap işi uçkur,peşkir ve çevreler ,kenarları kanaviçe
işlemeli,tığ danteli örgülü çarşaf ve yastık yüzleri dikkat çekicidir. Ayrıca,
sergilenen eserler içinde az sayıda gümüş takılar,kemer ve tepelikler de
mevcuttur. Bakır ve seramik grubunda mutfak eşyaları içinde taslar, değişik boyutta sini ve tencereler, porselen yemek takımları, ibrik v.b. gibi
kullanım eşyaları bulunmaktadır. Plastik sanatlar alanında ahşap üzerine
boyama yapılmış kapı, pencere kanatları, tavan süslemeleri ve hat yazı
eserleri seksiyonlarda sergilenmektedir.
Bu bildiride Yozgat Müzesi’nin gün ışığına çıkarılmamış eserlerinden
örneklem grubuna alınan örnekler sanal ortamda (www.turklacemuseum.org)web adresinde “Araştırma&Yayınlar” da 4 ana bölümde gruplandırılarak sunulmuştur.
Giyim-kuşam alanında 24 adet ; işleme alanında 81 adet ;dokuma alanında 12 adet , örgü Alanında 12 adet örnek olmak üzere tesadüfi (random)
yöntemle seçilmiş 129 örnekle sınırlıdır.
İlgili WEB sayfasında “Araştırmalar” kısmında aşağıda belirtilen gruplarda örnekler envanter ve boyut, teknik,renk,malzeme,desen,kompozisyo
n bilgileri yanı sıra örneklerin detay fotoğrafları verilerek tanıtılmıştır.
4. Sanal Ortamda Sunum
Adres: ( www.turklacemuseum.org ) “Türk Dantel Müzesi”
4.1. Araştırmalar&Yayınlar
Araştırmalar
Giyim-Kuşam Örnekleri
15 adet Bindallı, 9 adet cepken, İşlemeler:
4 adet Bohça, 17 adet çevre, 36 adet uçkur, 24 adet peşkir ,
Dokumalar
6 adet kilim, 3 adet yastık, 3 adet çuval ,
Örgüler: 11 adet çorap ve 1 adet eldiven.
4.1.1. Giyim-Kuşam Örnekleri
Geleneksel Türk giyim-kuşamında görülen ortak özelliklerin bir çoğu
Yozgat İlimizde de görülmektedir. Cumhuriyetten önce erkekler, ceket al-
1047
tında zıpka ya da şalvar giyerler bellerine de kuşak sararlardı. Ayaklarında;
çarık, ökçesiz yemeni ya da mıhlı kundura olurdu. Çoraplar, yünden yapılır ve çeşitli desenlerle süslenirdi. Kadınlar sokak kıyafeti olarak şehirlerde genellikle bürük denilen el dokumasından yapılmış çizgili kumaşlara
sarınırdı. Köyde kadınlar, başlarına paralarla süslü fesler giyerler üstüne
başörtüsü sararlardı, dış giyimleri üç etek elbise ve salta ceketlerdi.
Yozgat İlinin bazı köylerinde bugünde günlük yöresel giysiler kullanılmaktadır. Kadınlar iki, üç kat giydikleri giysilerini renkli iplikler, kumaşlar ve boncuklar ile süslemektedirler. Ayrıca, başlarında boncuklarla,
çeşitli harçlarla, penezlerle süslenmiş gümüş tepelik bulunmaktadır. Bazı
cepkenler şeritlerle süslüdür, bazıları ise boncuklarla işlenmiştir.Kadınlar
kıyafetlerini korumak için basmadan yapılmış,belden lastikli üst etek kullanmaktadırlar.Yozgat’ın ilçe ve köylerinde düğün, nişan gibi törenlerde
bindallı, üçetek gibi geleneksel giysiler hâlen giyilmektedir.
Yozgat Müzesi’nde tespit edilen kadın giysilerinde; salta, cepken, şalvar, üçetek ve bindallılar zengin işlemeli örneklerdir. Kıyafetlerde kadife,
atlas, kutnu, selimiye cinsi dokuma kumaşlar tercih edilmiştir. Çoğunluğu
ipek iplikle dokunmuştur. Atlas kumaşlarda koyu pembe, kırmızı, narçiçeği, mor en sık kullanılan renklerdir. Kadife de ise bordo, kırmızı ve mor
renklerin tercih edildiği görülmektedir. İşleme tekniği olarak; Türk sanatında zengin örnekler veren “dival işi”* ve “kordon tutturma” (Bulonya
iğnesi) tekniği kullanılmıştır.
Bindalllı
Kadife ya da atlas kumaş üstüne, sırma, kılaptan ya da sim ile serpme dal, yaprak, çiçek motifleri işleyerek elde edilen işlemeli kumaşlara
bindallı adı verilir. Gelinlik olarak önemli günlerde giyilen bindallının
kültürümüzde önemli bir yeri vardır. Müzede incelenen bindallı, şalvar ve
cepkenlerin bir grubunda; kadife ve atlas kumaşlar üzerine dival işi*, bitkisel ve geometrik motiflerin işlendiği tespit edilmiştir
Ayrıca,desenli,çizgili ipek kumaşların yanı sıra atlas kumaş üzerine
yine dival işi tekniği ile işleme yapılmış üçetek giysileri mevcuttur.
İncelenen 15 adet bindallı da dival işi tekniğinde,sim iplik kullanılarak
çalışılmıştır. 1 adet bindallı da dival işi tekniği yanında kadife kumaş üze*DİVAL İŞİ: Bindallıların işleme tekniği olan “dival” işi kartondan hazırlanan motiflerin, kadife, çuha, atlas,
keçe, arakıye kumaşlarının üstüne aplike yöntemiyle altın, gümüş, sim (ipek ipliğin üstü gümüş ince tel sarılmış
şekli) veya altın, gümüş kaplamalı bakır tellerin kartonun üzerinden iğne ile sarma usulü ile geçirilmesi yoluyla
yapılır. (Karaca, N.)
bindallı,şalvar ve cepkenlerin bir grubunda; kadife ve atlas kumaşlar üzerine dival işi bitkisel
ve geometrik motiflerin işlendiği tespit edilmiştir
Ayrıca,desenli,çizgili ipek kumaşların yanı sıra atlas kumaş üzerine yine dival işi
1048
tekniği ile işleme yapılmış üçetek giysileri mevcuttur.
İncelenen 15 adet bindallı da dival işi tekniğinde,sim iplik kullanılarak çalışılmıştır. 1
adetsubindallı
da dival
işi tekniği
yanında kadife kumaş üzerine su büzgüsü tekniği yapılmıştır.
rine
büzgüsü
tekniği
yapılmıştır.
Bindallılar
işlememateryali
materyali olarak
sarısarı
ve beyaz
sim iplik
pul ve
Bindallılar
da da
işleme
olarak
ve beyaz
simyanında,sarı
iplik yanında,
tırtıl kullanılmıştır.
sarı pul ve tırtıl kullanılmıştır.
Şekil.1BindallıYozgat
müzesi
Şekil.1:
Bindallı
-Yozgat
Müzesi
Env. No: 387 Ön Görünüş.
Env. No: 387 Ön Görünüş.
Şekil.2BindallıYozgat-Yozgat
müzesi
Şekil.2:
Bindallı
Env.659 Ön görünüş.
Müzesi
Env.659 Ön görünüş.
Bindallılar
açık, koyu pembe ve beyaz atlas kumaş ve bordo, mor,
Bindallılar açık, koyu pembe ve beyaz atlas kumaş ve bordo, mor, kırmızı, kadife
kırmızı,
kadife
kumaş üzerine
çalışılmıştır.
Bindallılarda
olarak
kumaş üzerine çalışılmıştır.
Bindallılarda
yoğun olarak
çiçek,yaprak yoğun
ve dal motifleri
kullanılmıştır.Kompozisyonlar,
sembolik
ve
geometrik
bezemelerle
bütünleştirilmiştir.
çiçek,yaprak ve dal motifleri kullanılmıştır. Kompozisyonlar, sembolik ve
geometrik bezemelerle bütünleştirilmiştir.
Şekil.3- Yozgat Müzesi, Env.no: 654
Şekil.4- Yozgat Müzesi, Env.No: 899
Şekil.3: Yozgat Müzesi, Env.no: 654 Şekil.4: Yozgat Müzesi, Env.No: 899
Bindallıdan detay
Bindallıdan detay
Bindallıdan detay
Bindallıdan detay
Cepkenler:
İncelenen 9 adet cepkenin 4 adeti dival işi tekniğinde işlenmiştir.3 adet cepken ise
sarı sim iplik,pul ve tırtıl kullanılarak işlenmiştir.Cepkenlerin kenar süslemesinde hazır sim
iplikli harç kullanılmıştır.İşlemede kullanılan motifler, dival işi tekniğinin karakteristik
1049
Şekil.3- Yozgat Müzesi, Env.no: 654
Şekil.4- Yozgat Müzesi, Env.No: 899
Bindallıdan detay
Bindallıdan detay
Cepkenler
İncelenen
Cepkenler:
9 adet cepkenin 4 adeti dival işi tekniğinde işlenmiştir.3 adet
cepken ise sarı sim iplik,pul ve tırtıl kullanılarak işlenmiştir. Cepkenlerin
İncelenen 9 adet cepkenin 4 adeti dival işi tekniğinde işlenmiştir.3 adet cepken ise
kenar
süslemesinde
hazır sim iplikli harç kullanılmıştır.İşlemede kullanısarı sim iplik,pul ve tırtıl kullanılarak işlenmiştir.Cepkenlerin kenar süslemesinde hazır sim
laniplikli
motifler,
dival işi tekniğininkullanılan
karakteristik
özelliklerini
taşımaktadır.Zeharç kullanılmıştır.İşlemede
motifler,
dival işi tekniğinin
karakteristik
özelliklerini
taşımaktadır.Zemin
kumaşları
nar
çiçeği,pembe,kırmızı
atlas
ve
kadife
min kumaşları nar çiçeği, pembe, kırmızı atlas ve kadife kumaştır.kumaştır.
Şekil-5 .Kadın cepkeni -Env.No: 394,Yozgat Müzesi.
Şekil 5. Kadın cepkeni - Env.No: 394, Yozgat Müzesi.
Diğer, 3 adet cepken atlas, kutnu ve tafta kumaş üzerine hazır sim harç
*DİVALtutturma
İŞİ:Bindallıların
işleme tekniği
olan “dival” işi kartondan hazırlanan
motiflerin, kadife, çuha,
kordon
tekniği
ile işlenmiştirCepkenlerin
süslenmesinde
sarıatlas,
ve
keçe, arakıye kumaşlarının üstüne aplike yöntemiyle altın, gümüş, sim (ipek ipliğin üstü gümüş ince tel sarılmış
beyaz
simaltın,
,hazır
harç kullanılmıştır.
tutturmada
ve
şekli) veya
gümüş kaplamalı
bakır tellerin kartonunKordon
üzerinden iğne
ile sarma usulü ,ilegeometrik
geçirilmesi yoluyla
yapılır. (Karaca, N.)
bitkisel
motifler kullanılmıştır..
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------
4.1.2. İşlemeler
El emeği göz nuru işlemeler, ülkemizdeki çeyiz geleneği sayesinde
özenle korunup saklanmış,hatta nesilden nesile aktarılması sağlanmıştır.
Çeyiz geleneği içerisinde el işlemeleri eşyalar;kullanım kolaylığı, estetik
görünümü yanı sıra Türk kadınının ince zevkini yansıtan sanat eserleridir.
Kadınlarımız kendine yararlı olacak birçok eşyayı-peşkir, çevre, örtü,
yemeni, uçkur, göynek-içlik, bohça, perde, yastık, yorgan, giysi vb. gibihazırlarken renk, desen, biçim, uyum gibi özelliklerin yanı sıra özgün sanat anlayışını ve yöresel özellikleri yansıtacak kompozisyonları yaşadığı
çevreden esinlenerek hazırlanmış renklerdeki canlılık ve uyum doğanın
güzelliklerini yansıtırken ürünlerin güzel sanatlar düzeyine ulaşmasını
sağlamaktadır.
Bohçalar
Geleneksel kültürümüzde eşya saklamada kullanılan, işlemeli ve işlemesiz kare şeklinde kumaşlara verilen isimdir.
Kadınlarımız kendine yararlı olacak birçok eşyayı – peşkir, çevre, örtü, yemeni, uçkur,
göynek-içlik, bohça, perde, yastık, yorgan, giysi vb. gibi-hazırlarken renk, desen, biçim, uyum
gibi özelliklerin yanı sıra özgün sanat anlayışını ve yöresel özellikleri yansıtacak
1050 kompozisyonları yaşadığı çevreden esinlenerek hazırlanmış renklerdeki canlılık ve uyum
doğanın güzelliklerini yansıtırken ürünlerin güzel sanatlar düzeyine ulaşmasını sağlamaktadır.
Bohçalar:
Yozgat İli Müzesi’nde yapılan incelemelerde tespit edilen bohça örGeleneksel
kültürümüzde
eşya saklamada
kullanılan,
işlemeli ve
işlemesiz kare
neklerinin atlas
ve kadife
kumaş üzerine
dival işleme
yapıldığı
görülmüşşeklinde kumaşlara verilen isimdir.
tür. İncelenen 3 adet bohçanın (Env. No: 742,1150,1360) tamamı Dival
işi tekniğiyleYozgat
sarı sim
iplik kullanılarak
işlenmiştir.Zemin
olarak
pembe
İli Müzesi’nde
yapılan incelemelerde
tespit edilen bohça
örneklerinin
atlas ve
kadife
kumaş İşleme
üzerine dival
işleme yapıldığı
görülmüştür.
3 adet
bohçanın (
atlas,mor
kadife,
materyali
olarak da;
Sarı simİncelenen
iplik,sarı
pul,tırtıl
Env.No: 742,1150,1360 )tamamı Dival işi tekniğiyle sarı sim iplik kullanılarak
kullanılmıştır.Boyutları
90x90cm ile 95x95 cm. arasındadır.İçleri pamuklu
işlenmiştir.Zemin olarak pembe atlas,mor kadife ,İşleme materyali olarak da ; Sarı sim
kumaş iplik,sarı
ile astarlanmış
ve
kenarları hazır90sim
harç
Dival
pul,tırtıl kullanılmıştır.Boyutları
x90cm
ile ile
95 süslenmiştir.
x 95 cm. arasındadır.İçleri
pamuklu kumaş yapısına
ile astarlanmış
ve kenarları
sim harç
ile süslenmiştir.Dival
işinin karakteristik
uygun
bitkiselhazır
motifli
göbek,köşe
ve kenarişinin
karakteristik
yapısına uygun bitkisel motifli göbek,köşe ve kenar bordürleri kullanılmıştır.
bordürleri
kullanılmıştır.
Şekil.6 – Dival işleme bohça -Env.No: 742,Yozgat Müzesi
Şekil.6: Dival
işleme bohça -Env.No: 742,Yozgat Müzesi
Çevreler:
Çevreler
Çevre; kenarları kıvrılmış,oya ile veya işlemelerle süslenmiş yağlık, mendil olarak
tanımlanır.(Koçu,R.Ekrem.1996:71) Genellikle 4 köşesi işlemeli olan çevrelerin geleneksel
çeyizkenarları
alışkanlıklarımızda
önemli bir yeri
Çevre;
kıvrılmış,oya
ile vardır.
veya işlemelerle süslenmiş yağlık,
mendil olarak tanımlanır. (Koçu,R.Ekrem.1996:71) Genellikle 4 köşesi
işlemeli olan çevrelerin geleneksel çeyiz alışkanlıklarımızda önemli bir
yeri vardır.
Yozgat Müzesinde, incelenen 17 adet çevrede işleme tekniği olarak
Türk işi,hesap işi ve basit nakış teknikleri kullanılmıştır.İşleme materyali
olarak; çevrelerin 5 adetinde ( Env.No: 1435, 598, 1722, 543, 704) çamaşır ipeği ve yassı sarı tel,5 adetinde ise( Env.No: 600, 606, 927, 425, 938)
yassı tel ,çamaşır ipeği ve sarı sim iplik kullanılmıştır. 6 Adet örnekte ise
çamaşır ipliği yanında sarı ve beyaz sim iplik kullanıldığı görülmüştür.
(Env. No: 623, 917, 938, 688, 640, 2295) 1 adet çevrede ise( Env. No: 431)
işlemede çamaşır ipeği kullanılmıştır.
ve basit nakış teknikleri kullanılmıştır.İşleme materyali olarak; çevrelerin 5 adetinde (
Env.No: 1435,598,1722,543,704) çamaşır ipeği ve yassı sarı tel,5 adetinde ise( Env.No:
600,606,927,425,938) yassı tel ,çamaşır ipeği ve sarı sim iplik kullanılmıştır. 6 Adet örnekte
ise çamaşır ipliği yanında sarı ve beyaz sim iplik kullanıldığı görülmüştür.(Env.No:
1051 ipeği
623,917,938,688,640,2295) 1 adet çevrede ise( Env.No:431) işlemede çamaşır
kullanılmıştır.
Şekil. 7- Türk işi çevre -Env.No.1435 ,Yozgat Müzesi
Şekil. 7:İncelenen
Türk işi
çevre -Env.No.1435431,425,598,704,917,1722,606,623,688,)
,Yozgat Müzesi
9 adet çevrenin ( Env.No
düz,verev
ve çevrenin
ince sarma
teknikleri
;Örneklerin
3 adetinde
İncelenen
9 adet
(Env.
No 431,kullanılarak
425, 598, işlendiği
704, 917,
1722, 606,
(Env.No:1435,600,927) sarma tekniği ve Türk işi iğnelerinden balık sırtı, 2 adetinde (
623, 688,)Env.No:938,2295)
düz,verev ve ince
;Örneksarmasarma
tekniği teknikleri
yanında,hasırkullanılarak
iğne tekniği deişlendiği
kullanılmıştır.3
adet örnekte
ise
(Env.No:543,640,1712)
verev
sarma,gözeme,düz
ve
verev
sarma,
düz
pesent
lerin 3 adetinde (Env. No: 1435, 600, 927) sarma tekniği ve Türk işi iğnele-teknikleri
kullanılmıştır. Çevrelerin 4 adeti ipek organze kumaş üzerine; 13 adeti ise pamuklu kumaş
rinden balık
sırtı,çalışılmıştır.Tamamında
2 adetinde (Env. No:
938,2295)
tekniği yanında,hasır
üzerine
zemin
rengi kemiksarma
rengidir.
iğne tekniği de kullanılmıştır.3 adet örnekte ise (Env. No: 543, 640, 1712)
İncelenen 17
çevrenin
boyutları
ise 44 x44
cm.( Env.No:688)
ile 90 x 90 cm.(
verev sarma,gözeme,düz
veadet
verev
sarma,
düz pesent
teknikleri
kullanılmıştır.
Env.No:1712) arasında değişmektedir.
Çevrelerin 4 adeti ipek organze kumaş üzerine; 13 adeti ise pamuklu kumaş
İncelenen örneklerin
motiflerinde
naturalist
aktarımrengidir.
yolu seçildiği gözlenmiştir.
üzerine çalışılmıştır.
Tamamında
zemin
rengibirkemik
Uçkurlar:
İncelenen
17 adet çevrenin boyutları ise 44 x44 cm. (Env. No: 688) ile 90
x 90 cm. (Env. No: 1712) arasında değişmektedir.
Geleneksel kadın ve erkek giyiminde; Şalvar,potur,zıbka,iç donu,vücudun belden
aşağıörneklerin
alt kısmına geçirilip
giyilen herşey,belden
“uçkur”
denilen
inceseçildiği
kuşakla bağlanarak
İncelenen
motiflerinde
naturalist bir
aktarım
yolu
göztutturulurdu. Bu giysilerin tümünde “uçkur” geçirilecek bel kenarında boşluk yapılırdı.Belde
lenmiştir. bulunan uçkur bandının ön kısmında uçkurun geçeceği ilik(yırtmaç)açılarak bele geçirilmesi
Uçkurlar
alt uçlarına özgün
sağlanırdı.(Koçu,Reşat E.1996;236) Uçkurlar,genellikle pamuklu ve ipek dokuma kumaşların
motiflerle işlenirdi.
Yozgat N.K.Etnoğrafya Müzesinde de tespit edilen birçok uçkur örneğinde görülen
Geleneksel
kadın ve
erkek giyiminde;
Şalvar,potur,zıbka,iç
donu,vücudun
Türk işi,hesap
işi işlemeler
adeta bir sanat
eseri gibidir.
belden aşağı alt kısmına geçirilip giyilen herşey,belden “uçkur” denilen ince
Yozgat
müzesinde bulunan
işlemeli uçkurlardan
adet (18 adet
hesap işi , 18 adet
kuşakla bağlanarak
tutturulurdu.
Bu giysilerin
tümünde36“uçkur”
geçirilecek
Türk işi) uçkur örneklem olarak seçilmiştir.
bel kenarında boşluk yapılırdı. Belde bulunan uçkur bandının ön kısmında uçkurun geçeceği ilik (yırtmaç) açılarak bele geçirilmesi sağlanırdı. (Koçu,Reşat
E.1996: 236) Uçkurlar,genellikle pamuklu ve ipek dokuma kumaşların alt
uçlarına özgün motiflerle işlenirdi.
Yozgat N. K. Etnoğrafya Müzesi’nde de tespit edilen birçok uçkur örneğinde görülen Türk işi,hesap işi işlemeler adeta bir sanat eseri gibidir.
Yozgat Müzesi’nde bulunan işlemeli uçkurlardan 36 adet (18 adet hesap
işi, 18 adet Türk işi) uçkur örneklem olarak seçilmiştir.
Yapılan incelemede; Türk işi işlemeli uçkurlardaki yoğun sim iplik kulla-
1052
Yapılan incelemede ;Türk işi işlemeli uçkurlardaki yoğun sim iplik kullanımına
karşın, hesap işi işlemeli uçkurlarda canlı renklerde ipek iplik ve yün iplik kullanıldığı
karşın,
hesap işi işlemeli uçkurlarda canlı renklerde ipek iplik ve yün
görülmüştür.
nımına
iplik kullanıldığı görülmüştür.
Şekil.8Hesap işi örneği-Env.No:
uçkur örneği-Env.No: 620,Yozgat
Müzesi.Müzesi.
Şekil-8: Hesap
işi uçkur
620,Yozgat
İncelenen 36 adet uçkurda en azı 5 renk olmak üzere,12 renge kadar çeşitli renkler
İncelenen
36
adet uçkurda en azı 5 renk olmak üzere, 12 renge kadar
kullanılmıştır.İşlemelerde çamaşır ipeği,sarı ve beyaz sim iplik, sarı ve beyaz yassı tel, kök
çeşitli renkler
çamaşır ipeği,sarı ve beyaz sim
boyalı yün kullanılmıştır.İşlemelerde
iplik kullanıldığı görülmüştür.
iplik, sarı ve beyaz
yassı
tel,
kök
boyalı
yün
iplik kullanıldığı görülmüş18 adet hesap işi işlemeli uçkurun boyutları 12 x190 cm.(Env.No:632) ile 65 x 130
tür.
cm.(Env.No:536) arasında değişmektedir.18 adet Türk işi uçkur boyutları incelendiğinde ise
en dar uçkurun(Env.No:1213) 13 x190 cm., en geniş kenarlı uçkurun (Env.No:638) 54 x 90
cm. hesap
olduğu görülmüştür.
18 adet
işi işlemeli uçkurun boyutları 12 x 190 cm (Env. No:
632) ile 65 x 130
cm. (Env. No: 536) arasında değişmektedir. 18 adet Türk
Örneklerin tamamında geleneksel Türk işi ve hesap işi iğnelerinden düz ve verev
işi uçkurhesap
boyutları
incelendiğinde
ise en dariğneuçkurun
(Env.de No:
1213) 13
iğnesi yanında,
verev sarma,muşabak,hasır
v.b. gibi iğneler
kullanılmıştır.
Örneklerden 1 adetinde ise hesap işi ile kanaviçe tekniği birlikte kullanılmıştır.
x190 cm., en geniş kenarlı uçkurun (Env. No: 638) 54 x 90 cm olduğu
görülmüştür. Uçkurlar, ipek organze ve pamuklu el dokumaları üzerine
işlenmişlerdir.Dokumaların büyük bir bölümü el dokuması kumaşlardır.
Örneklerin tamamında geleneksel Türk işi ve hesap işi iğnelerinden düz
uçkur desenleri incelendiğinde diğer örneklerde olduğu gibi naturalist bir
ve verevaktarım
hesapİşlemeli
iğnesi
yanında, verev sarma,muşabak,hasır iğne v.b. gibi
yolunu seçtikleri, geometrik formlarda çiçek,dal,yaprak desenlerini büyük bir
iğneler de
kullanılmıştır.
Örneklerden
1 adetinde
hesap
işi ile kanaviçe
ustalıkla
çalıştıkları gözlenmiştir.Desen
, uçkurun
2 kenarındaise
aynen
tekrarlanmıştır.
tekniği birlikte
kullanılmıştır.
Peşkirler:
Uçkurlar, ipek
organze ve pamuklu el dokumaları üzerine işlenmişlerGeleneksel kültürümüzde önemli bir yeri olan peşkirlere; el bezi,destimal,yağlık da
denilmektedir.Genellikle
pamuklu
kumaştan,iki
uç kısma yapılan
işlemeleri ile El sanatlarında
dir.Dokumaların
büyük bir
bölümü
el dokuması
kumaşlardır.
önem kazanmıştır.Günlük yaşamda el,yüz ve vücut temizliğinde kurulama eşyası olarak
kullanılmışlardır.
İşlemeli
uçkur desenleri incelendiğinde diğer örneklerde olduğu gibi naturalist bir aktarım yolunu seçtikleri, geometrik formlarda çiçek,dal,yaprak
desenlerini büyük bir ustalıkla çalıştıkları gözlenmiştir.Desen , uçkurun 2
kenarında aynen tekrarlanmıştır.
Peşkirler
Geleneksel kültürümüzde önemli bir yeri olan
peşkirlere; el
bezi,destimal,yağlık da denilmektedir.Genellikle pamuklu kumaştan,iki uç
kısma yapılan işlemeleri ile El sanatlarında önem kazanmıştır.Günlük yaşamda el,yüz ve vücut temizliğinde kurulama eşyası olarak kullanılmışlardır.
Yozgat Müzesi’nde incelenen 24 adet peşkirden 14 adeti Türk işi,10
adeti ise hesap işi tekniği ile çalışılmıştır. Peşkirlerin tamamı krem renkte
1053
Yozgat Müzesinde incelenen 24 adet peşkirden 14 adeti Türk işi,10 adeti ise hesap
pamuklu
kumaş üzerine çalışılmıştır.
işi tekniği ile çalışılmıştır. Peşkirlerin tamamı krem renkte pamuklu kumaş üzerine
14 adet Türk işi işlemeli peşkirin boyutları ise en dar 29 x 185 cm.(Env.
14 adet
işi işlemeli
peşkirin boyutları
ise en
x 185cm.dir.
cm.(Env.No: 2344)
No: 2344)
,en Türk
genişi
ise (Env.No:
613)
58darx29130
çalışılmıştır.
,en genişi ise ( Env.No: 613) 58 x 130 cm.dir.
Peşkirlerin
işlemelerinde çamaşır ipeği,sarı ve beyaz yassı tel,beyaz ve
Peşkirlerin işlemelerinde çamaşır ipeği,sarı ve beyaz yassı tel,beyaz ve sarı sim iplik ,
kullanılmıştır.
sarı sim iplik , kullanılmıştır.
desenlerinde uçkurlarda
uçkurlarda olduğu
gibi naturalist
bir aktarımbir
yolu
İşlemeİşleme
desenlerinde
olduğu
gibi naturalist
aktarım yolu
seçilmiş,çiçekler ve kıvrık dallarla motifler oluşturmuştur.
seçilmiş,çiçekler ve kıvrık dallarla motifler oluşturmuştur.
Şekil.8- Peşkir
örneği-Env.No:
537 ,Yozgat Müzesi
Şekil-9:
Peşkir
örneği-Env.No:
537 ,Yozgat Müzesi
4.1.3. Bölüm – Dokumalar
İnsanların dış etkenlerden korunması ve yaşadıkları çevrenin güzel bir
İnsanların dış etkenlerden
korunması
ve gereksinimlerini
yaşadıkları çevrenin güzelsağlayan
bir şekilde dokumacışekilde döşenmesini
sağlamak
gibi
döşenmesini sağlamak gibi gereksinimlerini sağlayan dokumacılık, insanlığın en eski
lık,sanatlarındandır
insanlığınkuşkusuz.Anadolu
en eski sanatlarındandır
kuşkusuz.Anadolu
daki
daki geleneksel el sanatlarının
içinde turistik bakımdan
en geleneksel
dikkati
çeken
ve
en
yaygın
olanıda
dokumacılıktır.(
Aytaç,Çetin.1982:s.1)
el sanatlarının içinde turistik bakımdan en dikkati çeken ve en yaygın olanıda dokumacılıktır.
(Aytaç-Çetin,
1)
Dokuma sanatı, yüzyıllar
içinde bir çok1982:
yörede özelliklerini
koruyarak günümüze
4.1.3-BÖLÜM – DOKUMALAR:
gelmiş,bazı
illerimizde
ise
yıllar
içinde
kaybolmuştur.Yozgat;
dokuma
alanında
gelenekselleşmiş
ve yozlaşmamış
örnekleri
yaşatan ender
illerimizden
biridir.
Dokuma
sanatı,
yüzyıllar
içinde
bir çok
yörede
özelliklerini koruyarak
günümüze
gelmiş,
bazı
illerimizde
ise
yıllar
içinde
kaybolmuştur.
Yozgat;
Yozgat Müzesinde dokuma çeşitlerinden 6 adet kilim, 3 adet yastık,
3 adet çuval
örneklemalanında
olarak incelenmiştir.
dokuma
gelenekselleşmiş ve yozlaşmamış örnekleri yaşatan ender illerimizden biridir.
Yozgat Müzesi’nde dokuma çeşitlerinden 6 adet kilim, 3 adet yastık,
3 adet çuval örneklem olarak incelenmiştir.
Şekil-10.Sumak
Sumak dokuma
çuval örneği
Şekil-11. Çuvaldan
detay.
Şekil-10:
dokuma
çuval örneği
Şekil-11:
Çuvaldan detay.
Env.No: 2735,
Yozgat
Müzesi
Env.No: 2735 ,Yozgat Müzesi
Örnekleme alınan dokumaların genel özelliklerine bakıldığında kök boyalı yün ile
dokundukları görülmüştür.Yaygılar ;kilim ve cicim tekniğinde,çuvallar;kilim , sumak ve
cicim tekniklerinde,yastıklar; cicim ve kilim teknikleri bir arada kullanılarak
dokunmuştur.Renklerde kök boya pembe,mavi,lacivert,yeşil tonlar,kırmızı,bordo,sarı turuncu
,mor ,siyah,beyaz,krem ve kahverengi kullanılmıştır.Motif ve bordürlerin dokumasında canlı
1054
Örnekleme alınan dokumaların genel özelliklerine bakıldığında kök
boyalı yün ile dokundukları görülmüştür.Yaygılar ;kilim ve cicim tekniğinde, çuvallar; kilim, sumak ve cicim tekniklerinde, yastıklar; cicim ve
kilim teknikleri bir arada kullanılarak dokunmuştur. Renklerde kök boya
pembe, mavi, lacivert, yeşil tonlar, kırmızı, bordo, sarı turuncu, mor, siyah, beyaz, krem ve kahverengi kullanılmıştır. Motif ve bordürlerin dokumasında canlı renkler yoğun olarak kullanılmış, zemin de siyah,krem ve
kahverengi renkler tercih edilmiştir. Bazı örneklerde zeminin açık yeşil ve
turuncu renklerde olduğu görülmüştür. Çuval dokumalarda ve yastıklarda
motiflerin bulunduğu bordürler çok renkli dokunurken, arka zeminlerinde
renkli bordürler düz dokunmuştur.
Kilim dokumaların zemininde eli belinde, tarak, kurtbağrı, koç boynuzu
ve ayna motifleri dikdörtgen, baklava ve beşgen şekiller içinde motiflerin
yerleştirildiği kompozisyonları oluşturmuştur., Kenar bordürlerde şaçak,
kazayağı,tarak ,pıtırak,çengel motifleri sık kullanılmıştır. Kilimlerde; kalın ve ince bordürlerin yanı sıra alt ve üst uçlarda dokuma kenarını oluşturan ayrı bir bordür görülmektedir.
Dokumalarda seçilen bezeme konuları geometrik ve figürlüdür. Boyutları tek kanat ve çift kanat kilim özelliğine göre değişmektedir. Enleri 50
ve 60 cm arası değişmektedir. Bazı tek kanat kilimler ise 90-120 cm.eninde
dokunmuştur. Kilim boyları yine tek ve çift kanat oluşlarına göre 100 cm
ile 200 cm arasında değişmektedir. Bazı örneklerde ise kilim boyunun 500
cm. kadar olduğu görülmüştür. Bunlar genellikle çift kanat dokunan kilimlerdir. Yastık dokumalarda en: 37-50cm. ile boy: 75-100 cm arasında değişmektedir, çuval dokumalarda ise boyutlar 50x75-100 cm arasındadır.
Şekil-12. kilim
Aynalı kilim
örneği- Env.No:
, Yozgat
Müzesi.
Şekil-12: Aynalı
örneği-Env.
No:2734
2734,
Yozgat
Müzesi.
4.1.4-BÖLÜM- ÖRGÜLER:
Örgü;tezgaha hiç ihtiyaç duymadan iğne,tığ,şiş ve mekik gibi basit araçlarla her
1055
4.1.4. Bölüm- Örgüler
Örgü;tezgaha hiç ihtiyaç duymadan iğne, tığ, şiş ve mekik gibi basit
araçlarla her yerde ve her zaman yapılma imkanı olan işlemdir.(Özbel,
Kenan.1945; s. 36)
Yozgat Müzesinde bulunan şiş örgü örneklerinden 11 adet çorap,1 adet
eldiven ( Env. No: 2424) toplam 12 adet örgü örneklem olarak incelenmiştir.
Çorap: Ayağa giyilen örgü eşya. Günlük kullanım eşyası ve giyim aksesuarıdır. Geleneksel giyim kültüründe önemli bir yeri olan şiş örgü çoraplar Anadolu da birçok yerde benzer özellikler taşımaktadır.
Kullanılanacak yere ve kullanan kişiye göre anlam yükü değişmektedir. Geleneksel kültürümüzün vazgeçilmezleri arasında yer alan çoraplarda kullanılan motifler değişik isimlerde anılır. Örneğin;delikli taş, testere
ağzı, şamdan, kiraz, elma çiçeği,sümbül,çit,yengeç,kelebek,bülbül gözü
gibi.
Örneklerin hepsi 5 şiş örgü tekniğinde,ters-yüz örgü ile renkli iplikler iç
içe yürütülerek yapılmıştır. Konç kısmında ters-yüz örgü ile yapılan lastik
örgü görülür. Topuk ve çorabın burun kısmını şekillendiren eksiltmeler
her iki taraftan eşit sayıda yapılmıştır.
Örgülerde; 2 renk ile 5 renk arasında renk kullanılmış,zeminde genellikle koyu renklerin tercih edildiği, çoraplarda motifli bordürlerde pembe,
bordo, mavi, mor, eflatun, lacivert, mavi, sarı, açık ve koyu yeşil, kırmızı,
siyah, kahverengi, krem ve beyaz renklerin tercih edildiği gözlenmiştir.
Çorap boyutlarının taban boyu; 22cm ile 44 cm arasında ,konç yüksekliğinin 24 cm ile 29 cm arasında değiştiği gözlenmiştir. Ayak genişliği ise
9cm ile 12 cm arasındadır.
Eldiven örgüsü, yün iplikle pembe,mavi,krem ve lacivert renklerde 5 şiş
ile örülmüştür.Eldivenin tam boy ölçüsü 36 cm olup,el ayası 12 cm,bilek
boyu 15 cm dir.
Çorap ve eldiven örgüsünde kök boyalı yün kullanılmıştır. Örgü kompozisyonlarında; birbirini takip eden bordürlerde iç içe geometrik, bitkisel,
sembolik ve figürlü motiflerin sıralandığı görülmektedir.
Çorap ve eldiven örgüsünde kök boyalı yün kullanılmıştır.Örgü kompozisyonlarında ;
birbirini takip eden bordürlerde iç içe geometrik,bitkisel,sembolik ve figürlü motiflerin
sıralandığı görülmektedir.
1056
Şekil-14: Çorap örneği- Env.No: 303 Şekil-15: Eldiven –Env:No: 2424
Şekil-14. Çorap örneği- Env.No: 303
Şekil-15.Eldiven –Env:No: 2424
Yozgat Müzesi
5- Sonuç ve Öneriler
Yozgat Müzesi
Müzeler, geçmişe ait değerlerimizin saklanması, belgelenmesi koait değerlerimizin
belgelenmesi
korunması ve
runması Müzeler;Geçmişe
ve yaygınlaştırılması
açısındansaklanması,
önemli görevler
üstlenmişlerdir.
yaygınlaştırılması
açısından
önemli
görevler
üstlenmişlerdir.Müzelerde
yer
alan örnekler
Müzelerde yer alan örnekler sadece bulundukları toplumun özelliklerini
sadece bulundukları toplumun özelliklerini yansıtmakla kalmazlar dünya kültürel mirasına da
yansıtmakla
kalmazlaredilen
dünya
kültürel
mirasına
daçokkatkıda
katkıda bulunurlar.Seyahat
ülkelerdeki
görülecek
ilk yer bir
insan içinbulunurlar.
müzelerdir.
Seyahat edilen ülkelerdeki görülecek ilk yer bir çok insan için müzelerGünümüz elektronik ve bilişim (e-eğitim, e-kitap,e-sanat, e-müze, vb. gibi)
dir.teknolojilerindeki
gelişmeler bizleri her alanda bilgiye ulaştırabildiği gibi internet ortamında
5- SONUÇ ve ÖNERİLER:
Günümüz elektronik ve bilişim (e-eğitim, e-kitap, e-sanat, e-müze, vb.
gibi) teknolojilerindeki
gelişmeler
bizleri
her faaliyetlere
alanda bilgiye
Elektronik ortamlarda
yayınlanan
eğitici
destek ulaştırabildiği
verecek sanal
müzelerin
oluşturulması
kültürel
özelliklerimize
en
kısa
yoldan
,en
ekonomik
şekilde ulaşmak
gibi internet ortamında görsel olarak ulaşabileceğimiz sanal ortamlar
oluşçağımızda çok önemlidir. Sanal müzeleri , durağan kültür varlıklarının aktif hale getirildiği
turmuştur.
ortamlar olarak tanımlayabiliriz. Sanal ortamlarda tanıtım yapılması müzelerin işlevselliği
görsel olarak ulaşabileceğimiz sanal ortamlar oluşturmuştur.
Elektronik ortamlarda yayınlanan eğitici faaliyetlere destek verecek
sanal müzelerin
kültürel
özelliklerimize
en çağımız
kısa yoldan,
en
Bilgisayar oluşturulması
ve bilişim teknolojisinin
yaygın
olarak kullanıldığı
da bilgiye
anında
ulaşmak
ve
en
önemlisi
kültürel
değerlerin
geniş
kitlelere
tanıtımı
için
sanal
müzelere
ekonomik şekilde ulaşmak çağımızda çok önemlidir. Sanal müzeleri, duihtiyaç vardır.Bu bağlamda ,resmi ve özel müzeler koleksiyonlarını internet ortamına
rağan
kültür
aktif hale getirildiği
ortamlar olarak
taşıyarak
sanalvarlıklarının
müzeciliğin yaygınlaştırılmasına
destek olmalıdırlar.Bu
alanda tanımlayaaraştırma ve
belgeleme
yapan
özel
ve
resmi
kurumlarda,
eğitim
kurumlarında
elektronik
ortamın
biliriz. Sanal ortamlarda tanıtım yapılması müzelerin işlevselliği
açısından
ve toplum eğitimine verdiği katkıdan dolayı da çok önemlidir.
açısından ve toplum eğitimine verdiği katkıdan dolayı da çok önemlidir.
Bilgisayar ve bilişim teknolojisinin yaygın olarak kullanıldığı çağımız
da bilgiye anında ulaşmak ve en önemlisi kültürel değerlerin geniş kitlelere tanıtımı için sanal müzelere ihtiyaç vardır.Bu bağlamda ,resmi ve özel
müzeler koleksiyonlarını internet ortamına taşıyarak sanal müzeciliğin
yaygınlaştırılmasına destek olmalıdırlar.Bu alanda araştırma ve belgeleme
yapan özel ve resmi kurumlarda, eğitim kurumlarında elektronik ortamın
kullanılması sanal müzeciliğin gelişmesine ve maddi kültürlerin tanıtılma-
1057
sına hız kazandıracaktır.
Ayrıca, kültürlerin büyük bir bölümünü oluşturan “Etnoğrafik eserler”in
sanal ortamlarda sunulması bireylere, araştırmacılara bilgilendirme, belgelendirme ve detaylar konusunda hızlı çalışma ve analiz ortamı sağladığı
gibi , koruma altındaki örneklerin ömrünü uzatmak açısından da büyük
katkı sağlayacaktır.
Yozgat Müzesinde incelenen örneklerden bir bölümünü oluşturan 129
adet eser araştırma kapsamında teknik,materyal,renk ,motif,kompozisyon
özellikleri açısından incelenmiş envanter numaraları verilerek teknik ,materyal ve boyut bilgileri ile sanal ortamda “www.turklacemuseum.org
“adresinde “araştırmalar& yayınlar” bölümünde sunulmuştur.
Sonuç olarak; Kültürlerin korunmasında,yaşatılmasında,gelecek nesillere aktarılmasında bilimsel çalışmalar çok önem taşıdığı gibi,tanıtılmasında
izlenecek yol ve yöntemler de o kadar önemlidir.
Mustafa Kemal Atatürk’ün de ifade ettiği gibi “Atılacak her adım,
verilecek kararlar, gerçeklerden, ihtiyaçlardan doğmalı, gerçeklere, ihtiyaçlara dayanmalı, ayrıca mutlaka bir gelişme amacına
yönelmeli”dir.
KAYNAKÇA
Acun,Hakkı, (2000) “Yozgat ve Yöresi Türk Devri Yapıları” Osmanlı
Devleti ve Bozok Sancağı. Türk Ocakları Yozgat Şb.Yayınları, Tarih ve
Kültür Serisi-No:1,Yozgat. s.79-132.
Arlı, Mustafa, Ilgaz, F. (1992) “Türk El Sanatları Atlası Üzerinde
Yöntem ve Öneriler” IV. Milletlerarası Türk Halk Kültürü Kongresi
Bildirileri. Ankara.
Atagök,Tomur (1995), “Çağdaş Müzecilik Uygulamaları için
Müzecilik Eğitimi” II. Müzecilik Semineri Bildirileri. 19-23 Eylül.
İstanbul. s.3.
Aytaç, Çetin, (1982) El Dokumacılığı, M.E.B. Yayınevi. İstanbul
Barışta,Örcün.(2003) “Halk Bilimi Müzeciliği ve El Sanatları”
Türkiye de Halk Bilimi Müzeciliği ve Sorunları Sempozyumu Bildirileri.
G.Ü. THBMER. Yayını. Ankara.
Barışta, H. Örcün. (1999) Osmanlı İmparatorluğu Dönemi Türk
İşlemeleri. Kültür Bakanlığı Yayınları: 2342.T.T.K. Basımevi, Ankara.
Barışta, H. Örcün. (1995) Türk İşleme Sanatı Tarihi. Gazi Üniversitesi,
Yayın No: 201. G.Ü. İletişim Fakültesi Basımevi; Ankara.
1058
Baykasoğlu, Nursel. (1994) Suzeni (İlme-Kasnak İşi) G.Ü. Mesleki
Eğitim Fakültesi Yayın No:8, Ankara.
Cansız, İsmail. (2000) “Osmanlı Döneminde Yozgat ta Sosyal ve
Kültürel Hayat” Osmanlı Devleti ve Bozok Sancağı. Türk Ocakları
Yozgat Şb.Yayınları, Tarih ve Kültür Serisi-No: 1. Yozgat s. 220-251.
Karpuz, Haşim (2003) “Dünya ve Türkiye de Halk Bilimi Müzeciliği
Üzerine Genel Bir Değerlendirme” Türkiye de Halk Bilimi Müzeciliği
ve Sorunları Sempozyumu Bildirileri. G. Ü. THBMER. Yayını.Ankara. s.
180-186.
Koç, Fatma-Pamuk, Beyhan. “Geleneksel Türk Giyim Kuşamının
Derlenmesi ve Belgelenmesinde Uygulanacak Bir Dökümantasyon
Denemesi” Türkiye de Halk Bilimi Müzeciliği ve Sorunları Sempozyumu
Bildirileri. G.Ü. THBMER. Yayını. Ankara. 6. 243-255.
Koçu, Reşat Ekrem. (1996) Türk Giyim,Kuşam ve Süslenme Sözlüğü.
Güncel Yayıncılık: 18. İstanbul.
Korkusuz, Süheyla, (1971) Nakış Temel Bilgileri, Tekniği Uygulamalar
ve Örnekleri. Ankara.
Örnek, Sedat Veyis (1977) Türk Halk Bilimi. Türkiye İş bankası Kültür
yayınları:180, Ankara.
Özbel, Kenan. (1945) El Sanatları I Anadolu Çorapları. C.H.P. Halk
Evleri Bürosu Yayını, Ankara.
Öztürk, İsmail. (1998) Geleneksel Türk El Sanatlarına Giriş. Ürün
yayınları, Ankara.
Öztürk, İsmail. (1985) 4.Ulusal El sanatları Sempozyumu Bildirileri.
9 Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Yayınları, No:25. İzmir.
Özder, Lale. (1999) İç Anadolu Bölgesi Geleneksel Kadın Başlıkları.
Kültür Bakanlığı Yayınları: 2330/22. Ankara.
Markaloğlu, Şehdabe. (2004) Dival İşleme (Sırma-Maraş İşi) Özkan
Matbaacılık, Ankara.
Yozgat 1991 İl Yıllığı (1991). Sevinç Matbaası.Ankara.
İNTERNET
http://www.yozgatmuzesi.gov.tr/muze.html
Download

BAYKASOĞLU, Nursel – YALÇINKAYA, Tomris