ATASU ENERJİ ÜRETİMİ A.Ş.
DİLEKTAŞI BARAJI, REGÜLATÖR
VE HES PROJESİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ (ÇED)
RAPORU
Hakkari ili, Yüksekova İlçesi, Gökyurt Köyü, Dilektaşı Köyü,
Dibekli Köyü, Ortaç Köyü, Salkımlı Köyü, Tatlı Köyü ve
Armutdüzü Köyü; Nehil Çayı Üzerinde
ÇED Raporu
Nihai ÇED Raporu
ppm kirlilik önleme ve yönetimi
dan. müh. inş. taah. san. ve tic. ltd. şti.
Mustafa Kemal Mah. Dumlupınar Bulv. No: 266
Tepe Prime İş Merkezi No: B-85 Çankaya/ANKARA
Tel: (312) 231 41 69 – 230 23 62
Fax: (312) 230 23 69
e-posta : [email protected]
ANKARA
HAZİRAN - 2014
Telefon Numarası :
Faks Numarası :
Atasu Enerji Üretimi A.Ş.
Turan Güneş Bulvarı, Galip Erdem Caddesi, No:11
Çankaya/ANKARA
0312 492 03 06
0312 490 94 51
Projenin Adı :
Dilektaşı Barajı, Regülatör ve HES Projesi
Proje Bedeli :
285.575.119 TL
Hakkari ili, Yüksekova İlçesi, Gökyurt Köyü, Dilektaşı
Köyü, Dibekli Köyü, Ortaç Köyü, Salkımlı Köyü, Tatlı
Köyü ve Armutdüzü Köyü; Nehil Çayı Üzeri
Proje için seçilen yerin koordinatları, Bölüm II.2, Tablo
II.2.2’de verilmektedir.
Proje kapsamında bulunan ünitelerden;
Dilektaşı-1 Barajının maksimum depolama hacmi 27.19 hm³
olup, Mülga 17.07.2008 tarihli, 26939 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürülüğe giren ÇED Yönetmeliği
ve Mülga 30.06.2011 tarihli, 27980 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan
“Çevresel
Etki
Değerlendirmesi
Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik”,
Ek-I Çevresel Etki Değerlendirmesi Uygulanacak Projeler
Listesi, Madde 15 Su depolama tesisleri (Göl hacmi 10
milyon m3 ve üzeri olan baraj ve göletler.),
31.25 MWm; 30.00 MWe kurulu gücündeki HES-1 ve
104.17 MWm; 100.00 MWe kurulu gücündeki HES-2, Ek-I
Çevresel Etki Değerlendirmesi Uygulanacak Projeler
Listesi, Madde 16 – Kurulu gücü 25 MWm ve üzeri olan
nehir tipi santraller.” kapsamında yer almaktadır.
Proje Sahibinin Adı :
Adresi :
Proje İçin Seçilen Yerin Açık
Adresi (İli, İlçesi, Mevkii) :
Projenin İçin Seçilen Yerin
Koordinatları, Zone :
Projenin ÇED Yönetmeliği
Kapsamındaki Yeri
(Sektörü, Alt Sektörü)
ÇED Raporu’nu Hazırlayan
Kuruluşun Adı :
PPM Kirlilik Önleme ve Yönetimi Dan. Müh. İnş.Taah.
San. ve Tic. Ltd. Şti.
ÇED Raporu’nu Hazırlayan
Kuruluşun Adresi, Telefon
ve Faks Numaraları :
Mustafa Kemal Mah. Dumlupınar Bulvarı No: 266,
Tepe Prime İş Merkezi B-85, Çankaya/ ANKARA
Tel No: (312) 231 41 69 - (312) 230 23 62
Faks No: (312) 230 23 69
ÇED Raporunu Hazırlayan
Kuruluşun Yeterlik Belgesi
No’su, Tarihi:
ÇED Raporu’nun Tarihi
(Gün, Ay,Yıl):
Belge No: 33
Tarih: 08.07.2013
03.06.2014
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
ĠÇĠNDEKĠLER LĠSTESĠ
Ġçindekiler Listesi
Tablolar Listesi
ġekiller Listesi
Ekler Listesi
Kısaltmalar
i
ix
xiii
xv
xvi
BÖLÜM I: PROJENĠN TANIMI VE AMACI (Proje konusu faaliyetin tanımı, ömrü, hizmet
amaçları, projede kurulacak tesislere ait karakteristik verileri gösteren tablo (Su Alma Kotu,
Türbin Eksen Kotu, Brüt DüĢü, Santral Tipi, Net DüĢü Türbin Tipi, Ünite Sayısı, Ünite Gücü,
Kurulu Güç (MWm/MWe), Firm Enerji, Sekonder Enerji, Toplam Enerji, Proje Debisi,
Türbin Verimi, Jeneratör Verimi, Trafo Verimi vb.), pazar veya hizmet alanları ve bu alan
içerisinde ekonomik ve sosyal yönden ülke, bölge ve/veya il ölçeğinde önem ve gereklilikleri,
proje alanı ve çevresindeki su kaynaklarının görünebileceği, ölçekte renkli harita üzerinde su
kaynakları yerleri ve proje alanına mesafeleri, Rapor hazırlanırken proje kapsamındaki tüm
iĢlemlerin DSĠ tarafından onaylanmıĢ olan Fizibilite Raporuna uygun olarak hareket edilmesi
ve buna iliĢkin bilgi ve su kullanma anlaĢması hakkında bilgi) ................................................. 1
BÖLÜM II: PROJE ĠÇĠN SEÇĠLEN YERĠN KONUMU ....................................................... 12
II.1. Projenin yeri (Ġlgili Valilik veya Belediye tarafından doğruluğu onanmıĢ olan proje
yerinin, lejant ve plan notlarının da yer aldığı onanlı Çevre Düzeni Planı ve Ġmar Planları
üzerinde, bu planlar yoksa mevcut arazi kullanım haritası üzerinde gösterimi), ..................... 12
II.2. Proje kapsamındaki (varsa malzeme ocağı, beton santrali ve kırma-eleme dahil)
ünitelerin konumu, teknik altyapı üniteleri, idari ve sosyal üniteler, varsa diğer üniteler, bunlar
için belirlenen kapalı ve açık alan büyüklükleri, bu ünitelerin proje alanı içindeki
konumlarının vaziyet planı, proje kapsamında yer alan ünitelerin ve geçici-nihai depolama
alanlarının 1/25.000, 1/5000 ve/veya 1/1000‟lik haritalar üzerinde gösterimi) ġantiye yerleĢim
planı, hafriyat döküm sahaları, baraj, regülatör, tünel, yükleme havuzu, cebri boru, santral
binası, (birbirleri ile olan mesafeleri de belirtilmesi) v.b. yapılara ait plan ve kesitler ile yağıĢ
alanı ve akım gözlem istasyonlarını gösterir çizimler teknik resim standartlarına uygun olarak,
proje ünitelerinin yerlerini (koordinatlarını) içeren sayısal CD (ED 50 formatında)............... 17
BÖLÜM III: PROJENĠN EKONOMĠK VE SOSYAL BOYUTLARI .................................... 29
III.1. Projenin gerçekleĢmesi ile ilgili yatırım programı ve finans kaynakları, bu
kaynakların nereden temin edileceği, ....................................................................................... 29
III.2. Projenin gerçekleĢmesi ile ilgili iĢ akım Ģeması veya zamanlama tablosu, ........... 31
III.3. Projenin fayda-maliyet analizi, .............................................................................. 32
III.4. Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleĢmesine bağlı olarak, proje
sahibi veya diğer yatırımcılar tarafından gerçekleĢtirilmesi tasarlanan diğer ekonomik, sosyal
ve altyapı projeleri, ................................................................................................................... 33
III.5. Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleĢebilmesi için zaruri olan ve
proje sahibi veya diğer yatırımcılar tarafından gerçekleĢtirilmesi planlanan diğer ekonomik,
sosyal ve altyapı projeleri, ........................................................................................................ 34
III.6. Proje için seçilen (baraj, regülatör ve HES‟in alanları, iletim tüneli güzergahları,
hafriyat depo sahaları) yerlerin mülkiyet durumu, kamulaĢtırma, yeniden yerleĢimin nasıl
yapılacağı, kamulaĢtırma kapsamında halkı bilgilendirme yöntemlerine iliĢkin bilgi, ............ 34
III.7. Diğer hususlar. ....................................................................................................... 35
BÖLÜM IV: PROJE KAPSAMINDA ETKĠLENECEK ALANĠN BELĠRLENMESĠ ve BU
ALAN IÇĠNDEKĠ MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLĠKLERĠN AÇIKLANMASI (*) .................
................................................................................................................................... 36
IV.1. Projeden etkilenecek alanın belirlenmesi, (etki alanının nasıl ve neye göre
belirlendiği açıklanacak ve etki alanı harita üzerinde gösterilecek)......................................... 36
i
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
IV.2. Etki Alanı Ġçerisindeki Fiziksel ve biyolojik çevrenin özellikleri ve doğal
kaynakların kullanımı, .............................................................................................................. 36
IV.2.1. Meteorolojik ve iklimsel özellikler,.................................................................... 36
IV.2.2. Jeolojik özellikler ............................................................................................... 48
IV.2.2.1. Bölgesel jeoloji, sahanın 1/25.000 ölçekli genel jeoloji haritası, stratigrafik
kolon kesitleri, .......................................................................................................................... 48
IV.2.2.2. Proje alanı jeolojisi, inceleme alanına ait büyük ölçekli (1/5000 ya da varsa
1/1000 ölçekli) jeoloji haritası ile proje kapsamındaki ünitelerin kesitleri, harita ölçekleri ve
lejantları metindekine uyun olmalı, yapılan büyütme ya da küçültmeler çizgisel ölçekte
gösterilmeli, jeolojik harita ve kesitlerin harita alma tekniğine uygun olarak hazırlanması
jeolojik bilgilerin formata uygun olarak detaylandırılması) .................................................... 52
IV.2.2.3. Kitle hareketleri (heyelan/moloz akması), duyarlılık analizi, heyelan risk
haritası, heyelan yağıĢ iliĢkisi................................................................................................... 57
IV.2.2.4. Proje sınırları içindeki alan için yamaç stabilizesi, yamaçlardaki kayma
hareketlerini gösteren harita, kayma analizi (hafriyat atığı olması durumunda da
uygulanmalıdır) ........................................................................................................................ 58
IV.2.2.5. Depremsellik (Bölge I. Derece deprem bölgesinde yer alması nedeni ile
faaliyet alanının diri faylara uzaklığı harita üzerinde gösterilmesi) ve doğal afet potansiyeli, 58
IV.2.2.6. Jeoteknik etüt raporu (proje kapsamındaki tüm ünitelerin detaylı jeoteknik
etütleri), .................................................................................................................................... 62
IV.2.3. Hidrojeolojik özellikler (yer altı su seviyeleri; halen mevcut her türlü keson,
derin, artezyen vb. kuyu; emniyetli çekim değeri; suyun fiziksel, kimyasal, bakteriyolojik
özellikleri; yeraltı suyunun mevcut ve planlanan kullanımı, debileri, proje alanına mesafeleri),
.................................................................................................................................................. 62
IV.2.4. Hidrolojik özellikler (yüzeysel su kaynaklarından deniz, göl, dalyan akarsu ve
diğer sulak alanların fiziksel, kimyasal, bakteriyolojik ve ekolojik özellikleri, bu kapsamda
akarsuların debisi ve mevsimlik değiĢimleri, taĢkınlar, su toplama havzası oligotrofik,
mezotrofik, ötrofik, distrofik olarak sınıflandırılması, sedimantasyon, drenaj, tüm su
kaynaklarının kıyı ekosistemleri), ............................................................................................ 62
IV.2.5 Kurulacak regülatörün su toplama havzası ile ilgili, Nehil Çayına iliĢkin en az 10
yıllık aylık maksimum, aylık minimum ve aylık ortalama debilerinin m3/sn olarak verilmesi,
.................................................................................................................................................. 65
IV.2.6. Projenin yer aldığı havzanın su kullanım durumu, (içme kullanma suyu amaçlı
herhangi bir su kaynağı havzasında kalıp kalmadığı, kalması durumunda yapılacak HES‟lerin
mutlak ve kısa mesafeli koruma alanının dıĢına çıkarılması v.s. dahil), yağıĢ-akıĢ iliĢkisi,
ekolojik potansiyeli, projenin kurulacağı su kaynağının/kaynaklarının uzun yıllara ait aylık
ortalama değerleri (m3/sn), akım gözlem istasyonları ve regülatör yerlerini temsil eden uzun
yıllara ait akım değerlerinin, ilgili kurum (bu verilerin temin edildiği kurum) onayı alınarak
sunulması, ................................................................................................................................. 66
IV.2.7. Yüzeysel su kaynaklarının mevcut ve planlanan kullanımı, varsa havza özelliği
(içme, kullanma, sulama suyu, elektrik üretimi, baraj, göl, gölet, su ürünleri üretiminde ürün
çeĢidi ve üretim miktarları), proje alanının içme ve kullanma suyu temin edilen kıta içi
yüzeysel su havzasında kalıp kalmadığı, söz konusu derenin harhangi bir içme suyu kaynağını
besleyip beslemediği, söz konusu dereden içme ve kullanma suyu alınıp alınmadığı,............ 69
IV.2.8. Toprak özellikleri ve kullanım durumu (toprak yapısı, arazi kullanım kabiliyeti,
sınıflaması, taĢıma kapasitesi, yamaç stabilizesi, kayganlık, erozyon, toprak iĢleri için
kullanımı, doğal bitki örtüsü olarak kullanılan mera, çayır vb.), ............................................. 69
IV.2.9. Tarım alanları (tarımsal alan varlığının olup olmadığı, var ise tarımsal geliĢim
proje alanları, sulu ve kuru tarım arazilerinin büyüklüğü, ürün desenleri ve bunların yıllık
üretim miktarları, ürünlerin ülke tarımındaki yeri ve ekonomik değeri), ................................ 69
ii
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
IV.2.10. Orman Alanları (ağaç türleri ve miktarları, kapladığı alan büyüklükleri ve
kapalılığı bunların mevcut ve planlanan koruma ve/veya kullanım amaçları, 1/25 000 ölçekli
MeĢcere haritası), ..................................................................................................................... 70
IV.2.11. Koruma alanları (Milli Parklar, Tabiat Parkları, Sulak Alanlar, Tabiat Anıtları,
Tabiatı Koruma Alanları, Yaban Hayatı Koruma Alanları, Biyogenetik Rezerv Alanları,
Biyosfer Rezervleri, Doğal Sit ve Anıtlar, Tarihi, Kültürel Sitler, Özel Çevre Koruma
Bölgeleri, Özel Çevre Koruma Alanları, Turizm Alan ve Merkezleri, Mera Kanunu
kapsamındaki alanlar, Projenin korunan alanlara uzaklıklarının 1/100.000‟lik ölçekli haritada
anlaĢılır ve renkli gösterilmesi) ................................................................................................ 70
IV.2.12. Faaliyet alanının mevcut çevresel özellikleri bölümünde yer alacak flora, fauna
ve biyoçeĢitlilik özelliklerinin belirlenmesine yönelik olarak detaylı araĢtırma ve arazi
çalıĢmaları, biyoçeĢitliliğe yönelik olarak yapılan arazi çalıĢmaları vejetasyon dönemini
kapsamalıdır. Yapılan biyolojik çeĢitlilik çalıĢması ile faaliyet alanı ve yakın çevresinin flora
ve fauna elemanlarının detaylı incelenmesi, alanın biyoçeĢitlilik özelliklei irdelenmeli ve
özellikle nesli tehlike altında, lokal endemik ve nadir türler belirlenmeli, faaliyet alanının
habitat yapısı ve ekosistem özellikleri detaylandırılmalıdır. .................................................... 77
IV.2.12.1. Flora; yapılacak arazi çalıĢmaları sonucu elde edilen flora elemanlarının
tümünü kapsayacak Ģekilde, familya, cins, tür, Türkçe adları, Endemizm durumu, fitocoğrafik
bölge, lokalite, tehlike kategorileri, korunma statüsü (Ulusal Mevzuat ve Uluslar arası
sözleĢmeler kapsamında koruma altında bulunan türler) ile ilgili elde edilen verilerin tablo
halinde gösterimi, Arazide yapılacak flora çalıĢmalarının vejetasyon döneminde
gerçekleĢtirilmesi ve bu dönemin belirtilmesi, flora için Türkiye Bitkileri Veri Servisi
(TUBĠVES) kullanılarak kontrol yapılması, (flora ve fauna elemanlarının tespiti alanlarında
uzman iki ayrı biyolog tarafından arazi çalıĢmaları yapılarak belirlenmeli, literatür çalıĢmaları
ile doğrulanmalı) ...................................................................................................................... 80
IV.2.12.2. Fauna; yapılacak arazi çalıĢmaları sonucu elde edilen fauna elemanlarının
(sürüngenler, memeliler, kuĢ vb. gruplar) familya, cins, tür, Türkçe adları, Endemizm durumu,
fitocoğrafik bölge, lokalite, tehlike kategorileri (IUCN), popülasyon durumu, korunma
statüsü, kayıt alma Ģekli (gözlem veya örnek) ile ilgili elde edilen verilerin tablo halinde
gösterimi, arazi çalıĢmalarının vejetasyon dönemi dikkate alınarak yapılması, ...................... 84
IV.2.13. Sucul flora ve fauna, iç sulardaki (göl, akarsu) canlı türleri (bu türlerin tabi
karakterleri, ulusal ve uluslararası mevzuatla koruma altına alınan türler; bunların üreme,
beslenme, sığınma ve yaĢama ortamları; bu ortamlar için belirlenen koruma kararları), ........ 86
IV.2.13.1. Endemik, hassas, nesli tehlike altındaki balık türleri için gerekli optimum su
yükseklikleri, miktarları, çözünmüĢ oksijen miktarı, su hızı gibi parametrelerin incelenerek,
projenin bu türler üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi, alınacak tedbirlerin belirtilmesi, 88
IV.2.14. Madenler ve Fosil Yakıt Kaynakları (rezerv miktarları, mevcut ve planlanan
iĢletilme durumları, yıllık üretimleri ve bunun ülke veya yerel kullanımlar için önemi ve
ekonomik değerleri), ................................................................................................................ 88
IV.2.15. Hayvancılık (türleri, beslenme alanları, yıllık üretim miktarları, bu ürünlerin
ülke ekonomisindeki yeri ve değeri), ....................................................................................... 90
IV.2.16. Peyzaj değeri yüksek yerler ve rekreasyon alanları, ......................................... 90
IV.2.17. Devletin yetkili organlarının hüküm ve tasarrufu altında bulunan araziler
(Askeri Yasak Bölgeler, kamu kurum ve kuruluĢlarına belirli amaçlarla tahsis edilmiĢ alanlar,
vb.),........................................................................................................................................... 90
IV.2.18. Proje yeri ve etki alanının mevcut kirlilik yükü, .............................................. 90
IV.2.19. Diğer özellikler. ................................................................................................ 90
IV.3. Sosyo-Ekonomik Çevrenin Özellikleri .................................................................. 90
iii
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
IV.3.1. Ekonomik özellikler (yörenin ekonomik yapısını oluĢturan baĢlıca sektörler,
yöresel iĢgücünün bu sektörlere dağılımı, sektörlerdeki mal ve hizmet üretiminin yöre ve ülke
ekonomisi içindeki yeri ve önemi, diğer bilgiler), ................................................................... 91
IV.3.2. Nüfus (yöredeki kentsel ve kırsal nüfus, nüfus hareketleri; göçler, nüfus artıĢ
oranları, ortalama hane halkı nüfusu, diğer bilgiler), ............................................................... 92
IV.3.3. Gelir (yöredeki gelirin iĢkollarına dağılımı, iĢkolları itibariyle kiĢi baĢına düĢen
maksimum, minimum ve ortalama gelir), ................................................................................ 92
IV.3.4. ĠĢsizlik (yöredeki iĢsiz nüfus ve faal nüfusa oranı), ........................................... 94
IV.3.5. Yöredeki sosyal altyapı hizmetleri (eğitim, sağlık, kültür hizmetleri ve bu
hizmetlerden yararlanılma durumu), ........................................................................................ 94
IV.3.6. Kentsel ve kırsal arazi kullanımları (yerleĢme alanlarının dağılımı, mevcut ve
planlanan kullanım alanları, bu kapsamda sanayi bölgeleri, konutlar, turizm alanları vb.), .... 96
IV.3.7. Diğer özellikler. .................................................................................................. 96
BÖLÜM V: PROJENĠN BÖLÜM IV‟DE TANIMLANAN ALAN ÜZERĠNDEKĠ ETKĠLERĠ
VE ALINACAK ÖNLEMLER (**): ....................................................................................... 97
V.1. Arazinin hazırlanması, inĢaat ve tesis aĢamasındaki projeler, fiziksel ve biyolojik
çevre üzerine etkileri ve alınacak önlemler (Regülatör, HES, Derivasyon tüneli, İletim hattı,
Cebri Boru ve Servis Yolları için varsa Malzeme Ocağı, Beton Santrali, Kırma-eleme tesisi,
v.b dahil), yapılacak tüm çalıĢmalar, inĢaat aĢamasındaki etkiler her bir regülatör, HES ve
bunlara ait iletim tesisleri ve diğer yapılar için ayrı ayrı irdelenecektir ................................... 97
V.1.1. Arazinin hazırlanması için yapılacak iĢler kapsamında nerelerde ve ne kadar
alanda hafriyat yapılacağı, hafriyat miktarı, hafriyat sırasında kullanılacak malzemeler,
patlayıcı maddeler, varsa patlama ile ilgili bilgiler etkiler ve alınacak önlemler, hafriyat artığı
toprak, taĢ, kum vb maddelerin nerelere taĢınacakları, nerelerde depolanacakları veya hangi
amaçlar için kullanılacakları, hafriyat döküm alanlarının koordinatları, özellikleri ve 1/1000
ölçekli plan ve kesit görünüĢleri ile birlikte hafriyat malzemesi düzenleme ve restorasyon
planı, alınacak görüĢler ve geçici depolama alanının özellikleri,............................................. 97
V.1.2. Arazinin hazırlanmasından baĢlayarak ünitelerin açılmasına dek sürdürülecek
iĢlerden, insan sağlığı ve çevre için riskli ve tehlikeli olanlar, sağlık koruma bandı mesafesi,
(Patlatma yapılması durumunda, patlatmaların kesinlikle galeri yöntemi ile yapılmayacağına
dair taahhüt, patlayıcıların yer altı suyuna ve dolaylı olarak suya etkilerinin araĢtırılması ve
patlatma yerine baĢka alternatiflerin açıklanması, patlayıcıların nerede tutulacağı), patlayıcı
miktarı ve cinsi arazi hazırlanmasında kullanılacak iĢler için kullanılacak aletler ve makineler,
acil eylem planı hakkında bilgi verilmesi, ............................................................................. 102
V.1.3. Proje kapsamındaki ulaĢım altyapısı planı, proje alanının karayollarına
uzaklıkları, karayoluna bağlantı yolları, ulaĢım için kullanılacak mevcut yolların zarar
görmemesi için alınacak tedbirler ile trafik güvenliği açısından alınacak önlemler, ulaĢtırma
altyapının inĢası ile ilgili iĢlemler, yeni yapılacak yolların özellikleri, kullanılacak
malzemeler, kimyasal maddeler, araçlar, makineler; altyapının inĢası sırasında kırma öğütme,
taĢıma, depolama gibi toz yayıcı mekanik iĢlemler, araç yükü, cinsi ve sayısı, artıĢın
hesaplanması, haritası (bu kapsamda alınacak görüĢler, izinler), ......................................... 107
V.1.4. Zemin emniyeti, regülatör ve kanal yapılarından su kaçağı olmaması için
yapılacak iĢlemler, .................................................................................................................. 109
V.1.5. Proje alanının taĢkın etüdü, taĢkın önleme ve drenaj ile ilgili iĢlemlerin nerelerde
ve nasıl yapılacağı, ................................................................................................................. 110
V.1.6. Proje alanı içindeki su ortamlarında herhangi bir amaçla gerçekleĢtirilecek kazı,
dip taraması, vb. iĢlemler nedeni ile çıkarılacak taĢ, kum, çakıl ve benzeri maddelerin miktarı,
nerelere taĢınacakları veya hangi amaçlar için kullanılacakları, dere yatağında yapılacak olan
çalıĢmaların etkileri (bulanıklık, suyun debisi vb) ................................................................. 112
iv
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
V.1.7. ĠnĢaat iĢlemleri süresince su ortamında, dere yatağında ve proje alanında mevcut
canlı türlerine (karasal ve sucul flora-fauna) olabilecek etkiler ve hassas türlerin ne Ģekilde
korunacağı, alınacak önlemler, ............................................................................................... 112
V.1.8. Proje kapsamındaki tesislerin (Baraj, Regülatörler, HES, iletim kanalı, tünel
yapımı ve servis yollarının v.s.) yapımı dolayısıyla kullanılacak malzemenin nereden, nasıl ve
ne miktarda temin edileceği, .................................................................................................. 116
V.1.9. ĠnĢaat aĢamasında kullanılmak üzere taĢocağı, kum ocağı, kil ocağı gibi malzeme
ocaklarının (açılması durumunda) sayısı, ocakların alan büyüklükleri, iĢletme alan
büyüklükleri ve koordinatları, yıllara bağlı planlanan üretim miktarları, uygulanacak üretim
yöntemleri, basamak yüksekliği, geniĢliği, Ģev açısı, basamak sayısı, ocakların baĢlangıç ve
nihai durumlarının imalat haritaları üzerinde gösterimi, ........................................................ 116
V.1.10. Malzeme ocağı açılıp açılmayacağının açıklanması, patlatma paterni, bir atımda
kullanılacak patlayıcı madde miktarı, taĢınımları, depolanmaları ve kullanımları, hava Ģoku ve
kaya fırlamaları hesaplarının yapılarak etkilerinin değerlendirilmesi, ................................... 117
V.1.11. Malzeme ocaklarında üretim miktarlarının çalıĢma süreleri (gün-ay-yıl), nakliye
güzergahları, ulaĢım altyapısı planı, altyapının inĢası ile ilgili iĢlemler, Ocak alanının
çevresinde yer alan en yakın yerleĢim birimleri, ocak alanına ait imalat haritası ve kesiti,
yakın çevresini de gösteren vaziyet planı, kullanılacak makine ekipmanları, ....................... 135
V.1.12. Kırma-eleme tesisinin kurulacağı alanın, teknolojisi, üretim miktarlarının
çalıĢma süreleri (gün-ay-yıl), ulaĢım altyapısı planı, altyapının inĢası ile ilgili iĢlemler, alanın
koordinatları, kapladığı alan büyüklüğü, tesis kapasitesi, tesis alanı çevresinde yer alan en
yakın yerleĢim birimleri, (toz gürültü v.s alınacak önlemler), tesis iĢ Ģeması, tesis alanının
mevcut kullanımı ve mülkiyeti, tesis alanının 1/25.000 ölçekli haritada gösterilmesi,
kullanılacak makine ekipmanları,........................................................................................... 136
V.1.13. Beton Santralı tesisinin kapasitesi, teknolojisi, üretim miktarlarının çalıĢma
süreleri (gün-ay-yıl), ulaĢım altyapısı planı, altyapının inĢası ile ilgili iĢlemler, kullanılacak
makine ekipmanları, ............................................................................................................... 136
V.1.14. Derivasyon (baraj ve regülatör inĢaat alanının kuru tutulabilmesi için akarsu
güzergahının geçici olarak değiĢtirilmesi) amacıyla veya diğer nedenlerle akarsu havzasında
yapılacak her türlü doldurma, kazıklar üzerine inĢaat ve benzeri iĢlemler ile bunların nerelerde
ne kadar alanı kaplayacağı ve kullanılacak malzemeler, araç ve makineler, ......................... 136
V.1.15. Olabilecek heyelanlara karĢı alınacak önlemler,.............................................. 137
V.1.16. Arazinin hazırlanması ve inĢaat alanı için gerekli arazinin temin edilmesi
amacıyla elden çıkarılacak tarım alanlarının büyüklüğü, bunların arazi kullanım kabiliyetleri
ve tarım ürün türleri, tarım arazilerinin tarım dıĢı amaçla kullanımı ile ilgili bilgiler, mera
alanları, projenin 1380 sayılı Su ürünleri Kanunu kapsamında değerlendirilmesi, ............... 138
V.1.17. Arazinin hazırlanması ve inĢaat alanı için gerekli arazinin temini amacıyla
kesilecek ağaçların tür ve sayıları, meĢcere tipi, kapalılığı, kesilecek ağaçların bölgedeki
orman ekosistemi üzerine etkileri, gerekli izinler, görüĢler, projenin ya da bir kısmının orman
alanı dıĢında olması halinde orman alanlarına mesafesi, etkilerin değerlendirilmesi, alınacak
tedbirler, ................................................................................................................................. 139
V.1.18. Su temini sistemi planı, nereden temin edileceği, suyun arazinin
hazırlanmasından baĢlayarak ünitelerin açılmasına dek yerine getirilecek iĢlemler sonucu
meydana getirilecek atık suların cins ve miktarları, bertaraf yöntemleri, deĢarj edileceği
ortamlar, bir kroki üzerinde atıksu hatları ile varsa arıtma tesisi yerinin gösterilmesi,
atıksuların biriktirilmesi halinde fosseptik planının Rapora eklenmesi, (projenin memba ve
mansabı dikkate alınarak su kalitesinin ilgili mevzuat kapsamında bir defaya mahsus çevre
iznine esas ölçüm ve değerlendirmesinin yapılması, analiz sonuçlarının rapora eklenmesi),
(alınacak gerekli görüĢler, izinler), ........................................................................................ 140
V.1.19. Yeraltı suyuna etkiler, ...................................................................................... 145
v
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
V.1.20. ĠnĢaat esnasında kırma, öğütme, yıkama-eleme, taĢıma ve depolama gibi toz
yayıcı iĢlemler, kümülatif değerler, ........................................................................................ 145
V.1.21. Arazinin hazırlanmasından baĢlayarak ünitelerin açılmasına dek meydana
gelecek katı atıkların cins ve miktarları, bu atıkların nerelere taĢınacakları veya hangi amaçlar
için kullanılacakları, ............................................................................................................... 167
V.1.22. Arazinin hazırlanmasından baĢlayarak ünitelerin açılmasına kadar yapılacak
iĢlemlerde kullanılacak yakıtların türleri, özellikleri, oluĢacak emisyonlar, .......................... 177
V.1.23. Arazinin hazırlanmasından baĢlayarak ünitelerin açılmasına dek yapılacak iĢler
nedeni ile meydana gelecek vibrasyon, gürültünün kaynakları ve seviyesi, kümülatif değerler,
................................................................................................................................................ 179
V.1.24. Arazinin hazırlanmasından baĢlayarak ünitelerin açılmasına dek yerine
getirilecek iĢlerde çalıĢacak personelin ve bu personele bağlı nüfusun konut ve diğer
teknik/sosyal altyapı ihtiyaçlarının nerelerde ve nasıl temin edileceği, ................................. 219
V.1.25. Proje alanında, peyzaj öğeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak saha
düzenlemelerinin (ağaçlandırmalar ve/veya yeĢil alan düzenlemeleri vb.) ne kadar alanda,
nasıl yapılacağı, bunun için seçilecek bitki ve ağaç türleri, ................................................... 219
V.1.26. Yeraltı ve yerüstünde bulunan kültür ve tabiat varlıklarına (geleneksel kentsel
dokuya, arkeolojik kalıntılara, korunması gerekli doğal değerlere) olabilecek etkilerin
belirlenmesi, ........................................................................................................................... 221
V.1.27. Diğer özellikler. ............................................................................................... 221
V.2. Projenin iĢletme aĢamasındaki projeler, fiziksel ve biyolojik çevre üzerine etkileri
ve alınacak önlemler, .............................................................................................................. 221
V.2.1. Proje kapsamındaki tüm ünitelerin özellikleri, hangi faaliyetlerin hangi ünitelerde
gerçekleĢtirileceği, kapasiteleri, ünitelerde üretilecek enerji üretim miktarları, (Santralın
çalıĢma süreleri) ..................................................................................................................... 221
V.2.2. Su kaynağına ait varsa diğer kullanım Ģekilleri (mansapta kalan yerleĢim
yerlerine iliĢkin su hakları, içme-kullanma, sulama, tarımsal faaliyetler, balık üretim tesisi vb)
ve etkileri (Projenin memba ve mansap kısmında yer alan diğer projelerin ekosistem
üzerindeki etkilerinin birlikte değerlendirilmesi), ................................................................. 221
V.2.3. Su Kullanım Hakları Raporuna (Regülatörün Yapılacağı Yer Esas alınarak Su
Kullanım Haklarının Belirlenmesi) iliĢkin açıklamalar ve öneriler ....................................... 223
V.2.4. Mansaba bırakılacak su hesabı (havza özellikleri, yatak ve kesit durumu, yağışakış ilişkisi, ekolojik potansiyel ve ekosistem unsurlarının ihtiyaçları, varsa ulusal ve uluslar
arası mevzuatla korunan balık türleri ve muhtemel ihtiyaçları, su hakları savaklanan sular ve
periyotları dikkate alınmalı), doğal akımlar ile çizilen debi süreklilik eğrileri ile uzun dönemli
akımları gösteren tablo-şekiller, Nehirdeki akımın son on yıllık akım değerleri, Enerji
üretimine başlanıldığında mansaba bırakılan su miktarı ölçümleri için ölçüm istasyonları yeri
(Doğal hayatın devamı için mansaba bırakılacak su miktarı projeye esas alınan son 10 yıllık
ortalama akımın en az %10‟u olacaktır. ÇED sürecinde ekolojik ihtiyaçlar göz önüne
alındığında bu miktarın yeterli olmayacağının belirlenmesi durumunda miktar
arttırılabilecektir. Doğa Koruma Milli Parklar Genel Müdürlüğü‟nün 15.03.2011 tarih ve
21767 sayılı yazısı uyarınca biyolojik çeşitliliğin devamının sağlanması için gerekli çevresel
akış miktarını belirlemek üzere Hidrojeoloji Mühendisi, Hidrobiyoloji ve Ekoloji bilim
dallarından en az doktora yapmış öğretim görevlilerince “Ekosistem Değerlendirme
Raporunun” hazırlanarak Rapora eklenmesi, Belirlenen bu miktara mansaptaki diğer teessüs
etmiş su hakları ayrıca ilave edilecek ve kesin proje çalışmaları belirlenen toplam bu miktar
dikkate alınarak yapılacaktır. Akımın son 10 yıllık ortalamanın % 10‟undan az olması halinde
tamamı bırakılacaktır. Havzada teessüs etmiş su hakları (içme suyu, sulama suyu tahsisleri,
balık çiftlikleri vs.) rapor içerisinde yer almalıdır.) [havzanın hidrolojik karakteri, ekolojik
vi
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
potansiyeli ile havzada önerilen diğer tesislerde alınan çevre koruma tedbirlerinin yanına
bırakılan miktarın enerji üretimine etkisinin dikkate alınması] ............................................. 223
V.2.5. Suyun temin edileceği kaynağın kullanılması sonucu su kalitesine ve su
ortamındaki canlılara (Can suyunun bırakılacağı güzergahtaki canlı türleri ve ekolojik
envanteri) olabilecek etkiler, proje için tespit edilen balık türlerine ait geçiĢ sistemleri ile
mansap can suyu çıkıĢ yerinin gösterildiği çizim (Balık geçidi ve merdivenleri çalıĢır duruma
geldiklerinde, içlerinin tam su dolu ve bölmelerin üzerinde su taĢıracak halde iĢlevsel olması,
gerektiğinde nehre kilitli olan ve kısmi göç yapan türlerin balık geçidi yaklaĢımını
bulmalarına yardımcı ilave donanım montajının dahil edilmesi) ........................................... 230
V.2.6. Kati proje aĢamasında; doğal hayatın devamlılığının sağlanabilmesi için dere
yatağına bırakılacak su miktarı ölçümleri, Akım Gözlem Ġstasyonu yerlerinin (AGĠ) istasyon
kurulmasına uygun olarak dizayn edilmesi, AGĠ kurulma aĢamasında ilgili DSĠ Bölge
Müdürlüğüne müracaat edilmesi ve söz konusu istasyonun ilgili firma tarafından GPRS
modemli cihazla donatılması ile ilgili iĢlemler, ..................................................................... 232
V.2.7. Ulusal ve uluslararası mevzuatla korunması gereken alanlar üzerine etkiler, ... 233
V.2.8. Suyun temin edileceği kaynağın kullanılması, su tutulması sonucu mansapta
olabilecek değiĢimler, bu değiĢimlerin su kalitesine ve su ortamındaki canlılara etkileri, doğal
yaĢam üzerine etkiler (heyelan, erozyon, nehir hidrolojisi, sucul yaĢam, sediment geliĢi vb.),
bu etkilerin ortadan kaldırılmasına yönelik alınacak önlemler (olabilecek heyelana karĢı
alınacak önlemler dahil), ........................................................................................................ 233
V.2.9. Yeraltı ve yüzeysel su kaynaklarına olabilecek etkiler (su kullanımı (tarım
alanlarının sulanması v.b.), proje debisi, iletim kanalının uzunluğu, Su kaynağı yatağının
geniĢliği, alüvyon yapısı içme suyu sondaj kuyu yerlerinin gösterilmesi, vb. parametrelerin
değerlendirilmesi ),................................................................................................................. 235
V.2.10. Orman alanlarına olabilecek etki (orman yangınları da dahil) ve bu etkilere karĢı
alınacak tedbirlerin tanımlanması, ......................................................................................... 235
V.2.11. Tarım alanlarına olabilecek etkiler ve bu etkilere karĢı alınacak tedbirlerin
tanımlanması, ......................................................................................................................... 237
V.2.12. Projenin iĢletilmesi sırasında çalıĢacak personelin ve bu personele bağlı nüfusun
konut ve diğer sosyal/teknik altyapı ihtiyaçlarının nerelerde, nasıl temin edileceği, ............ 237
V.2.13. Ġdari ve sosyal ünitelerde içme ve kullanma amaçlı suların kullanımı sonrasında
oluĢacak atık suların arıtılması için uygulanacak arıtma tesisi karakteristiği, prosesinin
detaylandırılması ve arıtılan atık suların içme suyu havzası dıĢına çıkarılması, ne miktarlarda,
nasıl verileceği, ....................................................................................................................... 237
V.2.14. Konut, sosyal ve idari tesislerden oluĢacak katı atık miktar ve özellikleri, bu
atıkların nerelere ve nasıl taĢınacakları veya hangi amaçlar için ve ne Ģekilde
değerlendirileceği, .................................................................................................................. 238
V.2.15. Proje ünitelerinin iĢletilmesi sırasında oluĢacak gürültünün kaynakları tesisin en
yakın yerleĢim birimine uzaklığı ve kontrolü için alınacak önlemler, ................................... 246
V.2.16. Proje alanında peyzaj öğeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak saha
düzenlemeleri, (ağaçlandırmalar ve /veya yeĢil alan düzenlemeleri v.b.) ne kadar alanda, nasıl
yapılacağı, bunun için seçilecek bitki ve ağaç türleri ............................................................. 247
V.2.17. Proje kapsamında yapılacak bütün tesis içi ve tesis dıĢı taĢımaların trafik (araç)
yükünün ve etkilerinin değerlendirilmesi. .............................................................................. 247
V.2.18. Projenin iĢletilmesi aĢamasındaki faaliyetlerden insan sağlığı ve çevre açısından
riskli ve tehlikeli olanlar, ........................................................................................................ 248
V.2.19. Diğer özellikler. ............................................................................................... 248
V.3. Projenin Sosyo-Ekonomik Çevre Üzerine Etkileri ............................................... 248
V.3.1. Proje ile gerçekleĢmesi beklenen gelir artıĢları; yaratılacak istihdam imkanları,
nüfus hareketleri, göçler, eğitim, sağlık, kültür, diğer sosyal ve teknik altyapı hizmetleri ve bu
vii
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
hizmetlerden yararlanılma durumlarında değiĢiklikler vb. (Projenin yapımı dolayısıyla
etkilenecek yöre halkı ile görüĢmeler yapılarak sosyolojik etkinin ortaya konulması) ......... 248
V.3.2. Çevresel fayda-maliyet analizi. .......................................................................... 249
V.3.3. Projenin gerçekleĢmesine bağlı olarak sosyal etkilerin değerlendirilmesi. (Proje
Alanı ve Etki Alanındaki tarım, hayvancılık, balıkçılık, arıcılık vb. faaliyetlere etkileri,
projenin inĢası ve iĢletmesi aĢamasında çalıĢacak insanlar ile yerel halk iliĢkileri, bunların
insan yaĢamı üzerine etkileri ve Sosyo-Ekonomik Açıdan Analizi, uygulamaya geçirilecek
sosyal sorumluluk projeleri) ................................................................................................... 250
BÖLÜM VI: ĠġLETME PROJE KAPANDIKTAN SONRA OLABĠLECEK VE
SÜREN ETKĠLER VE BU ETKĠLERE KARġI ALINACAK ÖNLEMLER....................... 251
V1.1. Arazi ıslahı ve Reklamasyon ÇalıĢmaları, .......................................................... 251
V1.2. Mevcut su kaynaklarına etkiler, .......................................................................... 251
VI.3. Olabilecek hava emisyonları, .............................................................................. 252
BÖLÜM VII: PROJENĠN ALTERNATĠFLERĠ .......................................................... 253
(Bu bölümde yer seçimi, teknoloji, alınacak önlemler, alternatiflerin karĢılaĢtırılması ve
tercih sıralaması belirtilecektir.) ............................................................................................. 253
BÖLÜM VIII: ĠZLEME PROGRAMI ......................................................................... 254
VIII.1. Faaliyetin inĢaatı için önerilen izleme programı, faaliyetin iĢletmesi ve iĢletme
sonrası için önerilen izleme programı ve acil müdahale planı, Çevre Yönetim ekibi,........... 254
VIII.2. ÇED Olumlu Belgesinin verilmesi durumunda, Yeterlik Tebliği‟nde “Yeterlik
Belgesi alan kurum/kuruluĢların yükümlülükleri” baĢlığı altında belirtilen hususların
gerçekleĢtirilmesi ile ilgili program. ...................................................................................... 259
BÖLÜM X: YUKARIDAKĠ BAġLIKLAR ALTINDA VERĠLEN BĠLGĠLERĠN
TEKNĠK OLMAYAN BĠR ÖZETĠ ....................................................................................... 260
(Projenin inĢaat ve iĢletme aĢamalarında yapılması planlanan tüm çalıĢmaların ve
çevresel etkiler için alınması öngörülen tüm önlemlerin, mümkün olduğunca basit, teknik
terim içermeyecek Ģekilde ve halkın anlayabileceği sadelikte anlatılması) ........................... 260
BÖLÜM IX: HALKIN KATILIMI .............................................................................. 261
(Projeden etkilenmesi muhtemel yöre halkının nasıl ve hangi yöntemlerle
bilgilendirildiği, proje ile ilgili halkın görüĢlerinin ve konu ile ilgili açıklamalar) ............... 261
BÖLÜM VIII: SONUÇLAR ........................................................................................ 263
(Yapılan tüm açıklamaların özeti, projenin önemli çevresel etkilerinin sıralandığı ve
projenin gerçekleĢmesi halinde olumsuz çevresel etkilerin önlenmesinde ne ölçüde baĢarı
sağlanabileceğinin belirtildiği genel bir değerlendirme, proje kapsamında alternatifler arası
seçimler ve bu seçimlerin nedenleri ) ..................................................................................... 263
Ekler (Raporun hazırlanmasında kullanılan ve çeĢitli kuruluĢlardan sağlanan bilgi,
belge ve tekniklerden rapor metninde sunulamayanlar)
Notlar ve Kaynaklar
ÇED Raporunu hazırlayanların tanıtımı
viii
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
TABLOLAR LĠSTESĠ
Tablo I. 1. Proje Ünitelerine Ait Özellikler ............................................................................... 4
Tablo II.2. 1. KuĢ UçuĢu Mesafeye Bağlı Olarak Proje Ünitelerine En Yakın YerleĢim
Yerleri (Yapı/ Konut) ....................................................................................................... 20
Tablo II.2. 2. Proje Kapsamındaki Ünitelerin Koordinatları ve Kapladıkları Alanlar ............ 21
Tablo III.2. 1. Zamanlama Tablosu ........................................................................................ 31
Tablo IV.2.1. 1. Basınç Değerleri ........................................................................................... 37
Tablo IV.2.1. 2. Sıcaklık Değerleri ......................................................................................... 37
Tablo IV.2.1. 3. Hakkâri Meteoroloji Ġstasyonu YağıĢ Verileri .............................................. 38
Tablo IV.2.1. 4. Nispi Nem Değerleri ..................................................................................... 39
Tablo IV.2.1. 5. Bölgedeki Sayılı Günler Değerleri ............................................................... 39
Tablo IV.2.1. 6. Rüzgârın Esme Sayıları (Aylık ve Yıllık) ..................................................... 42
Tablo IV.2.1. 7. Yönlere Göre Rüzgarın Mevsimlik Esme Sayıları Toplamı ......................... 43
Tablo IV.2.1. 8. Yönlere Göre Ortalama Rüzgar Hızı (m/s) ................................................... 46
Tablo IV.2.1. 9. Ortalama Rüzgar Hızı (m/s) .......................................................................... 47
Tablo IV.2.1. 10. Maksimum Rüzgar Hızı (m/s) .................................................................... 47
Tablo IV.2.4. 1. Göllerin Beslenme Durumları ....................................................................... 64
Tablo IV.2.5. 1. Regülatör-2 Yeri (Nehil çayı) Son On Yıla Ait Aylık Ortalama Akım
Değerleri (m3/s) ............................................................................................................... 65
Tablo IV.2.5. 2. DilektaĢı-1 Baraj Yeri (Nehil çayı) Son On Yıla Ait Aylık Ortalama Akım
Değerleri (m3/s) ............................................................................................................... 66
Tablo IV.2.11. 1. Proje Alanının Bir Bölümünün Ġçinde Bulunduğu Yüksekova Önemli KuĢ
Alanı‟na Ait Veriler ......................................................................................................... 75
Tablo IV.2.13.1. 1. Nehil Çayında Yakalanan Türün Ekolojik Özellikleri (Cows and
Welcomme, 1998) ............................................................................................................ 88
Tablo IV.3.3.1. Ġllerin Sosyo-Ekonomik GeliĢmiĢlik Sıralaması (2011) ................................ 92
Tablo IV.3.4.1. Hakkari Ġlinin ĠĢgücü Göstergeleri (15+ yaĢ) -2013-..................................... 94
Tablo IV.3.5.1. Okul Gruplarına ve Cinsiyete Göre OkullaĢma Oranları (%), 1995-1996 .... 95
Tablo V.1.1. 1. Tesis ĠnĢaat AĢamasında Kazı ÇalıĢması Yapılacak Üniteler ve Kazı Fazlası
Malzeme Miktarları .......................................................................................................... 97
Tablo V.1.3.1. Proje Kapsamında Kullanılacak Araçlardan Kaynaklı OluĢacak Araç Yükü 109
Tablo V.1.5.1. TaĢkın Hesap Sonuçları (m3/s) ...................................................................... 110
Tablo V.1.10. 1. Patlatma Paterni .......................................................................................... 120
Tablo V.1.10. 2. Patlatma Bilgileri ........................................................................................ 121
Tablo V.1.10. 3. W=70,55 lb Alınarak Hesaplanan Mesafeye Göre TitreĢim Hızı Değerleri
........................................................................................................................................ 125
Tablo V.1.10. 4. Bina Temeli TitreĢim Hızı (Vo) Değerlerine Bağlı Olarak Patlatma
Nedeniyle Hasar Görebilecek Bina Türleri (Forssbland, 1981). .................................... 126
Tablo V.1.10. 5. Proje Kapsamında Açılacak Olan Tünel Bilgileri ...................................... 127
Tablo V.1.10. 6. ĠletimTüneli-1‟de Yapılacak Olan Patlatma Tasarımında Bir Atımda
kullanılacak Delik Sayısı ve KartuĢ Miktarları .............................................................. 128
Tablo V.1.10. 7. Derivasyon Tünelindeki Patlatma Bilgileri ................................................ 129
Tablo V.1.10. 8. ĠletimTüneli-1‟de Yapılacak Olan Patlatma Tasarımında Bir Atımda
Kullanılacak Delik Sayısı ve KartuĢ Miktarları ............................................................. 131
Tablo V.1.10. 9. Ġletim Tüneli-1 Patlatma Bilgileri .............................................................. 131
Tablo V.1.10. 10. Ġletim Tüneli-1‟de Yapılacak Olan Patlatma Tasarımında Bir Atımda
Kullanılacak Delik Sayısı ve KartuĢ Miktarları ............................................................. 134
Tablo V.1.10. 11. Ġletim Tüneli-1 Patlatma Bilgileri ............................................................ 134
Tablo V.1.17. 1. Proje Kapsamındaki Kesilecek Ağaç Saysı ve Orman Alanı ..................... 140
ix
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Tablo V.1.18.1. SKKY Tablo 9.3 Atıksu DeĢarj Sektör: Kömür Hazırlama, ĠĢleme ve Enerji
Üretme Tesisleri (Termik Santraller ve Benzerleri) ....................................................... 143
Tablo V.1.18. 2. Evsel Nitelikli Atıksuların Bazı Tipik Özellikleri ...................................... 143
Tablo V.1.18.3. Evsel Nitelikli Atıksuların Alıcı Ortama DeĢarj Standartları ...................... 144
Tablo V.1.20.2. SKHKKY Ek-12 Tablo 12.6 Emisyon Faktörleri ....................................... 148
Tablo V.1.20.3. Proje Üniteleri ÇalıĢma Süreleri ve Kazı Fazlası Malzeme Miktarları ....... 148
Tablo V.1.20.4. ĠnĢaat AĢamasındaki Toz Emisyonu Kaynakları ......................................... 149
Tablo V.1.20.5. Projenin ĠnĢası Sırasındaki Kazı Yerleri ve Bu Kazı ĠĢlemlerinden
Kaynaklanacak Kontrolsüz Toz Emisyon Değerleri ...................................................... 150
Tablo V.1.20.6. Projenin ĠnĢası Sırasındaki Kazı Yerleri ve Bu Kazı ĠĢlemlerinden
Kaynaklanacak Kontrollü Toz Emisyon Değerleri ........................................................ 151
Tablo V.1.20.9. II. Grup Emisyon Kaynağı Ünitelerinden Kaynaklanan Havada Asılı
Partiküllerin Dağılımı (g/m3)........................................................................................ 156
Tablo V.1.20.10. II. Grup Emisyon Kaynağı Ünitelerinden Kaynaklanan Çöken Tozların
Dağılımı (mg/m2.saat) .................................................................................................... 157
Tablo V.1.20.11. III. Grup Emisyon Kaynağı Ünitelerinden Kaynaklanan Havada Asılı
Partiküllerin Dağılımı (g/m3)........................................................................................ 158
Tablo V.1.20.12. III. Grup Emisyon Kaynağı Ünitelerinden Kaynaklanan Çöken Tozların
Dağılımı (mg/m2.saat) .................................................................................................... 159
Tablo V.1.20.13. IV. Grup Emisyon Kaynağı Ünitelerinden Kaynaklanan Havada Asılı
Partiküllerin Dağılımı (g/m3)........................................................................................ 161
Tablo V.1.20.14. IV. Grup Emisyon Kaynağı Ünitelerinden Kaynaklanan Çöken Tozların
Dağılımı (mg/m2.saat) .................................................................................................... 162
Tablo V.1.20.15. V. Grup Emisyon Kaynağı Ünitelerinden Kaynaklanan Havada Asılı
Partiküllerin Dağılımı (g/m3)........................................................................................ 163
Tablo V.1.20.16. V. Grup Emisyon Kaynağı Ünitelerinden Kaynaklanan Çöken Tozların
Dağılımı (mg/m2.saat) .................................................................................................... 164
Tablo V.1.20.17. GeçiĢ Dönemi Uzun Vadeli ve Kısa Vadeli Sınır Değerleri ve Uyarı EĢikleri
(Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği) ............................................ 165
Tablo V.1.20.18. PM10 ve Çöken Toz Ġçin SKHKKY Ek-2 Tablo 2.2 „de verilen Yıllara
Göre Sınır Değerler ........................................................................................................ 166
Tablo V.1.20.19. Emisyon Gruplarına En Yakın YerleĢimlerin Tozdan Etkilenme Durumları
........................................................................................................................................ 166
Tablo V.1.22.1. Proje Kapsamında Kullanılacak Ekipmanlar .............................................. 177
Tablo V.1.22.2 Proje Kapsamında ĠnĢaat Alanlarında Kullanılacak Araçlar ve Yakıt
Miktarları ........................................................................................................................ 178
Tablo V.1.22.3 Motorin Özellikleri ....................................................................................... 178
Tablo V.1.22.4 EPA AP–42 Section 3.3 Gasoline ve Dizel Yakıtlar Ġçin Emisyon Ġçin
Emisyon Faktörleri ......................................................................................................... 178
Tablo V.1.22.5 Proje Kapsamında ĠnĢaat Alanında Bulunan Araçlardan Kaynaklı Emisyonlar
........................................................................................................................................ 178
Tablo V.1.23.1. ĠnĢaat ÇalıĢmaları Sırasında Kullanılacak Olan Toplam Makine ve
Ekipmanlar ..................................................................................................................... 179
Tablo V.1.23.3. Kullanılacak Makinelerin Motor Güçleri .................................................... 181
Tablo V.1.23.4. Proje kapsamında kullanılacak ĠĢ Makinaları Ses Gücü Seviyeleri ............ 181
Tablo V.1.23.5. I.Grup Gürültü Kaynağı Ġçerisinde Bir Arada ÇalıĢması Planlanan ĠĢ
Makineleri ve Ses Gücü Seviyeleri ................................................................................ 182
Tablo V.1.23.6. I.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Yükleyici, Kamyon, Ekskavatör,
Arazöz, Rock Drill, Transmixer, Beton Santrali ve Kırma-Yıkama-Eleme Tesisi Ġçin 4
Oktav Bandında Ses Basıncı Düzeyi .............................................................................. 183
x
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Tablo V.1.23.7. I.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Mesafelere Göre Her Bir Oktav Bandı
Ġçin Atmosferik YutuĢ Hesabı ........................................................................................ 184
Tablo V.1.23.8. I.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Mesafelere Göre 4 Oktav Bandı Ġçin
Net Ses Düzeyi ............................................................................................................... 184
Tablo V.1.23 9. I.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Düzeltme Faktörleri ......................... 185
Tablo V.1.23.10. I.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Kullanılacak Olan Makineler Ġçin 4
Oktav Bandında Net Ses Gücü Seviyeleri ...................................................................... 186
Tablo V.1.23.11. I.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Bütün Gürültü Kaynaklarının 4 Oktav
Bandında Mesafelere Göre Toplam Ses Düzeyi ............................................................ 187
Tablo V.1.23.12. II.Grup Gürültü Kaynağı Ġçerisinde Bir Arada ÇalıĢması Planlanan ĠĢ
Makineleri ve Ses Gücü Seviyeleri ................................................................................ 188
Tablo V.1.23.13. II.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Yükleyici, Kamyon, Ekskavatör,
Arazöz, Rock Drill ve Silindir Ġçin 4 Oktav Bandında Ses Basıncı Düzeyi .................. 188
Tablo V.1.23.14. II.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Mesafelere Göre Her Bir Oktav Bandı
Ġçin Atmosferik YutuĢ Hesabı ........................................................................................ 190
Tablo V.1.23.15. II. Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Mesafelere Göre 4 Oktav Bandı Ġçin
Net Ses Düzeyi ............................................................................................................... 190
Tablo V.1.23. 16. II.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Düzeltme Faktörleri ..................... 192
Tablo V.1.23.17. II.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Kullanılacak Olan Makineler Ġçin 4
Oktav Bandında Net Ses Gücü Seviyeleri ...................................................................... 193
Tablo V.1.23. 18. II.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Bütün Gürültü Kaynaklarının 4
Oktav Bandında Mesafelere Göre Toplam Ses Düzeyi ................................................. 195
Tablo V.1.23.19. III.Grup Gürültü Kaynağı Ġçerisinde Bir Arada ÇalıĢması Planlanan ĠĢ
Makineleri ve Ses Gücü Seviyeleri ................................................................................ 195
Tablo V.1.23.20. III.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Yükleyici, Kamyon, Ekskavatör,
Arazöz ve Silindir Ġçin 4 Oktav Bandında Ses Basıncı Düzeyi ..................................... 196
Tablo V.1.23.21. III.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Mesafelere Göre Her Bir Oktav
Bandı Ġçin Atmosferik YutuĢ Hesabı ............................................................................. 198
Tablo V.1.23.22. III. Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Mesafelere Göre 4 Oktav Bandı Ġçin
Net Ses Düzeyi ............................................................................................................... 198
Tablo V.1.23. 23. III.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Düzeltme Faktörleri .................... 200
Tablo V.1.23.24. III.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Kullanılacak Olan Makineler Ġçin 4
Oktav Bandında Net Ses Gücü Seviyeleri ...................................................................... 200
Tablo V.1.23.25. III.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Bütün Gürültü Kaynaklarının 4
Oktav Bandında Mesafelere Göre Toplam Ses Düzeyi ................................................. 202
Tablo V.1.23.26. IV.Grup Gürültü Kaynağı Ġçerisinde Bir Arada ÇalıĢması Planlanan ĠĢ
Makineleri ve Ses Gücü Seviyeleri ................................................................................ 203
Tablo V.1.23.27. IV.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Yükleyici, Kamyon, Ekskavatör,
Arazöz, Rock Drill ve Silindir Ġçin 4 Oktav Bandında Ses Basıncı Düzeyi .................. 203
Tablo V.1.23.28. IV.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Mesafelere Göre Her Bir Oktav
Bandı Ġçin Atmosferik YutuĢ Hesabı ............................................................................. 205
Tablo V.1.23.29. IV. Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Mesafelere Göre 4 Oktav Bandı Ġçin
Net Ses Düzeyi ............................................................................................................... 205
Tablo V.1.23. 30. IV.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Düzeltme Faktörleri ................... 207
Tablo V.1.23.31. IV.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Kullanılacak Olan Makineler Ġçin 4
Oktav Bandında Net Ses Gücü Seviyeleri ...................................................................... 208
Tablo V.1.23.32. IV.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Bütün Gürültü Kaynaklarının 4
Oktav Bandında Mesafelere Göre Toplam Ses Düzeyi ................................................. 209
Tablo V.1.23.33. V.Grup Gürültü Kaynağı Ġçerisinde Bir Arada ÇalıĢması Planlanan ĠĢ
Makineleri ve Ses Gücü Seviyeleri ................................................................................ 210
xi
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Tablo V.1.23.34. V.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Yükleyici, Kamyon, Ekskavatör,
Arazöz ve Silindir Ġçin 4 Oktav Bandında Ses Basıncı Düzeyi ..................................... 210
Tablo V.1.23.35. V.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Mesafelere Göre Her Bir Oktav Bandı
Ġçin Atmosferik YutuĢ Hesabı ........................................................................................ 212
Tablo V.1.23.36. V. Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Mesafelere Göre 4 Oktav Bandı Ġçin
Net Ses Düzeyi ............................................................................................................... 213
Tablo V.1.23. 37. V.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Düzeltme Faktörleri ..................... 214
Tablo V.1.23.38. V.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Kullanılacak Olan Makineler Ġçin 4
Oktav Bandında Net Ses Gücü Seviyeleri ...................................................................... 215
Tablo V.1.23.39. V.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Bütün Gürültü Kaynaklarının 4 Oktav
Bandında Mesafelere Göre Toplam Ses Düzeyi ............................................................ 217
Tablo V.1.23.40. ġantiye Alanı Ġçin Çevresel Gürültü Sınır Değerleri ................................. 217
Tablo V.1.23.41. Emisyon Gruplarına En Yakın YerleĢimlerin Gürültüden Etkilenme
Durumları ....................................................................................................................... 218
Tablo V.1.25.1. Peyzajda Kullanılacak Bitki Türleri, Dikim Zamanı, Dikilecek Birey Sayısı
ve Ġzleme Programı ........................................................................................................ 220
Tablo V.2.4. 1. Regülatör-2 ve DilektaĢı-1 Baraj Yeri Ġçin Doğa Koruma ve Milli Parklar
Genel Müdürlüğü‟nce Bırakılması Uygun Görülen Çevresel /Ekosistem Suyu (can suyu)
Miktarları (m3/sn) ........................................................................................................... 228
Tablo V.2.4. 2. Su Haklarına Ġlave Olarak Regülatör-2 ve DilektaĢı-1 Barajı‟ndan Bırakılacak
Can Suyu Miktarları (m3/s) ............................................................................................ 229
HES-1 ve HES-2 tesislerinde, DilektaĢı Barajı‟nda ve Ġletim Tüneli-2 içerisinde su
biriktirilmesine yoluyla da olsa can suyu dıĢında kalan tüm sular enerjiye
dönüĢtürülebilecektir. ..................................................................................................... 229
Tablo V.2.13.1. ĠĢletme AĢamasında OluĢacak Atıksu Ġçerisindeki Kirlilik Yükleri ........... 238
xii
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
ġEKĠLLER LĠSTESĠ
ġekil II.1. 1. Yerbulduru Haritası ............................................................................................ 13
ġekil II.1. 2. DilektaĢı-1 Baraj Aks Yerinden Görünüm ......................................................... 14
ġekil II.1. 3. HES-I Alanından Görünüm ................................................................................ 14
ġekil II.1. 4. DilektaĢı-2 Regülatör Alanından Görünüm ........................................................ 15
ġekil II.1. 5. Rezervuar Alanından Görünüm .......................................................................... 15
ġekil II.1. 6. HES –II Alanından Görünüm ............................................................................. 16
ġekil II.2. 1. Proje Ünitelerini Gösterir Uydu Görüntüsü-01 .................................................. 18
ġekil II.2. 2. Proje Ünitelerini Gösterir Uydu Görüntüsü-02 .................................................. 18
ġekil II.2. 3. Proje Ünitelerini Gösterir Uydu Görüntüsü-03 .................................................. 19
ġekil II.2. 4. Proje Ünitelerini Gösterir Uydu Görüntüsü-04 .................................................. 19
ġekil IV.2.1. 1. Basınç Değerleri Grafiği ................................................................................ 37
ġekil IV.2.1. 2. Sıcaklık Değerleri Grafiği .............................................................................. 38
ġekil IV.2.1. 3. Hakkâri Meteoroloji Ġstasyonu Aylık YağıĢ Değerleri (1975–2009) ............. 38
ġekil IV.2.1. 4. Nispi Nem Değerleri Grafiği .......................................................................... 39
ġekil IV.2.1. 5. Hakkâri Meteoroloji Ġstasyonu Tarafından Kaydedilen ġiddetli YağıĢ Analizi
Değerleri (1975–2009) ..................................................................................................... 40
ġekil IV.2.1. 6. Hakkâri Meteoroloji Ġstasyonu Tarafından Kaydedilen Ortalama Dolulu
Günler Sayısı (1975–2009) .............................................................................................. 40
ġekil IV.2.1. 7. Hakkâri Meteoroloji Ġstasyonu Tarafından Kaydedilen Ortalama Orajlı
Günler Sayısı (1975–2009) .............................................................................................. 41
ġekil IV.2.1. 8. Hakkâri Meteoroloji Ġstasyonu Tarafından Kaydedilen Ortalama Kar YağıĢlı
Günler Sayısı (1975–2009) .............................................................................................. 41
ġekil IV.2.1. 9. Hakkâri Meteoroloji Ġstasyonu Tarafından Kaydedilen Ortalama Kırağılı
Günler Sayısı (1975–2009) .............................................................................................. 41
ġekil IV.2.1. 10. Hakkâri Meteoroloji Ġstasyonu Tarafından Kaydedilen Ortalama Sisli Günler
Sayısı (1975–2009) .......................................................................................................... 42
ġekil IV.2.1. 11. Esme Sayılarına Göre Yıllık Rüzgâr Gülü ................................................... 43
ġekil IV.2.1. 12. Esme Sayılarına Göre Mevsimlik Rüzgar Diyagramları .............................. 44
ġekil IV.2.1. 13. Esme Sayılarına Göre Aylık Rüzgâr Diyagramları ...................................... 45
ġekil IV.2.1. 14. Ortalama Rüzgar Hızına Göre Yıllık Rüzgar Diyagramı ............................. 46
ġekil IV.2.1. 15. Ortalama Rüzgar Hızı Grafiği ...................................................................... 47
ġekil IV.2.1. 16. Maksimum Rüzgar Hızı Diyagramı ............................................................. 48
ġekil IV.2.2.1. 2. DilektaĢı Barajı ve Yakın Çevresinin GenelleĢtirilmiĢ Stratigrafik Kesiti .. 49
ġekil IV.2.2.5. 1. Hakkari Ġli Deprem Bölgeleri Haritası (Bayındırlık ve Ġskan Bakanlığı,
1996)................................................................................................................................. 59
ġekil IV.2.2.5. 2. Güneydoğu Anadolu Bölgesi ve Yakın Yöresinde Meydana Gelen Tarihsel
Depremler (AkbaĢ 1999‟dan AlınmıĢtır.) ........................................................................ 59
ġekil IV.2.2.5. 3. Proje Alanını Gösterir Diri Fay Haritası ..................................................... 61
ġekil IV.2.6. 1. Proje Yerinin YağıĢ Alanı Ġçi ve Çevresindeki YağıĢ Gözlem Ġstasyonlarını
Gösterir Bulduru Haritası ................................................................................................. 68
ġekil IV.2.11. 1. Önemli KuĢ Alanları Kriterleri ..................................................................... 76
ġekil IV.2.12. 1. Proje Alanındaki Riperian Vejetasyonu Gösterir Fotoğraf .......................... 78
ġekil IV.2.12. 2. Proje Alanındaki Step Vejetasyonu Gösterir Fotoğraf ................................. 79
ġekil IV.2.14. 1. Hakkari Ġli Maden Haritası ........................................................................... 89
ġekil V.1.2. 1. Exel Handidet Elektriksiz Kapsül Sistemi ve Gecikme Kombinasyonları .... 103
ġekil V.1.2. 2. Exel Handidet Bağlantı ġekli ......................................................................... 104
ġekil V.1.2. 3. Exel HTD Yüzey Bağlantı Elemanı ............................................................... 104
ġekil V.1.2. 4. Tünel Kesitinde Açılması Planlanan Deliklerin YaklaĢık Konumları ........... 105
xiii
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
ġekil V.1.2. 5. Tipik Bağlantı ġekli ....................................................................................... 105
ġekil V.1.2. 6. ANFO ve Jelatinit Dinamite Ait Örnek Fotoğraf .......................................... 106
ġekil V.1.3.1. Otoyollar ve Devlet Yolları Trafik Hacim Haritası ........................................ 108
ġekil V.1.5.1. DilektaĢı Barajı Olası En Büyük TaĢkın Hidrografı ....................................... 111
ġekil V.1.10. 1. Tipik Bağlantı ġekli ..................................................................................... 120
ġekil V.1.10. 1. Yapılan Tasarım Verilerine Göre Kaya Fırlama Mesafesi .......................... 122
ġekil V.1.18. 1. Çökeltim Havuzu ġematik Gösterimi .......................................................... 142
ġekil V.1.18.2. Paket Atıksu Arıtma Ünitesi ĠĢ Akım ġeması............................................... 145
ġekil V.1.20.1. I. Grup Emisyon Kaynağı Ünitelerinden Kaynaklanan Havada Asılı Tozların
Dağılım Grafiği (g/m3) ................................................................................................. 154
ġekil V.1.20. 2. I. Grup Emisyon Kaynağı Ünitelerden Çöken Tozların Dağılım Grafiği
(mg/m2.saat) ................................................................................................................... 155
ġekil V.1.20.3. II. Grup Emisyon Kaynağı Ünitelerinden Kaynaklanan Havada Asılı Tozların
Dağılım Grafiği (g/m3) ................................................................................................. 156
ġekil V.1.20.4. II. Grup Emisyon Kaynağı Ünitelerden Çöken Tozların Dağılım Grafiği
(mg/m2.saat) ................................................................................................................... 157
ġekil V.1.20.5. III. Grup Emisyon Kaynağı Ünitelerinden Kaynaklanan Havada Asılı Tozların
Dağılım Grafiği (g/m3) ................................................................................................. 159
ġekil V.1.20.6. III. Grup Emisyon Kaynağı Ünitelerden Çöken Tozların Dağılım Grafiği
(mg/m2.saat) ................................................................................................................... 160
ġekil V.1.20.7. IV. Grup Emisyon Kaynağı Ünitelerinden Kaynaklanan Havada Asılı Tozların
Dağılım Grafiği (g/m3) ................................................................................................. 161
ġekil V.1.20.8. IV. Grup Emisyon Kaynağı Ünitelerden Çöken Tozların Dağılım Grafiği
(mg/m2.saat) ................................................................................................................... 162
ġekil V.1.20.9. V. Grup Emisyon Kaynağı Ünitelerinden Kaynaklanan Havada Asılı Tozların
Dağılım Grafiği (g/m3) ................................................................................................. 164
ġekil V.1.20.10. V. Grup Emisyon Kaynağı Ünitelerden Çöken Tozların Dağılım Grafiği
(mg/m2.saat) ................................................................................................................... 165
ġekil V.1.23.1. I.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Mesafeye Bağlı Olarak Gürültü
Seviyeleri ........................................................................................................................ 187
ġekil V.1.23.2. II.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Mesafeye Bağlı Olarak Gürültü
Seviyeleri ........................................................................................................................ 195
ġekil V.1.23.3. III.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Mesafeye Bağlı Olarak Gürültü
Seviyeleri ........................................................................................................................ 202
ġekil V.1.23.4. IV.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Mesafeye Bağlı Olarak Gürültü
Seviyeleri ........................................................................................................................ 210
ġekil V.1.23.5. V.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Mesafeye Bağlı Olarak Gürültü
Seviyeleri ........................................................................................................................ 217
ġekil V.2.4. 1. EĠE 2621 Nolu AGĠ ile EĠE 2622 Nolu AGĠ Arasındaki Korelasyon Denklemi
........................................................................................................................................ 225
ġekil V.2.4. 2. EĠE 2630 AGĠ - EĠE 2622 AGĠ Günlük Akım Korelasyonu ......................... 225
ġekil V.2.4. 3. DilektaĢı-1Baraj Yeri Debi Süreklilik Eğrisi ................................................. 226
ġekil V.2.4. 4. Regülatör-2 Yeri Debi Süreklilik Eğrisi ........................................................ 226
ġekil VIII.1.1. Doğal Afet ve Kaza, Sabotaj ve Benzeri Durumlarda Uygulanacak Müdahale
Planı ................................................................................................................................ 258
ġekil IX. 1. Halkın Katılımı Toplantısı‟ndan Görünüm-01 ................................................... 261
ġekil IX. 2. Halkın Katılımı Toplantısı‟ndan Görünüm-02 ................................................... 262
xiv
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
EKLER LĠSTESĠ
Ek 1
Ek 2
Ek 3
Ek 4
Ek 5
Ek 6
Ek 7
Ek 8
Ek 9
Ek 10
Ek 11
Ek 12
Ek 13
Ek 14
Ek 15
Ek 16
Ek 17
Ek 18
Ek 19
Ek 20
Ek 21
Ek 22
Ek 23
Ek 24
Ek 25
Ek 26
Ek 27
Ek 28
Ek 29
Ek 30
1/25.000 Ölçekli Genel YerleĢim Planı
Proje Ünitelerine ĠliĢkin Plan ve Kesitler
1/25.000 Ölçekli Su Kayaklarının Yerlerini Gösterir Harita
Yüksekova Belediye BaĢkanlığı, Ġmar ve ġehircilik Müdürlüğü GörüĢ Yazısı
1/100.000 Ölçekli Mardin-Batman-Siirt-ġırnak-Hakkari Planlama Bölgesi Çevre
Düzeni Planı ve Lejantı
Etki Alanı Haritası
Su Kullanım Hakları Raporu
HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri Ġçin Değerlendirme Raporu
Onaylı Akım Değerleri
ÇED Ġnceleme ve Değerlendirme Formu
Sosyal Etki Değerlendirme Raporu
Halkın Katılımı Toplantısı Tutanağı
Kazı Fazlası Malzeme Alanlarına Ait Kesitler
Çevresel Etki Ġzleme Planı
1/50.000 Ölçekli Genel Jeoloji Haritası
Ünitelere Ait Jeoloji Haritaları ve Jeolojik Kesitler
Heyelan Haritası
Katı Atık Kabul Yazısı
Hakkari Meteoroloji Ġstasyonu Uzun Yıllar Meteoroloji Bülteni 1975-2009
Ekolojik Peyzaj Değerlendirme Raporu
Devlet Su ĠĢleri Genel Müdürlüğü 17. Bölge Müdürlüğü GörüĢ Yazısı
Van Valiliği Çevre ve ġehircilik Ġl Müdürlüğü GörüĢ Yazısı
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü GörüĢ Yazısı
MeĢcere Tipleri Tanıtım Tablosu
Fizibilite Onay Yazısı
1/100.000 Ölçekli Arazi Varlığı Haritası
Arazi Kullanım Durumunu Gösterir Topoğrafik Harita
Maden ĠĢleri Genel Müdürlüğü Mahallinde Tetkik Tutanağı
ER 3202794 Sayılı Ruhsat Alanına ĠliĢkin Muvafakatname
DSĠ Hidroelektrik Enerji Dairesi BaĢkanlığı GörüĢ Yazısı
xv
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
KISALTMALAR
AGĠ
AME
Bkz.
ÇED
dBA
DSĠ
EĠE
EPDK
ha
HES
Hz
IUCN
kg
km
L
m
MAK
mm
MW
m/s
m2
sa
s
SKHKKY
SKKY
HTĠYAKY
TL
TÜĠK
µ
Akım Gözlem Ġstasyonu
Acil Müdahale Ekibi
Bakınız
Çevresel Etki Değerlendirmesi
A-Ağırlıklı desibel
Devlet Su ĠĢleri Genel Müdürlüğü
Elektrik ĠĢleri Etüt Ġdaresi
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu
Hektar
Hidroelektrik Santralı
Hertz
Nesli Tükenme Tehlikesi Altında Olan Türlerin Kırmızı Listesi
Kilogram
Kilometre
Litre
Metre
Merkez Av Komisyonu
Milimetre
Mega Watt
Metre/saniye
Metrekare
Saat
Saniye
Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği
Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği
Hafriyat Toprağı, ĠnĢaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği
Türk Lirası
Türkiye Ġstatistik Kurumu
mikro
xvi
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
BÖLÜM I: PROJENĠN TANIMI VE AMACI (Proje konusu faaliyetin tanımı,
ömrü, hizmet amaçları, projede kurulacak tesislere ait karakteristik verileri gösteren
tablo (Su Alma Kotu, Türbin Eksen Kotu, Brüt DüĢü, Santral Tipi, Net DüĢü Türbin
Tipi, Ünite Sayısı, Ünite Gücü, Kurulu Güç (MWm/MWe), Firm Enerji, Sekonder
Enerji, Toplam Enerji, Proje Debisi, Türbin Verimi, Jeneratör Verimi, Trafo Verimi
vb.), pazar veya hizmet alanları ve bu alan içerisinde ekonomik ve sosyal yönden ülke,
bölge ve/veya il ölçeğinde önem ve gereklilikleri, proje alanı ve çevresindeki su
kaynaklarının görünebileceği, ölçekte renkli harita üzerinde su kaynakları yerleri ve
proje alanına mesafeleri, Rapor hazırlanırken proje kapsamındaki tüm iĢlemlerin DSĠ
tarafından onaylanmıĢ olan Fizibilite Raporuna uygun olarak hareket edilmesi ve buna
iliĢkin bilgi ve su kullanma anlaĢması hakkında bilgi)
Hakkari Ġli, Yüksekova Ġlçesi, Gökyurt Köyü, DilektaĢı Köyü, Dibekli Köyü, Ortaç
Köyü, Salkımlı Köyü, Tatlı Köyü ve Armutdüzü Köyü sınırları içerisinde, Nehil Çayı
üzerinde Atasu Enerji Üretimi A.ġ. tarafından “DilektaĢı Barajı, Regülatör ve HES
Projesi”nin kurulması ve iĢletilmesi planlanmaktadır.
Proje kapsamında bulunan ünitelerden;
DilektaĢı-1 barajının maksimum depolama hacmi 27.19 hm³ olup, Mülga 17.07.2008
tarihli, 26939 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürülüğe giren ÇED Yönetmeliği ve
Mülga 30.06.2011 tarihli, 27980 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanan “Çevresel Etki
Değerlendirmesi Yönetmeliğinde DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik”, Ek-I Çevresel
Etki Değerlendirmesi Uygulanacak Projeler Listesi, Madde 15 Su depolama tesisleri (Göl
hacmi 10 milyon m3 ve üzeri olan baraj ve göletler.),
31.25 MWm; 30.00 MWe kurulu gücündeki HES-1 ve 104.17 MWm; 100.00 MWe
kurulu gücündeki HES-2, Ek-I Çevresel Etki Değerlendirmesi Uygulanacak Projeler Listesi,
Madde 16 – Kurulu gücü 25 MWm ve üzeri olan nehir tipi santraller.” kapsamında yer
almaktadır.
Proje kapsamında yapı yerlerinde ihtiyaç duyulan malzeme için ocak açılmayacaktır.
Ġhtiyaç duyulan kaya, kum-çakıl, kil vb. malzemeler dıĢarıdan satın alma yoluyla temin
edilecektir.
Proje kapsamında ihtiyaç duyulan kaya malzeme için baraj gövdesine yaklaĢık 2.025 m
mesafede bulunan Sezgi Dan. Tasarım ĠnĢ. Müh. San. ve Tic. Ltd. ġti.‟ye ait ER 3159703
nolu saha ile baraj gövdesine yaklaĢık 960 m mesafede bulunan Bar-TaĢ ĠnĢ. Petrol Gıda Tur.
San. Tic. ve Paz. Ltd. ġti.‟ye ait ER 3202794 nolu çalıĢan alternatif sahalar da mevcuttur.
Proje kapsamında Kırma-Eleme Tesisi ve Hazır Beton Santrali kurulmayacak olup,
ihtiyaç dıĢarıdan satın alma yoluyla temin edilecektir.
Proje Konusu Faaliyetin Tanımı
Atasu Enerji Üretimi A.ġ tarafından Hakkari ili, Yüksekova Ġlçesi, Gökyurt Köyü,
DilektaĢı Köyü, Dibekli Köyü, Ortaç Köyü, Salkımlı Köyü, Tatlı Köyü ve Armutdüzü Köyü
sınırları içerisinde, Nehil Çayı üzerinde 31.25 MWm; 30.00 MWe (HES-1) ve 104.17 MWm;
100.00 MWe (HES-2) kurulu gücünde, “DilektaĢı Barajı, Regülatör ve HES Projesi”nin
gerçekleĢtirilmesi planlamaktadır.
1
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Proje kapsamında iki kademeli bir sistem geliĢtirilmiĢtir. Birinci kademe (1843 m- 1710
m) barajlı, ikinci kademe (1710 m-1435 m) ise regülatörlü sistem olarak planlanmıĢtır. Birinci
kademede DilektaĢı-1 Barajı ile alınan sular, sol sahilde 6.200 m uzunluğunda iletim tüneli ile
denge bacasına, sonra vana odasına ve buradan 160.00 m uzunluğundaki cebri boru ile 1.710
m kuyruksuyu kotunda bulunan DilektaĢı-1 HES„e iletilerek enerji üretilecektir.
Ġkinci kademede ise; DilektaĢı-1 HES‟den türbinlenen sular ve ara havza suları
DilektaĢı-2 Regülatörü rezervuarında toplanarak, sol sahilde 5.055 m uzunluğundaki enerji
tüneliyle denge bacasına, oradan da 346.30 m uzunluğundaki cebri boru ile Zap Suyu
üzerinde bulunan 1.435 m kuyruksuyu kotundaki DilektaĢı-2 HES‟e iletilerek enerji
üretilecektir. DilektaĢı-2 Regülatörü rezervuarlı bir regülatör olup 2.366 hm3‟lük bir depolama
yapabilmektedir.
Proje kapsamında Nehil çayının 1.710 m kuyruksuyu kotunda inĢa edilecek olan 31.25
MWm; 30.00 MWe kurulu gücündeki HES-1 ile toplam 82,64 GWh/yıl, 1.435 m kuyruksuyu
kotunda inĢa edilecek olan 104.17 MWm; 100.00 MWe kurulu gücündeki HES-2 ile de 234,29
GWh/yıl elektrik üretimi sağlanarak ulusal geliĢime katkıda bulunulması planlanmıĢtır.
Projenin amacı sadece elektrik enerjisi üretmek olup, sulama ve taĢkın kontrolü gibi amaçları
bulunmamaktadır.
HES-1‟de üretilen enerji, mansapta yapılacak olan DilektaĢı-2 HES Ģalt sahasına 34.5
kV‟luk enerji nakil hattı ile bağlanacaktır. DilektaĢı-1 HES ile DilektaĢı-2 HES yeri
arasındaki uzaklık 10.00 km‟dir. HES-2‟de üretilen enerji, planlanan Hakkari HES Ģalt
sahasına 154 kV‟luk enerji nakil hattı ile bağlanacaktır. Santral yeri ile Hakkari HES
arasındaki uzaklık 22.00 km‟dir. Enerji nakil hattı bu rapor kapsamında değerlendirilmeye
alınmamıĢ olup, güzergâhının kesinleĢmesi sonrasında Mülga 17.07.2008 tarih ve 26939
sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe giren ÇED Yönetmeliği ile Mülga 30.06.2011
tarih ve 27980 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe giren ÇED Yönetmeliğinde
DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik kapsamında ayrıca değerlendirilecektir.
DilektaĢı Barajı ve HES Projesi ilk defa EĠE tarafından 1987 yılında hazırlanan “Zap
Suyu Havzası Master Plan Raporu” içerisinde istikĢaf seviyesinde incelenmiĢtir. Bu raporda
Nehil çayı üzerinde 1.770 m talveg, 1.843 m su kotundaki barajdan alınan su sol sahilde
13+900 km‟lik tünel ile iletim sonunda tek kademede 1.430 m kotundaki santrala
düĢürülmüĢtür. EĠE master plan çalıĢmasında yıllık ortalama 442 hm3 akımın 255 hm3„ünün
regüle edilerek, 413 m brüt düĢüde 124.8 MW kurulu güçte 328 GWh enerji üretileceği
belirtilmektedir. Daha sonra DilektaĢı Barajı ve HES, 4628 sayılı yasaya göre DSĠ„nin
internetteki sitesinde Tablo 2‟de yayınlanmıĢ ve ihaleye çıkarılmıĢtır. Ġhaleyi alan “Atasu
Enerji Üretimi A.ġ.”, “Hidro Dizayn Mühendislik MüĢavirlik ġirketine” Aralık 2007‟de
DilektaĢı Barajı HES fizibilite raporunu hazırlatmıĢtır. Bu rapora göre iki kademeli nehir
santralı teklif edilmiĢtir. Menbada 1.843 m normal su kotundaki 1. kademe regülatörden
alınan su sol sahilde 13+493 km‟lik iletim (12+957 km‟si açık kanal, 0+247 km‟si tünel)
sonunda birinci kademede 1.710 m kotundaki santrala; ikinci kademede 1.710 m su (1.690 m
talveg) kotundaki regülatörden alınan su sol sahilde 5+055 km‟lik tünel ile iletilerek 1.435 m
kotundaki santrala düĢürülmüĢtür. Bu rapora göre DilektaĢı-1 HES, 37 MW kurulu güçte 92
GWh/yıl; DilektaĢı-2 HES, 89 MW kurulu güçte 235 GWh/yıl olmak üzere toplam 126 MW
kurulu güçte 327 GWh/yıl enerji üretilebileceği ortaya konulmuĢtur. Bu raporda ayrıca EĠE
çözümü olan tek kademeli uzun tünelli baraj santralı alternatifinde de 90 MW kurulu güçte
281 GWh/yıl enerji üretilebileceği gösterilmiĢtir.
2
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Daha sonra Atasu Enerji A.ġ. tarafından Nisan 2008 ve Temmuz 2008 tarihlerindeki
havzadaki alternatifleri sistematik olarak inceleyen “DilektaĢı HES Fizibilite Ek” ve “Ek
Revize” raporları hazırlanmıĢtır. Aralık 2007‟deki fizibilite raporunda incelenen barajlı ve
regülatörlü çözümler bu raporda mansaptan menbaya doğru sistematik olarak tekrar
incelenerek en uygun havza enerji kademeleri formülasyonu araĢtırılmıĢtır. Yapılan teknik ve
ekonomik çalıĢmalar sonucunda baĢlıca üç alternatifin diğerlerine göre öne çıktığı
görülmüĢtür.
Bunlar;
1.
2.
3.
Ġki kademeli (1. kademe barajlı; 2. kademe regülatörlü) çözüm (Alternatif B4),
Ġki kademenin de regülatörlü nehir santralı olduğu çözüm (Alternatif N2),
EĠE Master Plan Raporu‟nda verilen barajlı tek kademeli çözüm (Alternatif B1).
Aralık 2007‟deki fizibilite raporunda bu alternatiflerden iki kademeli (regülatörlü) nehir
santralı (Alternatif N2) çözümü teklif edilmiĢ; EĠE‟nin barajlı tek kademeli çözümü
(Alternatif B1) de baz çözüm olarak sunulmuĢtur.
Daha sonra EĠE ile ek raporda geliĢtirilen çözümler üzerinde yapılan görüĢmeler
sonucunda, EĠE„nin iki kademeli (1. kademe barajlı; 2. kademe regülatörlü) çözümü
(Alternatif B4) daha uygun görmesi üzerine “Hidro Dizayn Mühendislik MüĢavirlik
ġirketi“ tarafından hazırlanan “DilektaĢı Barajı ve HES Fizibilite Raporu” revize edilmiĢ ve
Kasım-2008 tarihli “DilektaĢı Barajı ve HES Revize Fizibilite Raporu” hazırlanmıĢtır.
Bu raporda iki kademeli havza enerji geliĢme planının 1. kademesi barajlı santral; 2.
kademesi ise yine ilk fizibilite raporunda teklif edilen regülatörlü santral olmaktadır. Menbada
1.843 m normal su kotundaki DilektaĢı Barajı‟ndan alınan su sol sahilde 6+200 km‟lik tünel
sonunda yine birinci kademede 1.710 m su kotundaki santrala; ikinci kademede ise 1.710 m
su (1.690 m talveg) kotundaki regülatörden alınan su sol sahilde 5+055 km‟lik tünel sonunda
1.435 m su kotundaki santrala düĢürülmektedir. Bu raporda ayrıca ilk fizibilite raporunda
verilen iki kademeli regülatörlü çözüm (Alternatif N2) ve EĠE çözümü (Alternatif B1) de
alternatifler olarak verilmektedir.
Hazırlanan iĢ bu ÇED raporunda Ġki Kademeli (1. kademe barajlı; 2. kademe
regülatörlü) Çözüm (Alternatif B4) ele alınmıĢ olup, söz konusu formülasyonun çevresel
etkileri ele alınmıĢ ve ÇED Raporu‟na esas oluĢturmuĢtur. Ġki Kademeli (1. kademe barajlı; 2.
kademe regülatörlü) Çözüm (Alternatif B4) formülasyonu için DSĠ Genel Müdürlüğü Etüd ve
Plan Dairesi BaĢkalığı‟ndan alınan Fizibilite Onay Yazısı Ek-25‟te verilmiĢtir.
ÇalıĢmalar sonucu belirlenen Ġki Kademeli (1. kademe barajlı; 2. kademe regülatörlü)
Çözüm (Alternatif B4) formülasyonunda;
-DilektaĢı-1 (Baraj) HES;
DilektaĢı-1 Barajı, Dolusavak, Derivasyon Tüneli, Memba Batardosu, Mansap
Batardosu, Dipsavak Yapıları, Sualma Yapısı, Enerji Tüneli, Kapak ġaftı, Denge Bacası,
Cebri Boru Ve Vana Odası, DilektaĢı-1 (Baraj) HES, Generatörler, Transformatörler
3
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
DilektaĢı-2 (Regülatör) HES;
DilektaĢı-2 Regülatörü, Çakıl Geçidi, Sualma Yapısı, Enerji Tüneli, Denge Bacası,
Cebri Boru Ve Vana Odası, DilektaĢı-2 (Regülatör) Hes, Generatörler, Transformatörler
bulunmaktadır.
Tablo I. 1. Proje Ünitelerine Ait Özellikler
DĠLEKTAġI-1 BARAJI
Amacı
Drenaj Alanı
Yıllık ortalama doğal akım
Mevcut durumda
Develope durumda
Proje Debisi
Yıllık ortalama türbinlenen akım
Mevcut durumda
Develope durumda
Regülasyon oranı
Mevcut durumda
Develope durumda
Toplam Gövde hacmi
Tipi
Memba Ģev eğimi
Mansap Ģev eğimi
Talveg kotu
Temel kotu
Kret kotu
Maksimum su kotu
Minimum su kotu
Baraj yüksekliği (talvegten)
Baraj yüksekliği (temelden)
Kret uzunluğu
Kret geniĢliği
Ölü hacim (sediment için)
Max. Su Seviyesinde Hacim
Min. Su Seviyesinde Hacim
Aktif hacim
Göl alanı (max. su seviyesinde)
Göl alanı (min. su seviyesinde)
Enerji tüneli taban kotu
DOLUSAVAK
Yeri
Tipi
Proje debisi (Qkat)
YaklaĢım kanalı kotu
EĢik kotu
EĢik yüksekliği
Brüt geniĢlik
Net geniĢlik
Orta ayak adedi
Orta ayak geniĢiği
Radyal kapak adedi
Kapak ebatları
ġüt kanalı geniĢiği
ġüt kanalı eğimi
ġüt kanalı uzunluğu
Enerji kırıcı tipi
Sıçratma eĢiği taban kotu
: Enerji üretimi
: 973.00 km2
: 385.38 hm3 (12.22 m3/s)
: 362.08 hm3 (11.48 m3/s)
: 32.42 m3/s
: 277.83 hm3 (8.81 m3/s)
: 261.23 hm3 (8.28 m3/s)
: % 72.09
: % 72.15
: 1 629 231 m³
: Önyüzü Beton Kaplı Kaya Dolgu Baraj
: 1.5 (Y) / 1.0 (D)
: 1.6 (Y) / 1.0 (D)
: 1775.00 m
: 1765.00 m
: 1848.00 m
: 1843.00 m
: 1821.00 m
: 73.00 m
: 83.00 m
: 278.14 m
: 10.00 m
: 6.16 hm³
: 27.19 hm³
: 9.08 hm³
: 18.11 hm³
: 1.55 km2
: 0.48 km2
: 1814.00 m
: Sol Sahilde
: Radyal kapaklı, karĢıdan alıĢlı
: 1309.00 m³/s
: 1833.00 m
: 1836.50 m
: 3.50 m
: 39.00 m
: 31.00 m
: 4 adet
: 2.00 m
: 5 adet
: 6.20 m (Y) X 7.50 m (D)
: 39.00 m
: % 20
: 50.70 m
: Sıçratma eĢiği
: 1821.85 m
4
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
DERĠVASYON TÜNELĠ
Yeri
Tünel tipi
Tünel kapasitesi (Q50)
Tünel iç çapı
Ortalama kaplama kalınlığı
Tünel giriĢ kotu
Tünel giriĢ kotu
Tünel eğimi
Tünel boyu
MEMBA BATARDOSU
Tipi
Kret kotu
Talveg kotu
Temel kotu
Talvegden yükseklik
Temelden yükseklik
Kret uzunluğu
Kret geniĢliği
Memba Ģev eğimi
Mansap Ģev eğimi
MANSAP BATARDOSU
Tipi
Kret kotu
Talveg kotu
Temel kotu
Talvegden yükseklik
Temelden yükseklik
Kret uzunluğu
Kret geniĢliği
Memba Ģev eğimi
Mansap Ģev eğimi
DĠPSAVAK YAPILARI
Sualma yapısı yeri
Sualma yapısı tipi
ġaft çapı
ġaft yüksekliği
ġaft üst kotu
Tıkaç betonu yeri
Cebri boru çapı
Cebri boru uzunluğu
Cebri boru et kalınlığı
SUALMA YAPISI
Yeri
Tipi
GiriĢ taban kotu
GiriĢ ağzı yükskeliği
GiriĢ ağzı geniĢlik
ENERJĠ TÜNELĠ
Tipi
Çapı
Ortalama kaplama kalınlığı
Tünel taban eğimi
Tünel proje debisi
Tünel boyu
KAPAK ġAFTI
Yeri
ġaft Çapı
ġaft yüksekliği
Üst yapı boyutları
: Sol Sahilde
: Dairesel, betonarme kaplamalı
: 492.80 m³/s
: 7.00 m
: 0.35 m
: 1785 m
: 1775 m
: 0.0328
: 304.00 m
: Kil çekirdekli kayadolgu
: 1798.50 m
: 1781.00 m
: 1779.00 m
: 17.50 m
: 19.50 m
: 152.45 m
: 8.00 m
: 2.0 (Y) / 1.0 (D)
: 1.6 (Y) / 1.0 (D)
: Kaya dolgu
: 1779.00 m
: 1774.00 m
: 1773.00 m
: 5.00 m
: 6.00 m
: 81.30 m
: 4.00 m
: 2.5 (Y) / 1.0 (D)
: 2.0 (Y) / 1.0 (D)
: Derivasyon tüneli Km = 0+35.05
: Sualma Ģaftı
: 6.00 m
: 34.50 m
: 1821.00 m
: Derivasyon tüneli Km = 0+189.40
: 2.00 m
: 70.00 m
: 27.39
: Sol sahil, enerji tüneli giriĢi
: Basınçlı, ızgaralı
: 1814.00 m
: 6.50 m
: 10.00 m
: Dairesel, beton kaplamalı
: 3.50 m
: 0.35 m
: 0.00454
: 32.42 m³/s
: 6.200,00 m
: Enerji tüneli Km = 0 + 46.20
: 6.00 m
: 34.10 m
: 10 X 10 x 12 m (H=12 m)
5
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Çevre düzenleme kotu
: 1848.00 m
Kapak adedi
: 2 adet
Kapak ebatları
: 4.00 X4.00 m
DENGE BACASI
Yeri
: Enerji tüneli Km : 5 940.00 m
Tipi
: Dairesel, betonarme
Çapı
: 15.00 m
Üst kotu
: 1863.50 m
Alt kotu
: 1787.00 m
Yükseklik
: 73.00 m
Maksimum su kotu
: 1853.50 m
Minimum su kotu
: 1799.40 m
CEBRĠ BORU VE VANA ODASI
Cebri boru iç çapı
: 2.90 m
Toplam cebri boru uzunluğu
: 160.00 m
Ortalama et kalınlığı
: 14.50 mm
Vana odası çevre kotu
: 1785.00 m
Vana odası geniĢilği
: 6.50 m
Vana odası uzunluğu
: 9.50 m
Vana odası yüksekliği
: 9.50 m
DĠLEKTAġI-1 (BARAJ) HES
Santral binası boyu
: 51.00 m
Santral binası eni
: 22.50 m
Proje debisi
: 32.42 m³/s
Kuyruksuyu kotu
: 1710.00 m
Toplam kurulu güç
: 30.00 MW
Ünite adedi
: 3 adet
Türbin tipi
: Francis-düĢey eksenli
Ünite Kurulu Güçleri
: 1 x 6.0 + 2 x 12.0 MW
Ünite Debileri
: 1 x 6.48 + 2 x 12.97 MW
Brüt düĢü (maksimum)
: 133.00 m
Net DüĢü (Ortalama)
: 125.50 m (mevcut durum)
Net DüĢü (Ortalama)
: 124.98 m (gelecek durum)
Senkron Hız
: 1 x 600 + 2 x 428.60 dev/dak
Spesifik Hız
: 1 x 128.10 + 2 x 129.41
Türbin Verimi
: 0.93
DĠLEKTAġI-1 HES YILLIK ENERJĠ ÜRETĠMĠ
Mevcut Durum
Firm enerji
: 25.13 GWh/yıl
Sekonder enerji
: 57.51 GWh/yıl
Toplam enerji
: 82.64 GWh/yıl
Develope Durum
Firm enerji
: 22.68 GWh/yıl
Sekonder enerji
: 55.04 GWh/yıl
Toplam enerji
: 77.71 GWh/yıl
GENERATÖRLER
Tipi
: 3 Fazlı senkron generatör
Sayısı
: 3 adet
Gücü
: 1 x 6 700 + 2 x 13 350 kVA
Güç Faktörü
: 0.90
Frekansı
: 50 Hz
Kutup Sayısı
: 1 x 5 çift (10 adet)
Kutup Sayısı
: 2 x 7 çift (14 adet)
Devir Sayısı
: 1 x 600 + 2 x 428.60
Generatör Verimi
: 0.975
TRANSFORMATÖRLER
Ünite Transformatörleri
Adedi
: 3 adet
Tipi
: Harici tip, 3 fazlı, yağ izoleli
Devamlı Gücü
: 1 X 8 000 + 2 x 16 000 kVA
6
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Anma Gerilimi
: 11/154 kV (+/- 2 x 2.5 %)
Frekansı
: 50 Hz
Bağlantı Grubu
: YNd 11
Soğutma ġekli
: ONAN
Verim
: 0.985
İç İhtiyaç Transformatörleri
Adedi
: 3 adet
Tipi
: Dahili tip, 3 fazlı, kuru ya da silikon yağlı
Devamlı Gücü
: 400 kVA
Anma Gerilimi
: 11 (+/- 2 x 2.5 %) / 0.4 kV
Frekansı
: 50 Hz
Bağlantı Grubu
: Dyn 5
Dilektaşı-2 (Regülatör) HES
DĠLEKTAġI-2 REGÜLATÖRÜ
Drenaj Alanı
: 1167.20 km²
Yıllık ortalama doğal akım (cansuyu düĢülmüĢ)
Mevcut durumda
: 14.56 m3/s (459.39 hm3)
Develope durumda
: 13.83 m3/s (436.03 hm3)
Proje Debisi
: 45.86 m³/s
Yıllık ortalama türbinlenen akım
Mevcut durumda
: 11.61 m3/s (366.19 hm3)
Develope durumda
: 11.03 m3/s (348.06 hm3)
Regülasyon oranı
Mevcut durumda
: % 79.71
Develope durumda
: % 79.82
Tipi
: KarĢıdan alıĢlı, radyal kapaklı
Talveg kotu
: 1685.00 m
Temel kotu
: 1682.00 m
Kret kotu
: 1706.00 m
Yükseklik (Talvegten)
: 21.00 m
Yükseklik (Temelden)
: 24.00 m
Kret uzunluğu (Brüt)
: 54.00 m
Kret uzunluğu (Net)
: 40.00 m
Orta ayak adedi
: 7 adet
Orta ayak geniĢiği
: 2.00 m
Radyal kapak adedi
: 8 adet
Kapak ebatları
: 5.00 m (Y) X 5.00 m (D)
Maksimum (Normal) su seviyesi
: 1710.00 m (Q500)
Çevre düzenleme kotu
: 1713.00 m
Enerji kırıcı tipi
: Tip-3 Havuz
Enerji kırıcı havuz üst kotu
: 1680.10 m
100 yıllık feyezan debisi (Q100)
: 608.00 m3/s
500 yıllık feyezan debisi (Q500)
: 753.00 m3/s
ÇAKIL GEÇĠDĠ
Çakıl geçidi eĢik kotu
: 1686.00 m
Çakıl geçidi temel kotu
: 1679.22 m
Çakıl geçidi ĠĢletme kapağı adedi
: 3 adet
Çakıl geçidi batardo kapağı adedi
: 3 adet
Çakıl geçidi geniĢliği
: 13.00 m
Çakıl geçidi kapak ebatları
: 3.00 m x 3.00 m
SUALMA YAPISI
Yeri
: Sol sahil
Tipi
: Basınçlı, Izgaralı
GiriĢ taban kotu
: 1689.50 m
GiriĢ ağzı yükskeliği
: 7.50 m
GiriĢ ağzı geniĢlik
: 10.00 m
ENERJĠ TÜNELĠ
Tipi
: Dairesel, beton kaplamalı
Çapı
: 3.80 m
Ortalama kaplama kalınlığı
: 0.38 m
7
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Tünel taban eğimi
: 0.00563
Tünel proje debisi
: 45.86 m³/s
Tünel boyu
: 5.055,00 m
DENGE BACASI
Yeri
: Enerji tüneli Km : 4 880.00 m
Tipi
: Dairesel, betonarme
Çapı
: 15.00 m
Üst kotu
: 1728.00 m
Alt kotu
: 1662.00 m
Yükseklik
: 66.00 m
ĠĢletme su kotu
: 1692.60 m
Maksimum su kotu
: 1723.00 m
Minimum su kotu
: 1676.80 m
CEBRĠ BORU VE VANA ODASI
Cebri boru iç çapı
: 3.45 m
Toplam uzunluğu
: 346.30 m
Ortalama et kalınlığı
: 26.83 mm
Vana odası yeri
: Enerji tüneli sonu
GeniĢilği
: 10.00 m
Uzunluğu
: 10.00 m
Yüksekliği
: 12.00 m
Çevre düzenleme kotu
: 1661.00 m
DĠLEKTAġI-2 (REGÜLATÖR) HES
Santral binası boyu
: 60.00 m
Santral binası eni
: 30.00 m
Proje debisi
: 45.86 m3/s
Kuyruksuyu kotu
: 1435.00 m
Çevre düzenleme kotu
: 1442.75 m
Toplam kurulu güç
: 100.00 MW
Ünite adedi
: 3 adet
Türbin tipi
: Francis – düĢey eksenli
Brüt düĢü (maksimum)
: 275.00 m
Net düĢü (ortalama)
: 269.56 m (mevcut durum)
Net düĢü (ortalama)
: 268.89 m (develope durum)
Ünite Kurulu Güçleri
: 3 x 33.33 MW
Senkron Hız
: 375 dev/dak
Spesifik Hız
: 72.57
Türbin Verimi
: 0.930
DĠLEKTAġI-2 HES YILLIK ENERJĠ ÜRETĠMĠ
Mevcut Durum
Firm enerji
: 62.66 GWh/yıl
Sekonder enerji
: 171.63 GWh/yıl
Toplam enerji
: 234.29 GWh/yıl
Develope Durum
Firm enerji
: 57.10 GWh/yıl
Sekonder enerji
: 165.68 GWh/yıl
Toplam enerji
: 222.77 GWh/yıl
GENERATÖRLER
Tipi
: 3 Fazlı senkron generatör
Sayısı
: 3 adet
Gücü
: 37 050 kVA
Güç Faktörü
: 0.90
Frekansı
: 50 Hz
Kutup sayısı
: 8 çift (16 adet)
Devir Sayısı
: 375
Generatör Verimi
: 0.975
TRANSFORMATÖRLER
Ünite Transformatörleri
Adedi
: 3 adet
Tipi
: Harici tip, 3 fazlı, yağ izoleli
8
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Devamlı Gücü
Anma Gerilimi
Frekansı
Bağlantı Grubu
Soğutma ġekli
Verim
İç İhtiyaç Transformatörleri
Adedi
Tipi
Devamlı Gücü
Anma Gerilimi
Frekansı
Bağlantı Grubu
: 3 X 40 000 kVA
: 11 / 154 kV (+/-2 x 2.5 %)
: 50 Hz
: YNd 11
: ONAN
: 0.985
: 3 adet
: Dahili tip, 3 fazlı, kuru ya da silikon yağlı
: 400 kVA
: 11 (+/- 2 x 2.5 %) / 0.4 kV
: 50 Hz
: Dyn 5
Proje kapsamında çalıĢanların sosyal ihtiyaçlarının karĢılanması, iĢ makinelerinin ve
nakliye kamyonlarının gerekli durumlarda bakım ve onarımlarının yapılabilmesi için baraj aks
yerinin yaklaĢık 3.100 m güneyinde Ģantiye alanı, kazı iĢleri sonucu oluĢacak hafriyatın
depolanması amacıyla 4 adet kazı fazlası malzeme alanı oluĢturulması planlanmaktadır.
ġantiye alanı içerisinde; prefabrik idari, teknik ve sosyal altyapı binaları bulunacaktır.
Projenin su kaynağı Zap Suyu Havzasında yer alan Nehil çayıdır. DilektaĢı Barajı ve
HES Projesinin de içinde yer aldığı Zap Suyu Havzası genel itibariyle dağlıktır. Zap Suyu,
Van Gölünü çevreleyen dağların güney yamaçlarından doğar. 2200 m kotundan itibaren
toplanarak bir dere halini alır. Sonra gittikçe büyüyerek orta büyüklükte bir nehir olur.
Türkiye içinde 200 km uzunlukta olan Anakol, 763 m kotunda Irak topraklarına dahil olur.
Zap Suyu‟nun bu mevkideki ortalama akımı 100 m3/sn civarındadır. Türkiyede doğarak Irak‟a
geçen Zap Suyu bir çok yankolu bünyesine almaktadır. Bundan baĢka Türkiye hudutları
içinde doğan Çınarcık, Uzundere, RubariĢin, ġemdinli ve Hacıbey Dereleri Zap Suyu ile
birleĢir. Zap Suyu daha sonra Irak topraklarında Büyük Zap Suyu ile birleĢerek Dicle Nehrine
karıĢır. Zap Suyuna karıĢan, üzerinde tesis tasarlanan önemli yan kollar, ġimĢat Deresi,
Karasu Deresi, Esenyamaç (Masat) Deresi, Nehil Çayı ve bunun kolları olan Büyükçay ile
Değirmendere, Cemilkatlı (Liman) Deresi ve üzerinde jeolojik nedenlerele tesis kurulamayan
ġort (Güzeldere) Deresidir.
Proje alanı yakın çevresinde birçok kuru dere bulunmakla birlikte, proje ünitelerinden
Kazı Fazlası Malzeme Alanı-1‟e yaklaĢık 80 m mesafede Kono deresi bulunmaktadır (Bkz.
Ek-3 1/25.000 Ölçekli Su Kayaklarının Yerlerini Gösterir Harita).
Projeye iliĢkin “Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım
Hakkı AnlaĢması Ġmzalanmasına ĠliĢkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik” uyarınca DSĠ
ile Su Kullanımı Hakkı ve ĠĢletme Esaslarına ĠliĢkin AnlaĢma imzalanacaktır.
Projeye ait 1/25.000 Ölçekli Genel YerleĢim Planı Ek-1‟de, proje kapsamındaki
Ünitelere ĠliĢkin Plan ve Kesitler Ek-2‟de verilmiĢtir.
Proje kapsamında faaliyetin gerçekleĢtirileceği alanda hukuku devam eden herhangi bir
hak (ruhsat) olup olmadığına dair Maden ĠĢleri Genel Müdürlüğü‟ne baĢvuruda
bulunulmuĢtur. Maden ĠĢleri Genel Müdürlüğü sistem kayıtlarında proje alanı ile çakıĢmalı
durumda ruhsat bulunması neticesinde, Genel Müdürlük tarafından 13.02.2013 tarih ve 873
sayılı olur yazısı ile mahallinde tetkik için heyet görevlendirilmiĢ, tetkik sonucunda Ek-28‟de
verilen tutanak imza altına alınmıĢtır.
9
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Ek-28‟de verilen tutanakta proje alanı ile çakıĢmalı durumda bulunan ER 3202794, ER
3211090, ER 3159703 ve ER 3252787 sayılı II-A Grubu iĢletme ruhsat sahalarında yapılan
tespitler sonucunda;
-ER 3202794 sayılı ruhsat sahasına ait iĢletme izni ile koruma alanının çakıĢtığı, Y:
425446 X: 4167241 koordinatında kırma-eleme tesisi, Y: 425397 X: 4167072 koordinatında
Ģantiye alanı olduğu,
-ER 3211090 sayılı ruhsatın iĢletme izni ile çakıĢmadığı, iĢletme izni içerisinde Y:
425637, X: 4166740 koordinatında Ģantiye alanı olduğu,
-ER 3159703 sayılı iĢletme ruhsatına ait iĢletme izin sahalarıyla çakıĢtığı, bu ruhsata ait
Y: 425067 X: 4166345 koordinatında Ģantiye sahası, Y: 425045 X: 4166275 koordinatında
ocak alanının mevcut olduğu,
-ER 3252787 sayılı iĢletme ruhsatına ait iĢletme izni ile baraj koruma alanının
çakıĢmadığı, ruhsat alanı ile kısmen çakıĢmalı olduğu; çakıĢma alanında ekonomik rezerve
sahip kalker oluĢumunun mevcut olmadığı belirtilmiĢtir.
Heyete katılan ER 3211090 sayılı ruhsat sahibi firma yetkilisi, aynı zamanda ER
3202794 sayılı ruhsat sahibinin firma yetkilisi olup;
-ER 3211090 sayılı ruhsat alanına ait iĢletme izni ile koruma alanının çakıĢmadığı,
Ģantiye alanı, kırma-eleme tesisi ve stok alanının koruma alanı ile çakıĢmaması nedeniyle
koruma alanının üretime engel teĢkil etmeyeceğini, ancak mevcut hakları saklı kalmak
Ģartıyla ileride ocakta yapılacak patlatmalara karĢı çıkılmaması ve üretime engel olunmaması
Ģartıyla uygun olacağını;
-ER 3202794 sayılı ruhsata ait iĢletme izni ile koruma alanının çakıĢtığı, bu ruhsata ait
kırma-eleme tesisi, Ģantiye binası, stok alanları ve ocakların bir kısmı koruma alanı içerisinde
kaldığı ve bu alanlara yatırım yapıldığı için konunun bu yönde değerlendirilmesi gerektiğini
beyan etmiĢtir.
Yukarıda belirtilen tutanak sonuçları göz önünde bulundurulduğunda, iĢbu proje alanı
ile çakıĢmalı durumda bulunan ER 3202794 sayılı ruhsat alanına iliĢkin ruhsat sahibinden
muvafakatname alınmıĢ olup (Bkz. Ek-29), ER 3159703 sayılı ruhsat alanına iliĢkin
çalıĢmalar devam etmektedir.
Projenin Ömrü
Projenin ekonomik ömrü 4 yıl sürecek inĢaat faaliyetlerinden sonra 50 yıl olarak
alınmıĢtır. Proje kapsamında kurulacak Ģantiye binası gibi yardımcı tesislerin ömrü ise 3 yıl
olacaktır. Proje ünitelerinin inĢaatının tamamlanması ile söz konusu tesisler baĢka projelerde
değerlendirilmek üzere sökülerek proje alanından uzaklaĢtırılacaktır. ġantiye vb. yapıların
söküldüğü alanlar eski haline getirilecek, bu alanlarda herhangi bir malzeme bırakılmayacak
ve alan çevre ile uyumlu hale getirilecektir.
10
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Hizmet Amaçları, Pazar veya Hizmet Alanları ve Bu Alan Ġçerinde Ekonomik ve
Sosyal Yönden Ülke, Bölge ve/veya Ġl Ölçeğinde Önem ve Gerekliliği
Türkiye elektrik sisteminin geliĢim analizi niteliğindeki “Orta ve Uzun Dönem ÜretimYatırım Planlaması” TEĠAġ Genel Müdürlüğü sorumluluğunda gerçekleĢtirilmekte ve bu
çalıĢmaların gerektirdiği donelerin HES‟lerle ilgili olanları DSĠ ve EĠE tarafından, termik
santrallarla ilgili olanları ise TEĠAġ tarafından sağlanmaktadır.
Türkiye elektrik enerjisi orta ve uzun dönem üretim projeksiyonları WASP modeline
göre yapılmaktadır. Orta ve Uzun Dönem planlama çalıĢmalarında kullanılan elektrik enerjisi
talep tahminleri ise Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (ETKB) tarafından MAED modeline
göre yapılmaktadır. Uzun dönem için 2020 hedef alınmıĢtır.
Üretilen senaryolarda yerli ve yenilenebilir kaynak niteliğindeki hidroelektrik
santralların öncelikle ele alınmaları öngörülmektedir. Planlamanın öngördüğü sürede HES
inĢaatlarının tamamlanması mümkün olursa Türkiye hidrolik kurulu gücü 2010 yılında 24935
MW‟a, 2020 yılında ise 29984 MW‟a çıkacaktır. Ancak, diğer yenilenebilir enerji
kaynaklarıyla birlikte hidrolik kurulu gücü 2010 yılındaki toplam kurulu gücün %38‟ini
oluĢturmasına rağmen, hidrolik kaynakların sınırlı, ülke ihtiyacının ise geliĢmeye paralel
olarak artması nedeniyle, bu oranın 2020 yılında %28‟e düĢmesi beklenmektedir. Yakıt
cinslerine göre kurulu güç dağılımına bakıldığında; 2010 yılında en büyük payın %38 ile
hidrolik ve yenilenebilir enerji kaynaklarına ait olacağı tahmin edilirken, 2020 yılında kurulu
gücümüzdeki en büyük payın %32 ile Doğalgaz‟la çalıĢan santrallara ait olacağı
öngörülmektedir.
DilektaĢı Barajı ve HES Tesislerinin iĢletilmesi, Türkiye ekonomisine ve enerji pazarına
katkıda bulunacağı gibi, yörede enerji imkanları yaratacak, ekonomiye ve istihdama gerek
inĢaat, gerekse iĢletme döneminde imkanlar getirecektir. Bunun yanı sıra Türkiye‟nin ürettiği
“yeĢil enerji” miktarına katkıda bulunacak, Kyoto Konferansı kararlarına göre, halihazırda
enerjilerinin en az %22‟sini yeĢil enerji olarak tüketmeleri gereken Avrupa ülkelerine enerji
ihracatı imkanına da katkı sağlayacaktır. Ayrıca, bu ve buna benzer santralların büyük oranda
yerli sermaye ile inĢa edilerek devreye girmesi, devlet kaynaklarının daha verimli
kullanılmasını da sağlayacak, karĢılığında döviz ödenen enerji kaynaklarına duyulan ihtiyacı
biraz olsun azaltacak ve değerlendirilemeyen yenilenebilir enerji kaynaklarımızın
değerlendirilmesine katkıda bulunacaktır.
11
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
BÖLÜM II: PROJE ĠÇĠN SEÇĠLEN YERĠN KONUMU
II.1. Projenin yeri (Ġlgili Valilik veya Belediye tarafından doğruluğu onanmıĢ olan
proje yerinin, lejant ve plan notlarının da yer aldığı onanlı Çevre Düzeni Planı ve Ġmar
Planları üzerinde, bu planlar yoksa mevcut arazi kullanım haritası üzerinde gösterimi),
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve HES Projesi, Hakkari Ġli, Yüksekova Ġlçesi, Gökyurt
Köyü, DilektaĢı Köyü, Dibekli Köyü, Ortaç Köyü, Salkımlı Köyü, Tatlı Köyü ve Armutdüzü
Köyü sınırları içerisinde, Nehil Çayı üzerinde yer almaktadır.
-Kazı Fazlası Malzeme Alanı-1 ve YaklaĢım Tüneli-1 Büyük Çiftlik Beldesi,
-Kazı Fazlası Malzeme Alanı-2, Denge Bacası-1, Vana Odası-1, Cebri Boru-1, HES-1
Dibekli Köyü,
-Regülatör Göl Alanı Dibekli Köyü ve Ortaç Köyü,
-Regülatör, Su Alma Yapısı-2 ve Kazı Fazlası Malzeme Alanı-3 Ortaç Köyü,
-Kazı Fazlası Malzeme Alanı-4, HES-2, Cebri Boru-2, Vana Boru-2, Denge Bacası-2
Yağmurlu Mahallesi,
-Enerji Tüneli-2 Yağmurlu Mahallesi, Salkımlı Köyü, Ortaç Köyü,
-Enerji Tüneli-1 Dibekli Köyü, Büyük Çiftlik Beldesi, BeĢatlı Köyü,
-DilektaĢı Barajı Göl Alanı ve ġantiye Alanı Suüstü Köyü sınırları içerisinde
bulunmaktadır.
Projenin gerçekleĢtirileceği söz konusu alan, 1/100.000 Ölçekli Mardin-Batman-Siirtġırnak-Hakkari Planlama Bölgesi Çevre Düzeni Planı‟nda yer almaktadır. 07.09.2012
tarihinde onaylanan “Mardin-Siirt-Batman-ġırnak-Hakkari Planlama Bölgesi 1/100.000
ölçekli Çevre Düzeni Planı”na askı sürecinde gelen itirazlar sonrasında; “Mardin-SiirtBatman-ġırnak-Hakkari Planlama Bölgesi 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı” (L47, M45,
M46, M47, M48, M51, M52, N45, N46, N47 ve N48 Paftaları), Plan Açıklama Raporu ve
Plan Hükümleri, Bakanlık Makamı‟nın 21/02/2013 tarihli ve 2737 sayılı Olur‟u ile 644 sayılı
Çevre ve ġehircilik Bakanlığı‟nın TeĢkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde
Kararname‟nin 7. maddesi uyarınca onaylanmıĢtır. 21.02.2013 tarihinde onaylanan MardinBatman-Siirt-ġırnak-Hakkari Planlama Bölgesi 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı
DeğiĢikliği‟ne askı sürecinde gelen itirazlar sonrasında Mardin-Batman-Siirt-ġırnak-Hakkari
Planlama Bölgesi 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı DeğiĢikliği (L46, M45, M46, M47,
M48, M51, M52, N44, N45, N46, N47, N48, N50, N51, N52, N53 Paftaları ve Lejant
Paftası), Plan Hükümleri DeğiĢikliği ve Plan Açıklama Raporu DeğiĢikliği Bakanlık
Makamı‟nın 02/08/2013 tarihli ve 12130 sayılı Olur‟u ile 644 sayılı Çevre ve ġehircilik
Bakanlığı‟nın TeĢkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname‟nin 7. maddesi
uyarınca onaylanmıĢtır.
Ek-5‟te verilen Çevre Düzeni Planı‟na göre proje kapsamında bulunan ünitelerden;
-Proje alanının tamamı doğal ve ağaçlık karakteri korunacak alan,
12
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
-Enerji Tüneli-2 ve Kazı Fazlası Malzeme Alanı-3 dıĢındaki proje alanı ekolojik öneme
sahip alan,
-Kazı Fazlası Malzeme Alanı-3‟ün tamamı, Enerji Tüneli-2 ve Regülatör-2‟nin bir
bölümü önemli kuĢ alanı kapsamında bulunmaktadır.
Proje alanına ait 1/25.000 Ölçekli Genel YerleĢim Planı Ek-1‟de, Yerbulduru Haritası
ise ġekil II.1.1‟de verilmektedir.
ġekil II.1. 1. Yerbulduru Haritası
13
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Proje alanını gösterir fotoğraflar ġekil II.1.2, ġekil II.1.3, ġekil II.1.4, ġekil II.1.5,‟ ġekil
II.1.6‟da yer almaktadır.
ġekil II.1. 2. DilektaĢı-1 Baraj Aks Yerinden Görünüm
ġekil II.1. 3. HES-I Alanından Görünüm
14
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
ġekil II.1. 4. DilektaĢı-2 Regülatör Alanından Görünüm
ġekil II.1. 5. Rezervuar Alanından Görünüm
15
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
ġekil II.1. 6. HES –II Alanından Görünüm
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve HES Projesi‟nin gerçekleĢtirileceği alan Hakkari Ġli,
Yüksekova Ġlçesi, Gökyurt Köyü, DilektaĢı Köyü, Dibekli Köyü, Ortaç Köyü, Salkımlı Köyü,
Tatlı Köyü ve Armutdüzü Köyü sınırları içerisinde yer almakta olup; Ek-4‟te verilen
Yüksekova Belediye BaĢkanlığı, Ġmar ve ġehircilik Müdürlüğü‟nün görüĢ yazısına göre
Gökyurt Köyü, DilektaĢı Köyü, Dibekli Köyü, Ortaç Köyü, Salkımlı Köyü, Tatlı Köyü ve
Armutdüzü Köyü Ģehir imar planı ve mücavir alan sınırı dıĢında bulunmaktadır.
Ġmar planlarının hazırlanması aĢamasında, üst ölçekli plan kararları ve imar planına esas
jeolojik-jeoteknik etüd raporları ile ilgili kurum ve kuruluĢların olumlu görüĢleri alınarak
yürürlükteki mevzuat uyarınca çalıĢmalar gerçekleĢtirilecektir.
Proje ünitelerinin üzerinde bulunduğu araziler orman alanı, mera alanı ve tarım
alanlarından oluĢmaktadır. Projenin yer aldığı köylerde kadastro çalıĢmaları
tamamlanmamıĢtır. Bu nedenle, proje ünitelerinin arazi kullanımı ile ilgili bilgiler için Ek-5‟te
verilen 1/100.000 Ölçekli Mardin-Batman-Siirt-ġırnak-Hakkari Planlama Bölgesi Çevre
Düzeni Planı‟ndan yararlanılmıĢ olup, bu bilgilere aĢağıda yer verilmiĢtir.
Ayrıca, /100.000 Ölçekli Mardin-Batman-Siirt-ġırnak-Hakkari Planlama Bölgesi Çevre
Düzeni Planı‟ndan yararlanılarak Arazi Kullanım Durumunu Gösterir Topoğrafik Harita
oluĢturulmuĢ olup, Ek-27‟de verilmiĢtir.
Proje kapsamında bulunan;
 Regülatör ve göl alanı ile baraj ve göl alanı dere yatağı üzerinde ve kısmen tarım
alanında,
 YaklaĢım Tüneli-1‟in tamamı orman alanında,
16
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
 YaklaĢım Tüneli-2‟nin tamamı tarım alanında,
 Denge Bacası-1 tarım alanında,
 Cebri Boru-1 tarım alanında,
 HES-1 tarım alanında,
 Enerji Tüneli-2‟nin büyük bir bölümü tarım ve mera alanı, geri kalan kısmı orman
alanında,
 Denge Bacası-2 tarım alanında,
 Cebri Boru-2 tarım alanında,
 HES-2 tarım alanında,
 Kazı Fazlası Malzeme Alanı-1‟in tamamı tarım alanında,
 Kazı Fazlası Malzeme Alanı-2‟nin tamamı tarım alanında,
 Kazı Fazlası Malzeme Alanı-3‟ün tamamı mera alanında,
 Kazı Fazlası Malzeme Alanı-4‟ün tamamı kayalık alanda yer almaktadır.
II.2. Proje kapsamındaki (varsa malzeme ocağı, beton santrali ve kırma-eleme
dahil) ünitelerin konumu, teknik altyapı üniteleri, idari ve sosyal üniteler, varsa diğer
üniteler, bunlar için belirlenen kapalı ve açık alan büyüklükleri, bu ünitelerin proje
alanı içindeki konumlarının vaziyet planı, proje kapsamında yer alan ünitelerin ve
geçici-nihai depolama alanlarının 1/25.000, 1/5000 ve/veya 1/1000’lik haritalar üzerinde
gösterimi) ġantiye yerleĢim planı, hafriyat döküm sahaları, baraj, regülatör, tünel,
yükleme havuzu, cebri boru, santral binası, (birbirleri ile olan mesafeleri de belirtilmesi)
v.b. yapılara ait plan ve kesitler ile yağıĢ alanı ve akım gözlem istasyonlarını gösterir
çizimler teknik resim standartlarına uygun olarak, proje ünitelerinin yerlerini
(koordinatlarını) içeren sayısal CD (ED 50 formatında)
Söz konusu proje Hakkari Ġli, Yüksekova Ġlçesi, Gökyurt Köyü, DilektaĢı Köyü, Dibekli
Köyü, Ortaç Köyü, Salkımlı Köyü, Tatlı Köyü ve Armutdüzü Köyü sınırları içerisinde, Nehil
Çayı üzerinde üzerinde yer almaktadır.
Faaliyete iliĢkin proje ünitelerini gösteren 1/25.000 Ölçekli Genel YerleĢim Planı Ek1‟de verilmiĢtir. Proje ünitelerinin genel konumu ve proje alanı yakınındaki yerleĢim birimleri
ġekil II.2.1, ġekil II.2.2, ġekil II.2.3 ve ġekil II.2.4‟te verilen uydu görüntülerinde
gösterilmiĢtir.
17
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
ġekil II.2. 1. Proje Ünitelerini Gösterir Uydu Görüntüsü-01
ġekil II.2. 2. Proje Ünitelerini Gösterir Uydu Görüntüsü-02
18
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
ġekil II.2. 3. Proje Ünitelerini Gösterir Uydu Görüntüsü-03
ġekil II.2. 4. Proje Ünitelerini Gösterir Uydu Görüntüsü-04
Proje kapsamındaki ünitelerin en yakın yerleĢim birimlerine mesafeleri Tablo II.2.1‟de
verilmiĢ olup, mesafe kuĢ uçuĢu olarak en yakın yapı/konut referans alınarak hesaplanmıĢtır.
19
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Tablo II.2. 1. KuĢ UçuĢu Mesafeye Bağlı Olarak Proje Ünitelerine En Yakın YerleĢim Yerleri (Yapı/
Konut)
Ünite
Kazı Fazlası Malzeme Alanı-4
HES-2
Cebri Boru-2
Vana Odası-2
Denge Bacası-2
Enerji Tüneli-2
Kazı Fazlası Malzeme Alanı-3
Regülatör-2
Su Alma Yapısı-2
Regülatör Göl Alanı
HES-1
Cebri Boru-1
Vana Odası-1
Denge Bacası-1
Kazı Fazlası Malzeme Alanı-2
Enerji Tüneli-1
YaklaĢım Tüneli-1
Kazı Fazlası Malzeme Alanı-1
YaklaĢım Tüneli-2
DilektaĢı Barajı Aks Yeri
DilektaĢı Barajı Göl Alanı
ġantiye Alanı
En Yakın YerleĢim Yeri
Yüksekova Ġlçesi, Yenihan
Mahallesi‟ne Bağlı Yapı/Konut
Yüksekova Ġlçesi, Gürkaynak
Mahallesi‟ne Bağlı Yapı/Konut
Yüksekova Ġlçesi, Gürkaynak
Mahallesi‟ne Bağlı Yapı/Konut
Yüksekova Ġlçesi, Gürkaynak
Mahallesi‟ne Bağlı Yapı/Konut
Yüksekova Ġlçesi, Gürkaynak
Mahallesi‟ne Bağlı Yapı/Konut
Yüksekova Ġlçesi, Gürkaynak
Mahallesi‟ne Bağlı Yapı/Konut
Yüksekova Ġlçesi, Birincein
Mahallesi‟ne Bağlı Yapı/Konut
Yüksekova Ġlçesi, Birincein
Mahallesi‟ne Bağlı Yapı/Konut
Yüksekova Ġlçesi, Birincein
Mahallesi‟ne Bağlı Yapı/Konut
Yüksekova Ġlçesi, Dallıca
Mahallesi‟ne Bağlı Yapı/Konut
Yüksekova Ġlçesi, Dallıca
Mahallesi‟ne Bağlı Yapı/Konut
Yüksekova Ġlçesi, OdabaĢı
Mahallesi‟ne Bağlı Yapı/Konut
Yüksekova Ġlçesi, Çakmak
Mahallesi‟ne Bağlı Yapı/Konut
Yüksekova Ġlçesi, Çakmak
Mahallesi‟ne Bağlı Yapı/Konut
En Yakın
Yapı/Konutun
Üniteye Göre
Konumu
Batı
Kuzey
Kuzey
Kuzey
Kuzey
En Yakın
Yapı/Konutun
Mesafesi (m)
220
395
440
650
760
Kuzey
175
Güney Batı
615
Güney Batı
535
Güney Batı
570
Batı
500
Güney Batı
810
Güney Batı
885
Güney Batı
920
Kuzey
1.030
Kuzey
670
Güney
Batı
Güney Batı
Kuzey Batı
Batı
350
765
995
2.140
2.350
Doğu
1.520
Kuzey Doğu
2.200
Proje kapsamındaki ünitelere ait koordinatlar ve kapladıkları alanlar Tablo II.2.2‟de
verilmiĢtir.
20
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Tablo II.2. 2. Proje Kapsamındaki Ünitelerin Koordinatları ve Kapladıkları Alanlar
UTM 6 DERECE
DATUM: ED-50
Nokta Adı DOM: 45 - ZON: 38
Y (Sağa) X (Yukarı)
DilektaĢı Barajı
BRJ-1
425171
4168748
BRJ-2
425291
4168746
BRJ-3
425349
4168693
BRJ-4
425351
4168610
BRJ-5
425344
4168555
BRJ-6
425332
4168545
BRJ-7
425270
4168538
BRJ-8
425216
4168509
BRJ-9
425138
4168509
BRJ-10
425120
4168529
BRJ-11
425100
4168573
BRJ-12
425063
4168616
BRJ-13
425066
4168627
BRJ-14
425097
4168650
BRJ-15
425128
4168692
BRJ-16
425143
4168718
BRJ-17
425156
4168736
Regülatör Alanı
REG-1
416872
4171568
REG-2
416917
4171465
REG-3
416765
4171382
REG-4
416747
4171409
REG-5
416792
4171442
REG-6
416757
4171515
REG-7
416790
4171529
HES Alanı-1
H1-1
419345
4170994
H1-2
419388
4170995
H1-3
419425
4170989
H1-4
419428
4170961
H1-5
419422
4170926
H1-6
419402
4170902
H1-7
419376
4170910
H1-8
419326
4170928
H1-9
419327
4170984
HES Alanı-2
H2-1
411899
4172715
H2-2
412011
4172622
H2-3
411903
4172574
H2-4
411786
4172570
H2-5
411792
4172640
H2-6
411860
4172698
Cebri Boru-1
CB1-1
419400
4170965
CB1-2
419499
4170945
CB1-3
419513
4170941
CB1-4
419509
4170934
CB1-5
419454
4170945
CB1-6
419398
4170958
COĞRAFĠK
DATUM: WGS-84
Alan
(m2)
Pafta
No
X (Enlem)
Y (Boylam)
37.66129689
37.66128783
37.66081855
37.66006873
37.65957058
37.65947997
37.65941592
37.65914743
37.65914105
37.65932119
37.65971335
37.66009713
37.66020169
37.66041356
37.66079104
37.66103049
37.66118719
44.15151677
44.15288159
44.15354852
44.15357483
44.15350632
44.15336791
44.15265960
44.15205744
44.15117047
44.15096668
44.15072784
44.15030813
44.15033872
44.15069020
44.15103301
44.15120532
44.15134891
51813.737
M52-D2
37.68599494
37.68507227
37.68430935
37.68455613
37.68485268
37.68551373
37.68564004
44.05711188
44.05764057
44.05593012
44.05571361
44.05622421
44.05582448
44.05618914
16381.522
M52-D1
37.68104452
37.68106212
37.68101249
37.68075315
37.68044005
37.68022233
37.68029125
37.68045460
37.68095795
44.08522341
44.08571475
44.08613174
44.08617541
44.08610407
44.08588409
44.08558542
44.08501668
44.08502496
7719.694
M52-D1
37.69586944
37.69504757
37.69459881
37.69455440
37.69518861
37.69571827
44.00058935
44.00186622
44.00064814
43.99932263
43.99937902
44.00014161
20113.981
M51-C2
M52-D1
37.68079183
37.68061637
37.68058693
37.68051794
37.68061100
37.68072421
44.08585593
44.08697125
44.08713568
44.08708891
44.08646373
44.08583311
6325.202
M52-D1
21
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Nokta Adı
UTM 6 DERECE
DATUM: ED-50
DOM: 45 - ZON: 38
Y (Sağa) X (Yukarı)
Cebri Boru-2
CB2-1
411893
CB2-2
411905
CB2-3
411941
CB2-4
411991
CB2-5
411995
CB2-6
411969
CB2-7
411960
CB2-8
411911
CB2-9
411872
Baraj Yardımcı Yapıları
BY-1
424863
BY-2
424958
BY-3
425043
BY-4
425169
BY-5
425357
BY-6
425346
BY-7
425219
BY-8
425170
BY-9
425113
BY-10
424991
BY-11
424944
BY-12
424872
BY-13
424826
Denge Bacası-1
DB1-1
419764
DB1-2
419773
DB1-3
419782
DB1-4
419788
DB1-5
419789
DB1-6
419785
DB1-7
419780
DB1-8
419773
DB1-9
419762
DB1-10
419753
DB1-11
419747
DB1-12
419746
DB1-13
419749
DB1-14
419753
DB1-15
419757
Denge Bacası-2
DB2-1
412112
DB2-2
412128
DB2-3
412138
DB2-4
412146
DB2-5
412150
DB2-6
412153
DB2-7
412144
DB2-8
412126
COĞRAFĠK
DATUM: WGS-84
Alan
(m2)
Pafta
No
X (Enlem)
Y (Boylam)
4172676
4172649
4172576
4172463
4172453
4172442
4172464
4172582
4172664
37.69552064
37.69527713
37.69462121
37.69360624
37.69352123
37.69341663
37.69361242
37.69467521
37.69540536
44.00052464
44.00066572
44.00108152
44.00165648
44.00170693
44.00140792
44.00130207
44.00073648
44.00028173
6325.202
M52-D1
4168757
4168748
4168745
4168750
4168745
4168532
4168401
4168346
4168247
4168249
4168357
4168415
4168609
37.66135383
37.66127992
37.66126468
37.66132029
37.66129017
37.65937083
37.65817820
37.65768060
37.65677935
37.65678577
37.65775508
37.65826943
37.66002157
44.14802838
44.14910257
44.15007230
44.15149181
44.15363116
44.15353031
44.15209397
44.15154581
44.15091339
44.14953567
44.14898454
44.14816656
44.14762548
197616.442
M52-D2
4170816
4170815
4170810
4170801
4170793
4170784
4170778
4170775
4170775
4170779
4170787
4170797
4170806
4170811
4170813
37.67947996
37.67947399
37.67943016
37.67934826
37.67927402
37.67918995
37.67914084
37.67911186
37.67911087
37.67914392
37.67921363
37.67931085
37.67938676
37.67943435
37.67945438
44.08999916
44.09010124
44.09020039
44.09026769
44.09027880
44.09024072
44.09018012
44.09010227
44.08997307
44.08987916
44.08980690
44.08979721
44.08982859
44.08986711
44.08991188
1370.715
M52-D1
4172362
4172360
4172345
4172332
4172319
4172299
4172290
4172283
37.69270663
37.69269058
37.69256373
37.69244550
37.69232910
37.69214876
37.69206415
37.69199632
44.00304114
44.00322714
44.00333976
44.00343007
44.00347600
44.00351723
44.00341299
44.00320870
4290.2
M52-D1
22
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
UTM 6 DERECE
DATUM: ED-50
Nokta Adı DOM: 45 - ZON: 38
Y (Sağa) X (Yukarı)
DB2-9
412111
4172282
DB2-10
412090
4172294
DB2-11
412079
4172314
DB2-12
412086
4172339
DB2-13
412099
4172357
Derivasyon Tüneli
DR-1
424846
4168634
DR-2
424876
4168619
DR-3
424869
4168605
DR-4
425013
4168493
DR-5
425017
4168495
DR-6
425040
4168482
DR-7
425046
4168467
DR-8
425060
4168457
DR-9
425065
4168462
DR-10
425084
4168446
DR-11
425066
4168429
DR-12
425048
4168439
DR-13
425052
4168447
DR-14
425038
4168457
DR-15
425006
4168450
DR-16
424999
4168467
DR-17
425004
4168483
DR-18
424863
4168594
DR-19
424851
4168585
DR-20
424829
4168609
Dolusavak
DS-1
424943
4168477
DS-2
424975
4168467
DS-3
425027
4168418
DS-4
425032
4168376
DS-5
424982
4168362
DS-6
424951
4168366
DS-7
424876
4168417
DS-8
424868
4168441
DS-9
424885
4168457
Enerji Tüneli-1
ET1-1
419511
4170938
ET1-2
419767
4170795
ET1-3
423313
4168824
ET1-4
424452
4168350
ET1-5
424458
4168348
ET1-6
424471
4168344
ET1-7
424484
4168341
ET1-8
424498
4168339
ET1-9
425079
4168266
Enerji Tüneli-2
ET2-1
411985
4172441
ET2-2
411999
4172407
COĞRAFĠK
DATUM: WGS-84
Alan
(m2)
Pafta
No
X (Enlem)
37.69198825
37.69209645
37.69227442
37.69249925
37.69266353
Y (Boylam)
44.00304305
44.00280252
44.00266947
44.00274998
44.00289475
37.66024646
37.66011383
37.65998824
37.65898595
37.65900987
37.65889386
37.65875990
37.65866668
37.65871661
37.65856726
37.65841723
37.65850061
37.65858112
37.65866958
37.65860098
37.65875117
37.65889425
37.65988925
37.65980678
37.66002099
44.14784298
44.14818995
44.14810831
44.14975442
44.14980161
44.15006697
44.15013376
44.15028909
44.15034489
44.15056613
44.15036610
44.15015452
44.15019810
44.15003689
44.14968167
44.14959794
44.14965782
44.14804188
44.14790953
44.14766101
5837.9401
M52-D2
37.65883840
37.65875046
37.65831607
37.65793437
37.65780582
37.65783727
37.65829237
37.65850395
37.65864970
44.14896308
44.14932721
44.14992313
44.14997732
44.14941987
44.14907063
44.14820748
44.14811250
44.14830663
12285.134
M52-D2
37.68055397
37.67929412
37.66183257
37.65765443
37.65763437
37.65760015
37.65757396
37.65755589
37.65695195
44.08711269
44.09003117
44.13045388
44.14340677
44.14347932
44.14362678
44.14377680
44.14392872
44.15052792
M52-D1
M52-D2
37.69341270
37.69310957
44.00159047
44.00175959
M52-D1
23
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
UTM 6 DERECE
DATUM: ED-50
Nokta Adı DOM: 45 - ZON: 38
Y (Sağa) X (Yukarı)
ET2-3
412002
4172402
ET2-4
412005
4172396
ET2-5
412008
4172391
ET2-6
412012
4172386
ET2-7
412016
4172381
ET2-8
412020
4172376
ET2-9
412025
4172372
ET2-10
412030
4172368
ET2-11
412040
4172361
ET2-12
412045
4172358
ET2-13
412057
4172353
ET2-14
412069
4172350
ET2-15
412112
4172340
ET2-16
416698
4171299
ET2-17
416706
4171298
ET2-18
416721
4171296
ET2-19
416728
4171296
ET2-20
416743
4171296
ET2-21
416758
4171298
ET2-22
416772
4171301
ET2-23
416780
4171303
ET2-24
416870
4171334
Kazı Fazlası Malzeme Alanı-1
KF1-1
423686
4169199
KF1-2
424019
4169040
KF1-3
423879
4168849
KF1-4
423765
4168977
KF1-5
423464
4168991
Kazı Fazlası Malzeme Alanı-2
KF2-1
420024
4171204
KF2-2
420086
4171154
KF2-3
420176
4171176
KF2-4
420274
4171256
KF2-5
420347
4171252
KF2-6
420346
4171143
KF2-7
420394
4170987
KF2-8
420264
4170904
KF2-9
420228
4170937
KF2-10
420191
4170938
KF2-11
420160
4170920
KF2-12
419978
4170916
KF2-13
419938
4170932
KF2-14
419842
4170940
KF2-15
419934
4170987
KF2-16
419988
4171070
KF2-17
419998
4171173
Kazı Fazlası Malzeme Alanı-3
KF3-1
416362
4172358
KF3-2
416331
4172104
COĞRAFĠK
DATUM: WGS-84
Alan
(m2)
Pafta
No
X (Enlem)
37.69305863
37.69300933
37.69296186
37.69291641
37.69287316
37.69283227
37.69279392
37.69275824
37.69269547
37.69266863
37.69262455
37.69259384
37.69250947
37.68356173
37.68354912
37.68353388
37.68353130
37.68353623
37.68355457
37.68358613
37.68360679
37.68388911
Y (Boylam)
44.00179044
44.00182526
44.00186390
44.00190621
44.00195202
44.00200115
44.00205342
44.00210860
44.00222687
44.00228948
44.00242043
44.00255730
44.00304953
44.05517872
44.05526212
44.05543077
44.05551560
44.05568522
44.05585338
44.05601840
44.05609922
44.05711635
37.66523781
37.66383311
37.66209955
37.66324374
37.66335201
44.13463292
44.13843346
44.13686654
44.13555308
44.13214158
95994.812
M52-D2
37.68299878
37.68255035
37.68275626
37.68349084
37.68346412
37.68247396
37.68107512
37.68031341
37.68060729
37.68061236
37.68045288
37.68039575
37.68054082
37.68060493
37.68103546
37.68179099
37.68271595
44.09290440
44.09360549
44.09463085
44.09573285
44.09655340
44.09655503
44.09711827
44.09565203
44.09523837
44.09482302
44.09447197
44.09240661
44.09195841
44.09087064
44.09190047
44.09250382
44.09260676
111840.919
M52-D1
37.69307445
37.69077859
44.05124625
44.05091758
151040.885
M52-D1
24
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
UTM 6 DERECE
DATUM: ED-50
Nokta Adı DOM: 45 - ZON: 38
Y (Sağa) X (Yukarı)
KF3-3
416027
4171976
KF3-4
415920
4172181
KF3-5
415978
4172303
KF3-6
416240
4172475
Kazı Fazlası Malzeme Alanı-4
KF4-1
412678
4173404
KF4-2
412740
4173353
KF4-3
412709
4173302
KF4-4
412668
4173229
KF4-5
412624
4173152
KF4-6
412584
4173078
KF4-7
412514
4172960
KF4-8
412398
4172900
KF4-9
412271
4172878
KF4-10
412158
4172886
KF4-11
412143
4172938
KF4-12
412137
4172964
KF4-13
412319
4173044
KF4-14
412447
4173092
KF4-15
412493
4173123
KF4-16
412515
4173173
KF4-17
412530
4173227
KF4-18
412557
4173289
KF4-19
412617
4173340
KF4-20
412644
4173363
ġantiye Alanı
SA-1
424884
4165139
SA-2
425030
4165165
SA-3
425044
4164978
SA-4
424911
4164958
Su Alma Yapısı-1
SY1-1
425076
4168283
SY1-2
425094
4168274
SY1-3
425095
4168254
SY1-4
425112
4168251
SY1-5
425112
4168248
SY1-6
425072
4168250
Su Alma Yapısı-2
SY2-1
416879
4171347
SY2-2
416885
4171330
SY2-3
416870
4171324
SY2-4
416863
4171341
Vana Odası-1
VN1-1
419505
4170954
VN1-2
419534
4170947
VN1-3
419543
4170943
VN1-4
419524
4170906
VN1-5
419483
4170930
Vana Odası-2
COĞRAFĠK
DATUM: WGS-84
Alan
(m2)
Pafta
No
X (Enlem)
37.68959543
37.69143427
37.69254157
37.69411201
Y (Boylam)
44.04748767
44.04625614
44.04689071
44.04984600
37.70215370
37.70169785
37.70123663
37.70057355
37.69987542
37.69920494
37.69814046
37.69758910
37.69737662
37.69743337
37.69790829
37.69813848
37.69887601
37.69931953
37.69960759
37.70005878
37.70054228
37.70110788
37.70157641
37.70177952
44.00933801
44.01005241
44.00969939
44.00924520
44.00875538
44.00830969
44.00753371
44.00622141
44.00478714
44.00350148
44.00332585
44.00325587
44.00530402
44.00675790
44.00727162
44.00751254
44.00767945
44.00798399
44.00864808
44.00895188
94347.791
M52-D1
37.62875003
37.62900058
37.62731234
37.62712225
44.14863433
44.15029173
44.15047189
44.14896130
26261.242
M52-D2
37.65710337
37.65702069
37.65684330
37.65681737
37.65679007
37.65680734
44.15049391
44.15069943
44.15070575
44.15089632
44.15089663
44.15045150
661.949
M52-D1
37.68400747
37.68385671
37.68380271
37.68395215
44.05721988
44.05729442
44.05711756
44.05703900
303.637
M52-D1
37.68069760
37.68063575
37.68060335
37.68027182
37.68048621
44.08704175
44.08737762
44.08747820
44.08726044
44.08679389
1573.557
M52-D1
25
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
UTM 6 DERECE
DATUM: ED-50
Nokta Adı DOM: 45 - ZON: 38
Y (Sağa) X (Yukarı)
VN2-1
411996
4172467
VN2-2
412017
4172421
VN2-3
411969
4172401
VN2-4
411953
4172452
YaklaĢım Tüneli-1
YT-1
423241
4168864
YT-2
423290
4168953
YT-3
423292
4168956
YT-4
423295
4168960
YT-5
423298
4168963
YT-6
423301
4168966
YT-7
423304
4168969
YT-8
423308
4168971
YT-9
423311
4168973
YT-10
423315
4168975
YT-11
423355
4168991
YaklaĢım Tüneli-2
YT2-1
424553
4168332
YT2-2
424559
4168380
Gol Alanı-1 (Regülatör-2 Göl Alanı)
GOL1-1
416912
4171459
GOL1-2
416951
4171274
GOL1-3
416991
4171222
GOL1-4
417072
4171264
GOL1-5
417161
4171287
GOL1-6
417474
4171223
GOL1-7
417611
4171126
GOL1-8
417863
4171114
GOL1-9
417954
4171055
GOL1-10
418355
4171105
GOL1-11
418446
4171159
GOL1-12
418626
4171062
GOL1-13
418689
4171060
GOL1-14
418716
4171014
GOL1-15
418643
4170960
GOL1-16
418574
4170948
GOL1-17
418558
4170956
GOL1-18
418560
4171001
GOL1-19
418536
4171041
GOL1-20
418426
4171069
GOL1-21
418393
4171035
GOL1-22
418249
4171002
GOL1-23
418000
4170963
GOL1-24
417927
4170965
GOL1-25
417784
4171013
GOL1-26
417703
4170997
GOL1-27
417634
4171014
GOL1-28
417600
4170985
GOL1-29
417561
4171031
COĞRAFĠK
DATUM: WGS-84
X (Enlem)
37.69364896
37.69323615
37.69304420
37.69350198
Y (Boylam)
44.00171918
44.00196324
44.00141353
44.00122849
37.66218968
37.66298896
37.66302238
37.66305394
37.66308340
37.66311056
37.66313520
37.66315715
37.66317623
37.66319231
37.66333686
44.12962770
44.13017277
44.13019796
44.13022669
44.13025875
44.13029388
44.13033184
44.13037233
44.13041505
44.13045968
44.13091203
37.65749802
37.65792959
44.14456103
44.14462350
37.68502364
37.68335492
37.68289195
37.68327503
37.68348951
37.68294797
37.68208494
37.68199607
37.68147359
37.68196361
37.68245061
37.68159538
37.68158443
37.68117397
37.68068024
37.68056674
37.68063555
37.68104453
37.68140164
37.68164365
37.68133521
37.68102506
37.68064775
37.68066184
37.68108258
37.68092674
37.68107326
37.68081433
37.68122090
44.05758617
44.05804894
44.05850684
44.05942168
44.06042698
44.06398781
44.06555221
44.06841104
44.06944613
44.07399156
44.07500909
44.07706167
44.07777363
44.07809046
44.07726525
44.07648210
44.07630459
44.07632550
44.07605089
44.07479050
44.07442543
44.07279261
44.06997602
44.06914452
44.06751818
44.06661087
44.06581928
44.06543822
44.06499653
26
Alan
(m2)
Pafta
No
2571.03
M52-D1
178.46
M52-D2
M52-D2
236289.006
M52-D2
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
UTM 6 DERECE
COĞRAFĠK
DATUM: ED-50
DATUM: WGS-84
Nokta Adı DOM: 45 - ZON: 38
Y (Sağa) X (Yukarı)
X (Enlem)
Y (Boylam)
GOL1-30
417456
4171047
37.68136056
44.06380407
GOL1-31
417415
4171134
37.68213963
44.06332521
GOL1-32
417301
4171119
37.68199460
44.06203529
GOL1-33
417203
4171163
37.68237853
44.06091190
GOL1-34
417148
4171154
37.68229616
44.06029233
GOL1-35
416988
4171011
37.68099143
44.05850109
GOL1-36
416958
4171007
37.68095426
44.05815518
GOL1-37
416892
4171133
37.68208087
44.05739042
GOL1-38
416871
4171148
37.68221666
44.05715778
GOL1-39
416853
4171282
37.68342271
44.05693980
GOL1-40
416830
4171337
37.68391406
44.05666422
GOL1-41
416775
4171378
37.68427772
44.05603859
Gol Alanı-2 (DilektaĢı-1 Barajı Göl Alanı)
GOL2-1
425089
4168596
37.65991951
44.15060229
GOL2-2
425138
4168509
37.65914105
44.15117047
GOL2-3
425216
4168509
37.65914743
44.15205744
GOL2-4
425270
4168538
37.65941592
44.15265960
GOL2-5
425344
4168555
37.65957058
44.15350632
GOL2-6
425350
4168600
37.65997547
44.15356444
GOL2-7
425465
4168481
37.65891837
44.15488462
GOL2-8
425339
4168510
37.65916996
44.15344538
GOL2-9
425286
4168486
37.65894769
44.15285576
GOL2-10
425279
4168424
37.65838720
44.15278110
GOL2-11
425397
4168396
37.65814407
44.15411773
GOL2-12
425451
4168304
37.65732101
44.15474414
GOL2-13
425477
4168278
37.65709023
44.15503970
GOL2-14
425441
4168227
37.65662152
44.15463364
GOL2-15
425450
4168114
37.65560499
44.15474837
GOL2-16
425740
4167798
37.65277937
44.15806499
GOL2-17
425708
4167741
37.65227062
44.15771554
GOL2-18
425823
4167567
37.65071017
44.15903450
GOL2-19
425611
4167591
37.65090705
44.15662705
GOL2-20
425517
4167348
37.64870892
44.15558395
GOL2-21
425530
4167205
37.64741855
44.15575112
GOL2-22
425404
4166312
37.63936694
44.15440652
GOL2-23
425492
4166166
37.63805407
44.15541742
GOL2-24
425483
4165906
37.63571404
44.15534520
GOL2-25
425546
4165887
37.63554078
44.15606374
GOL2-26
425474
4165855
37.63524755
44.15525078
GOL2-27
425477
4165668
37.63356193
44.15530650
GOL2-28
425544
4165499
37.63204754
44.15607733
GOL2-29
425463
4165361
37.63079947
44.15517627
GOL2-30
425357
4165293
37.63017723
44.15398104
GOL2-31
425266
4165310
37.63032680
44.15294753
GOL2-32
425151
4165097
37.62839095
44.15166856
GOL2-33
425224
4164978
37.62732914
44.15250870
GOL2-34
425174
4164846
37.62612905
44.15194871
GOL2-35
425011
4164754
37.62528969
44.15011339
GOL2-36
424953
4164759
37.62533432
44.14946176
27
Alan
(m2)
Pafta
No
1026861.135
M52-D1
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Nokta Adı
GOL2-37
GOL2-38
GOL2-39
GOL2-40
GOL2-41
GOL2-42
GOL2-43
GOL2-44
GOL2-45
GOL2-46
GOL2-47
GOL2-48
GOL2-49
GOL2-50
GOL2-51
GOL2-52
GOL2-53
GOL2-54
GOL2-55
GOL2-56
GOL2-57
GOL2-58
GOL2-59
GOL2-60
GOL2-61
GOL2-62
GOL2-63
GOL2-64
GOL2-65
GOL2-66
GOL2-67
UTM 6 DERECE
DATUM: ED-50
DOM: 45 - ZON: 38
Y (Sağa) X (Yukarı)
424949
4164795
425131
4164936
425083
4165100
425137
4165297
425337
4165484
425287
4165515
425309
4165622
425260
4165620
425276
4165701
425223
4165738
425222
4165894
425245
4165950
425087
4166185
425124
4166242
425042
4166428
425187
4166428
425236
4166639
425142
4166755
425219
4166876
425179
4167014
425109
4167001
425080
4167071
425132
4167166
425138
4167307
425203
4167461
425323
4167485
425311
4167653
425373
4167800
425280
4167783
425063
4168246
425032
4168462
COĞRAFĠK
DATUM: WGS-84
X (Enlem)
37.62565455
37.62693935
37.62841499
37.63019480
37.63189602
37.63217024
37.63313522
37.63311696
37.63384610
37.63417714
37.63558263
37.63609110
37.63819027
37.63871411
37.64038422
37.64039603
37.64229798
37.64333917
37.64443004
37.64566827
37.64554836
37.64617393
37.64704154
37.64831205
37.64970156
37.64992541
37.65144423
37.65276926
37.65261182
37.65676848
37.65871398
Y (Boylam)
44.14941160
44.15145890
44.15089949
44.15148390
44.15373890
44.15317052
44.15340183
44.15284574
44.15302588
44.15242096
44.15238704
44.15264148
44.15083198
44.15123878
44.15029552
44.15193752
44.15247227
44.15139256
44.15225959
44.15178784
44.15099051
44.15066032
44.15124274
44.15129110
44.15201120
44.15337280
44.15322093
44.15390593
44.15284867
44.15035137
44.14997247
28
Alan
(m2)
Pafta
No
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
BÖLÜM III: PROJENĠN EKONOMĠK VE SOSYAL BOYUTLARI
III.1. Projenin gerçekleĢmesi ile ilgili yatırım programı ve finans kaynakları, bu
kaynakların nereden temin edileceği,
Söz konusu proje kredi temin edilmek suretiyle gerçekleĢtirilecek olup, proje tesisleri
maliyetinde batardolar, regülatör, baraj gövdesi, enjeksiyon iĢleri, dolusavak, derivasyon
tüneli, dipsavak yapıları, enerji tüneli, sualma yapısı, denge bacası, vana odası ve cebri boru,
santral binası inĢası, Ģantiye tesisleri, servis ve ulaĢım yolları, “DSĠ Barajlar ve HES Dairesi
Birim Fiyat Cetveli 2008” kullanılarak, elektromekanik donanım ile ilgili maliyetler ise ilgili
üretici ve imalatçı firmalardan görüĢ alınarak hazırlanmıĢtır.
Tablo III.1.1‟de verilen keĢif icmalinde DilektaĢı Barajı ve HES projesi kapsamında yer
alan tesislerin inĢaat iĢleri hesapları bulunmaktadır. Maliyetlerin hesabında 2007 DSĠ Birim
Fiyatları baz alınmıĢ ve döviz kuru DPT MüsteĢarlığı tarafından 2007 yılı ortalama değeri
olarak yayınlanmıĢ olan 1 ABD Doları = 1.54 YTL değeri olarak alınmıĢtır.
Tablo III.1.1‟de verildiği üzere inĢaat iĢleri toplamı 85 728 076 ABD Doları (132 021
237 YTL)‟dır. Bu toplama elektromekanik teçhizat bedelinin eklenmesiyle keĢif bedeli 131
228 076 ABD Doları (202 091 237 YTL) olarak hesaplanmıĢtır. Bilinmeyenler ve enerji nakil
hattı ile beraber Toplam Tesis Bedeli 143 995 883 ABD Doları (221 753 660 YTL)
olmaktadır. Proje bedelinin belirlenmesi amacıyla toplam tesis bedeli, etüd, proje, kontrollük
ve kamulaĢtırma bedelleri toplanmıĢ, sonuçta 153 425 972 ABD Doları (236 275 996 YTL)
proje bedeli olarak belirlenmiĢtir.
Yatırım bedeli hesabı DSĠ kriterlerine göre, enerji projelerinde faiz oranı % 9.5 alınmak
suretiyle bulunmaktadır. Bu bedel inĢaat süresi faiz olarak 32 012 417 ABD Doları (49 299
123 YTL) hesaplanmıĢtır. ĠnĢaat süresince faizlerle proje bedelinin toplamı olan Toplam
Yatırım Bedeli ise 185 438 389 ABD Doları (285 575 119 YTL) olarak hesaplanmıĢtır.
Proje için, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından Üretim Lisansı verildiği
tarihten itibaren 5 yıllık bir uygulama programı düĢünülmüĢtür. Bu sürenin ilk yılı, etüd ve
sondajların yapılması, haritaların alınması ve kat‟i projelerin hazırlanması iĢleri için
ayrılmıĢtır. Sonraki 4 yıl ise ĠnĢaat ĠĢleri ve Elektromekanik Teçhizatın temin ve montajı için
düĢünülmüĢtür. 5 yıllık sürenin ilk 1 yılı; baraj gövdesi, derivasyon yapıları, enerji tüneli,
denge bacası, regülatör, cebri boru ve santral vb. yapı yerlerinin 1/1000 ölçekli haritalarının
alınması, yine aynı yerlerde jeolojik araĢtırmaların ve gerekli sondajların yapılması, kat‟i
projelerin hazırlanması gibi ön hazırlık iĢlerine ayrılmıĢtır. Esas inĢaat iĢlerinin bu 1 yıl
geçtikten sonra baĢlayacağı düĢünülmüĢtür. Elektromekanik teçhizat temini için, ihale
dökümanları hazırlanması ve ihaleye çıkılıp ihalenin sonuçlandırılması, yaklaĢık 9 ay
almaktadır. Bu sebeple inĢaat iĢlerine baĢlanırken elektromekanik teçhizat ihalesi iĢlemlerine
baĢlanmalıdır. Ġhale sonuçlandıktan sonra projelerin hazırlanması, teçhizatların imalatı ve
nakliyesi için 34 aylık bir süre öngörülmüĢtür. Elektromekanik tesisat montaj iĢlemleri de,
imalat ve nakliyenin tamamlanmasının 2 ay sonrasında tamamlanabilecektir. Montajdan sonra
iĢletmeye alma ve test üretimleri yapılacak ve inĢaat iĢleri baĢladıktan 4 yıl sonra üniteler
ticari iĢletmeye baĢlayabileceklerdir.
29
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Tablo III.1. 1. Maliyet Tablosu
30
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
III.2. Projenin gerçekleĢmesi ile ilgili iĢ akım Ģeması veya zamanlama tablosu,
Projenin gerçekleĢmesiyle ilgili zamanlama tablosu Tablo III.2.1‟de yer almaktadır.
Tablo III.2. 1. Zamanlama Tablosu
31
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
III.3. Projenin fayda-maliyet analizi,
Projenin ekonomik ömrü 4 yıl sürecek inĢaat faaliyetlerinden sonra 50 yıl olarak
alınmıĢtır.
Proje gelirlerinin hesabında firm ve sekonder enerji faydaları, yatırım ve 50 yıllık
iĢletme dönemi için de yıllık % 9.5 faiz oranı kullanılmıĢtır. Yatırım tutarı hesabında,
ekonomik analizin ülke ekonomisi açısından irdelenmesi sebebi ile, Sigorta, Bağımsız
DanıĢman, ĠĢletme Sermayesi ve KDV toplama dahil edilmemiĢtir.
Devlet Su ĠĢleri Genel Müdürlüğü‟nün ekonomik analizlerde kullanılması öngörülen
birim fayda değerleri aĢağıdadır.
Firm Enerji
: 6.0 cent/kWh
Sekonder Enerji : 3.3 cent/kWh
Pik Güç
: 85 ABD Doları/kW
Piyasa rayiç fiyatlarına göre ekonomik analizlerde kullanılması öngörülen birim fayda
değerleri ise aĢağıdadır :
Firm Enerji
: 9.0 cent/kWh
Sekonder Enerji : 9.0 cent/kWh
Pik Güç hesabı aĢağıdaki açıklanan formüller ile hesaplanmıĢtır:
DSĠ yöntemine göre
Pik Güç= Kurulu Güç(MW) – (Firm Güç/0.72) = (MW)
Firm Güç = Firm Enerji x 1000 / 8760 (MW)
DilektaĢı-1 ve DilektaĢı-2 HES için yıllık enerji üretimleri aĢağıdaki gibi
hesaplanmıĢtır.
Yıllık Enerji Üretimleri
HES-1
HES-2
Toplam
Mevcut Durum
Firm enerji
Sekonder enerji
Toplam enerji
: 25.13 + 62.66 = 87.79 GWh
: 57.51 + 171.63 = 229.14 GWh
: 82.64 + 234.29 = 316.93 GWh
Develope Durum
Firm enerji
Sekonder enerji
Toplam enerji
: 22.68 + 57.10 = 79.78 GWh
: 55.04 + 165.68 = 220.72 GWh
: 77.71 + 222.77 = 300.48 GWh
DSĠ tarafından kabul edilen enerji fiyatlarına göre hesaplanan yıllık enerji faydaları
aĢağıdaki gibidir;
32
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Yıllık Enerji Faydası (DSĠ Yöntemine Göre)
Mevcut Durum
Firm Enerji Faydası
Sekonder Enerji Faydası
Pik Güç Faydası
Toplam Enerji Faydası
: 5 267 400 ABD Doları
: 7 561 620 ABD Doları
: 9 866 884 ABD Doları
: 22 695 904 ABD Doları
Develope Durum
Firm Enerji Faydası
Sekonder Enerji Faydası
Pik Güç Faydası
Toplam Enerji Faydası
: 4 786 800 ABD Doları
: 7 283 760 ABD Doları
: 9 974 832 ABD Doları
: 22 045 392 ABD Doları
Gelir-Gider Oranı
Projelerin gelir/gider oranlarını, yıllık gelirleri yıllık giderlere bölerek hesaplamak
mümkün olduğu gibi, 50 yıllık bir sürede gelir ve giderlerin nakit akımlarını belli bir iskonto
oranı ile (bu proje için % 9.5) birinci yıla taĢıyıp bu değerleri oranlayarak hesaplamak da
mümkündür. Gelir/Gider Oranı her iki yöntemle 50 yıllık süre için hesap edilmiĢtir.
DSĠ Enerji fiyatlarına göre hesap edilen gelir/gider oranı;
22 695 904 ABD Doları / 20 096 787 ABD Doları = 1.129 olarak hesaplanmıĢtır.
Projenin 50 yıllık sürede gelir ve gider değerlerini % 9.5 iskonto oranı ile birinci yıla
taĢıyarak hesaplanan Gelir/Gider Oranı ise 1.196) olarak bulunmuĢtur.
Piyasa Enerji fiyatlarına göre hesap edilen gelir/gider oranı;
28 523 700 ABD Doları / 20 096 787 ABD Doları = 1.419 olarak hesaplanmıĢtır.
Projenin 50 yıllık sürede gelir ve gider değerlerini % 9.5 iskonto oranı ile birinci yıla
taĢıyarak hesaplanan Gelir/Gider Oranı ise 1.498 olarak bulunmuĢtur.
Ġç Karlılık Oranı
DilektaĢı HES için DSĠ Enerji Fiyatlarına göre iç karlılık oranı % 11.46, Piyasa Enerji
Fiyatlarına göre ise % 14.28 olmaktadır.
Sonuç olarak; Gelir/Gider oranı ve iç karlılık oranına bakılacak olursa, proje DSĠ ve
Piyasa enerji fiyatlarına göre rantabıldır.
III.4. Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleĢmesine bağlı olarak,
proje sahibi veya diğer yatırımcılar tarafından gerçekleĢtirilmesi tasarlanan diğer
ekonomik, sosyal ve altyapı projeleri,
Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleĢmesine bağlı olarak proje sahibi
veya diğer yatırımcılar tarafından gerçekleĢmesi tasarlanan proje; Ģalt tesisi ve enerji nakil
hattı‟dır. ġalt tesisi ve enerji nakil hattı güzergahının belirlenmemeiĢ olması sebebi ile söz
konusu proje kapsamında değerlendirilmemiĢtir. Bu nedenle gerekli kurumlardan onay
alındıktan ve tesis yerleri belirlendikten sonra ÇED Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak
33
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
ayrıca değerlendirilecektir.
III.5. Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleĢebilmesi için zaruri olan
ve proje sahibi veya diğer yatırımcılar tarafından gerçekleĢtirilmesi planlanan diğer
ekonomik, sosyal ve altyapı projeleri,
Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleĢebilmesi için zaruri olan ve proje
sahibi veya diğer yatırımcılar tarafından gerçekleĢmesi planlanan baĢlıca faaliyetler;
Ģantiyenin elektrik ihtiyacının karĢılanması için elektrik temini, su temini, tesis ünitelerine
ulaĢım için stabilize yollarda reglaj (stabilize yolun engebeli ve çukur kısımlarının
düzeltilmesi) çalıĢmaları ve proje kapsamında çalıĢacak personel için tesislerin yapılması
faaliyetlerdir.
İnşaat Aşaması Elektrik Temini
Projenin inĢası aĢamasında Ģantiye tesislerinin elektrik ihtiyacı en yakın ve en uygun
trafodan sağlanacaktır.
Su Temini
Söz konusu projenin inĢaat ve iĢletme aĢamasında içme suyu piyasada mevcut olan
hijyenik içme sularından temin edilecektir. Kullanma suyu ise Nehil Çayı alüvyonu üzerinde
açılacak olan keson kuyudan sağlanacak olup, ilgili idareden gerekli izinler alınacaktır.
Sosyal Hizmet Tesisi
ĠĢ kanunu ve halk sağlığı ile ilgili düzenlemelerin gerektirdiği Ģekilde iĢçi ve diğer
personel için Ģantiye alanı içerisinde yeterli miktarda yatakhane, yemekhane, mutfak, kantin,
banyo – WC vb. tesisler temin edilecektir. ÇalıĢan personelin sağlık hizmetleri için civardaki
sağlık birimlerinden (sağlık evi, sağlık ocağı, devlet hastanesi) faydalanılacaktır.
Yol Çalışmaları
Proje kapsamında yaklaĢık 5.300 m servis yolunun açılması ve yaklaĢık 10.520 m‟lik
yol relökasyonu; HES-1 yeri için mevcut yoldan sol sahilde bulunan santrala geçiĢ için 1 adet
köprü; regülatör yerinden sol sahile ulaĢım için regülatör üstünde 1 adet köprü ve HES-2
yerinde Nehil Çayı sol sahiline ulaĢım için 1 adet köprü yapılması gerekmektedir. Yol
çalıĢmaları ile ilgili ayrıntılı bilgi Bölüm V.1.3‟te verilmektedir.
Dere yatakları üzerinde herhangi bir sebepten dolayı yapılacak olan köprü, menfez gibi
sanat yapıları ile ilgili olarak DSĠ 17. Bölge Müdürlüğü‟nden görüĢ alınacak olup, söz konusu
yapılar DSĠ 17. Bölge Müdürlüğü görüĢü doğrultusunda tesis edilecektir.
III.6. Proje için seçilen (baraj, regülatör ve HES’in alanları, iletim tüneli
güzergahları, hafriyat depo sahaları) yerlerin mülkiyet durumu, kamulaĢtırma, yeniden
yerleĢimin nasıl yapılacağı, kamulaĢtırma kapsamında halkı bilgilendirme yöntemlerine
iliĢkin bilgi,
Proje alanında özel mülkiyet bulunması durumunda, kamulaĢtırma çalıĢmaları
kapsamında özel mülkiyet sahipleri ile öncelikli olarak karĢılıklı anlaĢma yoluna gidilecektir.
34
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
AnlaĢmazlık durumlarında ise kamulaĢtırma çalıĢmaları 08.11.1983 tarih ve 18215 sayılı
Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe giren 4650 sayılı KamulaĢtırma Kanunu ile
05.05.2001 tarih ve 24393 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe giren 4650 sayılı
KamulaĢtırma Kanununda DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Kanun uyarınca yürütülecektir. Bu
kapsamda kamulaĢtırma planı hazırlanacaktır. KamulaĢtırma iĢlemleri öncesinde ve
sonrasında halkın bilgilendirilmesi için Yüksekova Ġlçesi‟nde bilgilendirme ofisi kurulacaktır.
Buna göre toplam kamulaĢtırılacak alanlar; 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanununun
15/c (DeğiĢik: 5496 SK. 5. md) maddesi gereğince; kamulaĢtırma iĢlemleri EPDK tarafından
yürütülecek, bu konuda verilecek olan kamulaĢtırma kararı kamu yararı kararı yerine geçecek
ve kamulaĢtırılan taĢınmaz mallar tapu kütüğünde hazine adına tescil edilecektir. Proje
kapsamındaki tarım arazilerinin vasıfları kamulaĢtırma sırasında belirlenecek ve 19.07.2005
tarih ve 25880 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe giren 5403 sayılı Toprak
Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ve 28.02.1998 tarih 23272 sayılı Resmi Gazete‟de
yayımlanarak yürürlüğe giren 4342 sayılı Mera Kanunu‟na uygun hareket edilecektir.
Orman alanları için kamulaĢtırma söz konusu değildir. Bu alanlarda 6831 sayılı Orman
Kanunu‟nun 16. ve 17. maddeleri gereğince izinler alınacaktır.
Proje kapsamında yerleĢim yeri olarak, su altında kalacak herhangi bir alan
bulunmamaktadır. Bu nedenle, yeniden yerleĢim söz konusu değildir.
III.7. Diğer hususlar.
Bu bölümde aktarılacak baĢka bir husus bulunmamaktadır.
35
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
BÖLÜM
IV:
PROJE
KAPSAMINDA
ETKĠLENECEK
ALANĠN
BELĠRLENMESĠ ve BU ALAN IÇĠNDEKĠ MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLĠKLERĠN
AÇIKLANMASI (*)
(*) Bu bölümde proje için seçilen yerin çevresel özellikleri verilirken etki alanı dikkate
alınmalıdır. Bu bölümde sıralanan hususlar itibarı ile açıklanırken, ilgili kamu kurum ve
kuruluşlarından, araştırma kurumlarından, üniversitelerden veya benzeri diğer
kurumlardan temin edilen bilgilerin hangi kurumdan ve kaynaktan alındığı raporun notlar
bölümünde belirtilir veya ilgili haritada, doküman vb. belgeye işlenir. Proje sahibince kendi
araştırmalarına dayalı bilgiler verilmek istenirse, bunlardan kamu kurum ve kuruluşların
yetkileri altında olanlar için ilgili kurum ve kuruluşlardan bu bilgilerin doğruluğunu
belirten birer belge alınarak rapora eklenir.
Proje kapsamında etkilenecek alan belirlenerek bu alan içindeki mevcut çevresel
özellikler alt baĢlıklar halinde değerlendirilmiĢtir.
IV.1. Projeden etkilenecek alanın belirlenmesi, (etki alanının nasıl ve neye göre
belirlendiği açıklanacak ve etki alanı harita üzerinde gösterilecek)
Proje kapsamında yer alan ünitelerin (DilektaĢı Barajı ve Yardımcı Üniteleri, Regülatör,
HES, Su Alma Yapıları, Enerji Tünelleri, YaklaĢım Tünelleri) inĢaatı esnasında oluĢacak toz
ve gaz emisyonları, gürültü, kaya fırlama gibi etkiler göz önünde bulundurularak inĢaat
aĢamasında projeden etkilenecek alanlar belirlenmiĢ olup, Ek-6‟da verilen 1/25.000 Ölçekli
Etki Alanı Haritası üzerinde gösterilmiĢtir.
IV.2. Etki Alanı Ġçerisindeki Fiziksel ve biyolojik çevrenin özellikleri ve doğal
kaynakların kullanımı,
IV.2.1. Meteorolojik ve iklimsel özellikler,
Bölgenin Genel Ġklim ġartları
Bu kısımda, yörenin iklimini oluĢturan mikro ve makro meteorolojik koĢullar
incelenerek bir değerlendirme sunulmuĢtur. Bölgenin mevcut meteorolojik durumu
açıklanmıĢ ve kot itibariyle uygun konumda bulunan ve proje alanını temsil eden Hakkâri
Meteoroloji Ġstasyonu‟nun değerlendirmesi yapılmıĢ olup, uzun yıllar meteoroloji bülteni
(1975–2009) Ek-19‟da verilmektedir.
Basınç
Hakkari Meteoroloji Ġstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama basınç 837,8
hPa‟dır. Maksimum basınç 830,9 hPa ve minimum basınç 810.1 hPa olarak ölçülmüĢtür.
36
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Tablo IV.2.1. 1. Basınç Değerleri
Basınç (hPa)
Maksimum
Basınç (hPa)
Ortalama
Basınç
(hPa)
Minimum
Basınç
(hPa)
AYLAR
VI
VII
I
II
III
IV
V
828.3
827.0
826.5
826.8
826.8
825.1
844.1
839.1
838.4
836.8
834.0
810.9
810.1
812.2
810.1
815.7
IX
X
XI
XII
823.5
824,6
828.0
830.9
830.7
829.7
830,9
835.2
830.2
832.1
837.9
841.5
843.3
841.5
837,8
816.0
815.6
815.2
819.5
818.8
816.6
815.0
810,1
ġekil IV.2.1. 1. Basınç Değerleri Grafiği
Sıcaklık
Hakkari Meteoroloji Ġstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama sıcaklık 10,275
ºC‟dır. Maksimum sıcaklık 30,9 ºC olarak, minimum sıcaklık -8,2 olarak ölçülmüĢtür.
Tablo IV.2.1. 2. Sıcaklık Değerleri
Sıcaklık (°C)
AYLAR
V
VI
VII
VIII
II
III
-0.7
0.8
6.1
12.9 19.1 25.6 30.7 30.9
26.4 18.4 9.5
Ortalama Sıcaklık(°C)
-4,6 -3,2
1,8
8,3
14,2 20,3 24,9 24,8
20,3
13
2.3 30,9
4,9 -1,4 10,275
En DüĢük Sıcaklık(°C)
-8.2 -7.0 -2.2
4.0
9.1
14.0
7.8
0.8 -4.9 -8,2
14.1 18.3 18.1
37
IX
X
XI
XII
Yıllık
I
En Yüksek Sıcaklık(°C)
IV
YILLIK
VIII
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
ġekil IV.2.1. 2. Sıcaklık Değerleri Grafiği
YağıĢ
Bölgedeki aylık yağıĢ değerleri Tablo IV.2.1.3 ve ġekil IV.2.1.3‟te verilmektedir.
Tablo IV.2.1. 3. Hakkâri Meteoroloji Ġstasyonu YağıĢ Verileri
YağıĢ Değerleri
AYLAR
I
II
III
IV
V
VI
VII VIII
IX
X
XI
XII
Ortalama Toplam YağıĢ
83,1 107,7 110,2 115,3 63,7 14,7 4,4 2,3 5,7 55,9 86,1 92
Miktarı(mm)
Max. YağıĢ
48,7 59,9 48,5 61,2 53,7 23,3 28,4 17 20,1 52,9 67,8 77,6
Miktarı(mm)
Kaynak: Devlet Meteoroloji İşleri Gn. Md. Hakkâri Meteoroloji İstasyonu (1975–2009)
ġekil IV.2.1. 3. Hakkâri Meteoroloji Ġstasyonu Aylık YağıĢ Değerleri (1975–2009)
38
YILLIK
61,75
77,6
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Bağıl Nem
En düĢük bağıl nem % 0,4 ile Ağustos ayında ölçülmüĢtür. Bölgedeki ortalama ve en
düĢük bağıl nem değerlerinin yıl içindeki değiĢimi Tablo IV.2.1.4 ve ġekil IV.2.1.4‟te
gösterilmektedir.
Tablo IV.2.1. 4. Nispi Nem Değerleri
Bağıl Nem
Ortalama
Bağıl Nem(%)
En DüĢük
Bağıl Nem(%)
AYLAR
VI
VII
I
II
III
IV
V
71.4
71.1
65.5
60
53.6
43.3
28
25
18
13
13
6
YILLIK
VIII
IX
X
XI
XII
37.7
35.9
38.1
54.1
63.8
70.6
55,425
7
6
10
10
12
23
6
ġekil IV.2.1. 4. Nispi Nem Değerleri Grafiği
Bölgenin Sayılı Günler Dağılımı
Hakkâri Meteoroloji Ġstasyonu tarafından 1975–2009 yılları arasında kaydedilen
bölgedeki sayılı günler değerleri Tablo IV.2.1 7 ile ġekil IV.2.1 1-10‟da sunulmaktadır.
Tablo IV.2.1. 5. Bölgedeki Sayılı Günler Değerleri
Gün Sayısı
Ort. Kar
YağıĢlı Gün
Sayısı
Ort. Dolulu
Günler Sayısı
Ort. Sisli
Günler Sayısı
Ort. Kırağılı
Günler Sayısı
En Yüksek
Kar Örtüsü
Kalınlığı (cm)
I
II
III
IV
V
10.5
9.7
8.4
2.2
0.2
0.0
0.1
0.3
0.1
1.3
1.5
1.2
0.3
0.0
0.7
0.4
151
260
244
64
AYLAR
VI
VII
0.1
5
39
0.1
VIII
0.1
IX
0.0
Yıllık
X
XI
XII
0.0
3.2
8.1
0.1
0.1
0.1
1.0
1.5
6,9
1.7
1.7
4,5
80
200
1004
42,3
1
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Gün Sayısı
I
II
III
IV
V
AYLAR
VI
VII
VIII
IX
X
XI
Ort. Orajlı
0.1
0.2
0.7
1.7
3.2
2.0
0.5
0.4
0.5
1.4
0.3
Günler Sayısı
Ortalama
Toplam YağıĢ 83.1 107.7 110.2 115.3 63.7 14.7 4.4
2.3
5.7 55.9 86.1
Miktarı (mm)
Günlük En
Çok YağıĢ
48.7 59.9
48.5
61.2 53.7 23.3 28.4 17.0 20.1 52.9 67.8
Miktarı (mm)
YağıĢ>= 0.1
mm Olduğu
10.9 10.5
12.4
12.9 12.0 4.3
1.4
0.9
1.6
8.5
9.2
Günler Sayısı
YağıĢ >=10
mm Olduğu
2.7
3.8
4.0
3.9
1.9
0.4
0.1
0.1
0.1
1.8
3.1
Günler Sayısı
YağıĢ >=50
mm Olduğu
0.1
0.1
0.0
0.0
0.1
Günler Sayısı
Kaynak: Devlet Meteoroloji İşleri Gn. Md. Hakkâri Meteoroloji İstasyonu (1975–2009)
XII
Yıllık
0.1
11,1
92.0
741,1
77.6
559,1
9.8
94,4
3.3
25,2
0.2
0,5
ġekil IV.2.1. 5. Hakkâri Meteoroloji Ġstasyonu Tarafından Kaydedilen ġiddetli YağıĢ Analizi Değerleri
(1975–2009)
ġekil IV.2.1. 6. Hakkâri Meteoroloji Ġstasyonu Tarafından Kaydedilen Ortalama Dolulu Günler Sayısı
(1975–2009)
40
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
ġekil IV.2.1. 7. Hakkâri Meteoroloji Ġstasyonu Tarafından Kaydedilen Ortalama Orajlı Günler Sayısı
(1975–2009)
ġekil IV.2.1. 8. Hakkâri Meteoroloji Ġstasyonu Tarafından Kaydedilen Ortalama Kar YağıĢlı Günler
Sayısı (1975–2009)
ġekil IV.2.1. 9. Hakkâri Meteoroloji Ġstasyonu Tarafından Kaydedilen Ortalama Kırağılı Günler Sayısı
(1975–2009)
41
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
ġekil IV.2.1. 10. Hakkâri Meteoroloji Ġstasyonu Tarafından Kaydedilen Ortalama Sisli Günler Sayısı
(1975–2009)
Rüzgar
Yıllık, Mevsimlik, Aylık Rüzgar Yönü
Hakkari Meteoroloji Ġstasyonu gözlem kayıtlarına göre, yönlere göre rüzgarın esme
sayıları toplamı Tablo IV.2.1.6‟da verilmiĢtir.
Tablo IV.2.1. 6. Rüzgârın Esme Sayıları (Aylık ve Yıllık)
AYLAR
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
X
747
539
1078 946
959
1115 1270 1413 1377 1577
N
974
699
1224 1165 1446 1727 1722 1606 1054 1450
NNE
448
471
455
400
320
275
451
274
485
437
NE
1550 1026 1133 1139 1245 1313 1454 1249 947
1098
ENE
E
1270 1108 870
643
589
591
440
451
496
493
3075 3023 2119 1676 1836 1678 2040 2023 1639 1792
ESE
2858 2538 1616 1375 1265 1215 1265 1335 1240 1396
SE
1967 2115 2197 1702 2079 1769 1871 2044 1884 2155
SSE
1161 1082 890
639
492
506
526
552
343
543
S
1432 1458 2018 2443 2608 2200 2027 2036 2405 2020
SSW
821
677
937
792
722
580
597
602
520
576
SW
1595 1884 2619 3013 2328 1830 1757 2043 2131 2080
WSW
1054 1051 1140 965
764
781
888
759
856
764
W
1397 1817 3066 2867 2884 2462 2564 2725 2780 2935
WNW
891
669
1568 1603 1630 1745 1918 2092 2201 2216
NW
1218 1309 2207 2417 2698 3238 3214 3470 3707 3214
NNW
Kaynak: Devlet Meteoroloji İşleri Gn. Md. Hakkâri Meteoroloji İstasyonu (1975–2009).
YÖNLER
42
XI
1342
1259
570
1057
832
2143
1681
2112
849
1602
687
2017
961
2328
1856
2039
XII
805
948
593
1196
891
2809
2595
2093
1406
1261
945
1960
1093
1800
1274
1527
YILLIK
13168
15274
5179
14407
8674
25853
20379
23988
8989
23510
8456
25257
11076
29625
19663
30258
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
ġekil IV.2.1. 11. Esme Sayılarına Göre Yıllık Rüzgâr Gülü
Tablo IV.2.1. 7. Yönlere Göre Rüzgarın Mevsimlik Esme Sayıları Toplamı
Yönler
N
NNE
NE
ENE
E
ESE
SE
SSE
S
SSW
SW
WSW
W
WNW
NW
NNW
Ġlkbahar
2983
3835
1175
3517
2102
5631
4256
5978
2021
7069
2451
7960
2869
8817
4801
7322
Yaz
3798
5055
1000
4016
1482
5741
3815
5684
1584
6263
1779
5630
2428
7751
5755
9922
43
Sonbahar
4296
3763
1492
3102
1821
5574
4317
6151
1735
6027
1783
6228
2581
8043
6273
8960
KıĢ
2091
2621
1512
3772
3269
8907
7991
6175
3649
4151
2443
5439
3198
5014
2834
4054
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
ĠLKBAHAR
YAZ
SONBAHAR
KIġ
ġekil IV.2.1. 12. Esme Sayılarına Göre Mevsimlik Rüzgar Diyagramları
44
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
OCAK
ġUBAT
MART
NĠSAN
MAYIS
HAZĠRAN
TEMMUZ
AĞUSTOS
EYLÜL
EKĠM
KASIM
ARALIK
ġekil IV.2.1. 13. Esme Sayılarına Göre Aylık Rüzgâr Diyagramları
45
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Yönlere Göre Rüzgar Hızı
Yönlere göre ortalama rüzgar hızları Tablo IV.2.1.8‟de verilmiĢtir.
Tablo IV.2.1. 8. Yönlere Göre Ortalama Rüzgar Hızı (m/s)
YÖNLER
N
NNE
NE
ENE
E
ESE
SE
SSE
S
SSW
SW
WSW
W
WNW
NW
NNW
I
1,1
1,5
1,1
1,1
0,8
1,0
0,8
1,1
0,8
1,5
1,2
1,7
1,2
1,6
1,0
1,4
II
1,0
1,4
1,0
1,2
0,9
1,1
0,9
1,2
0,8
1,6
1,4
1,9
1,5
1,8
1,3
1,6
III
1,1
1,6
1,3
1,5
1,1
1,4
1,2
1,6
1,2
2,0
1,8
2,2
1,7
2,1
1,5
1,9
IV
1,3
1,8
1,4
1,5
1,3
1,5
1,4
1,9
1,5
2,5
2,2
2,7
2,1
2,4
1,6
2,2
V
1,2
1,8
1,3
1,7
1,3
1,7
1,4
2,0
1,6
2,3
1,9
2,3
1,6
2,0
1,4
2,1
AYLAR
VI
VII
1,3
1,3
1,9
2,0
1,3
1,4
1,8
1,7
1,3
1,3
1,6
1,7
1,4
1,5
1,9
1,9
1,6
1,7
2,2
2,0
1,9
1,8
2,0
2,0
1,7
1,8
1,9
1,8
1,5
1,5
2,2
2,0
VIII
1,2
1,9
1,1
1,6
1,4
1,6
1,5
1,8
1,8
2,2
1,9
2,1
1,8
1,9
1,6
2,0
IX
1,1
1,7
1,1
1,6
1,4
1,5
1,4
2,0
1,5
2,4
2,0
2,2
1,8
1,9
1,5
2,0
X
1,0
1,5
1,0
1,3
1,1
1,4
1,3
1,8
1,3
2,1
1,6
1,9
1,6
1,7
1,3
1,7
XI
1,0
1,4
1,1
1,3
1,0
1,3
1,1
1,4
1,0
1,7
1,3
1,8
1,4
1,7
1,2
1,6
XII
1,0
1,4
0,9
1,1
0,9
1,1
0,9
1,1
0,9
1,5
1,3
1,6
1,1
1,6
1,2
1,6
YILLIK
1,13
1,6
1,2
1,5
1,15
1,41
1,23
1,64
1,31
2
1,7
2,12
1,61
1,71
1,4
1,86
ġekil IV.2.1. 14. Ortalama Rüzgar Hızına Göre Yıllık Rüzgar Diyagramı
Ortalama Rüzgar Hızı
Hakkari Meteoroloji Ġstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama rüzgar hızı 1,54
m/sn‟dir.
46
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Tablo IV.2.1. 9. Ortalama Rüzgar Hızı (m/s)
Ortalama Rüzgar Hızı
(m_sec)
I
1,2
II
1,3
III
1,6
IV
1,83
AYLAR
VI
VII
1,72 1,71
V
1,73
VIII
1,71
IX
1,7
X
1,48
XI
1,3
XII
1,2
Yıllık
1,54
ġekil IV.2.1. 15. Ortalama Rüzgar Hızı Grafiği
Maksimum Rüzgar Hızı ve Yönü
Hakkari Meteoroloji Ġstasyonu gözlem kayıtlarına göre maksimum rüzgarın yönü SSW
(Güneygüneybatı), maksimum rüzgarın hızı 2,5 m/s‟dir.
Tablo IV.2.1. 10. Maksimum Rüzgar Hızı (m/s)
I
Maksimum Rüzgar
1,6
Hızı (m_sec)
Yönü
II
1,9
III
2,2
IV
2,5
V
2,3
AYLAR
VI
VII
2,2
2
WNW WSW WSW SSW SSW NNW NNE
47
VIII
2,2
IX
2,2
X
2,1
XI
1,8
XII
1,6
Yıllık
2,5
SSW WSW SSW WSW NNW SSW
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
ġekil IV.2.1. 16. Maksimum Rüzgar Hızı Diyagramı
IV.2.2. Jeolojik özellikler
IV.2.2.1. Bölgesel jeoloji, sahanın 1/25.000 ölçekli genel jeoloji haritası, stratigrafik
kolon kesitleri,
Bu bölümde Dilektaşı Barajı ve HES Projesi Fizibilite Raporu (Şubat 2010)‟ndan
faydalanılmıştır.
Ġnceleme alanını SW-NE yönünde hayli artan kalınlıkları ile kaplayan sürüntü örtüleri
ile havzada gözlenen kay stratigrafi birimlerinin çoğu, Toros KuĢağı boyunca doğu ve batı
yönde devamlılık gösterir. Arabistan levhasının kıtasal platformu kuzeyinde yer alan bölgenin
stratigrafisi incelendiğinde, Kuzeyde Anadolu levhacığı ile güneydeki Arabistan levhası
arasında uzanan Arap-Himalaya dağ oluĢum kuĢağı üzerinde yer alan Güney-Anadolu jeolojik
evrimi, iki levhanın çeĢitli jeolojik devirdeki konumuna ve iliĢkisine bağlı olarak geliĢmiĢtir.
Güneydoğu Anadolu Kenar Kıvrımları KuĢağı ile Toros Orojenez KuĢağı sınırında
kalan bölgede yer alan proje alanı ve yakınında Mordağ Metamorfitleri, Yüksekova
KarmaĢığı, Hakkari KarmaĢığını oluĢturan Durankaya KarıĢığı ve UrĢe KarıĢığı ile
Kuvaterner yaĢlı, alüvyon ve yamaç molozları yüzeylenmektedir.
Söz konusu proje alanını gösterir 1/50.000 Ölçekli Genel Jeoloji Haritası Ek-15‟te
verilmektedir.
Proje sahası M52-d1, M52-d2 paftaları içinde kalmaktadır. Baraj yeri ve civarında,
“Zap Suyu Master Plan Raporu‟‟ (EĠE, 1987) ile master plan aĢmasında, ayrıca TPAO
tarafından petrol arama amaçlı çalıĢılmıĢtır. Arazide elde edilen bulgular bu bilgilerle
deneĢtilerek proje sahasının 1/25.000 ölçekli jeoloji haritası hazırlanmıĢtır.
Güneydoğu Anadolu Kenar Kıvrımları KuĢağı ile Toros Orojenez KuĢağı sınırında
kalan bölgede yer alan proje alanı ve yakınında Mordağ Metamorfitleri, Yüksekova
KarmaĢığı, Hakkari KarmaĢığını oluĢturan Durankaya KarıĢığı ve UrĢe KarıĢığı ile
Kuvaterner yaĢlı, alüvyon ve yamaç molozları yüzeylenmektedir. Bu birimler oluĢum yaĢına
göre, yaĢlıdan gence doğru ġekil IV.2.2.1. 1‟de verilmiĢtir.
48
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
(Kaynak: Dilektaşı Barajı ve HES Projesi Fizibilite Raporu, Şubat 2010)
ġekil IV.2.2.1. 2. DilektaĢı Barajı ve Yakın Çevresinin GenelleĢtirilmiĢ Stratigrafik Kesiti
Mordağ Metamorfitleri (PzMzmo):
Allokton olan birim, türlü metamorfik kayalarla birlikte, olasılıkla Arabistan
Levhasından koparılmıĢ parçalar ve metamorfik bloklar içeren metaofiyolitle temsil olunur.
49
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Baraj yerinin tamamı, göl alanının da çok büyük bir kısmında bu birirm, ana kaya
olarak yüzeylenmektedir.
Metaofiyolitik taban; andezit, diyorit, riodasit, alkali riyolit, alkali trakit, gnays, kuvarsit
ve metamorfik bloklar içerir. Bunun üzerine gelen metamorfik seri ise çoğun kristallize
kireçtaĢı ve Ģistten oluĢmuĢtur. Metamorfik seri ve metaofiyolit, çoğun birlikte ve mekanik
düzlemlerle iliĢkili olarak bulunurlar.
Metaofiyolitik temel üstünde yüzer durumda gözüken metamorfik seri içerisinde
aĢınmadan dolayı metaofiyolitik temelin yüzlekleri izlenir. Mordağ Metamorfitleri,
Yüksekova KarmaĢığı üzerinde bindirmeli ya da sürüklenimli olarak durur. Gürpınar
Grubuyla olan dokanağı da diskordanslıdır. Miyosen‟de havzaya yerleĢen birim Paleozoyik,
Mesozoyik yaĢlıdır.
Yüksekova KarmaĢığı (Ky):
Güneydoğu Anadolu Toros Orojenez kuĢağında yer alan ve Güneydoğu Anadolu
bindirmesinin kuzeyinde görülen allokton birimlerden biri olan Yüksekova KarmaĢığı, iki
ayrı dönemde ve değiĢik yerleĢim mekanizması ile bugünkü yerlerine sürüklenim örtüleri
oluĢturacak Ģekilde gelmiĢlerdir.
Birim, enerji tüneli güzergahı boyunca yaygın olarak yüzeylenmektedir. Yüksekova
KarmaĢığı ofiyolit topluluğu kayaçlar ve bunlarla birlikte bulunan kireçtaĢı, volkanik birimler,
ince ögeli kırıntılar ve serpantinitten oluĢur. Melanj özelliği nedeniyle köksüz ve taĢınmıĢ
yabancı blok görünümündedir. Çoğu zaman haritalanabilecek ayırtman kaya toplulukları 10 –
20 m2 den birkaç km2 ye kadar değiĢen boyutta yüzlekler oluĢturur. Spilit, Bazalt ve
Diyabazın çoğunlukta olduğu Volkanitler, KarmaĢığın Ofiyolitik Melanjında yer yer
yüzlekler verir. ġeylin egemen olduğu ġeyl – SilttaĢı ve KumtaĢı ardalanmasından oluĢma
ince kırıntılı kayalar, geniĢ vadiler ve yayvan düzlükler oluĢturmuĢtur.
UrĢe ve Durankaya ile olan dokanağı bindirmelidir. Mordağ Metamorfitleri ile olan
dokanağı mekaniktir. Miyosen‟de havzaya yerleĢen bu allokton karmaĢığın yaĢı Üst
Kretase‟dir.
Hakkari KarmaĢığı (Th):
Miyosen sonu sürüklenim örtüleri içinde en alt allokton kaya stratigrafi birimini
oluĢturan Eosen – Oligosen yaĢlı Hakkari KarmaĢığı iki tektonik birimle temsil edilir.
Altta düzenli bir istifleme ile UrĢe KarıĢığı, bunun üzerine bloklu ve düzensiz
görünümlü Durankaya KarıĢığı gelmektedir.
Güneydoğu Anadolu bindirmesinin kuzeyinde görülen Hakkari KarmaĢığı, Yüksekova
KarmaĢığı tarafından örtülmektedir.
50
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
UrĢe KarıĢığı (Thu):
Allokton birimlerden biri olan UrĢe KarıĢığı Hakkari KarmaĢığının alt tektonik dilimini
oluĢturur. Güneydoğu Anadolu bindirmesi boyunca devam ederek, Zap Suyu nehri boyunca
yüzeylenmektedir.
Enerji tünelinin son kısmı ile santral yeri ve cebri boru güzergahında yüzeylenmektedir.
Görünür kalınlığı 900 m olarak saptanmıĢtır. Düzenli bir istif olan UrĢe KarıĢığı kalkĢist, kalk
– serizit – kuvars Ģist ve metakumtaĢının tekdüze ardalanmasından oluĢmuĢtur. Zayıf bölgesel
bir metamorfizmaya uğrayan karıĢıkta tabakalanma kaybolmamıĢtır.
KalkĢistler; koyu – gri, siyah renkli, ince dokulu, ince tabakalı, sık ve ince
yapraklanmalı, yapraklanma boyunca yarılgan ve kırılgandırlar. Ayrıca, sık eklemli olup,
kapalı eklemleri kalksit, açık eklemleri ise kil dolguludur.
Klak – Serizit – Kuvars ġistler; gri, koyu gri renkli, ince dokulu, ince ve yer yer orta
tabakalı, tabakalar boyunca büklümcüklü, yapraklanmalı, yapraklanma boyunca ayrıĢmalı ve
dağılgandır. Sık eklemleri kil dolguludur.
MetakumtaĢları; açık ile koyu gri renkli, ince – orta tabakalı, zayıf Ģisti dokulu, yer yer
grovak özelliğinde, Dolomit – kalsit çimentolu, sık eklemli, eklemler çoğun kalsit dolgulu ve
serttirler.
UrĢe KarıĢığı Midyat grubu üzerine, Durankaya KarıĢığı da UrĢe KarıĢığı üzerine
bindirmeli olarak gelmiĢtir. YaĢı Eosen – Oligosen olarak belirlenmiĢtir.
Durankaya KarıĢığı (Thd):
Hakkari KarmaĢığının üst tektonik birimini oluĢturur. Bloklu ve düzensiz bir görünümü
vardır.
Enerji tüneli güzergahında dar bir alanda yüzeylenmektedir. KarıĢık, ince belirsiz
tabakalı fliĢ görünümünde Ģeyl ve marn arakatkılı kumtaĢı, kireçtaĢı blok ve kütleleri, Ģist,
metakumtaĢı ve az miktarda serpantinit içerir. KireçtaĢı blokları, Ģistler ve fliĢ daha
egemendir. KireçtaĢı çok dayanımlı, Ģist zayıf dayanımlı ve fliĢ az dayanımlı– orta
dayanımlıdır. Bu nedenle kireçtaĢı blokları dıĢında karıĢık, genelde yumuĢak topoğrafya verir.
UrĢe KarıĢığı ve Yüksekova KarmaĢığı ile olan dokanakları bindirmelidir.
Havzaya Miyosen‟de yerleĢen birim Eosen – Oligosen yaĢlıdır.
Alüvyon (Qal):
Nehil Çayı Yüksekova platosunun bitiminden itibaren Zap Suyu kavĢağına kadar büyük
bir düĢü geliĢtirir. Bu alan içinde nehrin dönemeç yaptığı alanlar dıĢında pek fazla alüvyon
geliĢimi izlenmez. Alüvyon genelde kum, ince çakıl, silt, kil ve az miktarda blokton ibarettir.
Baraj yerindeki tahmini alüvyon kalınlığı en fazla 10 m‟dir.
51
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Yamaç Molozu (Qym):
Proje alanında yüzlenen Mordağ metmorfitleri, genellikle çeĢitli Ģistlerle temsil
edilmiĢtir. Bu metamorfitlerden, özellikle Ģistozitenin çok iyi geliĢtiği mikaĢistler ile kuvarsfeldspat gnayslar ayrıĢmaya bağlı olarak kolayca dağılabilme eğilimindedirler. FliĢ
niteliğindeki diğer birimlerde de ayrıĢmaya bağlı olarak geliĢen yamaç molozlarında akma
yapıları izlenmiĢtir. Bu akmalar daha çok enerji tüneli güzergahında geliĢim göstermektedir.
Yapısal Jeoloji:
Zap Suyu havzası, yapısal olarak Güneydoğu Anadolu bölgesinin doğu ucunda yer
almakta ve kenar kıvrımları kuĢağı kuzey sınırı ile Toros Orojenez kuĢağının doğu kesimi
üzerinde bulunmaktadır. Hakkari – BeytüĢĢebap – Pervarinin güneyinden, Cilo Dağlarının
kuzeyinden geçen Güneydoğu Anadolu Bindirmesi (Bitlis Bindirmesi), kenar kıvrımları
kuĢağı ile Toros Orojenez kuĢağı arasındaki sınırı oluĢturur.
Güneydoğu Anadolunun, dolayısıyla proje alanının yapısal modeli, Afrika – Arabistan
ve Avrasya Levhaları ile Anadolu Levhacığının nisbi hareketleri sonucunda oluĢmuĢ, Üst
Senoniyen, Orta Eosen ve Miyosen sonunda geliĢen paroksizmal nitelikli orojenez fazlaları ile
tektonik çatı sağlanmıĢtır.
Bu yapısal hareketler sonucu, inceleme alanın genel olarak kuzey – güney yönlü
enerjilerin etkisi altında kalmıĢ, otokton birimler üzerine büyük sürüklenim örtüleri
ilerlemiĢtir.
Proje alanındaki kıvrımlar, kuzey – güney doğrultusunda etkiyen enerjiler sonucu
oluĢmuĢlardır. Doğu-Batı eksen gidiĢli olan kıvrımlar, Zap Suyunu çoğun dik olarak
kesmektedir. Bunun sonucu olarak kıvrımların çekirdek ve kanatlarında yüzeylenen birimler
kolayca izlenebilmektedir. Bölgede oluĢan kıvrımların çoğu antiklinal Ģeklinde tezahür eder.
Bunların arasında geliĢmiĢ küçük ölçekli senklinaller de vardır.
Proje sahasında EĠE tarafından yapılan çalıĢmalarda; Mordağ Metamorfitlerinin,
Yüksekova KarmaĢığı üzerinde bindirmeli, Yüksekova KarmaĢığının UrĢe ve Durankaya
karĢığı ile olan dokanağının bindirmeli, Durankaya KarıĢığının UrĢe KarıĢığı üzerine
bindirmeli, UrĢe KarıĢığının da Midyat grubu üzerine bindirmeli olduğu belirlenmiĢtir.
Baraj yerinin sol sahilinde, baraj yerine yakalĢık 500 m mesafede bir mekanik dokanak
(ters fay) geçmektedir.
IV.2.2.2. Proje alanı jeolojisi, inceleme alanına ait büyük ölçekli (1/5000 ya da
varsa 1/1000 ölçekli) jeoloji haritası ile proje kapsamındaki ünitelerin kesitleri, harita
ölçekleri ve lejantları metindekine uyun olmalı, yapılan büyütme ya da küçültmeler
çizgisel ölçekte gösterilmeli, jeolojik harita ve kesitlerin harita alma tekniğine uygun
olarak hazırlanması jeolojik bilgilerin formata uygun olarak detaylandırılması)
Proje kapsamında iki kademeli bir proje geliĢtirilmiĢtir. Birinci kademe (1.943 m-1.710
m) barajlı, ikinci kademe (1.710 m-1.435 m) ise regülatörlü sistem olarak planlanmıĢtır.
Birinci kademede DilektaĢı-1 Barajı ile alınan sular, sol sahildeki iletim tüneli ile 1.710 m
kuyruksuyu kotunda bulunan DilektaĢı-1 HES‟e iletilerek enerji üretilecektir. Ġkinci
kademede ise; DilektaĢı-2 Regülatörü rezervuarında toplanan sular, sol sahildeki enerji
52
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
tüneliyle Zap Suyu 1.435 m kuyruksuyu kotundaki DilektaĢı-2 HES‟e iletilerek enerji
üretilecektir.
Ġnceleme alanını SW-NE yönünde hayli artan kalınlıkları ile kaplayan sürüntü örtüleri
ile havzada gözlenen kay stratigrafi birimlerinin çoğu, Toros KuĢağı boyunca doğu ve batı
yönde devamlılık gösterir. Arabistan levhasının kıtasal platformu kuzeyinde yer alan bölgenin
stratigrafisi incelendiğinde, Kuzeyde Anadolu levhacığı ile güneydeki Arabistan levhası
arasında uzanan Arap-Himalaya dağ oluĢum kuĢağı üzerinde yer alan Güney-Anadolu jeolojik
evrimi, iki levhanın çeĢitli jeolojik devirdeki konumuna ve iliĢkisine bağlı olarak geliĢmiĢtir.
Bölgede yer alan birimler, Mordağ Metamorfitleri, Yüksekova KarmaĢığı, Hakkari
KarmaĢığını oluĢturan Durankaya KarıĢığıve UrĢe KarıĢığı ile Kuvaterner yaĢlı, alüvyon ve
yamaç molozlarıdır.
Söz konusu proje alanı ünitelerinin 1/50.000 Ölçekli Genel Jeoloji haritası Ek-15‟te
verilmiĢtir.
DilektaĢı Barajı ve HES Projesi kapsamında iki kademeli bir proje geliĢtirilmiĢtir.
Birinci kademe (1.943 m-1.710 m) barajlı, ikinci kademe (1.710 m-1.435 m) ise regülatörlü
sistem olarak planlanmıĢtır. Birinci kademede DilektaĢı-1 Barajı ile alınan sular, sol sahildeki
iletim tüneli ile 1.710 m kuyruksuyu kotunda bulunan DilektaĢı-1 HES‟e iletilerek enerji
üretilecektir. Ġkinci kademede ise; DilektaĢı-2 Regülatörü rezervuarında toplanan sular, sol
sahildeki enerji tüneliyle Zap Suyu 1.435 m kuyruksuyu kotundaki DilektaĢı-2 HES‟e
iletilerek enerji üretilecektir.
Baraj Yerinin Geçirimliliği ve Duraylılığı
DilektaĢı-1 Barajı, 1.775 m talveg kotunda olup, talvegten 73 m yüksekliğindedir. Baraj
yerinde temel kayasını Mordağ Metamorfitleri oluĢturur (Bkz. Ek-16 Ünitelere Ait Jeoloji
Haritaları ve Jeolojik Kesitler).
Mordağ Metamorfitleri baraj yerinde daha çok metaofiyolitlerle temsil edilir.
Metaofiyolitik taban; andezit, diyorit, riodasit, alkali riyolit, alkali trakit, gnays, kuvarsit ve
metamorfik bloklar içerir. Bu temel üzerinde yüzer durumda gözüken metamorfik seri
içerisinde aĢınmadan dolayı metaofiyolitik temelin yüzlekleri de izlenir. Ayırtlanamayan
metamorfik seri Ģist ve kristalize kireçtaĢlarından oluĢmaktadır.
Baraj yerinde allüvyon en fazla 10 m civarında tahmin edilmektedir. Genellikle
yuvarlak-yarı yuvarlak kuvarsit, kireçtaĢı, amfibolit ile çeĢitli Ģist ve gnays çakıllarından
oluĢan alüvyon; siltli, killi, kum-çakıl boyutundadır. Genelde %15-20 civarında blok
içermektedir.
Baraj yerinde yüzeylenen metakuvarsitler ve Ģistler sadece yüzeye yakın olan kesimdeki
açık olan süreksizlikleri nedeniyle kısmen geçirimlidirler. Yüzeyden belirli bir derinlikten
itibaren, süreksizlerin kapalı konumda olması nedeniyle geçirimsiz-az geçirimli özellik
gösterirler. ġistlerle birlikte yer alan kristalize kireçtaĢları ise, Ģistler içersindeki blok
konumları nedeniyle geçirimlilik problemi yaratmayacaktır. Ancak baraj yerinin hemen
mansabında derenin 180 derecelik dönüĢ yapması, suyun kaçabileceği yan vadi
oluĢturmaktadır. Sol sahildeki bu yan vadiye gerek Ģistozite düzleyleri, gerekse kireçtaĢı
bantları boyunca su kaçıĢı olasıdır.
53
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Bu durum dikkate alınarak, gövde altındaki olası kaçakları önlemek amacıyla, plinth
boyunca 2 sıra 5 m derinlikte kapak enjeksiyonu ve 30 m derinlikte tek sıra perde enjeksiyonu
öngörülmüĢ, ayrıca sol sahildeki krirtik zon boyunca maksimum su kotu ile talveg kotu
arasında kalan kesimde, 70 m derinlikte perde enjeksiyonu önerilmiĢtir. Memba batardosu
altındaki alüvyonun geçirimliliği, yapılacak jet grauting ile önlenecektir.
Metaofiyolitler genellikle sert ve dayanımlıdır (50-80 MPa). Metamorfitler ise zayıforta dayanımlıdırlar (10-25 MPa).
Yamaçların 300-400 eğimli oluĢu ve moloz bulundurmayıĢı ile eteklerde döküntü
malzeme hemen hemen hiç olmayıĢı, baraj yerinde metaofiyolitlerin hakimiyetini
göstermektedir. Aks yerinde yamaç duraylılığı yönünden bir sorun bulunmamaktadır.
Ön yüzü beton kaplı kaya dolgu tipinde projelendirilen baraj yerinde, 10 m kalınlığında
tahmin edilen alüvyon ile ana kayanın ayrıĢmıĢ kesimleri dolgunun oturacağı alanda tamamen
kaldırılacaktır. ġevlerde ve sıyırma sonrası, temel kaya olan metaofiyolit ve metamorfitlerde
1-2 m‟ye varan ayrıĢma zonunun da temizlenmesi gerekmektedir. AyrıĢma zonunun
temizlenmesinden sonra, kompakt özellikte olan metaofiyolit ve metamorfitler üzerine
oturtulacak baraj yerinde, taĢıma gücü yönünden herhangi bir sorun görünmemektedir. Kazı
Ģevleri 3 düĢey 1 yatay yapılacaktır.
Göl Alanının Geçirimliliği ve Duraylılığı
Göl alanında temel kayayı Mordağ Metamorfitleri oluĢturur. Metamorfitler
metaofiyolit, Ģist ve kristalize kireçtalarından oluĢmaktadır. Çoğun Ģistlerle temsil edilen
metamorfitler sadece yüzeye yakın olan kesimdeki açık olan süreksizlikleri nedeniyle kısmen
geçirimlidirler. Yüzeyden belirli bir derinlikten itibaren, süreksizlerin kapalı konumda olması
nedeniyle geçirimsiz-az geçirimli özellik gösterirler. Kristalize kireçtaĢları ise Ģistler
içersindeki blok konumları nedeniyle geçirimlilik problemi yaratmayacaktır. Göl alanının aks
yerine yakın kritik kesimdeki olası su kaçağı da 70 m derinlikteki perde enjeksiyonu ile
önlenecektir.
Göl alanındaki metamorfitler genelde duraylıdır. ġisti metamorfiler üzerinde Ģistozite
nedeni ile oluĢan yamaç molozları, yamaç eğimi az olan yerlerde genelde duraylaylıdır.
ġistozitenin yamaç eğimi yönünde geliĢtiği dik yamaçlardan göl alanına bir miktar malzeme
geliĢi olabileceği bunun da stabiliteyi etkileyecek büyüklükte olmayacağı öngörülmektedir.
Ancak kati proje aĢamasında bu sahalar iyi etüt edilmelidir.
Diğer Yapı Yerlerinin Mühendislik Jeolojisi
Derivasyon Tüneli
Derivasyon tüneli sol sahilde projelendirilmiĢtir. Baraj yerinde dereye dik konumda yer
almakta olup, dere suyunu derenin menderes yaptıktan sonraki kısmına derive edecektir.
Tünel güzergahında ana kayayı Mordağ Metamorfitleri oluĢturur. Metamorfitler metaofiyolit,
Ģist ve kristalize kireçtalarından oluĢmaktadır (Bkz. Ek-16 Ünitelere Ait Jeoloji Haritaları ve
Jeolojik Kesitler). Bu genellemeye rağmen yapı yerinde ardalanma da görülebilecektir.
Metaofiyolitler genellikle sert ve dayanımlıdır (50-80 MPa). Metamorfitler ise zayıforta dayanımlıdırlar (10-25 MPa).
54
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Birim içerisinde yer yer bozunma, ayrıĢma ve serpantinleĢme gözlenmektedir.
Geçilecek birimler genel olarak orta kaya sınıfında, özellikle ayrıĢmanın yoğun
kesimleri ile ezilme zonlarında ise zayıf kaya sınıfında olduğu tahmin edilmektedir.
Dolusavak
DilektaĢı Barajı sol sahilinde projelendirilen dolusavak yapısında anakayayı Mordağ
Metamorfitleri oluĢturur. Metamorfitler metaofiyolit, Ģist ve kristalize kireçtalarından
oluĢmaktadır (Bkz. Ek-16 Ünitelere Ait Jeoloji Haritaları ve Jeolojik Kesitler). Bu
genellemeye rağmen yapı yerinde ardalanma da görülebilecektir. Özellikle Ģistler üzerinde yer
yer geliĢen sığ yamaç molozu ve kayanın Ģistozite nedeniyle oluĢan ayrıĢmıĢ kesimleri
kaldırılarak, dolusavak anakayaya oturtulacaktır. Anakayada temel olma yönünden bir
problem yaĢanmayacaktır. Dolusavak kazı Ģevleri 3 düĢey 1 yatay yapılacaktır.
YaklaĢım Tüneli
YaklaĢım tüneli sol sahilde projelendirilmiĢtir. Tünel güzergahında ana kayayı Mordağ
Metamorfitleri ve Yüksekova KarmaĢığı oluĢturur (Bkz. Ek-16 Ünitelere Ait Jeoloji Haritaları
ve Jeolojik Kesitler). Bu Güzergah boyunca geçilecek jeolojik birimler yaklaĢık olarak
Ģöyledir:
0+000-0+450 Kilometreler arasındaki tünel kazısı Mordağ Metamorfitleri‟ne ait
metaofiyolit ve Ģistler içinde açılacaktır.
0+450-6+201 Kilometreler arasındaki tünel kazısı Yüksekova KarmaĢığı‟na ait ofiyolit
topluluğu kayaçlar içinde açılacaktır.
YaklaĢım tünelinin tamamına yakın kısmı ofiyolit melanj özelliğindeki Yüksekova
KarmaĢığından geçmektedir. Yüksekova KarmaĢığı yüzeyde, yamaçta ve görünen kısımlarda
suya doygun durumda akıcı bir özellik kazanıp yer yer yüzeysel akma, bazen de suya doymuĢ
Ģev Ģeklinde dairesel kayma halinde heyelanlar meydana getirmektedir. Tünel güzergahındaki
bu kritik kesimlerde örtü kalınlığı 60 m‟nin üzerindedir. Açılacak araĢtırma sondaj
kuyularında heyelanlı bölgenin kalınlığına bağlı olarak, bu kritik kesimlerde önlem alınması
gerekebilecektir.
Ofiyolit grubu kayaçlar, volkanik birimler ve ince ögeli kırıntılı kayaçlarla temsil edilir.
Kayaç malzemesinin tümünün yarıdan fazlası zemin oluĢturacak Ģekilde bozulmuĢ ve çok
ayrıĢmıĢtır. Yer yer serpantinleĢme gözlenmektedir.
Geçilecek birimler genel olarak orta kaya sınıfında, özellikle ayrıĢmanın yoğun
kesimleri ile ezilme zonlarında ise zayıf kaya sınıfında olduğu tahmin edilmektedir.
Baraj yerinin sol sahilinde, baraj yerine yakalĢık 500 m mesafede bir mekanik dokanak
(ters fay) geçmektedir. Bu kesim kati proje aĢamasında ayrıntılı olarak incelenmelidir.
Birimler arasındaki dokanaklarda güzergah boyunca ayrıĢma ve alterasyon beklenmektedir.
Delme ve patlatma ile tam kesitte ilerleme mümkün görülmektedir. Sık sık bulonlama
gerekli olabilir. Sıkça geçilecek ayrıĢma ve zayıflık zonlarında düzenli bulonlama ile birlikte
55
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
tel kafes ve müteakip kademede yapılacak ayrıntılı çalıĢmalarla belirgin bir tarzda saptanacak
kalınlıkta püskürtme beton kaplama gerekecektir.
Ancak tünel güzergahında yer alan birimler dikkate alındığında, tünelin TBM‟le
açılması çok daha uygun görünmektedir.
Cebri Boru Güzergahı ve Santral Yeri
Santral yeri 1.710 m kuyruksuyu kotunda yer almakta olup, cebri boru güzergahı ile
birlikte Yüksekova KarmaĢığı üzerinde bulunmaktadır (Bkz. Ek-16 Ünitelere Ait Jeoloji
Haritaları ve Jeolojik Kesitler).
Yüksekova KarmaĢığı ofiyolit topluluğu kayaçlar ve bunlarla birlikte bulunan kireçtaĢı,
volkanik birimler, ince ögeli kırıntılar ve serpantinitten oluĢur. Melanj özelliği nedeniyle
köksüz ve taĢınmıĢ yabancı blok görünümündedir. Üst kesimleinde yer yer ayrıĢmalı, zayıforta dayanımlıdır.
Santral yerinde ana kaya üzerinde 7-8 m kalınlıkta tahmin edilen alüvyon yer almakta
olup, kayanın ayrıĢmıĢ kesimleri ve alüvyon kazı ile kaldırılacaktır.
Ana kayada temel olma yönünden bir problem bulunmamaktadır. yaratmayacaktır.
Santral yeri kazı Ģevleri 2 düĢey / 1 yatay yapılabilecektir.
DilektaĢı-2 Regülatörü ve HES
DilektaĢı-2 Regülatörü ve HES, 1.685 m talveg kotunda bir regülatör, sol sahilde enerji
tüneli ve 1.435 m kuyruksuyu kotundaki DilektaĢı-2 HES‟ten oluĢmaktadır (Ek-15 1/50.000
Ölçekli Genel Jeoloji Haritası).
Regülatör ve Çökeltim Havuzu
Regülatör ve çökeltim havuzu yerinde temel kayasını Yüksekova KarmaĢığı‟na ait
ofiyolit topluluğu kayaçlar oluĢturur (Bkz. Ek-16 Ünitelere Ait Jeoloji Haritaları ve Jeolojik
Kesitler).
Ofiyolit topluluğu kayaçlarla birlikte kireçtaĢı, volkanik birimler, ince ögeli kırıntılar ve
serpantinitte görülür. Melanj özelliği nedeniyle köksüz ve taĢınmıĢ yabancı blok
görünümündedir.
Ofiyolitler genelde geçirimsiz olup, sadece süreksizlikler boyunca geçirimlidir.
Yüzeyden belirli bir derinlikten itibaren, süreksizlerin kapalı konumda olması nedeniyle
birim, geçirimsiz-az geçirimli özellik gösterir.
Regülatör yeri sol sahilde ana kayanın ayrıĢması ile oluĢmuĢ kalın bir akma yapısı
görülür. Kati proje aĢamasında sol sahilin detaylı etüdü yapılarak, gerekli önlem alınmalıdır.
Regülatör yerinde ana kaya üzerinde 7-8 m kalınlıkta tahmin edilen ve geçirimli olan
alüvyon yer almakta olup, kazı ile kaldırılacaktır. Ana kayada taĢıma gücü ve duraylılık
yönünden problem bulunmamaktadır.
56
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Enerji Tüneli
Enerji tüneli tüneli sol sahilde, dairesel kesitli, 3.5 m çapında projelendirilmiĢtir. Tünel
güzergahında ana kayayı Mordağ Metamorfitleri, Yüksekova KarmaĢığı, Hakkari
KarmaĢığını oluĢturan Durankaya KarıĢığı ve UrĢe KarıĢığı oluĢturur (Bkz. Ek-16 Ünitelere
Ait Jeoloji Haritaları ve Jeolojik Kesitler).
Güzergah boyunca geçilecek jeolojik birimler yaklaĢık olarak Ģöyledir:
0+000-1+325 Kilometreler arasındaki tünel kazısı Yüksekova KarmaĢığı‟na ait ofiyolit
topluluğu kayaçlar içinde açılacaktır.
1+325-3+925 Kilometreler arasındaki tünel kazısı Hakkari KarmaĢığı‟na ait Durankaya
KarıĢığı‟nı oluĢturan fliĢ görünümündeki kayaçlar içinde açılacaktır.
3+925-5+055 Kilometreler arasındaki tünel kazısı Hakkari KarmaĢığı‟na ait UrĢe
KarıĢığı‟nı oluĢturan kalkĢist, kalk – serizit – kuvars Ģist ve metakumtaĢının ardalanmasından
oluĢan kayaçlar içinde açılacaktır.
Geçilecek birimler Bieniawski‟ye göre genel olarak orta kaya sınıfında, özellikle
ayrıĢmanın yoğun kesimleri ile ezilme zonlarında ise zayıf kaya sınıfında olduğu tahmin
edilmektedir.
Cebri Boru Güzergahı ve Santral Yeri
Santral yeri 1.435 m talveg kotunda yer almakta olup, cebri boru güzergahı ile birlikte
UrĢe KarıĢığı üzerinde bulunmaktadır (Bkz. Ek-16 Ünitelere Ait Jeoloji Haritaları ve Jeolojik
Kesitler).
Temel kaya, tünel çıkıĢından itibaren çıplak olup, üzerinde örtü bulunmamaktadır.
Diğer birimlere göre çok sağlam ve duraylı bir yapıya sahip bulunan UrĢe KarıĢığı‟nın eğim
yönü yamaç içine doğru olduğundan, cebri boru güzergahında olumlu bir yapı sunmaktadır.
Santral yeri 1.435 m talveg kotunda yer almakta olup, UrĢe KarıĢığı üzerinde
bulunmaktadır. Ana kaya sert, sağlam, dayanımlı olup, temel olma yönünden bir problem
yaratmayacaktır. Santral yeri kazı Ģevleri 3 düĢey / 1 yatay yapılabilecektir.
IV.2.2.3. Kitle hareketleri (heyelan/moloz akması), duyarlılık analizi, heyelan risk
haritası, heyelan yağıĢ iliĢkisi
Proje kapsamında açılacak olan yaklaĢım tüneli 0+450-6+201 Kilometreler arasındaki
tünel kazısı Yüksekova KarmaĢığı‟na ait ofiyolit topluluğu kayaçlar içinde açılacaktır.
Yüksekova KarmaĢığı yüzeyde, yamaçta ve görünen kısımlarda suya doygun durumda akıcı
bir özellik kazanıp yer yer yüzeysel akma, bazen de suya doymuĢ Ģev Ģeklinde dairesel kayma
halinde heyelanlar meydana getirmektedir. Tünel güzergahındaki bu kritik kesimlerde örtü
kalınlığı 60 m‟nin üzerindedir. Açılacak araĢtırma sondaj kuyularında heyelanlı bölgenin
kalınlığına bağlı olarak, bu kritik kesimlerde önlemler alınacaktır.
Bir önceki bölüm IV.2.2.2. de detaylı bir Ģekilde açıklanan yapı yerlerine ait jeolojik
birimler ve MTA ya ait Türkiye Envanter Haritası / Cizre paftası incelendiğinde proje
57
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
alanında YaklaĢım tüneli güzergahı 0+450-6+201 km‟ler arası dıĢında kalan herhangi bir
ünite yerinde heyelanla karĢılaĢılması beklenmemektedir.
Söz konusu heyelanlı alanın proje ünitelerine zarar vermemesi için heyelan riskini
ortadan kaldırıcı önlemler alınacaktır.
MTA Türkiye Heyelan Envanteri Haritası, Cizre Paftasına denk düĢen proje alanı
heyelan haritası Ek-17‟de verilmiĢtir (Kaynak: http://www.mta.gov.tr/v2.0/dairebaskanliklari/jed/haritalar/1-500000-heyelan-haritalari/cizre_paftasi_heyelan_haritasi.jpg).
IV.2.2.4. Proje sınırları içindeki alan için yamaç stabilizesi, yamaçlardaki kayma
hareketlerini gösteren harita, kayma analizi (hafriyat atığı olması durumunda da
uygulanmalıdır)
Proje alanı sınırları içerisinde yer yer yağıĢın etkisi ile yamaçlarda küçük çapta kayma
hareketleri gözlenmiĢtir. Bu kayma hareketleri küçük çapta ve sadece yağıĢın etkisi ile
oluĢtuğundan proje ünitelerine herhangi bir olumsuz etki göstermeyeceği öngörülmektedir.
Yapılan gözlemsel incelemelere ve açılan sondajlara göre göl alanındaki metamorfitler
genelde duraylıdır. ġisti metamorfiler üzerinde Ģistozite nedeni ile oluĢan yamaç molozları,
yamaç eğimi az olan yerlerde genelde duraylaylıdır. ġistozitenin yamaç eğimi yönünde
geliĢtiği dik yamaçlardan göl alanına bir miktar malzeme geliĢi olabileceği bunun da
stabiliteyi etkileyecek büyüklükte olmayacağı öngörülmektedir.
Proje alanında yüzlenen Mordağ metmorfitleri, genellikle çeĢitli Ģistlerle temsil
edilmiĢtir. Bu metamorfitlerden, özellikle Ģistozitenin çok iyi geliĢtiği mikaĢistler ile kuvarsfeldspat gnayslar ayrıĢmaya bağlı olarak kolayca dağılabilme eğilimindedirler. FliĢ
niteliğindeki diğer birimlerde de ayrıĢmaya bağlı olarak geliĢen yamaç molozlarında akma
yapıları izlenmiĢtir. Bu akmalar daha çok iletim tüneli güzergahında geliĢim göstermektedir.
Proje kapsamında açılması planlanan iletim güzergahı jeolojik formasyonlarından
Mordağ metamorfitlerinde stabilite problemi bulunmamaktadır.
IV.2.2.5. Depremsellik (Bölge I. Derece deprem bölgesinde yer alması nedeni ile
faaliyet alanının diri faylara uzaklığı harita üzerinde gösterilmesi) ve doğal afet
potansiyeli,
Proje alanı Mülga TC Bayındırlık ve Ġskan Bakanlığının yayınladığı Deprem Bölgeleri
Haritası‟na (1996 baskısı) göre birinci derece deprem bölgesine (I. Derece Deprem Bölgesi)
girmektedir.
Proje kapsamında yer alan yapıların inĢası sırasında, 14.07.2007 tarih ve 26582 sayılı
Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe giren “Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar
Hakkında Yönetmelik”, 06.03.2007 tarih ve 26454 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak
yürürlüğe giren “Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik” ve
03.05.2007 tarih ve 26511 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren “Deprem
Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelikte DeğiĢiklik Yapılmasına ĠliĢkin
Yönetmelik” hükümlerine titizlikle uyulacaktır.
58
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
ġekil IV.2.2.5. 1. Hakkari Ġli Deprem Bölgeleri Haritası (Bayındırlık ve Ġskan Bakanlığı, 1996)
ġekil IV.2.2.5. 2. Güneydoğu Anadolu Bölgesi ve Yakın Yöresinde Meydana Gelen Tarihsel Depremler
(AkbaĢ 1999‟dan AlınmıĢtır.)
Tetis Denizi tabanının Avrasya Plakası altına dalarak yitiminden sonra, kıta-kıta
çarpıĢması sınırında geliĢen bir yapı olan Bitlis-Zagros Kenet KuĢağı (BZKK), Güneydoğu
Anadolu Bölgesinin kuzey kenarı boyunca geliĢmiĢtir
59
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Hakkâri–Narlı yöresinde Yüksekova karmaĢığı, Arap Plakası üzerindeki çökellere
bindirmektedirler. Anadolu Plakası ile Arabistan Plakası arasındaki ilk kıta-kıta çarpıĢması
Bitlis metamorfikleri boyunca meydana gelmiĢtir. Bu çarpıĢmaya paralel yapılar oluĢmuĢtur
(Perinçek vd.,1987). Halen etkinliği devam eden bu binirme fayı üzerinde en son 1975 Lice
depremi (6.9.1975) meydana gelmiĢtir. Bu faydan kaynaklanan pek çok tarihi depremin,
deprem kataloglarında ve bu kataloglardan yararlanılarak hazırlanan haritalarda yer aldığı
görülmektedir (ġekil IV.2.2.5.2).
Söz konusu proje alanının yaklaĢık olarak yerinin gösterildiği diri faylara olan
uzaklğının gösterildiği MTA‟ya ait Türkiye Diri Fay Haritası ġekil IV.2.2.5.3‟te verilmiĢtir.
Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü Jeoloji Etütleri Dairesi Yer Dinamikleri
AraĢtırma ve Değerlendirme Koordinatörlüğü Aktif Tektonik AraĢtırmaları Birimi‟nin, 25
Ocak 2005 Hakkari Depremi ile ilgili ön değerlendirme raporuna göre Hakkari Depremi‟nin
dıĢ merkez lokasyonu Türkiye‟nin ana aktif ektonik kuĢaklarından olan Güneydoğu Anadolu
Bindirmesi‟nin en doğu ucunda, bu bindirme zonu ile ġemdinli-Yüksekova Fay Zonu‟nun
birleĢim bölgesine rastlar. Güneydoğu Anadolu Bindirmesi kıta kıta çarpıĢması sonucu
birbirine kenetlenmiĢ Arap-Afrika levhası ile Anadolu levhasını birbirinden ayıran aktif bir
tektonik yapıdır (ġekil 1) (ġaroğlu ve diğ., 1987, 1992). Doğu Anadolu Fayı ile Hakkari
arasında DB genel doğrultusunda uzanan bu fay zonu üzerinde son yüzyılda meydana gelmiĢ
en büyük deprem 1975 yılında Ms: 6.6 büyüklüğünde Lice Depremi‟dir. ġemdinli-Yüksekova
Fay Zonu Güneydoğu Anadolu Bindirmesinin en doğu ucunda KB-GD genel doğrultusunda
uzanan sağ yönlü doğrultu atımlı bir aktif fay zonudur (ġekil 3). Bu fay zonu Güneydoğu
Anadolu Bindirmesi ile Ġrandaki Zağros kuĢağı arasında doğrultu atımlı bir transfer fayı
niteliğindedir. Biribirini aralı sıçramalı (en echelon) olarak tümleyen beĢ alt faydan oluĢan bu
zonun Türkiye sınırları içerisindeki uzunluğu yaklaĢık 100 km‟dir. ġemdinli-Yüksekova fay
zonu Ġran sınırları içerinde yer alan ve bu ülkenin önemli aktif faylarından olan PiranĢah
fayının devamında yer alır (ġaroğlu ve diğ., 1987, 1992). 25 Ocak 2005 Hakkari Depremi‟nin
çeĢitli kurumlardan alınan dıĢ merkez lokasyonu ġemdinli-Yüksekova fay zonu ile
Güneydoğu Anadolu Bindirmesinin birleĢim bölgesinde yer alır. Bölgede, ġemdinliYüksekova fay zonunun son yüzyılda orta büyüklükte depremler ürettiği bilinmektedir. Son
depremin dıĢmerkez lokasyonu ġemdinli-Yüksekova Fay Zonunun en batısında bulunan ve
Hakkari kuzeyinde yer alan bölümüne rastlar. Zonun en batı ucunu oluĢturan bu fay
segmentinin uzunluğu yaklaĢık 25 km‟dir. Jeomorfolojik ötelenmelere göre bu fay sağ yönlü
doğrultu atımlıdır. Yüzey bilgileri depreme iliĢkin çeĢitli kuruluĢlarca yapılan hızlı fay
düzlemi çözümleri ile karĢılaĢtırıldığında Harvard ve USGS tarafından sismolojik olarak
önerilen doğrultu atımlı faylanma mekanizması ile uyumludur. Bu nedenle 25 Ocak 2005
Hakkari Depremi‟nin sağ yönlü doğrultu atımlı ġemdinli-Yüksekova Fay zonunun en batıdaki
segmentinden kaynaklanmıĢ olması muhtemeldir (Kaynak: Ömer Emre, Ahmet Doğan, Selim
Özalp ve Cengiz Yıldırım, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, Jeoloji Etütleri Dairesi
Yer Dinamikleri Araştırma ve Değerlendirme Koordinatörlüğü, Aktif Tektonik Araştırmaları
Birimi, 25 Ocak Hakkari Depremi Ön Değerlendirme Raporu, 26.01.2005).
Proje kapsamında yapılacak olan çalıĢmalarda doğal afetlere (çığ, heyelan, kaya
düĢmesi, sel, baskın, vb.) neden olabilecek çalıĢmaların yapılması durumunda ve patlayıcı
maddeler kullanılacağında civardaki yerleĢim birimlerinde hasar oluĢmaması için gerekli tüm
tedbirler alınacaktır.
60
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Kaynak: http://www.mta.gov.tr
ġekil IV.2.2.5. 3. Proje Alanını Gösterir Diri Fay Haritası
61
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
IV.2.2.6. Jeoteknik etüt raporu (proje kapsamındaki tüm ünitelerin detaylı
jeoteknik etütleri),
Proje kapsamındaki tüm ünitelerin detaylı jeoteknik etüt raporları kati proje aĢamasında
hazırlanılacaktır.
IV.2.3. Hidrojeolojik özellikler (yer altı su seviyeleri; halen mevcut her türlü
keson, derin, artezyen vb. kuyu; emniyetli çekim değeri; suyun fiziksel, kimyasal,
bakteriyolojik özellikleri; yeraltı suyunun mevcut ve planlanan kullanımı, debileri,
proje alanına mesafeleri),
Proje sahasında Nehil Çayından beslenen akifer alanı tespit edilmemiĢtir. Projenin ana
su kaynağı Çığlı (Zap) Suyu‟nun kollarından biri olan Nehil Çayıdır. Zap suyu ve Nehil
Çayının proje sahası içinde kalan kısmında sulama amacı ile yapılmıĢ bent, su alım yapısı ve
sulama Ģebekesi bulunmamaktadır. Yapılan inceleme neticesinde proje alanında yeraltı
suyundan faydalanan tesis bulunmamaktadır. Bu nedenle projenin, yeraltı suyuna herhangi bir
bir etkisi bulunmamaktadır (Bkz. Ek-7 Su Kullanım Hakları Raporu).
IV.2.4. Hidrolojik özellikler (yüzeysel su kaynaklarından deniz, göl, dalyan akarsu
ve diğer sulak alanların fiziksel, kimyasal, bakteriyolojik ve ekolojik özellikleri, bu
kapsamda akarsuların debisi ve mevsimlik değiĢimleri, taĢkınlar, su toplama havzası
oligotrofik, mezotrofik, ötrofik, distrofik olarak sınıflandırılması, sedimantasyon,
drenaj, tüm su kaynaklarının kıyı ekosistemleri),
Proje‟nin ana su kaynağı Çığlı (Zap) Suyu‟nun kollarından biri olan Nehil Çayı‟dır.
Türkiye‟nin en güneydoğu ucunda yeralan Hakkari il sınırları içerisinde 2750 m kotlarından
doğan Nehil Çayı çeĢitli yan kolları da içirisine alarak batı yönünde akıĢa geçer. Baraj aks
yerinde 973 km²‟lik bir yağıĢ alanına ulaĢan Nehil Çayı, BağıĢlı mevkiinde Çığlı (Zap) Suyu
ile birleĢir.
Çığlı (Zap) Suyu, Van Gölünü çevreleyen dağların güney yamaçlarından doğar. 2.200
m kotundan itibaren toplanarak bir dere halini alır. Sonra gittikçe büyüyerek orta büyüklükte
bir nehir olur. Türkiye içinde 200 km uzunlukta olan Anakol, 763 m kotunda Irak topraklarına
dahil olur. Zap Suyu‟nun bu mevkideki ortalama akımı 100 m3/sn civarındadır. Türkiye‟den
doğarak Irak‟a geçen Zap Suyu bir çok yan kolu bünyesine almaktadır. Nehil Çayı‟ndan
baĢka Türkiye hudutları içinde doğan Çınarcık, Uzundere, RubariĢin, ġemdinli ve Hacıbey
Dereleri de Zap Suyu ile birleĢir. Zap Suyu daha sonra Irak topraklarında Büyük Zap Suyu ile
birleĢerek Dicle Nehrine karıĢır (Kaynak: Dilektaşı Barajı ve HES Projesi Revize Fizibilite
Raporu, Şubat 2010).
TaĢkınlar
Proje kapsamında DilektaĢı Barajı (973 km2), DilektaĢı Barajı HES (4.162 km2 )
önerilmiĢtir. Ayrıca DilektaĢı Barajı ve HES‟in yerine iki regülatör önerilmiĢtir. Projelerden
DilektaĢı Barajı HES ve DilektaĢı-II Regülatörü HES yeri dıĢında tamamı Zap Suyu‟nun yan
kolu olan Nehil Çayı üzerinde yer almaktadır. Nehil Çayı üzerinde bu proje yerlerine yakın
1979-1986 ve 1999 yıllarında DSĠ tarafından çalıĢtırılmıĢ 26-043 No‟lu Nehil Çayı – Konaklı
Köprüsü AGĠ (1.162 km2) ile 1989, 1993-1998 ve 2003 yıllarında EĠE tarafından çalıĢtırılmıĢ
2622 No‟lu Nehil Çayı – Konak AGĠ‟nu (1.136 km2) bulunmaktadır. Proje kapsamında
bulunan tesislerin su temin çalıĢmalarında ve tesis yerlerinin proje taĢkın debilerinin Noktasal
62
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Frekans Analizine dayalı hesaplanmasında bu istasyonların gözlem değerlerinden
faydalanılmıĢtır.
Proje kapsamında bulunan DilektaĢı Barajı HES ve DilektaĢı-II Regülatörü HES yeri ise
Zap Suyu‟nun ana kolu üzerinde ve 1986 - 2003 yıllarında EĠE tarafından çalıĢtırılmıĢ 2630
No‟lu Zap Suyu – Teknisyenler AGĠ‟nu (4161.5 km2) yakınında bulunmaktadır. Ayrıca HES
yeri kati proje aĢamasında bulunan Hakkari Barajı göl alanı dahilinde ve kuyruksuyu kotunda
bulunmaktadır. Bu HES yerlerinin çeĢitli yenilenmeli taĢkın debileri olarak, Hakkari Barajı
kati projesinde belirtilen proje taĢkın debileri esas alınmıĢtır.
Proje kapsamında bulunan tesislerin membasında inĢaatı devam eden Dilimli Barajı
bulunmaktadır. Dilimli Barajının yağıĢ alanı (151,16 km2), DilektaĢı Barajı yağıĢ alanı (973
km2) içinde önemsenmeyecek büyüklükte olması ve ara havzadan gelen taĢkın sularının,
Dilimli barajından gelen taĢkın sularından önce proje kesitine varacağı düĢünülerek projenin
taĢkın hesapları, Dilimli Barajı yokmuĢ varsayılarak yapılmıĢtır.
DilektaĢı Barajı ve HES projesi kapsamında önerilen tüm tesislerin proje taĢkın
debilerinin hesaplanmasında,


Sentetik Yöntemler
GözlemlenmiĢ Akımlar kullanılmıĢtır.
TaĢkın yinelenme hesapları; gözlenmiĢ akımlardan faydalanılarak, Noktasal ve Bölgesel
Frekans Analizi ile Sentetik yöntemler için havza yağıĢ alanının büyüklüğü gözönünde
bulundurularak Snyder, DSĠ Sentetik ve Süperpozesiz Mockus Metodları kullanılmıĢtır
(Kaynak: Dilektaşı Barajı ve HES Projesi Revize Fizibilite Raporu, Şubat 2010).
Su Toplama Havzasının Oligotrofik, Mezotrofik, Ötrofik, Distrofik Olarak
Sınıflandırılması
Üretime geçen bir santralın su toplama kısmı çevresel etki yaratmaktadır (Aras, Berkün
& Koç 2008). Farklı büyüklükteki su toplama yapıları (regülatörler) nehir üstüne oturtulmuĢ
bir baraj etkisi yaratacaktır. Büyük barajlara oranla su altında kalacak alan fazla büyük olmasa
da, bu havuzlar akarsuyun bütünlüğünü bozacak, peyzajda değiĢikliklere sebep olacaktır.
Ayrıca akarsuyun doğal akıĢı ve akıĢ miktarı engellendiğinden, suyun taĢıdığı oksijen miktarı
ile kimyasal yapısında da değiĢiklikler ortaya çıkacaktır. Bu durum, ortamdaki canlıları
olumsuz yönde etkileyebilecektir (Bilgin ve ark. 2009).
Suyun toplama kanalları yolu ile su iletim hatlarına transferi ile birlikte su alma
noktasının mansabında su hızı, su derinliği ve ıslak çevrede meydana gelebilecek değiĢiklikler
sucul ekosistem açısından çok önemlidir. Hidrobiyolojik parametrelerdeki en küçük
değiĢiklik, sucul canlıların yaĢam koĢullarını büyük oranda etkiler. Yapılan çeĢitli araĢtırmalar
sucul canlıların su hızı konusunda seçici davrandıklarını göstermektedir. AraĢtırmalar, su
miktarı ve zamanlamasının akarsu ekosistemlerinde canlı gruplarının dağılımını kontrol eden
en önemli faktörlerden bir tanesi olduğunu göstermektedir (Power ve ark. 1995, Resh ve ark.
1988).
Benzer araĢtırmalarda, akarsu tabanında yaĢayan (bentik) omurgasızların su hızı, su
derinliği ve taban kayması gibi hidrolik parametrelerindeki değiĢimlerden etkilendikleri
gözlemlenmiĢtir. Su hızı, askıdaki katı maddelerin boyutunu ve konsatrasyonunu da
63
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
etkilemektedir. Akarsu tabanının Ģekillenmesinde su hızının yine büyük önemi vardır. Sucul
ekosistem için önemli olan çözünmüĢ gazların (O2 ve CO2) ve besin maddelerinin transferinde
su hızı önemlidir. Su hızı, ayrıca bazı sucul türlerin solunum ve üreme faaliyetlerini de
etkilemektedir (Allan ve ark. 1993).
Ötrofikasyon
Akarsudan göle geçiĢte su hızı difüzyon ve oksijen alma kapasitesinin düĢmesine bağlı
olarak doğal temizleme kapasitesi düĢmekte, oluĢan göl ortamı ötrofikasyon sürecine
girmektedir. Göl su kalitesinde meydana gelen değiĢimler de sucul canlı yaĢamını
değiĢtirmektedir (Aras ve ark. 2008).
Besi elementleri fazlaca deĢarj edildiği göl, rezervuar, akarsu, haliç ve sahil gibi tüm
ortamlarda su kalitesinin bozulmasına ve zamanla da ötrofikasyona neden olur. Bununla
birlikte ötrofikasyon su ortamının yapısına bağlı olarak farklı bir geliĢme süreci izler. Örneğin
göllerde ötrofikasyonu etkileyen temel faktör bekleme süresi ve sıcaklık tabakalaĢmasıdır.
Rezervuarlar, göller ve akarsular arasında geçiĢ özellikleri gösterir. Bekleme süresi göllere
göre daha kısadır. Su giriĢi ise baraj tasarımına göre dipten veya yüzeyden olabilir.
Akarsularda ise yapı akım değerlerine göre değiĢmektedir (Vollenweider,1981).
Bir su ortamının ötrofikasyon açısından ele alınması aĢamasında en önemli adımlardan
biri trofik seviyenin doğru bir Ģekilde tespit edilmesidir. Göllerin trofik seviyelerinin
belirlenmesi amacıyla kullanılan 3 temel parametre, Toplam fosfor, Klorofil-a ve Secchi diski
derinliğidir. Bunun dıĢında hipolimnotik oksijen ihtiyacı, alkalinite, sediment canlılarının
oranlarının kullanıldığı çeĢitli parametreler de mevcuttur.
AĢağıdaki tabloda, bir su ortamının trofik seviyesinin tespitinde kullanılabilecek
sınıflandırma örneği verilmektedir.
Tablo IV.2.4. 1. Göllerin Beslenme Durumları
Parametre
Toplam fosfor (µg/l)
Klorofil-a (µg/l)
Secchi diski derinliği (m)
Hipolimnetik oksijen (%)
Kaynak: (Thoman vd. ,1987)
Oligotrofik
<10
<4
>4
>80
Mezotrofik
10-20
4-10
2-4
10-80
Ötrofik
>20
>10
<2
<10
Yapılan değerlendirmenin ardından ele alınan su ortamının hangi trofik seviyede
olduğuna karar verilir. Su ortamının ötrofik seviyede olmaması durumunda önleyici
faaliyetlere ağırlık verilmelidir.
Ötrofikasyon tedbirleri olarak;
- Besi maddesi kaynaklarının bir envanteri çıkartılarak su kaynağına olan etkilerinin
değerlendirilmesi ayrı ayrı yapılmalıdır. Bu tespitin ardından koruma altına alınacak su
kaynağının kullanım amacına yönelik olarak gerekiyorsa bu kaynaklardan göle gelen azot ve
fosfor yükünde azaltma yapılmalıdır.
- Ötrofikasyonun ilk belirtilerinin tespit edildiği durumlar için uygulanılacak önlemler
önceden belirlenmelidir. Bu amaçla aĢırı çoğalmıĢ fitoplankton türleri ile beslenen
64
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
zooplanktonların kullanılması gibi biyolojik yöntemler tercih edilmelidir. Uygulanacak her
tedbirin su ekosistemi üzerindeki etkileri önceden araĢtırılmalıdır.
- Göl ve rezervuarlara gelen yan derelerden kaynaklanan besi maddesi yüklerinin tespit
edilmesi için ek önlemler alınmalıdır.
- Besi maddelerinin hava, toprak ve su ortamlarında taĢınımıyla ilgili çalıĢmalar
yürütülerek bu konuda ve fosfor yükünün değiĢmesine karĢılık gölün vereceği tepkinin
modellemesi yapılmalıdır. Sedimentten kaynaklanan içsel besi maddesi kaynaklarının etkileri
de bu çalıĢmalarda göz önünde bulundurulmalıdır.
Regülatör ve baraj göl alanının su kalitesinde olumsuz değiĢiklikler oluĢmaması için su
tutma alanı altında kalacak çalı ve ağaç gibi organik maddelerin çürümesinin engellenmesi
için sıyırma yapılacak, böylelikle doğal göllerde görülen ötrofikasyon sürecini hızlandırıcı
etki büyük bir ölçüde engellenecektir.
IV.2.5 Kurulacak regülatörün su toplama havzası ile ilgili, Nehil Çayına iliĢkin en
az 10 yıllık aylık maksimum, aylık minimum ve aylık ortalama debilerinin m3/sn olarak
verilmesi,
Regülatör-2‟nin ve DilektaĢı-1 Barajı‟nın kurulacağı Nehil çayı son 10 yıla ait aylık
ortalama akım değerleri sırasıyla Tablo IV.2.5.1 ve Tablo IV.2.5.2 ‟de verilmektedir.
DilektaĢı-1 Barajı yerinin uzun yıllar aylık ortalama debilerine göre maksimum debi
miktarı Nisan ayında (132,51 m3/sn) ve minimum debi miktarı ise Ağustos ayında (1,07
m3/sn) ölçülmüĢtür. Regülatör-2 yerinin uzun yıllar aylık ortalama debilerine göre maksimum
debi miktarı Nisan ayında (158,96 m3/sn) ve minimum debi miktarı ise Ağustos ayında (1,28
m3/sn) ölçülmüĢtür.
Tablo IV.2.5. 1. Regülatör-2 Yeri (Nehil çayı) Son On Yıla Ait Aylık Ortalama Akım Değerleri
(m3/s)
Yıl/Ay
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
Ortalama
Ekim
2,30
2,31
3,62
4,88
3,06
2,55
5,04
2,87
2,88
3,42
3,29
Kasım Aralık Ocak
2,75
3,23
3,23
2,29
2,95
4,20
2,92
2,80
3,15
11,89
6,54
4,61
3,41
2,91
3,25
2,72
2,50
2,44
10,79
3,50
2,79
2,72
3,41
1,96
3,00
2,48
2,36
7,68
5,00
9,86
5,02
3,53
3,78
ġubat
3,28
4,00
2,41
6,72
3,40
3,12
3,45
2,29
2,87
16,44
4,79
Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos
6,50 10,06 15,15
12,25
4,63
1,69
45,21 77,45 54,00
26,66
10,15
4,23
12,13 158,96 82,77
37,47
9,36
4,65
69,08 37,38 43,31
23,22
10,70
4,39
20,75 29,02 36,33
12,68
4,92
3,38
41,51 75,20 56,18
22,00
8,20
4,39
23,12 42,95 52,50
16,75
7,91
3,62
35,76 28,05 16,54
6,89
3,04
1,99
35,04 45,93 39,97
21,78
8,31
3,51
31,85 37,71 46,34
18,19
7,15
3,35
32,09 54,27 44,31
19,79
7,44
3,52
65
Eylül
1,57
3,55
3,77
3,57
2,67
3,51
3,01
1,96
3,67
2,96
3,02
Ortalama
5,55
19,80
27,00
18,90
10,50
18,70
14,60
8,96
14,30
15,80
15,40
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Tablo IV.2.5. 2. DilektaĢı-1 Baraj Yeri (Nehil çayı) Son On Yıla Ait Aylık Ortalama Akım
Değerleri (m3/s)
Yıl/Ay
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
Ortalama
Ekim
1,92
1,93
3,02
4,07
2,55
2,12
4,21
2,39
2,40
2,85
2,75
Kasım Aralık Ocak
2,30
2,70
2,69
1,91
2,46
3,50
2,43
2,33
2,63
9,91
5,45
3,84
2,84
2,43
2,71
2,27
2,08
2,03
8,99
2,92
2,33
2,27
2,84
1,64
2,50
2,06
1,97
6,40
4,17
8,22
4,18
2,94
3,16
ġubat
2,74
3,34
2,00
5,60
2,83
2,60
2,88
1,91
2,39
13,70
4,00
Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos
5,42
8,39
12,63
10,21
3,86
1,41
37,69 64,56 45,02
22,22
8,46
3,53
10,11 132,51 69,00
31,24
7,80
3,88
57,59 31,16 36,10
19,36
8,92
3,66
17,30 24,19 30,29
10,57
4,10
2,82
34,61 62,69 46,83
18,34
6,84
3,66
19,27 35,80 43,77
13,96
6,60
3,01
29,81 23,38 13,79
5,75
2,54
1,66
29,21 38,29 33,32
18,16
6,93
2,93
26,55 31,43 38,63
15,16
5,96
2,79
26,76 45,24 36,94
16,50
6,20
2,94
Eylül
1,31
2,96
3,14
2,98
2,23
2,93
2,51
1,64
3,06
2,47
2,52
IV.2.6. Projenin yer aldığı havzanın su kullanım durumu, (içme kullanma suyu
amaçlı herhangi bir su kaynağı havzasında kalıp kalmadığı, kalması durumunda
yapılacak HES’lerin mutlak ve kısa mesafeli koruma alanının dıĢına çıkarılması v.s.
dahil), yağıĢ-akıĢ iliĢkisi, ekolojik potansiyeli, projenin kurulacağı su
kaynağının/kaynaklarının uzun yıllara ait aylık ortalama değerleri (m3/sn), akım gözlem
istasyonları ve regülatör yerlerini temsil eden uzun yıllara ait akım değerlerinin, ilgili
kurum (bu verilerin temin edildiği kurum) onayı alınarak sunulması,
Söz konusu proje alanı içme kullanma suyu amaçlı herhangi bir su kaynağı havzasında
kalmamaktadır.
Su Kullanım Durumu
Projenin ana su kaynağı Çığlı (Zap) Suyu‟nun kollarından biri olan Nehil Çayı‟dır.
Projenin membasında 1989 yılında planlaması tamamlanmıĢ olan “Hakkari Yüksekova
Projesi Dilimli Barajı ve Sulaması” bulunmaktadır. 1.944,50 m kotlarında yer alan barajın
9.142 ha‟lık sulama sahası 1.850 m kotunun üzerindedir. Dilimli Barajı‟nın inĢaatına
baĢlanmıĢ olup, proje ile 9.142 ha arazinin sulanması için yıllık 53,91 hm3 suyun sulama için
verilmesi planlanmaktadır. Memba geliĢmeli halde (Develope Durum) bu sulamanın etkisi
dikkate alınmıĢtır. Yöre sakinlerinin içme-kullanma suyu ihtiyaçları civardaki kaynaklardan
karĢılandığı için, ileriye yönelik bu amaçlı bir su kullanımı olacağı düĢünülmemektedir.
Projenin su kaynağı olan Nehil Çayı ve Zap Suyu civarında regülatör ile santral yeri
arasında mevcut durumda sulanmakta olan tarım arazilerini ve bu arazileri sulayan değirmen
gibi su ile çalıĢan yapıların tespit edilebilmesi amacıyla Su Kullanım Hakları Raporu
hazırlanmıĢ olup, DSĠ 17. Bölge Müdürlüğü‟ne onaylatılmıĢtır (Bkz. Ek-7). Zap Suyu ve
Nehil Çayı‟nın proje sahası içerisinde kalan kısmında sulama amacı ile yapılmıĢ bent, su alım
yapısı ve sulama Ģebekesi, çalıĢır durumda değirmen, balık üretim çiftliği vb. yapılar
bulunmamaktadır. Bu nedenle, mevcut su kullanım hakkı söz konusu değildir.
Proje kapsamında yer alan baraj ve regülatör yapısı ile çaydan alınacak sular, HES-1 ve
HES-2‟de enerji üretimi için türbinlendikten sonra doğal akıĢına tekrar bırakılacağından
herhangi bir su hakkı sorunu oluĢturmamaktadır. Regülatör ve baraj yapıları ile HES yapıları
arasındaki kısımda doğal hayatın devamı için regülatör ve barajdan mansaba, Bölüm V.2.4,
Tablo V.2.4.1‟de belirtilen Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü‟nce uygun
66
Ortalama
4,63
16,50
22,50
15,70
8,74
15,60
12,20
7,47
11,90
13,20
12,84
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
görülen değerler bırakılacaktır.
YağıĢ-AkıĢ ĠliĢkisi
Proje kapsamında bulunan tesislerin yağıĢ alanları için 1/25.000 ve 1/100.000 ölçekli
topoğrafik haritalar kullanılarak, arazinin topoğrafyası, bitki örtüsü, arazi kullanımı, toprak
cinsi ve eğimi üzerinde çalıĢılmıĢ ve elde edilen bilgiler doğrultusunda havzanın yağıĢ-akıĢ
eğri nosu için 77 olarak bulunmuĢ ve muhtelif tekerrürlü taĢkınların hesabında kullanılmıĢtır.
Ekolojik Potansiyel
Bölgenin ekolojik potansiyeline iliĢkin değerlendirmeler kapsamında Ek-8‟de verilen
HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri Ġçin Değerlendirme Raporu esas alınmıĢtır.
Bölgede yaĢayan sucul canlılar içinde en belirteç grup balıklardır. Balıklar açısından
yapılan değerlendirmeler diğer sucul canlılar açısından da kabul edilebilir niteliktedir.
Bölgenin balık türlerinin ekolojik özelliklerine bakıldığında yaĢayabildikleri minimum
derinliğin 15 cm ve minimum akıntının da 0,20 m/s olması gerekmektedir. Bu minimum
fiziksel koĢulların sağlanması durumunda sucul yaĢamın devamlılığının da sağlanacağı
düĢünülmektedir.
Proje bölgesini oluĢturan Nehil çayı, balıklarının belli bir stok oluĢturması ve
çoğalabilmesi için gerekli koĢullar dikkate alındığında; bırakılması önerilen can suyu
değerleri aylık olarak değerlendirilmektedir. Balıklar ve diğer sucul canlılar olan algler,
zooplanktonik organizmalar ve bentik canlıların üreme dönemleri Nisan sonu Temmuz
arasında en üst düzeydedir. Bu dönemde artan biyolojik aktivite fazla besin maddesine ihtiyaç
duymaktadır. Besin maddeleri de su debisi ile iliĢkili olabildiği gibi çalıĢmanın yapıldığı su
sisteminin ekolojik koĢulları ile de ilgilidir.
Balıkların mevcudiyetlerini sürdürebilmesi için gerekli minimum değerler temelinde
(minimum derinlik ve minimum akım hızı) (Bkz. Ek-8, Kısım IV Sonuçlar, Tablo 20 ve
Tablo 21) Bölüm IV.2.13.1, Tablo IV.2.13.1.1) bırakılması gerekli can suyu hesaplanmıĢtır.
Bu hesaplamalarda, Nehil çayı için minimum su derinliğinin 0.15 m ve minimum akım
hızının 0.20 m/s olması için önerilen can suyu değerleri verilmiĢtir. Söz konusu değerler,
Nehil çayının sucul canlıları için gerekli minimum koĢulların üzerinde olup yaĢamlarını
sürdürebilecekleri yeterliliktedir.
Proje kapsamında regülatörün yapılacağı alanda su ürünlerinin geçmesine mahsus balık
geçidi vb. yapı ve tesisler yapılacak olup, balık geçidi planı yapılırken bölge balıklarının
biyolojik ve ekolojik özelliklerinin dikkate alınarak FAO‟nun ve DSĠ‟nin öngördüğü koĢulları
taĢır ve DSĠ‟nin onaylayacağı teknik özelliklere uygun olarak düzenlenecektir. Balıkların
geçide yönlendirilmesi, basamaklar arasındaki mesafe ve genel eğimleri açısından yönlendirici
ve uygun özelliklere sahip olacak, balık merdivenlerinin derinliği ve basamakların alt ve üst
kesimlerindeki geçiĢ deliklerinin büyüklükleri ve konumlarına da dikkat edilecektir.
Proje kapsamında Nehil çayı üzerinde kurulacak Regülatör-2 ve DilektaĢı-1 Baraj yeri
için, Devlet Su ĠĢleri Genel Müdürlüğü Etüt, Planlama ve Tahsisler Dairesi BaĢkanlığı
tarafından onaylanmıĢ, Uzun Yıllar Aylık Ortalama Akım Değerleri (m3/s) Ek-9‟da
verilmiĢtir.
67
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Proje yerinin yağıĢ alanı içi ve çevresindeki yağıĢ gözlem istasyonlarını gösterir gözlem
ağı haritası ġekil IV.2.6.1‟de verilmiĢtir.
ġekil IV.2.6. 1. Proje Yerinin YağıĢ Alanı Ġçi ve Çevresindeki YağıĢ Gözlem Ġstasyonlarını Gösterir
Bulduru Haritası
68
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
IV.2.7. Yüzeysel su kaynaklarının mevcut ve planlanan kullanımı, varsa havza
özelliği (içme, kullanma, sulama suyu, elektrik üretimi, baraj, göl, gölet, su ürünleri
üretiminde ürün çeĢidi ve üretim miktarları), proje alanının içme ve kullanma suyu
temin edilen kıta içi yüzeysel su havzasında kalıp kalmadığı, söz konusu derenin
harhangi bir içme suyu kaynağını besleyip beslemediği, söz konusu dereden içme ve
kullanma suyu alınıp alınmadığı,
Nehil Çayı üzerinde yapılması planlanan DilektaĢı Barajı, Regülatör ve HES
Projesi‟nin membasında inĢaatı devam eden sulama amaçlı Dilimli Barajı, mansabında ise
enerji amaçlı Hakkari Barajı bulunmaktadır.
Ayrıca, DilektaĢı-1 Barajı ve HES projesinde yapılması düĢünülen tünel yapısı ve
DilektaĢı-2 Regülatörü ve HES projesinde yapılması düĢünülen tünel yapısının, DSĠ 17.
Bölge Müdürlüğü tarafından ön inceleme aĢamasında çalıĢmaları devam eden Salkımlı
Göleti‟nin sulama sahalarından geçtiği, ancak bu aĢamada Salkımlı Projesi‟ne herhangi bir
etkinin olmadığı belirtilmektedir. ĠĢbu projenin her aĢamasında Salkımlı sulama sahalarını
etkilemeyecek Ģekilde gerekli önlemler alınacaktır. DilektaĢı Barajı, Regülatör ve HES
Projesi kapsamında yer alan DilektaĢı-2 HES‟in mansabında bulunan Hakkari Barajı ile ilgili
olarak ise normal zamanlarda 5m, taĢkın anlarında ise 7m batık çalıĢılacaktır (Bkz. Ek-30 DSĠ
Hidroelektrik Enerji Dairesi BaĢkanlığı GörüĢ Yazısı).
Yüzeysel su kaynaklarının mevcut ve planlanan içme, kullanma, sulama, su ürünleri
üretimi vb. amaçlarla kullanım durumunu belirlemek amacıyla Su Kullanım Hakları Raporu
hazırlanmıĢ olup, DSĠ 17. Bölge Müdürlüğü‟ne onaylatılmıĢtır (Bkz. Ek-7). Zap Suyu ve
Nehil Çayı‟nın proje sahası içerisinde kalan kısmında sulama amacı ile yapılmıĢ bent, su
alım yapısı ve sulama Ģebekesi, çalıĢır durumda değirmen, balık üretim çiftliği vb. yapılar
bulunmamaktadır. Bu nedenle, mevcut su kullanım hakkı söz konusu değildir.
IV.2.8. Toprak özellikleri ve kullanım durumu (toprak yapısı, arazi kullanım
kabiliyeti, sınıflaması, taĢıma kapasitesi, yamaç stabilizesi, kayganlık, erozyon, toprak
iĢleri için kullanımı, doğal bitki örtüsü olarak kullanılan mera, çayır vb.),
Proje alanında kahverengi orman toprakları ile kestanerengi topraklar söz konusu olup,
arazi kullanım kabiliyeti 3, 4. ve 7. Sınıftır (Ek-26 1/100.000 Ölçekli Arazi Varlığı Haritası ve
Lejantı). Söz konusu proje kapsamında bulunan üniteler Ek-5‟te verilen 1/100.000 Ölçekli
Mardin-Batman-Siirt-ġırnak-Hakkari Planlama Bölgesi Çevre Düzeni Planı‟na göre tarım
orman ve mera alanlarında yer almakta olup, ünitelerin arazi kullanım durumları Bölüm
II.1‟de verilmektedir.
IV.2.9. Tarım alanları (tarımsal alan varlığının olup olmadığı, var ise tarımsal
geliĢim proje alanları, sulu ve kuru tarım arazilerinin büyüklüğü, ürün desenleri ve
bunların yıllık üretim miktarları, ürünlerin ülke tarımındaki yeri ve ekonomik değeri),
Hakkari nüfusun % 70 i geçimini tarım ile sağlamaktadır. Ġlde iĢlenebilen tarım arazisi
az olduğundan tarla tarımı, meyvecilik ve sebzecilik gibi araziye bağlı tarımsal faaliyetler
yeterli ölçüde geliĢememiĢtir. Ancak geniĢ çayır-meraları ve yüksek yayları ile hayvancılık
yapmaya oldukça elveriĢlidir (Kaynak: Hakkari İli Çevre Durum Raporu, 2012).
Yüksekova Ġlçesi‟nde toplamda 31.093 hektar tarım arazisi bulunmakta olup, bu
arazilerin 24.399 hektarında tarla bitkileri, 66 hektarında sebzecilik, 628 hektarında
69
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
meyvecilik yapılmaktadır. Söz konusu alanların 4.000 hektarlık bölümünü nadas alanı, 29.093
hektarını kullanılan tarım arazisi, 2.000 hektarını ise kullanılmayan tarım arazisi,
oluĢturmaktadır (Kaynak: Hakkari Valiliği Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, 2012
Yılı Brifingi).
IV.2.10. Orman Alanları (ağaç türleri ve miktarları, kapladığı alan büyüklükleri
ve kapalılığı bunların mevcut ve planlanan koruma ve/veya kullanım amaçları, 1/25 000
ölçekli MeĢcere haritası),
Söz konusu proje Hakkari Ġli, Yüksekova Ġlçesi sınırları içerisinde kalmakta olup, proje
alanı Hakkari (ġemdinli ĠĢletme ġefliği) ĠĢletme Müdürlüğü sınırları içerisindedir.
Elazığ Orman Bölge Müdürlüğü‟nden temin edilen ÇED Ġnceleme ve Değerlendirme
Formu Ek-10‟da verilmekte olup, ÇED Ġnceleme ve Değerlendirme Formu‟na göre 1,366 ha
alan orman sayılan alandır. Elazığ Orman Bölge Müdürlüğü yetki alanında bulunan proje
alanının iĢletme Ģekli baltalık, alanda mevcut ağaç cinsi meĢe, alanın meĢcere tipi bozuk
baltalıktır.
Orman alanları dahilinde kamulaĢtırma söz konusu olmayıp, 6831 sayılı Orman
Kanununun 16 ve 17 nci maddeleri gereğince gerekli izinler inĢa öncesinde alınacaktır.
IV.2.11. Koruma alanları (Milli Parklar, Tabiat Parkları, Sulak Alanlar, Tabiat
Anıtları, Tabiatı Koruma Alanları, Yaban Hayatı Koruma Alanları, Biyogenetik Rezerv
Alanları, Biyosfer Rezervleri, Doğal Sit ve Anıtlar, Tarihi, Kültürel Sitler, Özel Çevre
Koruma Bölgeleri, Özel Çevre Koruma Alanları, Turizm Alan ve Merkezleri, Mera
Kanunu kapsamındaki alanlar, Projenin korunan alanlara uzaklıklarının 1/100.000’lik
ölçekli haritada anlaĢılır ve renkli gösterilmesi)
Mülga 17.07.2008 tarih ve 26939 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe giren
ÇED Yönetmeliği, Ek-V‟te yer alan duyarlı yöreler listesi uyarınca proje sahası ve etki alanı;
1. Ülkemiz Mevzuatı Uyarınca Korunması Gerekli Alanlar
a) 09.08.1983 tarihli ve 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu‟nun 2 nci maddesinde
tanımlanan ve bu Kanunun 3 üncü maddesi uyarınca belirlenen "Milli Parklar", "Tabiat
Parkları", "Tabiat Anıtları" ve "Tabiatı Koruma Alanları" içerisinde kalmamaktadır (Kaynak:
http://geodata.ormansu.gov.tr/, Orman ve Su İşleri Bakanlığı - GeoData Uygulaması, E.T:
27.05.2014).
b) 01.07.2003 tarihli ve 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu uyarınca Çevre ve Orman
Bakanlığı‟nca belirlenen "Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban Hayvanı YerleĢtirme
Alanları içerisinde kalmamaktadır (Kaynak: http://geodata.ormansu.gov.tr/, Orman ve Su
İşleri Bakanlığı - GeoData Uygulaması, E.T: 27.05.2014).
c) 21.07.1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu‟nun 3
üncü maddesinin birinci fıkrasının "Tanımlar" baĢlıklı (a) bendinin 1, 2, 3 ve 5 inci alt
bentlerinde "Kültür Varlıkları", "Tabiat Varlıkları", "Sit" ve "Koruma Alanı" olarak
tanımlanan ve aynı kanun ile 17.06.1987 tarihli ve 3386 sayılı Kanunun (2863 sayılı Kültür ve
Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu‟nun Bazı Maddelerinin DeğiĢtirilmesi ve Bu Kanuna
Bazı Maddelerin Eklenmesi Hakkında Kanun) ilgili maddeleri uyarınca tespiti ve tescili
70
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
yapılan alanlar kapsamında projenin gerçekleĢtirileceği alanda doğal sit veya tabiat anıtı
statüsü bulunan korunması gereken herhangi bir alan bulunup bulunmadığının tespiti için Van
Valiliği Çevre ve ġehircilik Ġl Müdürlüğü‟ne baĢvuruda bulunulmuĢtur (Bkz. Ek-22). Van
Valiliği Çevre ve ġehircilik Ġl Müdürlüğü GörüĢ Yazısı‟na göre (Bkz. Ek-22), projenin
gerçekleĢtirileceği alanda herhangi bir tabiat anıtı ve doğal sit bulunmadığı belirtilmektedir.
Ayrıca, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü‟nün görüĢ yazısında (Bkz. Ek23), Van Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Müdürlüğü arĢivinde ve yerinde yapılan
incelemede proje alanının 2863 sayılı Kanun kapsamındaki herhangi bir sit alanında
kalmadığı belirtilmiĢtir. Alanda yapılacak olan çalıĢmalar sırasında herhangi bir kültür
varlığına rastlanılması halinde, 2863 sayılı Kanunun 4. Maddesi gereği en yakın Mülki Ġdare
Amirliği‟ne veya en yakın Müze Müdürlüğü‟ne haber verilecektir.
ç) 22.03.1971 tarihli ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu kapsamında olan Su Ürünleri
Ġstihsal ve Üreme Sahaları kapsamında Nehil Çayı bulunmaktadır.
Proje süresince yapılacak çalıĢmalar kapsamında, su ortamındaki canlıların projenin
olası zararlarından korunması için 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu ve ilgili yönetmelikleri
uyarınca gerekli önlemler alınacaktır.
d) 31.12.2004 tarihli ve 25687 sayılı Resmî Gazete‟de yayımlanan Su Kirliliği Kontrolü
Yönetmeliği‟nin 17, 18, 19 ve 20 nci maddelerinde tanımlanan içme ve kullanma suyu temin
edilen kıta içi yüzeysel su havzasında kalmamaktadır.
e) 02.11.1986 tarih ve 19269 sayılı Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği‟nin 49
uncu maddesine tanımlanan alanlar içerisinde kalmamaktadır.
f) 09.08.1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanunu‟nun 9. Maddesi uyarınca Bakanlar
Kurulu tarafından "Özel Çevre Koruma Bölgeleri" olarak tespit ve ilan edilen alanlar,
içerisinde kalmamaktadır.
g) 18.11.1983 tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu‟na göre koruma altına alınan
alanlar, içerisinde kalmamaktadır.
ğ) 31.08.1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu uyarınca proje kapsamında orman
alanı sayılan yerler bulunmaktadır. Söz konusu projede orman alanları için kamulaĢtırma söz
konusu olmayıp, 6831 sayılı Orman Kanununun 16 ve 17 nci maddeleri gereğince gerekli
izinler inĢa öncesinde alınacaktır.
h) 04.04.1990 tarihli ve 3621 sayılı Kıyı Kanunu gereğince yapı yasağı getirilen alanlar,
içerisinde kalmamaktadır.
ı) 26.01.1939 tarihli ve 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin AĢılattırılması
Hakkında Kanunda belirtilen alanlar, içerisinde kalmamaktadır.
i) 25.02.1998 tarihli ve 4342 sayılı Mera Kanununda belirtilen alanlar, içerisinde
kalmaktadır. Mera vasıfındaki araziler için, 28.02.1998 tarih 23272 sayılı Resmi Gazete‟de
yayımlanarak yürürlüğe giren 4342 sayılı Mera Kanunu‟na uygun hareket edilecek, mera ve
mera olabilecek nitelikteki alanlar için Mera Kanunu‟nun 14. Maddesi‟ne göre tahsis amacı
değiĢikliği talebinde bulunulacaktır.
71
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
j) Mülga 17/5/2005 tarihli ve 25818 sayılı Resmî Gazete ‟de yayımlanarak yürürlüğe
giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği kapsamında Nehil çayı yer almaktadır Sulak
Alanların Korunması Yönetmeliği, Madde 26’da “(1) Mahalli öneme haiz sulak alanlar ile
mevsimsel ve daimi akarsularda sulak alan koruma bölgeleri belirlenmez. Bu alanlarda
koruma ve kullanım esasları mahalli sulak alan komisyonlarınca belirlenir” hükmü yer
almaktadır.
Söz konusu proje için Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği kapsamında gerekli
izinler (Ek-2 Sulak Alan Faaliyeti Ġzin Belgesi) proje inĢa iĢlemleri baĢlamadan önce
alınacaktır.
2. Ülkemizin Taraf Olduğu Uluslararası Sözleşmeler Uyarınca Korunması Gerekli
Alanlar
a) 20.02.1984 tarihli ve 18318 sayılı Resmî Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe giren
"Avrupa‟nın Yaban Hayatı ve YaĢama Ortamlarını Koruma SözleĢmesi" (BERN SözleĢmesi)
uyarınca koruma altına alınmıĢ alanlardan "Önemli Deniz Kaplumbağası Üreme Alanları"nda
belirtilen I. ve II. Koruma Bölgeleri, "Akdeniz Foku YaĢama ve Üreme Alanları" içerisinde
kalmamaktadır.
b) 12.06.1981 tarih ve 17368 sayılı Resmî Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe giren
"Akdeniz‟in Kirlenmeye KarĢı Korunması SözleĢmesi" (Barcelona SözleĢmesi) uyarınca
korumaya alınan alanlar, içerisinde kalmamaktadır.
ı) 23.10.1988 tarihli ve 19968 sayılı Resmî Gazete‟de yayımlanan "Akdeniz‟de Özel
Koruma Alanlarının Korunmasına Ait Protokol" gereği ülkemizde "Özel Koruma Alanı"
olarak belirlenmiĢ alanlar, içerisinde kalmamaktadır.
ıı) 13.09.1985 tarihli Cenova Bildirgesi gereği seçilmiĢ BirleĢmiĢ Milletler Çevre
Programı tarafından yayımlanmıĢ olan "Akdeniz‟de Ortak Öneme Sahip 100 Kıyısal Tarihi
Sit" listesinde yer alan alanlar, içerisinde kalmamaktadır.
ııı) Cenova Deklerasyonu‟nun 17. maddesinde yer alan "Akdeniz‟e Has Nesli Tehlikede
Olan Deniz Türlerinin" yaĢama ve beslenme ortamı olan kıyısal alanlar, içerisinde
kalmamaktadır.
c) 14.02.1983 tarihli ve 17959 sayılı Resmî Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe giren
"Dünya Kültür ve Tabiat Mirasının Korunması SözleĢmesi"nin 1. ve 2. maddeleri gereğince
Kültür Bakanlığı tarafından koruma altına alınan "Kültürel Miras" ve "Doğal Miras" statüsü
verilen kültürel, tarihi ve doğal alanlar kapsamıda; projenin gerçekleĢtirileceği alanda doğal
sit veya tabiat anıtı statüsü bulunan korunması gereken herhangi bir alan bulunup
bulunmadığının tespiti için Van Valiliği Çevre ve ġehircilik Ġl Müdürlüğü‟ne baĢvuruda
bulunulmuĢtur (Bkz. Ek-22). Van Valiliği Çevre ve ġehircilik Ġl Müdürlüğü GörüĢ Yazısı‟na
göre (Bkz. Ek-22), projenin gerçekleĢtirileceği alanda herhangi bir tabiat anıtı ve doğal sit
bulunmadığı belirtilmektedir.
Ayrıca, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü‟nün görüĢ yazısında (Bkz. Ek23), Van Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Müdürlüğü arĢivinde ve yerinde yapılan
incelemede proje alanının 2863 sayılı Kanun kapsamındaki herhangi bir sit alanında
kalmadığı belirtilmiĢtir. Alanda yapılacak olan çalıĢmalar sırasında herhangi bir kültür
varlığına rastlanılması halinde, 2863 sayılı Kanunun 4. Maddesi gereği en yakın Mülki Ġdare
72
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Amirliği‟ne veya en yakın Müze Müdürlüğü‟ne haber verilecektir.
ç) 17.05.1994 tarihli ve 21937 sayılı Resmî Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe giren
"Özellikle Su KuĢları YaĢama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanların
Korunması SözleĢmesi" (RAMSAR SözleĢmesi) uyarınca koruma altına alınmıĢ alanlar,
içerisinde bulunmamaktadır.
Proje kapsamında bulunan DilektaĢı Barajı Göl Alanı‟nın yaklaĢık 1.110 m güneyinde
135 sulak alan listesinde bulunanYüksekova Sazlıkları bulunmaktadır (Kaynak:
http://geodata.ormansu.gov.tr/, Orman ve Su İşleri Bakanlığı - GeoData Uygulaması, E.T:
27.05.2014).
Söz konusu projenin Yüksekova Sazlıkları ile olumsuz bir etkileĢimde bulunması
beklenmemektedir (Bkz. Ek-8 HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri Ġçin
Değerlendirme Raporu, Kısım III.1 Fauna).
d) 27.07.2003 tarihli ve 25181 sayılı Resmî Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe giren
Avrupa Peyzaj SözleĢmesi gereği korunması gereken alanlar, içerisinde bulunmamaktadır.
3. Korunması gereken alanlar
a) Onaylı Çevre Düzeni Planlarında, mevcut özellikleri korunacak alan olarak tespit
edilen ve yapılaĢma yasağı getirilen alanlar (Tabii karakteri korunacak alan, biogenetik rezerv
alanları, jeotermal alanlar ve benzeri);
Söz konusu proje, 1/100.000 Ölçekli Mardin-Batman-Siirt-ġırnak-Hakkari Planlama
Bölgesi Çevre Düzeni Planı dahilinde yer almaktadır. 07.09.2012 tarihinde onaylanan
“Mardin-Siirt-Batman-ġırnak-Hakkari Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni
Planı”na askı sürecinde gelen itirazlar sonrasında; “Mardin-Siirt-Batman-ġırnak-Hakkari
Planlama Bölgesi 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı” (L47, M45, M46, M47, M48, M51,
M52, N45, N46, N47 ve N48 Paftaları), Plan Açıklama Raporu ve Plan Hükümleri, Bakanlık
Makamı‟nın 21/02/2013 tarihli ve 2737 sayılı Olur‟u ile 644 sayılı Çevre ve ġehircilik
Bakanlığı‟nın TeĢkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname‟nin 7. maddesi
uyarınca onaylanmıĢtır. 21.02.2013 tarihinde onaylanan Mardin-Batman-Siirt-ġırnak-Hakkari
Planlama Bölgesi 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı DeğiĢikliği‟ne askı sürecinde gelen
itirazlar sonrasında Mardin-Batman-Siirt-ġırnak-Hakkari Planlama Bölgesi 1/100.000 Ölçekli
Çevre Düzeni Planı DeğiĢikliği (L46, M45, M46, M47, M48, M51, M52, N44, N45, N46,
N47, N48, N50, N51, N52, N53 Paftaları ve Lejant Paftası), Plan Hükümleri DeğiĢikliği ve
Plan Açıklama Raporu DeğiĢikliği Bakanlık Makamı‟nın 02/08/2013 tarihli ve 12130 sayılı
Olur‟u ile 644 sayılı Çevre ve ġehircilik Bakanlığı‟nın TeĢkilat ve Görevleri Hakkında Kanun
Hükmünde Kararname‟nin 7. maddesi uyarınca onaylanmıĢtır.
Ek-5‟te verilen Çevre Düzeni Planı‟nda;
-Proje alanının tamamı doğal ve ağaçlık karakteri korunacak alan,
-Enerji Tüneli-2 ve Kazı Fazlası Malzeme Alanı-3 dıĢındaki proje alanı ekolojik öneme
sahip alan,
-Kazı Fazlası Malzeme Alanı-3‟ün tamamı, Enerji Tüneli-2 ve Regülatör-2‟nin bir
73
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
bölümü önemli kuĢ alanı kapsamında bulunmaktadır.
b) Tarım Alanları: Tarımsal kalkınma alanları, sulanan, sulanması mümkün ve arazi
kullanma kabiliyet sınıfları I, II, III ve IV olan alanlar, yağıĢa bağlı tarımda kullanılan I. ve II.
sınıf ile, özel mahsul plantasyon alanlarının tamamı kapsamında tarım alanları bulunmaktadır.
Proje kapsamındaki tarım arazilerinin vasıfları kamulaĢtırma sırasında belirlenecektir.
Projenin uygulama aĢamasından önce proje alanı içerisinde yer alan tarım arazileri için
5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanım Kanunu‟nun 12. Maddesi gereğince; arazi
bozulmaları ve toprak kayıplarını önlemek için yerine göre sekileme, çevirme, koruma duvarı,
bitkilendirme, arıtma, drenaj, inĢaat ve kültürel vs. tedbirler ile çevre arazilere zarar
vermeyecek önlemleri içeren Toprak Koruma Projesi yapılacak, 5403 sayılı Toprak Koruma
ve Arazi Kullanım Kanunu‟nun 21. maddesi (a) bendi gereğince yasal izinler alınacak ve bu
izinlerin alınması süreci içerisinde proje alanında herhangi bir tarım dıĢı faaliyette
bulunulmayacaktır.
c) Sulak Alanlar: Doğal veya yapay, devamlı veya geçici, suların durgun veya akıntılı,
tatlı, acı veya tuzlu, denizlerin gel-git hareketinin çekilme devresinde 6 metreyi geçmeyen
derinlikleri kapsayan, baĢta su kuĢları olmak üzere canlıların yaĢama ortamı olarak önem
taĢıyan bütün sular, bataklık sazlık ve turbiyeler ile bu alanların kıyı kenar çizgisinden
itibaren kara tarafına doğru ekolojik açıdan sulak alan kalan yerler, içerisinde kalmaktadır.
Ayrıca, proje kapsamında bulunan DilektaĢı Barajı Göl Alanı‟nın yaklaĢık 1.110 m
güneyinde 135 sulak alan listesinde bulunanYüksekova Sazlıkları bulunmaktadır. Söz konusu
projenin Yüksekova Sazlıkları ile olumsuz bir etkileĢimde bulunması beklenmemektedir
(Bkz. Ek-8 HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri Ġçin Değerlendirme Raporu,
Kısım III.1 Fauna).
ç) Göller, akarsular ve yeraltı suyu iĢletme sahaları;
Söz konusu projenin kaynağını Nehil Çayı oluĢturmaktadır.
d) Bilimsel araĢtırmalar için önem arzeden ve/veya nesli tehlikeye düĢmüĢ veya
düĢebilir türler ve ülkemiz için endemik olan türlerin yaĢama ortamı olan alanlar, biyosfer
rezervi, biyotoplar, biyogenetik rezerv alanları, benzersiz özelliklerdeki jeolojik ve
jeomorfolojik oluĢumların bulunduğu alanlar;
Ek-8‟de verilen HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri Ġçin Değerlendirme
Raporu, Kısım III.2 Flora‟da, proje alanında endemik 17 adet bitki türünün varolduğu
belirtilmektedir. Raporda, endemik olan türlerden Delphinium carduchorum Chowdhuri &
Davis (NT), Onobrychis sulphurea Boiss. & Bal. var. vanensis Hedge (NT), ve Allium
shatakiense Rech. Fil. (NT) türleri ile endemic olmayan, fakat IUCN kriterlerine gore VU
(Zarar görebilir) kategorisinde olan Papaver curviscapum Nabelek (VU), Astragalus
achundovii Grossh (VU) ve Centaurea gigantean Schultz Bip. ex Boiss. (VU) türleri için
koruma önlemlerinin alınması gerektiği belirtilmektedir. Söz konusu türler için alınması
gereken koruma önlemleri Ek-8, Kısım III.2 Flora baĢlığında detaylı olarak verilmiĢ olup, bu
kapsamda gerekli olan önlemler alınacaktır.
Proje alanı ve yakın çevresinde tespit edilen ve bulunması muhtemel olan fauna
elemanları (amfibi, sürüngen, kuĢ, memeli) ile tatlısu algleri, zooplanktonik organizmalar ve
74
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
bentik omurgasızlar arasında endemik türe rastlanmamıĢtır.
Ayrıca, proje alanının tamamı Doğal ve Ağaçlık Karakteri Korunacak Alan, bir bölümü
ise Ekolojik Öneme Sahip alan ile Önemli KuĢ Alanı kapsamında bulunmaktadır (Bkz. Ek-5
1/100.000 Ölçekli Mardin-Batman-Siirt-ġırnak-Hakkari Planlama Bölgesi Çevre Düzeni
Planı).
Önemli KuĢ Alanları doğadaki kuĢ türlerinin nesillerini sürdürebilmeleri için özel önem
taĢıyan coğrafyaları tanımlar. Bu kavram, kuĢ türleri, diğer canlılar ve doğal kaynaklarla
birlikte yeryüzünün en özel doğa alanlarının korunmasını ve sürekliliğini amaçlar. Söz konusu
alanlar hassaslık ve benzersizlik ana kriterleri kullanılarak belirlenir.
Proje kapsamında bulunan Kazı Fazlası Malzeme Alanı-3‟ün tamamı, Enerji Tüneli-2
ve Regülatör-2‟nin bir bölümü Yüksekova Önemli KuĢ Alanı sınırı içinde bulunmaktadır. Söz
konusu Önemli KuĢ Alanında bulunan kuĢ türleri (Bkz. Tablo IV.2.11.1) için belirlenen
kriterler ġekil IV.2.11.1‟de verilmektedir.
Tablo IV.2.11. 1. Proje Alanının Bir Bölümünün Ġçinde Bulunduğu Yüksekova Önemli KuĢ
Alanı‟na Ait Veriler
Kaynak: Kılıç ve Eken, 2004.
75
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Kaynak: Kılıç ve Eken, 2004.
ġekil IV.2.11. 1. Önemli KuĢ Alanları Kriterleri
76
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
IV.2.12. Faaliyet alanının mevcut çevresel özellikleri bölümünde yer alacak flora,
fauna ve biyoçeĢitlilik özelliklerinin belirlenmesine yönelik olarak detaylı araĢtırma ve
arazi çalıĢmaları, biyoçeĢitliliğe yönelik olarak yapılan arazi çalıĢmaları vejetasyon
dönemini kapsamalıdır. Yapılan biyolojik çeĢitlilik çalıĢması ile faaliyet alanı ve yakın
çevresinin flora ve fauna elemanlarının detaylı incelenmesi, alanın biyoçeĢitlilik
özelliklei irdelenmeli ve özellikle nesli tehlike altında, lokal endemik ve nadir türler
belirlenmeli,
faaliyet
alanının
habitat
yapısı
ve
ekosistem
özellikleri
detaylandırılmalıdır.
Hakkari Ġli, Yüksekova Ġlçesi, sınırları içerisinde, Nehil çayı üzerinde yer alan proje
enerji amaçlıdır. Proje alanının floral yapısını ve florayı oluĢturan bileĢenlerin karĢı karĢıya
bulundukları riskler ve koruma statülerini belirleyebilmek amacıyla 2012 yılı içerisinde,
“HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri Ġçin Değerlendirme Raporu” kapsamında,
arazi gözlemleri ve literatür çalıĢmalarına dayalı olarak Ekolojik Değerlendirme Prof. Dr.
Levent TURAN, Hidrobiyolojik Değerlendirme Prof. Dr. Aydın AKBULUT ve Hidrojeolojik
Değerlendirme Yard. Doç. Dr. Erkan DĠġLĠ tarafından hazırlanmıĢ olup, Ek-8‟de verilen
HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri Ġçin Değerlendirme Raporu‟nda
irdelenmiĢtir.
Proje kapsamında alanın floral yapısını ve florayı oluĢturan bileĢenlerin karĢı karĢıya
bulundukları riskler ve koruma statülerini belirleyebilmek amacıyla 2012 yılı içerisinde açık
alan çalıĢmaları gerçekleĢtirilmiĢtir.
Açık alan çalıĢmaları sırasında alandan bitki örnekleri toplanmıĢtır. Toplanan bu yaĢ
bitki örnekleri yönteme uygun olarak kurutulmuĢtur. Kurutulan bitki örneklerinin
tanımlanmasında "Flora of Turkey And East Aegean Islands" adlı kaynaktan
yararlanılmıĢtır. TeĢhis edilen bitkilerin listesi Ek-8, Kısım III.2.Flora, Tablo 7‟ de yer
almaktadır. OluĢturulan floristik listede alanda mevcut olduğu belirlenen bitkilerin sistematik
konumları kontrollerde kolaylık sağlaması bakımından alfabetik olarak verilmiĢtir. Birinci
sütunda familya, Ġkinci takson, üçüncü sütunda endemizm durumu, dördüncü sütunda
biliniyor ise fitocoğrafik bölgesi, beĢinci sütunda bitkinin Türkçe adı verilmiĢtir. Bitkilerin
Türkçe adlarının belirlenmesinde ġinasi Akalın tarafından hazırlanmıĢ olan "Büyük Bitkiler
Kılavuzu" ve Prof. Dr. Turhan Baytop tarafından hazırlanmıĢ olan "Türkçe Bitki adları"
adlı kaynaklardan faydalanılmıĢtır. Tablonun altıncı ve son sütununda taksonun tehlike
kategorisi verilmektedir. Bitkilerin tehlike kategorileri IUCN komisyonunun tespit ettiği
kriterlere göre ve Ekim vd. tarafından hazırlanmıĢ ve Türkiye Tabiatını Koruma Derneği
tarafından yayınlanmıĢ olan "Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabı" adlı kaynaktan
faydalanılmıĢtır.
Proje alanında yapılan arazi çalıĢmalarında; Riperian Vejetasyon ve Step vejetasyonu
olmak üzere iki farklı vejetasyon tipi tespit edilmiĢtir.
1.
Riperian Vejetasyon
Nehil Çayının etkisinden dolayı nemli ve suyu seven bitki türleri baskın olarak
bulunmaktadır. Riperian vejetasyonda; Ranunculus brachylobus Boiss. & Hoh. subsp.
incisilobatus Davis , Ranunculus sericeus Banks & Sol., Trollius ranunculinus (Smith)
Stearn, Arenaria gypsophiloides Lmant. var. glabra Fenzl , Polygonum bistorta L. subsp.
bistorta, Lotus corniculatus L.var. corniculatus, Ononis spinosa L. subsp. leiosperma (Boiss.)
Sirj., Agrimonia eupatoria L., Epilobium stevenii Boiss., Chaerophyllum macrospermum
77
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
(Sprengel) Fisch. & Mey., Veronica anagallis-aquatica L. subsp. oxycarpa (Boiss.)
Elenevskyi, Verbena officinalis L., Mentha longifolia (L.) Hudson subsp. longifolia, Salix
alba L., Salix triandra L. subsp. triandra, Typha latifolia L., Juncus inflexus L. ve Carex
cilicica Boiss. subsp. cilicica gibi baskın türler tespit edilmiĢtir.
ġekil IV.2.12. 1. Proje Alanındaki Riperian Vejetasyonu Gösterir Fotoğraf
2.
Step Vejetasyonu
Proje kapsamında step vejetasyonu tespit edilmiĢtir. Bu alanlarda; Aegilops cylindrical
Host, Apera intermedia Hackel Apud Zederbauer, Bromus arvensis L., Phleum bertolonii
DC., Secale montanum Guss., Triticum aestivum L., Rosa canina L., Bunium paucifolium DC.
var. paucifolium, Eryngium billardieri Delar., Pimpinella kotschyana Boiss., Cephalaria
setosa Boiss. & Hohen., Anthemis tinctoria L. var. tinctoria, Centaurea polypodiifolia Boiss.
var. polypodiifolia, Centaurea saligna (C. Koch.) Wagenitz, Centaurea solstitialis L. subsp.
solstitialis, Chardinia orientalis (L.) O. Kuntze ve Cousinia eriocephala Boiss. & Hausskn.
gibi türler tespit edilmiĢtir.
78
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
ġekil IV.2.12. 2. Proje Alanındaki Step Vejetasyonu Gösterir Fotoğraf
Karasal omurgalı faunası bileĢenleriyle ilgili olarak gerçekleĢtirilen çalıĢmalar
kapsamında ĠkiyaĢamlılar (Amphibia), Sürüngenler (Reptilia), KuĢlar (Aves) ve Memeli
Hayvanlar (Mammalia) sınıflarına bağlı türleri ve bu türlerin habitatlarıyla ilgili
değerlendirmeler bulunmaktadır. Proje alanı sınırları içerisinde ve faaliyet sahasına yakın
kesimlerde, ekolojik olarak birbirinin devamı niteliğindeki alanlarda yaĢadığı belirlenen fauna
bileĢenlerinin herhangi bir koruma statüsüne sahip olup olmadıkları da değerlendirilmiĢtir. Bu
amaçla ulusal ve uluslar arası koruma listelerinden istifade edilmiĢtir. Bu kapsamda IUCN
tarafından hazırlanmıĢ ve güncellenmiĢ Avrupa Kırmızı Listesi (ERL); Bern SözleĢmesi
kriterleri ve koruma listelerinin en son güncellenmiĢ halleri; Orman ve Su ĠĢleri Bakanlığı
Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü Merkez Av Komisyonu (MAK) tarafından
2012-2013 dönemi için güncellenmiĢ olan Koruma Listelerinden istifade edilmiĢtir. Tüm
bunlara ek olarak, yörede yaĢadığı belirlenen yabanıl formlar arasında endemik türler olup
olmadığı da değerlendirilmiĢtir. ÇalıĢmalar esnasında bazı yöre sakinleri ile görüĢmeler
yapılmıĢ, literatür kontrolleri de gerçekleĢtirilmiĢtir.
Hidrobiyoloji çalıĢması kapsamında proje alanlarındaki mevcut sucul canlılara (tatlısu
algleri, zooplanktonik organizmalar, bentik organizmalar ve balıklar) iliĢkin örneklemeler
gerçekleĢtirilmiĢtir. Nehil çayı sucul canlıları, koruma altında bulunan türler ve planlanan
faaliyetin bu canlılar üzerine etkileri verilerek gerekli önlemlerin alınması konusunda
önerilerde bulunulmuĢtur. Fitoplanktonik ve zooplanktonik organizmaları tespit etmek
amacıyla 55 µm por açıklığında, 30 cm. çapında ve 1 m. uzunluğunda plankton kepçesi
kullanılmıĢtır. Plankton kepçesi ile horizontal olarak suyun akıĢ hızı yönünde 3-4 dakika süre
ile beklenilmiĢ ve örnekler, 250 cc'lik plastik kavanozlara alınmıĢtır. Ayrıca tatlısu alglerinin
sucul ortamlarda çok farklı habitatları iĢgal etmiĢ olmalarından dolayı bitkilerin, taĢların ve
sedimenin yüzeyinden kazıma yapılmak suretiyle örnekler alınmıĢtır. Planktonik numuneler
% 4'lük formaldehit ile tamponlanarak fikse edilmiĢtir. ÇalıĢma bölgesinin bentik
omurgasızları, sığ alanlardan standart dip kepçesi ile taban taranarak toplanmıĢtır. Ayrıca,
çalıĢma alanında, elektro-Ģoker kullanmak yolu ile balık örnekleri yakalanmıĢtır.
79
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
IV.2.12.1. Flora; yapılacak arazi çalıĢmaları sonucu elde edilen flora elemanlarının
tümünü kapsayacak Ģekilde, familya, cins, tür, Türkçe adları, Endemizm durumu,
fitocoğrafik bölge, lokalite, tehlike kategorileri, korunma statüsü (Ulusal Mevzuat ve
Uluslar arası sözleĢmeler kapsamında koruma altında bulunan türler) ile ilgili elde
edilen verilerin tablo halinde gösterimi, Arazide yapılacak flora çalıĢmalarının
vejetasyon döneminde gerçekleĢtirilmesi ve bu dönemin belirtilmesi, flora için Türkiye
Bitkileri Veri Servisi (TUBĠVES) kullanılarak kontrol yapılması, (flora ve fauna
elemanlarının tespiti alanlarında uzman iki ayrı biyolog tarafından arazi çalıĢmaları
yapılarak belirlenmeli, literatür çalıĢmaları ile doğrulanmalı)
Alanın floristik yapısı ile ilgili değerlendirmeler, Ek-8‟de verilen HES Projeleri ve
Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri Ġçin Değerlendirme Raporu, Kısım III.2.Flora baĢlığında ele
alınmıĢ olup, alanın floristik listesi Ek-8, Kısım III.2.Flora, Tablo 7‟de verilmektedir.
Proje kapsamında alanın floristik yapısı ile ilgili olarak yapılan inceleme sonucu proje
alanında 51 familyaya ait 148 cins, 203 tür, 19 alttür ve 10 varyete tespit edilmiĢtir. Bu
alandan tespit edilen bitkilerin fitocoğrafik bölgelere göre dağılımı ise Ģöyledir; Akdeniz
elementi 1, Avr.-Sib. elementi 14 ve Ir.-Tur. elementi 103 ve Öksin elementi 1 Ģeklindedir. 85
tür ise fitocoğrafik bölgesi bilinmeyen ya da birden fazla fitocoğrafik bölge elementidir.
Proje inĢaat sahasından 17 endemik bitki türü tespit edilmiĢtir. Bu türler; Delphinium
carduchorum Chowdhuri & Davis (NT), Dianthus muschianus Kotschy & Boiss. (LC),
Astragalus compactus Lam.(LC), Astragalus halicacabus Lam.(LC), Astragalus pinetorum
Boiss. (LC), Astragalus tauricolus Boiss.(LC), Astragalus xylobasis Freyn & Bornm. var.
xylobasis (LC), Onobrychis sulphurea Boiss. & Bal. var. vanensis Hedge (NT), Scabiosa
rufescens Freyn & Sint.(LC), Achillea nobilis L.subsp. kurdica Hub.-Mor.(LC), Centaurea
saligna (C. Koch.) Wagenitz (LC), Tanacetum zahlbruckneri (Nab.) Grierson,(LC) Alkanna
froedinii Rech. Fil.(LC), Origanum acutidens (Hand.-Mazz.) Ietswaart (LC), Acantholimon
calvertii Boiss. (LC), Quercus petraea (Mattuschka) Liebl. subsp. pinnatiloba (C.Koch)
Menitsky (LC) ve Allium shatakiense Rech. Fil. (NT) dir.
Endemik olmayıp IUCN kriterlerine gore tehlike kategorisi önemli bitki türleri ise;
Papaver curviscapum Nabelek (VU), Astragalus achundovii Grossh (VU) ve Centaurea
gigantean Schultz Bip. Ex Boiss. (VU)‟dir.
Proje sahasında endemik 17 bitki ve endemik olmayıp IUCN kriterlerine göre tehlike
kategorisi önemli olan 3 bitki türü tespit edilmiĢtir. Bu türlerden IUCN kriterlerine gore
tehlike kategorisi LC (Az tehdit altında olan) Astragalus halicacabus Lam.(LC), Astragalus
compactus Lam.(LC), Astragalus pinetorum Boiss. (LC), Astragalus tauricolus Boiss.(LC),
Astragalus xylobasis Freyn & Bornm. var. xylobasis (LC), Dianthus muschianus Kotschy &
Boiss. (LC), Achillea nobilis L.subsp. kurdica Hub.-Mor.(LC), Centaurea saligna (C. Koch.)
Wagenitz (LC), Scabiosa rufescens Freyn & Sint.(LC), Tanacetum zahlbruckneri (Nab.)
Grierson,(LC) Alkanna froedinii Rech. Fil.(LC), Origanum acutidens (Hand.-Mazz.)
Ietswaart (LC), Acantholimon calvertii Boiss. (LC), Quercus petraea (Mattuschka) Liebl.
subsp. pinnatiloba (C.Koch) Menitsky (LC) türler için inĢaat aĢamasından once ya da inĢaat
aĢamasından sonra türlerin korunmasına yönelik her hangi bir önlem alınmasına gerek yoktur.
Fakat, endemik olan Delphinium carduchorum Chowdhuri & Davis (NT), Onobrychis
sulphurea Boiss. & Bal. var. vanensis Hedge (NT), ve Allium shatakiense Rech. Fil. (NT)
türleri ile endemic olmayan, fakat IUCN kriterlerine gore VU (Zarar görebilir) kategorisinde
80
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
olan Papaver curviscapum Nabelek (VU), Astragalus achundovii Grossh (VU) ve Centaurea
gigantean Schultz Bip. ex Boiss. (VU) koruma önlemlerini alınması gerekir.
Alınması gereken koruma önlemi aĢağıda detaylı olarak verilmiĢtir.
Delphinium carduchorum Chowdhuri & Davis
Delphinium carduchorum Chowdhuri & Davis türü, çok yıllık, otsudur. Çiçeklenme
dönemi temmuz-ağustos ayları arasıdır. Habitat olarak kayalık yamaç, su kenarı ve kireçtaĢı
alanları tercih eder. Türkiye‟de Hakkari ve Van‟ da yayılıĢ gösterir. IUCN kriterlerine göre
NT kategorisinde olduğundan iki aĢamalı önlem alınması gerekmektedir. Birinci aĢamada;
eylül-ekim aylarında olgunlaĢan tohumlar, tohum torbalarına alınarak, gölgede, oda ısısında
nemini alması sağlanır. Nemini alan tohumların üzerine etiket bilgileri (etiket bilgisinde
tohumun toplandığı lokalite, toplandığı km cinsinden bilgi, toplama tarihi, tohumun ait olduğu
bitkinin tür adı) yazılarak muhafaza altına alınmalıdır. Bu tohumlar tespit edildiği lokasyona,
en geç 1 yıl gibi bir süre sonra dikilecekse, oda ısısında muhafaza edilebilir. Tohumların tespit
edildiği lokasyona 2 yıl ya da daha fazla bir zaman sonra dikilmesi halinde, Ankara‟ da
bulunan, Tohum ve Gen Kaynakları AraĢtırma Merkezi‟ne muhafaza edilmek üzere
gönderilmesi, dikim zamanında bu merkezden alınarak dikim yapılması gerekir.
Ġkinci aĢamada ise; Delphinium carduchorum Chowdhuri & Davis türü‟nün tespit
alanlarda toprağın verimli olan kısmı sıyrılmalı, yöntemine göre muhafaza edilerek,
güzergahın eski haline getirilmesinde bu toprak yeniden en üst tabaka olarak serilmelidir.
Toprağın içinde bulunan tohumlar, kökler yeniden çimlenerek güzergahın doğal haline
gelmesini hızlandıracaktır.
Onobrychis sulphurea Boiss. & Bal. var. vanensis Hedge
Onobrychis sulphurea Boiss. & Bal. var. vanensis Hedge türü, çok yıllık, otsudur.
Çiçeklenme dönemi nisan-haziran ayları arasıdır. Habitat olarak çayırlık, nadas tarlaları ve
bozkır alanları tercih eder. Türkiye‟de Hakkari, Bitlis ve Van‟ da yayılıĢ gösterir. IUCN
kriterlerine göre NT kategorisinde olduğundan iki aĢamalı önlem alınması gerekmektedir.
Birinci aĢamada; temmuz-ağustos aylarında olgunlaĢan tohumlar, tohum torbalarına alınarak,
gölgede, oda ısısında nemini alması sağlanır. Nemini alan tohumların üzerine etiket bilgileri
(etiket bilgisinde tohumun toplandığı lokalite, toplandığı km cinsinden bilgi, toplama tarihi,
tohumun ait olduğu bitkinin tür adı) yazılarak muhafaza altına alınmalıdır. Bu tohumlar tespit
edildiği lokasyona, en geç 1 yıl gibi bir süre sonra dikilecekse, oda ısısında muhafaza
edilebilir. Tohumların tespit edildiği lokasyona 2 yıl ya da daha fazla bir zaman sonra
dikilmesi halinde, Ankara‟ da bulunan, Tohum ve Gen Kaynakları AraĢtırma Merkezi‟ne
muhafaza edilmek üzere gönderilmesi, dikim zamanında bu merkezden alınarak dikim
yapılması gerekir.
Ġkinci aĢamada ise; Onobrychis sulphurea Boiss. & Bal. var. vanensis Hedge türü‟nün
tespit alanlarda toprağın verimli olan kısmı sıyrılmalı, yöntemine göre muhafaza edilerek,
güzergahın eski haline getirilmesinde bu toprak yeniden en üst tabaka olarak serilmelidir.
Toprağın içinde bulunan tohumlar, kökler yeniden çimlenerek güzergahın doğal haline
gelmesini hızlandıracaktır.
81
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Allium shatakiense Rech. Fil.
Allium shatakiense Rech. Fil. türü, çok yıllık, otsu, soğanlıdır. Çiçeklenme dönemi
haziran ayıdır. Habitat olarak, Quercus çalılıkları, çimenlik, step alanlarını tercih eder.
Türkiye‟de Hakkari, Bitlis, Erzurum ve Van‟ da yayılıĢ gösterir. IUCN kriterlerine göre NT
kategorisinde olduğundan iki aĢamalı önlem alınması gerekmektedir. Birinci aĢamada;
temmuz-ağustos aylarında olgunlaĢan tohumlar, tohum torbalarına alınarak, gölgede, oda
ısısında nemini alması sağlanır. Nemini alan tohumların üzerine etiket bilgileri (etiket
bilgisinde tohumun toplandığı lokalite, toplandığı km cinsinden bilgi, toplama tarihi, tohumun
ait olduğu bitkinin tür adı) yazılarak muhafaza altına alınmalıdır. Bu tohumlar tespit edildiği
lokasyona, en geç 1 yıl gibi bir süre sonra dikilecekse, oda ısısında muhafaza edilebilir.
Tohumların tespit edildiği lokasyona 2 yıl ya da daha fazla bir zaman sonra dikilmesi halinde,
Ankara‟ da bulunan, Tohum ve Gen Kaynakları AraĢtırma Merkezi‟ne muhafaza edilmek
üzere gönderilmesi, dikim zamanında bu merkezden alınarak dikim yapılması gerekir.
Ġkinci aĢamada ise; Allium shatakiense Rech. Fil. türü‟nün tespit alanlarda toprağın
verimli olan kısmı sıyrılmalı, yöntemine göre muhafaza edilerek, güzergahın eski haline
getirilmesinde bu toprak yeniden en üst tabaka olarak serilmelidir. Toprağın içinde bulunan
tohumlar, soğanlar yeniden çimlenerek güzergahın doğal haline gelmesini hızlandıracaktır.
Papaver curviscapum Nabelek
Papaver curviscapum Nabelek Hedge türü, iki yıllık, otsudur. Çiçeklenme dönemi
haziran ayıdır. Habitat olarak kaya yarıklarını tercih eder. Türkiye‟de sadece Hakkari de
yayılıĢ gösterir. IUCN kriterlerine göre VU kategorisinde olduğundan iki aĢamalı önlem
alınması gerekmektedir. Birinci aĢamada; temmuz-ağustos aylarında olgunlaĢan tohumlar,
tohum torbalarına alınarak, gölgede, oda ısısında nemini alması sağlanır. Nemini alan
tohumların üzerine etiket bilgileri (etiket bilgisinde tohumun toplandığı lokalite, toplandığı
km cinsinden bilgi, toplama tarihi, tohumun ait olduğu bitkinin tür adı) yazılarak muhafaza
altına alınmalıdır. Bu tohumlar tespit edildiği lokasyona, en geç 1 yıl gibi bir süre sonra
dikilecekse, oda ısısında muhafaza edilebilir. Tohumların tespit edildiği lokasyona 2 yıl ya da
daha fazla bir zaman sonra dikilmesi halinde, Ankara‟ da bulunan, Tohum ve Gen Kaynakları
AraĢtırma Merkezi‟ne muhafaza edilmek üzere gönderilmesi, dikim zamanında bu merkezden
alınarak dikim yapılması gerekir.
Ġkinci aĢamada ise; Papaver curviscapum Nabelek Hedge türü‟nün tespit alanlarda
toprağın verimli olan kısmı sıyrılmalı, yöntemine göre muhafaza edilerek, güzergahın eski
haline getirilmesinde bu toprak yeniden en üst tabaka olarak serilmelidir. Toprağın içinde
bulunan tohumlar, kökler yeniden çimlenerek güzergahın doğal haline gelmesini
hızlandıracaktır.
Astragalus achundovii Grossh (VU)
Astragalus achundovii Grossh türü, çok yıllık, otsudur. Çiçeklenme dönemi haziran
ayıdır. Habitat olarak dik uçurumların yarıklarını tercih eder. Türkiye‟de sadece Hakkari de
yayılıĢ gösterir. IUCN kriterlerine göre VU kategorisinde olduğundan iki aĢamalı önlem
alınması gerekmektedir. Birinci aĢamada; temmuz-ağustos aylarında olgunlaĢan tohumlar,
tohum torbalarına alınarak, gölgede, oda ısısında nemini alması sağlanır. Nemini alan
tohumların üzerine etiket bilgileri (etiket bilgisinde tohumun toplandığı lokalite, toplandığı
km cinsinden bilgi, toplama tarihi, tohumun ait olduğu bitkinin tür adı) yazılarak muhafaza
82
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
altına alınmalıdır. Bu tohumlar tespit edildiği lokasyona, en geç 1 yıl gibi bir süre sonra
dikilecekse, oda ısısında muhafaza edilebilir. Tohumların tespit edildiği lokasyona 2 yıl ya da
daha fazla bir zaman sonra dikilmesi halinde, Ankara‟ da bulunan, Tohum ve Gen Kaynakları
AraĢtırma Merkezi‟ne muhafaza edilmek üzere gönderilmesi, dikim zamanında bu merkezden
alınarak dikim yapılması gerekir.
Ġkinci aĢamada ise; Astragalus achundovii Grossh türü‟nün tespit alanlarda toprağın
verimli olan kısmı sıyrılmalı, yöntemine göre muhafaza edilerek, güzergahın eski haline
getirilmesinde bu toprak yeniden en üst tabaka olarak serilmelidir. Toprağın içinde bulunan
tohumlar, kökler yeniden çimlenerek güzergahın doğal haline gelmesini hızlandıracaktır.
Centaurea gigantean Schultz Bip. ex Boiss. (VU)
Centaurea gigantean Schultz Bip. ex Boiss. türü, iki yıllık, otsudur. Çiçeklenme dönemi
temmuz-ağustos ayları arasıdır. Habitat olarak kurak kayalık yamaçları tercih eder.
Türkiye‟de sadece Hakkari de yayılıĢ gösterir. IUCN kriterlerine göre VU kategorisinde
olduğundan iki aĢamalı önlem alınması gerekmektedir. Birinci aĢamada; ağustos-eylül
aylarında olgunlaĢan tohumlar, tohum torbalarına alınarak, gölgede, oda ısısında nemini
alması sağlanır. Nemini alan tohumların üzerine etiket bilgileri (etiket bilgisinde tohumun
toplandığı lokalite, toplandığı km cinsinden bilgi, toplama tarihi, tohumun ait olduğu bitkinin
tür adı) yazılarak muhafaza altına alınmalıdır. Bu tohumlar tespit edildiği lokasyona, en geç 1
yıl gibi bir süre sonra dikilecekse, oda ısısında muhafaza edilebilir. Tohumların tespit edildiği
lokasyona 2 yıl ya da daha fazla bir zaman sonra dikilmesi halinde, Ankara‟ da bulunan,
Tohum ve Gen Kaynakları AraĢtırma Merkezi‟ne muhafaza edilmek üzere gönderilmesi,
dikim zamanında bu merkezden alınarak dikim yapılması gerekir.
Ġkinci aĢamada ise; Centaurea gigantean Schultz Bip. ex Boiss. türü‟nün tespit
alanlarda toprağın verimli olan kısmı sıyrılmalı, yöntemine göre muhafaza edilerek,
güzergahın eski haline getirilmesinde bu toprak yeniden en üst tabaka olarak serilmelidir.
Toprağın içinde bulunan tohumlar, kökler yeniden çimlenerek güzergahın doğal haline
gelmesini hızlandıracaktır.
Yukarıda verilen endemik türler ile ilgili alınması gereken koruma önlemleri alınacak
olup, bu hususlara titizlikle uyulacaktır.
Proje alanı floristik listeleri değerlendirildiğinde; 3 Mart 1978‟de Washington da
imzalanan CITES (Nesli tehlikede olan hayvan ve bitki türlerinin uluslararası ticaretine iliĢkin
sözleĢme) gereği koruma altına alınan ve ticareti yasaklanan bitki türlerinin hiçbiri alanda
bulunmamaktadır. Proje sahası içerisinde, 09.01.1984 tarihinde Türkiye‟nin resmen taraf
olarak onayladığı Avrupa‟nın Yaban Hayatı Ve YaĢam Ortamlarını Koruma SözleĢmesi
(BERN) gereği koruma altında olan bitki türü bulunmamaktadır.
83
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
IV.2.12.2. Fauna; yapılacak arazi çalıĢmaları sonucu elde edilen fauna
elemanlarının (sürüngenler, memeliler, kuĢ vb. gruplar) familya, cins, tür, Türkçe
adları, Endemizm durumu, fitocoğrafik bölge, lokalite, tehlike kategorileri (IUCN),
popülasyon durumu, korunma statüsü, kayıt alma Ģekli (gözlem veya örnek) ile ilgili
elde edilen verilerin tablo halinde gösterimi, arazi çalıĢmalarının vejetasyon dönemi
dikkate alınarak yapılması,
RDB (Kırmızı Liste) / Bern SözleĢmesi verilmesi, Merkez Av Komisyonu Kararları,
IUCN, 2010-2011 MAK Kararları, CITES gibi uluslararası anlaĢmalara göre durumu,
Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TUBĠVES) kullanılarak kontrol yapılması,
Alanın fauna yapısı ile ilgili değerlendirmeler, Ek-8‟de verilen HES Projeleri ve Diğer
Hidrolik Faaliyet Talepleri Ġçin Değerlendirme Raporu, Kısım III.1.Fauna baĢlığında ele
alınmıĢ olup, alanın fauna elemanlarından ikiyaĢamlı listesi Ek-8, Kısım III.1.Fauna, Tablo
1‟de, sürüngen listesi Tablo 2‟de, kuĢ listesi Tablo 3‟te, memeli türleri Tablo 4‟te,
verilmektedir.
ĠkiyaĢamlılar (Amphibia)
ĠkiyaĢamlı sınıfının en önemli bileĢenleri Kuyruklu kurbağalar, yani semenderler ile
kuyruksuz kurbağalardır. Bu gruplara bağlı türler en azından üremek amacıyla suya bağımlı
olan formlardır. Bu nedenle bu türler ile ilgili olarak gerçekleĢtirilen çalıĢmalarda proje alanı
sınırları içerisindeki sulak ve nemli alanlar özellikle incelenmiĢtir. Ayrıca üreme dönemi
dıĢında karasal ortamlarda bulunmayı tercih eden kurbağa türleri açısından uygun habitatlar
da dikkatle değerlendirilmiĢtir. Nehil Çayı bazı kesimlerde nispeten geniĢ bir yatakta akmakta
ve bol su taĢımaktadır. Bu özellikleri nedeniyle anakol üzerinde, hızlı akan ve derin
kesimlerde ĠkiyaĢamlı türlerine rastlamak mümkün olmamıĢtır. Sadece akarsuyun kıyılarda
kıvrımlar oluĢturduğu ve yavaĢladığı kesimler ile akarsuyun kenarında oluĢan geçici
gölcüklerde bazı ikiyaĢamlılara rastlanmıĢtır.
Proje sahası sınırları içerisinde gerçekleĢtirilmiĢ olan çalıĢmalarda yörede sadece 2
amfibi türüne bağlı bireylerin yaĢadığı belirlenmiĢtir. Bu türlerin bölgedeki bolluk dereceleri
ve ulusal-uluslararası koruma statüleri Ek-8, Kısım III.1.Fauna, Tablo 1‟de verilmiĢtir.
Projenin gerçekleĢtirilmesi amacıyla yararlanılması düĢünülen kesimlerde yaĢadığı belirlenen
amfibi türleri arasında endemik bir tür bulunmamaktadır.
Sürüngenler (Reptilia)
Proje alanı sınırları içerisinde ve komĢu alanlarda yaĢayan aürüngen türleri ile bu türlere
bağlı bireylerin yöredeki özelliklerini belirlemek amacıyla alan içerisinde sürüngen türleri
açısından uygun olan habitatlar kontrol edilmiĢtir. Bu süreçte Nehil Çayı kıyısına, akarsu
kenarında, bazı kesimlerde ĢekillenmiĢ olan su birikintilerinin civarına, alan içerisinde,
özellikle de akarsu kıyısında yer alan kalın gövdeli ağaçların kovuklarına, kökleri arasındaki
boĢluklara; akarsu kıyısına paralel uzanan tarımsal alanlar ile yerleĢimlerin sınırlarındaki taĢ
duvarlara; taĢların arasına ve altlarına; bitki artıklarının içine ve toprak oyuklarına bakılmıĢtır.
Hayvanlara verilebilecek olası zararlar göz önüne alınarak, genellikle tuzak kurarak
yakalamaktan kaçınılmıĢtır. Gerektiğinde tür tespiti amacıyla fotoğraf kaydı yapılmıĢtır. Daha
sonra bu kayıtların anahtarlar, yardımcı kitaplar veya konunun uzmanları yardımıyla
değerlendirilmesi sonucu arazide teĢhisinde zorluk çekilen türlerin sağlıklı bir Ģekilde
belirlenmesi yoluna gidilmiĢtir. GerçekleĢtirilen saha çalıĢmaları, yöre sakinleriyle yapılan
anketler ve taranan literatürlerin sonuçlarına göre faaliyet alanı ve yakın çevresinde 13
84
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
sürüngen türünün yaĢamakta olduğu belirlenmiĢtir. Proje alanı ve yakın çevresinde yaĢayan
bu sürüngen türleriyle bu türlere ait ulusal ve uluslar arası koruma statüleri ile populasyon
durumları ve kayıt Ģekilleri Ek-8, Kısım III.1.Fauna, Tablo 2‟de verilmektedir. Faaliyetle ilgili
tüm kesimlerde tespit edilmiĢ olan sürüngen türleri arasında herhangi bir endemik tür yer
almamaktadır.
KuĢ Türleri (Aves)
Faaliyetin hayata geçirilmesi planlanan kesimler ile bu kesimlere bitiĢik habitatlardaki
farklı niĢlerde, çeĢitli gereksinimlerini karĢılamak amacıyla bulunmakta olan kuĢ türlerini; bu
türlerin habitat olarak seçtikleri kesimleri, türlerin bu bölgede bulunuĢ nedenleri ile bu türlerin
içerisinde koruma statülerine sahip olanların bulunup bulunmadıkları; eğer bulunuyorsa sahip
oldukları ulusal ve uluslar arası koruma statülerini ortaya koyabilmek amacıyla, adı geçen
alanda ornitolojik gözlem ve incelemeler gerçekleĢtirilmiĢtir. Bu kapsamda yapılan gözlem ve
incelemelerin avifaunayı (kuĢ varlığı) belirlemek amacıyla yeterli olmayacağı
düĢünüldüğünden tarafımızdan farklı projeler kapsamında bu kesimde ve yakın çevrede
geçmiĢ dönemlerde gerçekleĢtirilmiĢ çalıĢmalarda elde edilmiĢ olan bilimsel verilerden de
istifade edilmiĢtir. Saha gözlemlerini destekleyici olarak proje alanı içerisinde veya civarda
yaĢamakta olan yöre sakinleri ile yüz yüze görüĢmeler ve literatür kontrolleri de
gerçekleĢtirilmiĢtir. Yöredeki gözlemler, incelemeler ve değerlendirme çalıĢmaları
sonuçlarına göre faaliyet alanı ve yakın çevresinde yaĢadığı en az 51 kuĢ türünün
görülebileceği belirlenmiĢtir. Bu türler, koruma statüleri ile kayıt Ģekilleri gibi bilgiler Ek-8,
Kısım III.1.Fauna, Tablo 3‟te verilmektedir. Proje alanı ve yakın çevresindeki habitatlarda
kaydedilmiĢ olan kuĢ türleri arasında endemik bir kuĢ türü bulunmamaktadır.
Memeli Hayvanlar (Mammalia)
Faaliyet alanı sınırları içerisinde ve yakın çevrede gerçekleĢtirilen faunistik çalıĢmalar
ile memeli hayvanlar sınıfını oluĢturan memeli hayvan grupları olan Böcekçiller, Yarasalar,
Tavşanlar, Kemiriciler, Yırtıcılar ve Toynaklılar gruplarına dahil olan türler ve bu türlerin
habitat özellikleri araĢtırılmıĢtır. ÇalıĢmalar faaliyetin gerçekleĢtirileceği tüm kesimler ile
benzer habitat özelliklerine sahip yakın çevreyi de kapsayacak Ģekilde gerçekleĢtirilmiĢtir.
ÇalıĢmalar genellikle doğrudan gözlemler, habitat incelemeleri ve tamamlayıcı olarak bazı
yöre sakinlerinden bilgi alınması Ģeklinde yapılmıĢ tüm bu çalıĢmalara ek olarak literatür
kontrolleri de gerçekleĢtirilmiĢtir.
Saha gözlemleri, incelemeler ve değerlendirme çalıĢmaları sonucu proje alanı ve yakın
çevresinde 12 Memeli hayvan türünün yaĢadığı belirlenmiĢtir. Bu türlerin bir kısmı direk
gözlemlerle, bir kısmı da yöre sakinlerinin ifadeleri ve literatür kontrolleri sonrasında listelere
eklenmiĢtir. Proje alanı ve yakın çevresinde yaĢadığı belirlenen yabanıl memeli hayvan
türlerine bağlı bireyler arasında yaygın, tehlike altında olmayan türler olduğu gibi nadir,
koruma altında olan formlar da bulunmaktadır. Bu türlerin ulusal ve uluslar arası koruma
statülerinin belirlenmesiyle ilgili değerlendirmeler sonucu Ek-8, Kısım III.1.Fauna, Tablo 4‟te
verilmiĢtir. Proje sahasında ve civarında yaĢadığı belirlenen memeli hayvan türleri arasında
endemik bir tür bulunmamaktadır.
85
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
IV.2.13. Sucul flora ve fauna, iç sulardaki (göl, akarsu) canlı türleri (bu türlerin
tabi karakterleri, ulusal ve uluslararası mevzuatla koruma altına alınan türler; bunların
üreme, beslenme, sığınma ve yaĢama ortamları; bu ortamlar için belirlenen koruma
kararları),
Proje kapsamında alanın içsularındaki canlı türlerini belirlemeye yönelik Hidrobiyolojik
(Sucul YaĢam) Değerlendirme çalıĢmaları (Bkz. Ek-8 HES Projeleri ve Diğer Hidrolik
Faaliyet Talepleri Ġçin Değerlendirme Raporu, Kısım II). Prof. Dr. Aydın AKBULUT
tarafından gerçekleĢtirilmiĢtir. Nehil Çayı üzerinde kurulacak olan Tortum regülatörü ve HES
alanlarına ait sucul canlılara (tatlısu algleri, zooplanktonik organizmalar, bentik organizmalar
ve balıklar) iliĢkin örneklemeler gerçekleĢtirilmiĢ ve planlanan faaliyetin sucul ekosistem
üzerine etkileri değerlendirilmiĢtir.
Tatlısu Algleri
Algler su ortamında primer üretici canlılardır. Yapılarındaki pigmentleri sayesinde
karbondioksit ve suyu ıĢığın etkisi ile karbonhidratlara çevirirler, böylece su ortamındaki
besin değerinin ve çözünmüĢ oksijen oranının artmasını sağlarlar. Sonuçta kendi geliĢimlerini
sağlayarak besin zincirinin ilk halkasını oluĢtururlar. Bu Ģekilde üretime olan katkıları ve üst
basamaktaki canlılarla olan iliĢkileri açısından önem taĢımaktadırlar. ÇalıĢma alanında teĢhis
edilen tatlısu alglerinin listesi Ek-8 HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri Ġçin
Değerlendirme Raporu, Kısım II, Tablo 3.1‟de verilmektedir.
AraĢtırma alanı içerisinde 5 ayrı alg sınıfına ait toplam 46 takson (tür ve alttür) teĢhis
edilmiĢtir. Özellikle Bacillariophyceae (diatom) grubu algler çeĢitlilik bakımından en zengin
sınıf olmuĢtur. Bu sınıfa ait 25, Chlorophyceae'ya ait 13, Cyanophyceae'ya ait 6,
Euglenophyceae'ya ait 2 ve Pyyrophyceae sınıfına ait 1 tür bulunmuĢtur.
ÇalıĢma alanında, örnekleme yapılan istasyonların hepsinde de baskın sınıf
Bacillariophyceae (Diatom) olarak bulunmuĢtur. Bölgenin tür çeĢitliliği bakımından ikinci
baskın grubu Chlorophycea ve ardından Cyanophyceae gelmektedir. Bacillariophyceae sınıfı
içerisinde Gomponema ve Cymbella cinslerine ait türler tüm istasyonda baskın organizma
olmuĢlardır. Chlorophyceae ait türler içerisinde Scenedesmus ve Spirogyra türleri ön plana
çıkmaktadır. Cyanophyceae türleri sayıca oldukça az olmakla birlikte Oscillatoria cinsi
baskın olmuĢtur. Pyrrophyceae1 ve Euglenophceae sınıfı ise 2 taksonla temsil edilmiĢ olup
oldukça az populasyonları bulunmaktadır.
Genel olarak teĢhisi yapılan tatlısu alg türlerinin hepsi kozmopolit olup bölgeye özgü
endemik, nadir ve tehlike altında olan bir tür bulunmamaktadır.
Zooplanktonik Organizmalar
Sucul ortamlardaki besin zincirinde, karbonhidratlar, yağlar ve proteinler ilk olarak
fitoplanktonik alg grupları tarafından sentezlenir ve buradan daha yüksek besin kademelerine
geçerler. Bu bitkisel protein ilk olarak, zooplanktonun Crustacea grubunda havansal proteine
dönüĢür. Tatlısularda baskın zooplankton formları genelde Copepod'lardır. Bitkisel proteini
hayvansal proteine dönüĢtürmeleri nedeniyle zooplanktonik organizmalar, hayvansal proteine
gereksinim duyan canlılar için besin zincirinde çok önemli bir halkaya sahiptirler. Durgun
suların ve akıntılı suların baskın zooplankton formları farklılık göstermektedir.
86
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Zooplanktonik organizmalar çoğunlukla suyun hareketine bağlı olarak yer değiĢtirirler
ve durgun su habitatlarında yaĢarlar. Akarsuların hızlı akıntılı kısımlarındaki mevcudiyetleri
çok sınırlıdır. Ancak bazı gruplarda hızlı akan çaya psammofil olarak yani taĢların altında
yaĢayabilen türler olarak görülebilirler. Özellikle Rotifera grubuna bağlı türler taĢ altlarını
kullanmakta olup akıntı hızının olumsuz etkisini bertaraf etmektedirler. ÇalıĢma bölgesinde
bulunan zooplanktonik organizmalara iliĢkin bulgular bu değerlendirmeyi güçlendirecek
yöndedir.
Alanda tespit edilmiĢ olan zooplanktonik türler kozmopolit olup yaygın türlerdir.
Yapılan incelemelerde teĢhis edilen zooplanktonik gruplara ait türler Ek-8 HES Projeleri ve
Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri Ġçin Değerlendirme Raporu, Kısım II, Tablo 3.2‟de
verilmektedir.
ÇalıĢma alanında yapılan incelemelerde zooplanktonik organizmaların dominant
gruplarını oluĢturan Rotifera‟ya ait toplam 8 takson teĢhis edilmiĢtir. Rotifera phylumuna ait
10 takson bulunurken Brachionus patulus ve Keratella sp. taksonları nispeten daha fazla
bireyle temsil edilmektedirler. Copepoda ve Cladocera‟ya ait hiçbir bireye ise
rastlanamamıĢtır. Bunun nedeni güçlü su akıntısı olarak görülmektedir. Bu iki zooplankton
grubu durgun sularda yaĢam alanı bulduklarından dolayı güçlü akıntılı sularda
sürüklenmektedirler.
Bentik Organizmalar
ÇalıĢma bölgesindeki 23 bentik omurgasız türü teĢhis edilmiĢtir. Bunlardan 1'i
Mollusca, 1'i Annelida, 1‟i Platyhelminthes, ve 17‟si de Arthropoda Ģubelerine aittir.
Arthropoda Ģubesi içerisinde ise Crustacea sınıfına ait 2 takson bulunurken Insecta sınıfının
15 tür ile temsil edildiği görülmüĢtür.
Sucul ekosistemlerde, bentik organizmalar önemli oranda indikatör türlere sahiplerdir.
Bu canlılar özellikle antropojenik etkiler sonucu kirlenen veya stres altında olan
komünitelerin de indikatör (belirteç) grubudur. Örnekleme sonuçlarına göre kirlilik indikatörü
olarak nitelendirilebilecek bir tür bulunmamıĢtır. Bunun yanısıra yüksek dağ sularında
bulunan ve temiz su indikatörü olarak kabul edilen ve Crustacea‟ya bağlı Gammarus taksonu
temiz su indikatörü olarak bilinmektedir. Bununla birlikte Ephemeroptera ve Trichoptera‟ya
bağlı türlerin populasyon yoğunluğu bakımından yüksek sayılarda bulunmaları, bu sucul
ortamın oldukça temiz olduğunun bir göstergesi olarak kabul edilmelidir.
Proje alanında teĢhis edilen bentik organizmaların listeleri Ek-8 HES Projeleri ve Diğer
Hidrolik Faaliyet Talepleri Ġçin Değerlendirme Raporu, Kısım II, Tablo 3.4‟te verilmektedir.
Balıklar
Balıklar, sucul sistemlerdeki besin zincirinin üst halkasında yer alan önemli biyolojik
bileĢenlerdir. Ekolojik olarak alg, zooplankton ya da bentik canlılarla beslenen balıklar su
içerisindeki zincirin en üst halkasında yer almaktadırlar. Zincirin daha üst halkalarına da
kuĢlar ve nihayet insanlar tamamlamaktadır. Ekolojik olduğu kadar ekonomik önemleri
bakımından da önemli bir girdi kaynağını oluĢturmaktadırlar.
ÇalıĢma alanına iliĢkin olarak 2 ayrı familya'ya ait 9 balık türü belirlenmiĢtir. Tespit
edilen toplam 8 türün 3'ü ekonomik olarak değerlendirilmektedir. Cyprinidae familyası en
87
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
fazla türle (7 tür) temsil edilmektedir. Luciobarbus mystaceus ve Barbus lacerta bölgenin en
önemli balık türü olarak görülmektedir. Ayrıca Leuciscus ve Capoeta cinslerinin de yoğunluk
bakımından ön plana çıktıkları belirlenmiĢtir. Bu alanlarda, akıntılı suları seven, barınak ve
besin arayıĢında olan Balitoridae familyasına bağlı türler mevcuttur. Özelikle Barbatula sp. az
da olsa temsil edilebilmektedirler. Alandan varlığı literatür bilgilerine göre belirlenen türler
arasında Alburnoides bipunctatus Bern SözleĢmesinin Ek III listesinde yer almaktadır. Bu tür
ve Squalius cephalus IUCN‟nin kırmızı listesine giren LC kategorisinde tanımlanmaktadır.
Diğer türler ise DeğerlendirilmemiĢ (NE) olarak sınıflandırılmaktadır.
Proje alanındaki balık türlerinin listeleri Ek-8 HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet
Talepleri Ġçin Değerlendirme Raporu, Kısım II, Tablo 3.5‟te verilmektedir.
IV.2.13.1. Endemik, hassas, nesli tehlike altındaki balık türleri için gerekli
optimum su yükseklikleri, miktarları, çözünmüĢ oksijen miktarı, su hızı gibi
parametrelerin incelenerek, projenin bu türler üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi,
alınacak tedbirlerin belirtilmesi,
Çevresel akıĢ miktarının belirlenmesinde için Islak Çevre yöntemi kullanılmıĢtır. Bu
yöntem, sucul ve habitat açısından önem taĢıyan su derinliği, akım hızı, akım alanı
büyüklüğü/ geniĢliği ve ıslak çevre ile debiyi doğrudan iliĢkilendirmektedir. Islak Çevre
yönteminin uygulanmasında önem taĢıyan iki husus mansaptaki balık türlerinin minimum su
derinliği ve akım hızı gereksinimleri ile yöntemin uygulanmasında kullanılan akarsu en
kesitinin temsil ediciliğidir. Bu kapsamda minimum su derinliğinin 0.15 m, minimum akım
hızının ise 0.20 m/s olması için önerilen can suyu değerleri Ek-8‟de yer alan HES Projeleri ve
Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri Ġçin Değerlendirme Raporu‟nda verilmiĢtir. Söz konusu
değerler, Nehil çayının sucul canlıları için gerekli minimum koĢulların üzerinde olup,
canlıların yaĢamlarını sürdürebilecekleri yeterliliktedir.
Tablo IV.2.13.1. 1. Nehil Çayında Yakalanan Türün Ekolojik Özellikleri (Cows and Welcomme,
1998)
Balık Türü
Luciobarbus mystaceus
Barbus lacerta
Capoeta trutta
Garra rufa
Barbatula sp.
YaĢayabildiği Minimum
Derinlik (m)
0.15
0.15
0.15
0.10
0.10
YaĢayabildiği Minimum
Akıntı (m/sn)
0.20
0.20
0.20
0.20
0.20
IV.2.14. Madenler ve Fosil Yakıt Kaynakları (rezerv miktarları, mevcut ve
planlanan iĢletilme durumları, yıllık üretimleri ve bunun ülke veya yerel kullanımlar
için önemi ve ekonomik değerleri),
Proje sahasında, göl alanı altında kalacak veya inĢaattan etkilenecek rezerv olarak tespit
edilen veya iĢletilen bu tür bir kaynak bulunmamaktadır (Kaynak: Dilektaşı Barajı ve Hes
Projesi, Revize Fizibilite Raporu, Şubat 2010).
Ancak maden ve fosil yakıt kaynakları baĢlığını bölgesel olarak irdelersek, Hakkari ili
sınırları içerisinde özellikle metalik maden yatakları oldukça zengin olarak
gözlemlenmektedir. Söz konusu bölge ile ilgili MTA Genel Müdürlüğü tarafından
hazırlanmıĢ, Hakkari Ġli Maden Haritası ġekil IV.2.14.1‟de verilmiĢtir.
88
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Söz konusu harita incelendiğinde özellikle Hakkari civarında metalik maden sınıfında
kurĢun ve çinko yatakları gözlemlenmektedir. Ayrıca il civarından daha önceki yıllarda
iĢletilen ve zuhur durumda bulunan krom yataklarıda mevcuttur. ġemdinli civarında ise
mermer iĢletmeleri mevcuttur. Endüstriyel hammadde olarak ise kısıtlı sayıda Titan ve Sülfür
yatakları mevcuttur.
Kaynak: http://www.mta.gov.tr
ġekil IV.2.14. 1. Hakkari Ġli Maden Haritası
89
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
IV.2.15. Hayvancılık (türleri, beslenme alanları, yıllık üretim miktarları, bu
ürünlerin ülke ekonomisindeki yeri ve değeri),
Ġlçede 22.886 büyük baĢ hayvan, 200.000 küçükbaĢ hayvan mevcuttur. Ayrıca, fenni arı
kovan sayısı 22.000, kara kovan sayısı 1.500 adettir. Ġlçede Arıcılar Birliği kurulmuĢ olup,
300 arıcı kaydı bulunmaktadır. (Kaynak: http://www.yuksekova.gov.tr/, Yüksekova
Kaymakamlığı Resmi İnternet Sitesi, E.T: 27.05.2014).
IV.2.16. Peyzaj değeri yüksek yerler ve rekreasyon alanları,
Proje alanı içerisindeki peyzaj karakteri, proje alanı ve yakın çevresinin tamamıyla aynı
karakteristik özellik göstermekte olup, proje alanı ve yakın çevresinde nadir bulunan peyzaj
karakterine rastlanmamaktadır (Bkz. Ek-20 Ekolojik Peyzaj Değerlendirme Raporu).
IV.2.17. Devletin yetkili organlarının hüküm ve tasarrufu altında bulunan araziler
(Askeri Yasak Bölgeler, kamu kurum ve kuruluĢlarına belirli amaçlarla tahsis edilmiĢ
alanlar, vb.),
Proje Nehil çayı üzerinde planlanmakta olup, orman ve mera arazisi içerisinde
kalmaktadır. Bu alanlar dıĢında, proje alanı ve yakın çevresinde devletin yetkili organlarının
hüküm ve tasarruf altında bulunan; askeri yasak bölgeler, kamu kurum ve kuruluĢlarına belirli
amaçlarla tahsil edilmiĢ alanlar yer almamaktadır.
IV.2.18. Proje yeri ve etki alanının mevcut kirlilik yükü,
Proje sahası ve çevresinde gaz ve toz emisyonu oluĢturacak herhangi bir endüstriyel
tesis bulunmamaktadır. Ayrıca gürültü kaynağı da gözlemlenmemiĢtir. Projenin
gerçekleĢtirileceği alanda ve civarında tarım alanları mevcut değildir. Bu sebeple tarımsal
üretimden kaynaklanacak kirlilikten bahsedilmesi mümkün değildir.
Bölgede endüstriyel alan mevcut olmayıp, arazi gözlemlerine göre toprak-su kirliliği
mevcut değildir.
IV.2.19. Diğer özellikler.
Bu bölümde açıklanması gereken baĢka bir husus bulunmamaktadır.
IV.3. Sosyo-Ekonomik Çevrenin Özellikleri
“DilektaĢı Barajı, Regülatör ve HES Projesi” Hakkari Ġli, Yüksekova Ġlçesi, Gökyurt
Köyü, DilektaĢı Köyü, Dibekli Köyü, Ortaç Köyü, Salkımlı Köyü, Tatlı Köyü ve Armutdüzü
Köyü, Nehil Çayı üzerinde yer almaktadır. AĢağıda proje sahasının yer aldığı yerleĢim
birimlerinin sosyo-ekonomik özellikleri incelenmiĢtir.
Proje alanındaki hanelerin sosyal-ekonomik özelliklerini; proje hakkında yöre insanının
düĢünce ve beklentilerini; projenin sosyal etkilerini belirlemek amacıyla Sosyal Etki
Değerlendirme Raporu hazırlanarak Ek-11‟de verilmiĢtir.
90
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
IV.3.1. Ekonomik özellikler (yörenin ekonomik yapısını oluĢturan baĢlıca
sektörler, yöresel iĢgücünün bu sektörlere dağılımı, sektörlerdeki mal ve hizmet
üretiminin yöre ve ülke ekonomisi içindeki yeri ve önemi, diğer bilgiler),
Etki Alanı Ekonomik Özellikleri
Hakkari Ġli Köyleri‟nin Ekonomik Özellikleri
Salkımlı Köyü Ekonomisi: Köyün en önemli geçim kaynakları hayvancılık ve korucu
maaĢlarıdır. Ekilebilir arazi çok sınırlı olup, ekili-dikili 60-70 dönüm arazide geçimlik (hane
ihtiyaçlarına yönelik) ve pazara yönelik olarak buğday, yonca, kavurga, elma, armut ve kaysı
yetiĢtirilmektedir. Ürünün bir kısmı toptancılara satılmaktadır. Pazarlanan ürün miktarı,
elmada 100 tonu, armutta 100 tonu, kayısıda 60-70 tonu, buğdayda 200-250 tonu bulmaktadır.
Hane sayısına bölündüğünde bu üründen elde edilen gelirin yüksek nüfuslu haneleri
geçindiremeyeceği görülmektedir. Bu köyde 250 kadar büyükbaĢ, 2000 kadar da küçükbaĢ
hayvan mevcudu bulunmaktadır. Köyün doğusunda ve batısında yoğun otlatma mevcuttur.
Ortaç Köyü Ekonomisi: Köy ahalisinin geçim faaliyetleri tarım, hayvancılık ve
koruculuk maaĢları üzerinden temin edilmektedir. Köyde buğday, yonca, fasulye, patates,
elma, armut ve kayısı yetiĢtirilmekte ve üretilen buğdayın 400 tonu, elmanın ve armutun 30‟ar
tonu, kayısının ise 2 tonu pazarlanmaktadır. Köyde 2000 büyükbaĢ, 4000 kadar da küçükbaĢ
hayvan mevcudu bulunmaktadır. Hane sayısına bölündüğünde bu üründen elde edilen gelirin
burada da yüksek nüfuslu haneleri geçindiremeyeceği görülmektedir. Bu nedenle korucu
maaĢları kritik bir girdidir. Köy civarında yoğun otlatma mevcuttur. Otlağın bir kısmı baraj
alanında kalmaktadır.
Dibekli Köyü Ekonomisi: . Tarım, hayvancılık ve koruculuk faaliyeti köyün temel geçim
araçlarıdır. Tarım faaliyetleri çerçevesinde köyde buğday, yonca, meyve ağacı fidanı, elma ve
armut üretilmekte; bu üretim sonucunda 50-60 ton buğday, 15-20 ton elma, 7-10 ton arasında
armut ve 6 ilâ 7 ton arasında da kayısı pazara arz edilmektedir. Köyde 100 kadar büyükbaĢ,
3000 kadar da küçükbaĢ hayvan mevcuttur. Köyün güneyinde ve baraj alanının doğusunda
otlatma yapılmaktadır.
DilektaĢı Köyü Ekonomisi: Köy geçimini tarım, hayvancılık ve koruculuk üzerinden
temin etmektedir. Köy arazilerinde buğday, yonca, nohut, elma, armut, kayısı, ceviz
üretilmektedir. Bu ürünlerin bir kısmı pazara arz edilmekle birlikte bu miktar azdır. Köyde
2500-3000 kadar küçükbaĢ ve 250 kadar büyükbaĢ hayvan mevcudu bulunmaktadır.
Gökyurt Köyü Ekonomisi: Köy tarım ve az miktarda hayvancılık ile geçinmektedir. Köy
arazilerinde 20 ton buğday, 20 ton arpa, 40 ton elma, 30 ton armut ve 50 ton kayısı
üretilmektedir. Bu ürünün büyük bir kısmı pazara arz edilmektedir. Köyde 100 kadar
büyükbaĢ ve 4000 kadar küçükbaĢ hayvan bulunmaktadır.
Tatlı Köyü Ekonomisi: Köyde meyvecilik baĢlıca geçim kaynaklarındandır.
Armutdüzü Köyü Ekonomisi: Köyde büyükbaĢ ve küçükbaĢ hayvancılık, meyvecilik,
sebzecilik ve arıcılık baĢlıca geçim kaynaklarındandır.
91
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
IV.3.2. Nüfus (yöredeki kentsel ve kırsal nüfus, nüfus hareketleri; göçler, nüfus
artıĢ oranları, ortalama hane halkı nüfusu, diğer bilgiler),
Hakkari Ġli‟nin 2013 yılı adrese dayalı nüfus kayıt sistemi verilerine göre toplam nüfusu
273.041 olup, bunun 149.217‟si il ve ilçe merkezinde, 123.824‟ü ise merkezlere bağlı belde
ve köylerde yaĢamaktadır (Kaynak: www.tuik.gov.tr – 2013 verileri-). TÜĠK verilerine göre,
Hakkari Ġli‟nin 2012–2013 döneminde aldığı göç 8.007, verdiği göç 10.293, net göç -2.286 ve
net göç hızı – 8,4‟tür. 2012–2013 döneminde Hakkari Ġli en çok sırasıyla Van (1.305) ve
Ġstanbul (1.088) illerinden göç almıĢ; ilden göç edenler arasında en büyük çoğunluk sırasıyla
Yozgat (2.756) ve Ġstanbul‟a (1.368) yerleĢmiĢtir.
Hakkari Ġli GeliĢmiĢlik Performansı 2003 göstergelerine göre, ortalama hane halkı
büyüklüğü 7,91 kiĢi olup, 81 il içinde 3 üncü sırada yer almaktadır. Ġlin nüfus yoğunluğu ise,
km2 baĢına 33 kiĢidir.
TÜĠK‟in yayımladığı 2013 yılı Adrese Dayalı Nüfus Sayıt Sistemi (ADNKS) verilerine
göre projenin gerçekleĢtirileceği Gökyurt Köyü nüfusu 767, DilektaĢı Köyü nüfusu 906,
Dibekli Köyü nüfusu 404 kiĢi, Ortaç Köyü nüfusu 1.087 kiĢi, Salkımlı Köyü nüfusu 580 kiĢi,
Tatlı Köyü nüfusu 33 kiĢi ve Armutdüzü Köyü nüfusu 549 kiĢidir.
Yukarıdan görüleceği gibi tesisin etki alanındaki havzada mevcut nüfus 4.326‟dır. Bu
köylerde erkek ve kadın nüfusları dengelidir. Dolayısıyla erkek nüfusun istihdam amacıyla
köy dıĢına uzun süreli göçü söz konusu değildir. Bunun en önemli nedeni nüfusun en önemli
geçim kaynaklarından birinin koruculuk maaĢı olmasıdır. Bu sürekli gelirin nüfusu yerinde
tuttuğu görülmektedir. Havzada toplam 415 hane bulunmakta ve hane baĢına ortalama
nüfusun 7,2 kiĢi olduğu görülmektedir. Bu, Türkiye ortalamalarına göre yüksek bir ortalama
hane nüfusudur. Dolayısıyla köylerin içinde bulunduğu doğal çevrenin bu yüksek hane
nüfusunu besleme kapasitesi mevcut değildir. Buna bağlı olarak tarım ve hayvancılık dıĢında
diğer gelir kalemlerinin yokluğu durumunda bu nüfusun dağılacağı öngörülebilir.
IV.3.3. Gelir (yöredeki gelirin iĢkollarına dağılımı, iĢkolları itibariyle kiĢi baĢına
düĢen maksimum, minimum ve ortalama gelir),
Hakkari Ġli sosyo-ekonomik geliĢmiĢlik sıralamasında 2003 yılında 77 inci sırada yer
alırken 2011 yılı değerlendirmelerine göre 80 nci sırada yer almıĢtır (Kaynak:
http://www.dpt.gov.tr 2011).
Hakkari ilinin Türkiye sıralamasında yerini gösterir tablo aĢağıda verilmektedir.
Tablo IV.3.3.1. Ġllerin Sosyo-Ekonomik GeliĢmiĢlik Sıralaması (2011)
Sıra
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
Ġl
Ġstanbul
Ankara
Ġzmir
Kocaeli
Antalya
Bursa
EskiĢehir
Muğla
Tekirdağ
Denizi
Sıra
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
Ġl
Malatya
Afyon
Artvin
Erzincan
Hatay
Kastamonu
Bartın
Sivas
Çorum
Sinop
92
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Sıra
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
Ġl
Bolu
Edirne
Yalova
Çanakkale
Kırklareli
Adana
Kayseri
Sakarya
Aydın
Konya
Isparta
Balıkesir
Manisa
Mersin
UĢak
Burdur
Bilecik
Karabük
Zonguldak
Gaziantep
Trabzon
Karaman
Samsun
Rize
Düzce
NevĢehir
Amasya
Kütahya
Elazığ
KırĢehir
Kırıkkale
Sıra
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
Ġl
Giresun
Osmaniye
Çankırı
Aksaray
Niğde
Tokat
Tunceli
Erzurum
KahramanmaraĢ
Ordu
GümüĢhane
Kilis
Bayburt
Yozgat
Adıyaman
Diyarbakır
Kars
Iğdır
Batman
Ardahan
Bingöl
ġanlıurfa
Mardin
Van
Bitlis
Siirt
ġırnak
Ağrı
Hakkari
MuĢ
TÜĠK verilerine göre 2001 yılında Hakkari Ġli‟nde kiĢi baĢına düĢen gayri safi yurtiçi
hasıla değeri cari fiyatlarla 244.266.048 TL olarak hesaplanmıĢtır. Ġlçelerin Sosyo-Ekonomik
GeliĢmiĢlik Sıralaması AraĢtırması 2004 göstergelerine göre Yüksekova Ġlçesi‟nde tarım
sektöründe çalıĢanların oranı % 59,05, sanayi sektöründe çalıĢanların oranı % 1,09, hizmetler
sektöründe çalıĢanların oranı % 39,86‟dır.
Etki alanındaki nüfusun çoğunluğunun temel geçim kaynağı tarım, hayvancılık ve
koruculuk maaĢları üzerinden temin edilmektedir.
Salkımlı Köyü: Salkımlı köyünün nüfusu, mahalleleriyle birlikte 700‟e yaklaĢmaktadır.
Bu anlamda kalabalık bir köydür. Köyün en önemli geçim kaynakları hayvancılık ve korucu
maaĢlarıdır. Ekilebilir arazi çok sınırlı olup, ekili-dikili 60-70 dönüm arazide geçimlik (hane
ihtiyaçlarına yönelik) ve pazara yönelik olarak buğday, yonca, kavurga, elma, armut ve kaysı
yetiĢtirilmektedir.
Ortaç Köyü: Proje etki alanındaki en kalabalık nüfuslu köyüdür. Köy ahalisinin geçim
faaliyetleri tarım, hayvancılık ve koruculuk maaĢları üzerinden temin edilmektedir. Köyde
buğday, yonca, fasulye, patates, elma, armut ve kayısı yetiĢtirilmektedir.
Dibekli Köyü: Tarım, hayvancılık ve koruculuk faaliyeti köyün temel geçim araçlarıdır.
Tarım faaliyetleri çerçevesinde köyde buğday, yonca, meyve ağacı fidanı, elma ve armut
üretilmektedir. Köyde 100 kadar büyükbaĢ, 3000 kadar da küçükbaĢ hayvan mevcuttur.
93
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Dilektaşı Köyü: Köy geçimini tarım, hayvancılık ve koruculuk üzerinden temin
etmektedir. Köy arazilerinde buğday, yonca, nohut, elma, armut, kayısı, ceviz üretilmektedir.
Bu ürünlerin bir kısmı pazara arz edilmekle birlikte bu miktar azdır.
Gökyurt Köyü: Köy tarım ve az miktarda hayvancılık ile geçinmektedir. Köy
arazilerinde 20 ton buğday, 20 ton arpa, 40 ton elma, 30 ton armut ve 50 ton kayısı
üretilmektedir. Bu ürünün büyük bir kısmı pazara arz edilmektedir.
IV.3.4. ĠĢsizlik (yöredeki iĢsiz nüfus ve faal nüfusa oranı),
TÜĠK tarafından yayımlanan ĠĢgücü Göstergeleri (2013)‟e göre Hakkari iline iliĢkin
iĢsizlik verileri aĢağıda verilmektedir.
Tablo IV.3.4.1. Hakkari Ġlinin ĠĢgücü Göstergeleri (15+ yaĢ) -2013Ġller
Hakkari
ĠĢ Gücüne Katılma
Oranı (%)
46,0
ĠĢsizlik
Oranı (%)
10,6
Tarım DıĢı ĠĢsizlik
Oranı (%)
-
Ġstihdam
Oranı (%)
41,1
Türkiye genelinde 2013 iĢgücü göstergeleri dikkate alındığında, ülkemizde iĢsizlik
oranının % 9,7 olduğu görülmektedir. Projenin gerçekleĢtirileceği illerin verileri Türkiye
geneli ile kıyaslandığında, ilin iĢsizlik oran Türkiye ortalamasından daha yüksek seviyede
olduğu ortaya çıkmaktadır.
Söz konusu projenin etki alanındaki köylerde iĢsizlik sorunu söz konusudur. Proje ile
yöre halkına iĢ imkanı sağlanacak ve iĢsizlik oranı azalacaktır. Bu iĢ imkanı sayesinde
yöredeki göçlerin en azından inĢaat süresince azalması sağlanacaktır.
IV.3.5. Yöredeki sosyal altyapı hizmetleri (eğitim, sağlık, kültür hizmetleri ve bu
hizmetlerden yararlanılma durumu),
Eğitim
Etki Alanı Eğitim Durumu
Proje alanı içerisindeki tek il merkezi Hakkari‟dir. Cumhuriyet devrine kadar düzenli
bir ulaĢım imkanı olmaması nedeniyle büyük bir ihmalin içinde bulunan Hakkari ve
çevresinde kültür hayatı, Cumhuriyet döneminden sonra önemli geliĢmeler kaydetmiĢtir.
Cumhuriyet devrinde Hakkari‟de ilk kültür kurumu olan ilkokul 1925 yılında. Ortaokul 1945
yılında, lise 1957 yılında, ilk akĢam kız sanat okulu 1964 yılında hizmete girmesine rağmen
bugün il sınırları içerisinde 226 ilkokul, 7 ortaokul, 6 lise, 2 mesleki teknik ortaokulu ve 4
mesleki teknik lisesi bulunmaktadır. Ayrıca Hakkari il merkezinde Kız Meslek Lisesi, Ticaret
Lisesi, Ġmam Hatip Lisesi ve Endüstri Meslek Lisesi de vardır. Hakkari merkez ve
Yüksekova‟daki ilkokullardan ikisi yatılı bölge okuludur. Mevcut öğretmen sayısı ihtiyacı
tam karĢılayamadığı için özelikle fen dersleri boĢ geçmekte veya baĢka branĢ öğretmenlerince
doldurulmakta, dolayısıyla tam bir öğrenim yapılamamaktadır (Kaynak: Dilektaşı Barajı ve
HES Projesi Revize Fizibilite Raporu, Şubat 2010).
94
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Tablo IV.3.5.1. Okul Gruplarına ve Cinsiyete Göre OkullaĢma Oranları (%), 1995-1996
Eğitim
Ġlkokul
Erkek
Kız
Ortaokul
Erkek
Kız
Lise
Erkek
Kız
Üniversite ve Yüksekokul
Erkek
Kız
Türkiye
89.03
91.06
86.89
53.14
61.53
44.33
38.72
44.01
33.19
22.87
27.22
18.33
Doğu Anadolu
68.00
72.92
62.70
33.77
44.32
22.74
25.84
36.79
15.87
10.95
14.86
6.76
Hakkari
38.76
46.83
29.87
19.77
29.13
9.55
15.81
25.28
6.12
-
Proje etki alanındaki köylerin eğitim durumları;
Salkımlı Köyü: Köyde 5 sınıflı ilköğretim okulu bulunmakta ve bu okulda 30 öğrenci
öğrenim görmektedir. Daha üst sınıflardaki öğretim faaliyetleri için öğrenciler servislerle
Ortaç köyüne ve Yüksekova‟ya taĢınmaktadır.
Ortaç Köyü: Köyde 8 sınıflı ilköğretim okulu bulunmakta ve bu okulda 300 öğrenci
öğrenim görmektedir. ÇeĢitli mahalle ve köylerden bu okula yönelik öğrenci hareketliliği
mevcuttur. Daha üst sınıflardaki öğretim faaliyetleri için öğrenciler servislerle Yüksekova‟ya
taĢınmaktadır.
Dibekli Köyü: Köyde 5 yıllık ilköğretim okulu mevcut olup, daha üt sınıflar için
öğrenciler Ortaç köyüne ve Yüksekova‟ya gidip-gelmektedir. Köyün en önemli sıkıntıları
ulaĢım sorunu, kütüphane yokluğu, okul binasının ihtiyaçlara karĢılık verememesidir.
Dilektaşı Köyü: Köyde 8 yıllık ilköğretim okulu mevcuttur ve bu okulun 150 öğrencisi
bulunmaktadır. Öğrenciler tamamen köy hane halkının çocuklarından oluĢmakta ve taĢımalı
eğitim yapılmamaktadır.
Gökyurt Köyü: Köyde 5 yıllık ilköğretim okulu bulunmakta ve bu okulda köy hane
halklarına mensup 100 kadar öğrenci öğrenim görmektedir. Ancak okul binası ihtiyacı
karĢılamaktan uzaktır (Bkz. Ek-11 Sosyal Etki Değerlendirme Raporu).
Sağlık
1963 yılında çıkan 224 Sayılı Sağlık Hizmetlerinin SosyalleĢtirilmesi Kanunu ile
birlikte yörenin sağlık hizmetlerinde önemli bir geliĢme olmuĢtur. Halen Hakkari il
merkezinde Sağlık ve Sosyal yardım Bakanlığına bağlı 50 yataklı bir devlet hastanesi vardır.
Ayrıca il sınırları içinde 8 sağlık ocağı, 32 sağlık evi vardır. Yüksekova‟daki sağlık merkezi
10 yataklıdır. Böylece Hakkari ilinin yatak kapasitesi 60 olmaktadır. Hakkari il merkezinde
Sağlık ve Sosyal Yardım müdürlüğü, Sıtma Eradikasyonu Bölge BaĢkanlığı, Halk sağlığı
laboratuarı, Verem SavaĢ Dispanseri, Çevre Sağlığı BaĢkanlığı, Nüfus Planlaması BaĢkanlığı,
Ana ve Çocuk Sağlığı Merkezi, Sosyal Güvenlik Bakanlığına bağlı olarak da Sosyal
Sigortalar hekimliği bulunmaktadır.
95
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Sağlık personeli olarak da 4 uzman hekim, 14 pratisyen hekim, biri serbest olmak üzere
3 diĢ tabibi, 5 serbest eczacı, 1 asistan, 3 sağlık yüksekokulu mezunu, 1 mikrobiyoloji
uzmanı, 4 kimyager, 11 sağlık memuru, sıtma savaĢ memuru, 32 hemĢire, 10 hemĢire
yardımcısı, 28 ebe, 2 laborant ve teknisyen bulunmaktadır (Kaynak: Dilektaşı Barajı ve HES
Projesi Revize Fizibilite Raporu, Şubat 2010).
Sosyal Altyapı Hizmetleri
Proje etki alanında bulunan köylerde ciddi bir yol problemi, sulama suyu, içme suyu ve
kanalizasyon hattı sıkıntısı mevcuttur. Ayrıca Dibekli köyünde en önemli sıkıntılar arasında
ulaĢım sorunu ve kütüphane yokluğu da yer almaktadır.
IV.3.6. Kentsel ve kırsal arazi kullanımları (yerleĢme alanlarının dağılımı, mevcut
ve planlanan kullanım alanları, bu kapsamda sanayi bölgeleri, konutlar, turizm alanları
vb.),
Havzada bulunan köyler mahallelere dağılmıĢ olup, dağlık alanda, sırtlara yayılmıĢ
durumdadır. Bölge tamamen dağlıktır ve yerleĢimler dağların arasında kalan küçük vadilerde,
sırtlarda veya tepe noktalarında konuĢlanmıĢ durumdadır. Bu çerçevede tarımsal üretim sınırlı
olup hayvancılık faaliyeti daha büyük bir ağırlık taĢımaktadır. Büyük ırmak vadilerinde
geleneksel yerleĢme yoktur. Mevcut vadi içi yerleĢmeler ise görece yeni yerleĢimler olup,
yörenin kasaba ve kent merkezlerine yaklaĢtıkça yoğunlaĢmaktadır. Buralardaki yerleĢim, bu
vadilerden ana karayollarının geçmesiyle birlikte baĢlamıĢ ve çoğunlukla yolla ilgili
hizmetlerin yer aldığı bir tesisin varlığıyla indüklenmiĢtir. Planlanan baraj ve HES tesisleri bu
türden vadi için yerleĢimleri tehdit etmemektedir (Bkz. Ek-11 Sosyal Etki Değerlendirme
Raporu).
IV.3.7. Diğer özellikler.
Bu bölümde aktarılacak baĢka bir husus bulunmamaktadır.
96
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
BÖLÜM V: PROJENĠN BÖLÜM IV’DE TANIMLANAN ALAN ÜZERĠNDEKĠ
ETKĠLERĠ VE ALINACAK ÖNLEMLER (**):
(Bu bölümde; projenin fiziksel ve biyolojik çevre üzerine etkileri, bu etkileri
önlemek, en aza indirmek ve iyileĢtirmek için alınacak yasal, idari ve teknik önlemler
V.1 ve V.2 baĢlıkları için ayrı ayrı ve ayrıntılı bir Ģekilde açıklanır).
(**) Bu bölümde su temini faaliyeti için Bölüm IV’de verilen mevcut çevre üzerinde
olması muhtemel etkiler ortaya konarak, alınacak önlemler belirtilmelidir
V.1. Arazinin hazırlanması, inĢaat ve tesis aĢamasındaki projeler, fiziksel ve
biyolojik çevre üzerine etkileri ve alınacak önlemler (Regülatör, HES, Derivasyon tüneli,
İletim hattı, Cebri Boru ve Servis Yolları için varsa Malzeme Ocağı, Beton Santrali, Kırmaeleme tesisi, v.b dahil), yapılacak tüm çalıĢmalar, inĢaat aĢamasındaki etkiler her bir
regülatör, HES ve bunlara ait iletim tesisleri ve diğer yapılar için ayrı ayrı
irdelenecektir
V.1.1. Arazinin hazırlanması için yapılacak iĢler kapsamında nerelerde ve ne
kadar alanda hafriyat yapılacağı, hafriyat miktarı, hafriyat sırasında kullanılacak
malzemeler, patlayıcı maddeler, varsa patlama ile ilgili bilgiler etkiler ve alınacak
önlemler, hafriyat artığı toprak, taĢ, kum vb maddelerin nerelere taĢınacakları,
nerelerde depolanacakları veya hangi amaçlar için kullanılacakları, hafriyat döküm
alanlarının koordinatları, özellikleri ve 1/1000 ölçekli plan ve kesit görünüĢleri ile
birlikte hafriyat malzemesi düzenleme ve restorasyon planı, alınacak görüĢler ve geçici
depolama alanının özellikleri,
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve HES Projesi kapsamında yapı yerlerinde temel kazısı ve
enerji tünelleri, yaklaĢım tünelleri ile su alma yapıları inĢası için kazı yapılacaktır. Ünitelerde
yapılması planlanan kazı fazlası malzeme miktarları ve taĢınacakları yer Tablo V.1.1.1.‟de
verilmiĢtir.
Tablo V.1.1. 1. Tesis ĠnĢaat AĢamasında Kazı ÇalıĢması Yapılacak Üniteler ve Kazı Fazlası Malzeme
Miktarları
Kazı Miktarı
(m3)
Kazı Fazlası
Malzeme
Miktarı
(m3)
Kazı
Fazlası
Malzeme
Miktarı
(Ton)
TaĢınacağı Yer
Birim
Kazı Türü
Malzeme
Yoğunluğu
(Ton/m3)
Memba ve
Mansap
Batardosu
Derivasyon
Tüneli
(260 m)
Yamaç
Sıyırma
Kazısı
1,7
22.400
22.400
38.080
Kazı Fazlası
Malzeme Alanı-1
Tünel Kazısı
2,72
12.424
12.424
33.794
Kazı Fazlası
Malzeme Alanı-1
2,7
1.302
1.302
3.516
2,72
4.368
4.368
11.881
DilektaĢı-1
(Baraj)
Dipsavak
Yapıları
Dik ġaft
Kazısı
Kaya
Kazılması
Kaya ve
Batak ve
Batak Zemin
Hariç Her
Cins Zemin
Kazısı
Kazı Fazlası
Malzeme Alanı-1
1,9
6.552
97
6.552
12.449
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Birim
Baraj
Gövdesi
Dolusavak
Su Alma
Yapısı
Kapak
ġaftı
Enerji
Tüneli
1(6200 m),
YaklaĢım
Tüneli 1 ve
2
Denge
Bacası
Cebri Boru
ve Vana
Odası
HES-1
Kazı Türü
Yamaç
Sıyırma
Kazısı
Kaya ve
Batak ve
Batak Zemin
Hariç Her
Cins Zemin
Kazısı
Kazı Miktarı
(m3)
Kazı Fazlası
Malzeme
Miktarı
(m3)
Kazı
Fazlası
Malzeme
Miktarı
(Ton)
TaĢınacağı Yer
1,7
148.580
148.580
252.586
Kazı Fazlası
Malzeme Alanı-1
1,9
85.056
85.056
161.607
Malzeme
Yoğunluğu
(Ton/m3)
Kazı Fazlası
Malzeme Alanı-1
Batak Zemin
Kazılması
2,4
51.033
51.033
122.480
Kaya Kazısı
2,72
34.022
34.022
92.540
YumuĢak
Kaya Kazısı
2,5
1.260
1.260
3.150
Kaya Kazısı
2,72
840
840
2.285
Dik ġaft
Kazısı
2,7
1.019
1.019
2.752
Kaya Kazısı
2,72
2.240
2.240
6.093
Kaya ve
Batak ve
Batak Zemin
Hariç Her
Cins Zemin
Kazısı
Tünel Kazısı
Dik ġaft
Kazısı
Kaya
Kazılması
Kaya ve
Batak ve
Batak Zemin
Hariç Her
Cins Zemin
Kazısı
Kaya
Kazılması
Kaya ve
Batak ve
Batak Zemin
Hariç Her
Cins Zemin
Kazısı
Kaya
Kazılması
Kazı Fazlası
Malzeme Alanı-1
Kazı Fazlası
Malzeme Alanı-1
1,9
6.120
6.120
11.628
2,72
90.038
90.038
244.903
2,7
14.754
14.754
39.836
2,72
15.692
15.692
42.683
Kazı Fazlası
Malzeme Alanı-1
ve Kazı Fazlası
Malzeme Alanı-2
Kazı Fazlası
Malzeme Alanı-2
1,9
36.614
36.614
69.567
2,72
2.173
2.173
5.911
1,9
5.069
5.069
9.632
2,72
11.596
10.782
29.327
98
Kazı Fazlası
Malzeme Alanı-2
Kazı Fazlası
Malzeme Alanı-2
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Birim
Regülatör
Su Alma
Yapısı
DilektaĢı-2
(Regülatör)
Denge
Bacası
HES 2
ġantiye Alanı
TOPLAM
Kazı
Fazlası
Malzeme
Miktarı
(Ton)
2,5
16.234
16.234
40.585
1,9
18.554
18.554
35.253
2,72
10.134
669
1.820
Kazı Türü
YumuĢak
Kaya Kazısı
Kaya ve
Batak ve
Batak Zemin
Hariç Her
Cins Zemin
Kazısı
Kaya
Kazılması
Kaya ve
Batak ve
Batak Zemin
Hariç Her
Cins Zemin
Kazısı
YumuĢak
Kaya
Kazılması
Kaya Kazısı
Enerji
Tüneli 2
(5055 m)
Kazı Miktarı
(m3)
Kazı Fazlası
Malzeme
Miktarı
(m3)
Malzeme
Yoğunluğu
(Ton/m3)
Tünel Kazısı
Dik ġaft
Kazısı
Kaya
Kazılması
Kaya ve
Batak ve
Batak Zemin
Hariç Her
Cins Zemin
Kazısı
Kaya
Kazılması
YumuĢak
Kaya
Kazılması
Kaya ve
Batak ve
Batak Zemin
Hariç Her
Cins Zemin
Kazısı
1,9
23.646
23.646
44.928
2,5
918
918
2.295
2,72
612
417
1.135
2,72
81.113
81.113
220.628
2,7
14.250
14.250
38.475
2,72
7.846
7.846
21.341
TaĢınacağı Yer
Kazı Fazlası
Malzeme Alanı-3
Kazı Fazlası
Malzeme Alanı-3
Kazı Fazlası
Malzeme Alanı-3
ve Kazı Fazlası
Malzeme Alanı-4
Kazı Fazlası
Malzeme Alanı-4
1,9
18.307
18.307
34.783
2,72
70.478
57.450
156.264
2,5
98.659
98.659
246.648
Kazı Fazlası
Malzeme Alanı-4
1,9
112.765
112.765
214.254
Yamaç
Sıyırma
Kazısı
1,7
7.980
7.980
13.566
Bulunduğu
Alanda Dolgu
Malzemesi
Amaçlı
Kullanılacaktır
-
-
1.034.646 m3
1.011.144 m3
2.268.672
Ton
-
99
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
ĠnĢaat aĢamasında yapılacak kazı çalıĢmaları ile oluĢacak toplam kazı fazlası malzeme
miktarı 1.034.646 m3‟tür. ġantiye Alanı arazi hazırlama ve inĢaat aĢamasında oluĢacak 7.980
m3 kazı fazlası malzeme bulunduğu alanda dolgu amaçlı kullanılacak olup, kazı fazlası
malzeme alanlarında herhangi bir depolama yapılmayacaktır. Proje kapsamında bulunan 4
adet kazı fazlası malzeme alanında depolanacak toplam kazı fazlası malzeme miktarı
1.011.144 m3‟tür.
Hafriyat Artığı Toprak, TaĢ, Kum vb. Maddelerin Nerelere TaĢınacakları ve Hangi
Amaçla Kullanılacakları:
ĠnĢaat aĢamasında toplam 1.011.144 m3 (2.268.672 ton) kazı fazlası malzeme meydana
gelecek olup, çıkarılan kazı fazlası malzemeler öncelikle dolgu malzemesi olarak
kullanılacaktır. Dolguda kullanılamayan kazı fazlası malzeme ise kazı fazlası malzeme
alanlarına taĢınacak ve depolanacaktır.
Kazı fazlası malzeme depolama alanı olarak 4 farklı alan belirlenmiĢtir.
1 nolu kazı fazlası malzeme depolama alanı 95.994,812 m2‟dir. Bu alanda ortalama 4,5
m depolama yüksekliği ile baraj gövdesi ve yardımcı üniteleri kazıları ve tünel 1‟de yapılacak
olan kazı sonucu açığa çıkacak kazı fazlası malzemenin yarısı bu alanda depolanabilecektir.
Depolanacak olan toplam kazı fazlası malzeme miktarı 422.234 m3‟tür.
2 nolu kazı fazlası malzeme depolama alanı 11.1840,919 m2‟dir. Bu alanda ortalama 1,5
m depolama yüksekliği ile tünel 1‟de yapılacak olan kazı sonucu açığa çıkacak kazı fazlası
malzemenin yarısı, Cebri boru kazısı, HES 1 kazısı, vana ve denge bacası kazısı sonucu açığa
çıkacak kazı fazlası malzeme bu alanda depolanabilecektir. Depolanacak olan toplam kazı
fazlası malzeme miktarı 164.890 m3‟tür.
3 nolu kazı fazlası malzeme depolama alanı 15.1040,885 m2‟dir. Bu alanda ortalama 1
m depolama yüksekliği ile regülatör kazısı ve tünel 2‟de yapılacak olan kazı sonucu açığa
çıkacak kazı fazlası malzemenin 2/3‟ü bu alanda depolanabilecektir. Depolanacak olan toplam
kazı fazlası malzeme miktarı 79.725 m3‟tür.
4 nolu kazı fazlası malzeme depolama alanı 94.347,791 m2‟dir. Bu alanda ortalama 3,6
m depolama yüksekliği ile HES 2 kazısı, tünel 2‟de yapılacak olan kazı sonucu açığa çıkacak
kazı fazlası malzemenin 1/3‟ü, cebri boru kazısı, vana ve denge bacası kazıları sonucu açığa
çıkacak kazı fazlası malzeme bu alanda depolanabilecektir. Depolanacak olan toplam kazı
fazlası malzeme miktarı 336.315 m3‟tür.
Kazı fazlası malzeme alanlarının koordinatları Bölüm II.2, Tablo II.2.2‟de
verilmektedir.
Kazı fazlası malzeme alanları 1/25.000 Ölçekli Genel YerleĢim Planı‟nda gösterilmiĢ
olup, Ek-1‟de verilmiĢtir. Ayrıca, kazı fazlası malzeme alanları için DSĠ 17. Bölge
Müdürlüğü‟ne baĢvuruda bulunularak uygunluk görüĢü alınmıĢtır (Bkz. Ek-21).
Kazı Fazlası Malzeme Alanları‟na ait kesitler Ek-13‟te verilmiĢ olup, Ek-21‟de verilen
görüĢ uyarınca; kazı fazlası malzemenin kaymasını önleyecek tedbirlerin gösterildiği projeye
uyulcak, malzemenin depolanması sırasında doğal yüzey akıĢının bozulmaması sağlanacak,
dere yatağını daraltıcı faaliyetlerde bulunulmayacak, depolama sırasında malzemenin
100
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
yüksekliği ve eğiminin akmaları önlenecek Ģekilde ayarlanacak, hafriyatla ilgili önlemlere
uyulacak, depolama iĢlemi tamamlandığında ala çevreye uyumlu hale getirilerek
bitkilendirme çalıĢması yapılacaktır.
Proje kapsamında yapılacak olan ünitelerin inĢaatları aynı anda yapılmayacak ve biten
ünitelerin dolguları anında yapılacak olup, kazı fazlası malzeme alanlarında sadece kazı
fazlası malzeme depolanacaktır. Kazı fazlası malzeme alanları herhangi bir Ģüpheye yer
vermeyecek Ģekilde, sabit röper noktaları teknik esaslara uygun olarak arazi üzerinde beton
kazıklar ile belirlenecektir. Kazı Fazlası Malzeme Depo Alanlar‟ında döküm iĢlemlerine
baĢlanmadan önce, HTĠYAKY Madde 43‟te belirtilen hükümler doğrultusunda
Rehabilitasyon Projesi hazırlanacaktır.
Proje kapsamında yapılacak tüm kazı ve depolama iĢlemlerinde 18.03.2004 tarih ve
25406 sayılı Resmî Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe giren “Hafriyat Toprağı, ĠnĢaat ve
Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği” hükümlerine uyulacaktır.
Proje alanı ve yakın çevresinde bulunan dere yataklarına herhangi bir müdahalede
bulunulmayacak olup, hafriyat malzemesi ve herhangi bir atık türü dökülmemesi için gerekli
tüm önlemler alınacaktır. OluĢacak kazı fazlası malzeme topografik yapıya uygun olarak
belirtilen depo alanlarında, emniyetli tarafta kalacak Ģekilde Ģevlendirilerek depolanacak olup,
yüzeyin stabilitesi sağlanarak yörenin bitki örtüsüne uygun Ģekilde düzenlenmesi yapılacaktır.
Kazı fazlası malzeme alanlarına ait kesitler Ek-13‟te verilmiĢtir.
Hafriyat toprağının çıkarılması sırasında gürültü ve görüntü kirliliği ile toz
emisyonlarını azaltacak tedbirler alınacak, hafriyat iĢlemleri sırasında kazıdan çıkacak toprak
miktarı ile dolgu hacimleri eĢitlenecek Ģekilde planlama yapılacak, hafriyat toprağı öncelikli
olarak faaliyet alanı içerisinde değerlendirilecek, hafriyat toprağının çıkarılması sırasında
hafriyat çıkarım alanının yanında doğal drenaj, enerji ve telekomünikasyon
tesisleri/sistemleri, kaldırım ve yol kaplaması olması durumunda söz konusu alanlar
korunacak ve olabilecek erozyona karĢı önlem alınacaktır.
Hafriyat sırasında bitkisel toprak alt topraktan ayrı olarak depolanacak, bitkisel toprağın
depolanacağı yerin % 5‟ten fazla eğimli olmamasına dikkat edilecek ve bitkisel toprağın
saklanma sürecinde olabilecek kayıplar önlenerek, toprağın kalitesi korunacaktır. Bitkisel
toprağın açık alanda uzun süre bekletilecek olması durumunda, yüzeyine çabuk geliĢen
bitkiler örtülerek, ayrı toplanan bitkisel toprak sahada rekreasyon iĢleri için (park, bahçe, yeĢil
alan, tarım ve benzeri çalıĢmalarda) tekrar kullanılacaktır. Bitkisel toprak özelliklerinin peyzaj
amaçlı kullanımına kadar korunması için, mümkün olan en geç zamanda sıyrılacak ve yine
mümkün olan en erken zamanda kullanılacaktır.
Proje süresince baraj gövdesi kazılarında ve enerji tünellerinin yapımında patlatma
yapılacaktır. Proje için kullanılacak patlayıcı malzemeler, patlatma yapılmadan bir önceki gün
jandarmadan alınacak, patlatmalardan çevrede yaĢayan halk haberdar edilecek ve herhangi bir
olumsuz etkinin oluĢmaması için yapılan patlatmalardan alınan veriler değerlendirilerek kayaç
yapısına en uygun patlatma tekniği hesaplanacak ve sonraki patlatmalarda bu patlatma
dizaynı kullanılacaktır.
Patlatmalar yapılmadan önce anons edilerek halka duyurulacak ve Jandarma
kontrolünde yapılacaktır. Patlatma yapılacağı sırada personel emniyetli mesafelere
yerleĢtirilip manyeto yardımıyla patlatma yapılacaktır. ĠĢletme alanı çevresi beĢ sıra dikenli
101
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
tel ile çevrilecek ve gerekli ikaz levhaları asılacaktır. Patlatma öncesi siren çalınarak, yöre
halkı devamlı uyarılacaktır. Ayrıca ocak sahasının etrafında, yetkili kurum tarafından
belirlenecek mesafe kadar Sağlık Koruma Bandı mesafesi bırakılacaktır.
Ayrıca, yapılacak olan patlatma çalıĢmaları sırasında görev alan personelin etki
mesafesinin dıĢında olması sağlanacaktır. Faaliyet boyunca yanıcı ve patlayıcı maddelerin
(ANFO, dinamit, kapsül, benzin, mazot, vb.) güvenli bir Ģekilde taĢınması ve kullanılması için
24.12.1973 tarih ve 14752 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanan “Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli
Ve Zararlı Maddelerle ÇalıĢılan ĠĢyerlerinde Ve ĠĢlerde Alınacak Tedbirler Hakkında Tüzük”
kapsamına uygun olarak yapılacaktır.
V.1.2. Arazinin hazırlanmasından baĢlayarak ünitelerin açılmasına dek
sürdürülecek iĢlerden, insan sağlığı ve çevre için riskli ve tehlikeli olanlar, sağlık
koruma bandı mesafesi, (Patlatma yapılması durumunda, patlatmaların kesinlikle galeri
yöntemi ile yapılmayacağına dair taahhüt, patlayıcıların yer altı suyuna ve dolaylı
olarak suya etkilerinin araĢtırılması ve patlatma yerine baĢka alternatiflerin
açıklanması, patlayıcıların nerede tutulacağı), patlayıcı miktarı ve cinsi arazi
hazırlanmasında kullanılacak iĢler için kullanılacak aletler ve makineler, acil eylem
planı hakkında bilgi verilmesi,
Arazinin hazırlanmasından baĢlayarak ünitelerin açılmasına dek sürdürülecek iĢler
kapsamında iĢ makineleri çalıĢtırılacak, özellikle tünel inĢaatı ve baraj gövdesi kazılarında
patlayıcı madde kullanımı söz konusu olacaktır. ĠĢ makinleri ile yapı yerlerinde kazı iĢlemleri
gerçekleĢtirilecek, bina inĢaatı esnasında vinç, kamyon vb. iĢ makineleri kullanılacaktır. Bu
iĢler esnasında inĢaat alanlarının giriĢ ve çıkıĢlarına uyarı levhaları yerleĢtirilecektir.
Proje kapsamında yapımı planlanan ünitelerin inĢaatları esnasında Ġletim Tünellerinin
inĢası için tünel güzergahı boyunca yer altında patlatmalar gerçekleĢtirilecektir.
Proje Kapsamında Kullanılacak ĠĢ Makineleri, Tür ve Sayıları, Kullanılacakları Alanlar
Hafriyat iĢleri ve inĢaat çalıĢmalarında kullanılacak olan iĢ makineleri, her bir inĢaat
alanı ve kullanım türüne göre liste halinde bölüm V.1.23‟te verilmektedir. Kullanılacak
ekipman sayısı inĢaat aĢamasına bağlı olarak değiĢebilecektir.
Patlayıcı olarak ANFO ve dinamit kullanılacaktır. Patlayıcılar proje alanında
depolanmayacaktır. Kullanılacak ANFO ve dinamit günlük olarak Jandarmadan temin
edilecek ve patlatmalar Jandarma kontrolünde yapılacaktır.
Patlatma iĢlemi gerçekleĢtirilirken kullanılması planlanan aletler ve makineler:
• Yemleyici jelatinit dinamit patlayıcı,
• Exel kapsül ateĢleyici
• Rockdrill delici makinesi (Açık Sistem Kazılarında) ,
• Rock Drill (Derivasyon Tüneli kazılarında),
• Ġnfilak fitili,
• ANFO (Amonyum Nitrat ve Fuel Oil)
• Akım ölçüm cihazı
Proje Kapsamında Kullanılacak Patlayıcı Maddeler ve Özellikleri:
102
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Yemleyici
Jelatinit Dinamit: Powergel Magnum kapsüle duyarlı emülsiyon tipi bir patlayıcıdır.
AteĢleme Sistemi
Exel Elektriksiz Kapsüller
Elektrikli kapsüllerin maruz kaldığı dezavantajlara karĢı geliĢtirilmiĢ olan exel
elektriksiz kapsül sistemleri aynı zamanda sarsıntı problemi ile mücadelede de son derece
yararlıdır. Sarsıntı sorununu kontrol altına almanın en etkin yolu gecikme baĢına düĢen
devreye giren patlayıcı madde miktarını azaltmaktır. Bu durum exel non-electric kapsül ile
sağlanabilir. Bu sistem ile her deliğe farklı gecikme verilebildiğinden her defasında devreye
giren patlayıcı madde miktarı bir deliğe Ģarjlanan miktar kadar olacaktır. Bu projede exel
elektriksiz kapsül kullanılacaktır.
Exel Handidet Elektriksiz Kapsül Sistemi:
Exel Handidet Elektriksiz Kapsül Sisteminde 2 adet kapsül mevcuttur. Bunlardan ilki
dinamite takılarak deliğe indirilen kapsül, diğeri de yüzey gecikme kapsülüdür. AĢağıdaki
Ģekilde görülen bu kapsül sistemindeki delikiçi kapsül dinamiti patlatabilirken yüzey gecikme
kapsülü ancak elektriksiz kapsüllerin Ģok türünü (sinyali gönderen iletim organı)
ateĢleyebilmektedir.
ġekil V.1.2. 1. Exel Handidet Elektriksiz Kapsül Sistemi ve Gecikme Kombinasyonları
Yukarıda daha önce belirtildiği gibi her deliğe farklı gecikme verilmesine olanak
tanıyan bu kapsül sisteminin bağlantısı aĢağıdaki Ģekilde görülmektedir. Bu Ģekilde deliklerde
Exel Handidet 25/500 Elektriksiz Kapsül Sistemi (delik içinde 500 ms, yüzey gecikme
elemanı 25 ms) kullanılmıĢtır. Böyle bir atımda sonsuz gecikme verebilme imkanı vardır.
Ayrıca bir sıradaki her delik bir önceki delikten 25 ms sonra patlayacaktır. Yani 100 delik
patlatıldığında da hepsi aynı anda patlamayacak, her bir delik bir önceki delikten 25 ms sonra
patlayacaktır.
103
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
ġekil V.1.2. 2. Exel Handidet Bağlantı ġekli
Exel HTD Yüzey Gecikme Elemanı:
HTD yüzey gecikme elemanı exel handidet sistemi ile sıralar arasında gecikme vermek
için kullanılan tamamlayıcı bir elemandır. Exel handidet kapsül sitemi ile her sıra kendi
arasında seri Ģekilde bağlandıktan sonra sıralar birbirine Exel HTD Gecikme Elemanı ile
bağlanır. Exel HTD‟nin gecikmeleri standart olup sıralar arası gecikme ile çakıĢmayacak
Ģekilde dizayn edilmiĢtir.
ġekil V.1.2. 3. Exel HTD Yüzey Bağlantı Elemanı
Herhangi bir projede patlayıcı madde ihtiyacı tahmin edilirken o projedeki patlatmalı
açık kazı ve yer altı kazı miktarlarının bilinmesi gerekir. Bunlar bilindikten sonra bu
operasyonlardaki planlamaya göre birim tüketimler belirlenerek toplam ihtiyacın tahmini
yoluna gidilir.
Tünel inĢaatında patlayıcı kullanılacak olup, tünel kesitindeki deliklerin yaklaĢık
konumları ġekil V.1.2.4.‟de gösterilmiĢtir.
104
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
ġekil V.1.2. 4. Tünel Kesitinde Açılması Planlanan Deliklerin YaklaĢık Konumları
Tünel tipi yapıların inĢaatı sırasında patlatmalar yeraltında yapılacaktır. Bu nedenle,
çevreye herhangi bir etkisi olmayacaktır. Ancak, tünel ağızları giriĢlerinde yapılacak olan
patlatmaların çevreye olası etkilerinin en aza indirilmesi için buralarda yapılacak olan
patlatmalarda deliklere konulan Ģarj miktarının azaltılması planlanmaktadır. Ayrıca tünel
ağızlarında yapılacak patlatmalar açık alanda yapılacağından canlıların üreme ve yumurtlama
dönemi olan Mart ve Haziran ayları arasında yapılmayacaktır. Tünel içerisindeki
patlatmaların etkisi olamayacağından zaman sınırlaması söz konusu değildir.
Delikler arası gecikme 17 ms ve sıralar arası gecikme 42 ms kullanılarak aĢağıdaki
Ģekilde gösterildiği gibi bağlanabilir.
ġekil V.1.2. 5. Tipik Bağlantı ġekli
Patlatma iĢlemlerinde kullanılacak olan Elektriksiz Kapsül Sistemi ile her deliğe farklı
gecikme verilecektir. ġekildeki bağlantı örneğinde görülebileceği gibi her delik farklı
zamanlarda ateĢlenebileceği için birim zamanda devreye girecek patlayıcı madde miktarı bir
delikte kullanılacak patlayıcı madde miktarı kadar olacaktır.
105
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
ANFO (Amonyum Nitrat + Fuel Oil)
ANFO çoğunlukla güçlü patlayıcılar sınıfında sayılır. Patlama Ģekli genellikle
infilak Ģeklinde olup infilak hızı yüksektir. Üçüncül bir patlayıcı olan ANFO, belirgin
yakıt ve oksidant karıĢımından oluĢur. Hassasiyeti genellikle düĢüktür.
Basit olarak ANFO infilakının kimyası, amonyum nitrat (NH4NO3) ve uzun zincirli bir
hidrokarbon (CnH2n+2) arasındaki reaksiyon olarak görülebilir. Bu reaksiyon
sonucunda nitrojen, karbon dioksit ve su açığa çıkar. Stokiyometrik olarak, amonyum nitratın
ve fuel oilin en efektif ve dengeli olarak birleĢtiği oran ağırlıkça %94,3 oranında amonyum
nitrat (AN) ve yine ağırlıkça %5,7 oranında Fuel-Oil'in homojen bir Ģekilde karıĢtırılması
sonucu elde edilir. Ġdeal Ģartlar altında gerçekleĢtirilen patlamalarda yukarıda bahsedilen
gazlar dıĢında herhangi bir ürün oluĢması beklenmez. Fakat pratik kullanımda az da
olsakarbon monoksit ve Nitrojen oksitler (NOx) gibi toksik gazlar ortaya çıkabilir.
ġekil V.1.2. 6. ANFO ve Jelatinit Dinamite Ait Örnek Fotoğraf
Herhangi bir projede patlayıcı madde ihtiyacı tahmin edilirken o projedeki patlatmalı
açık kazı ve yer altı kazı miktarlarının bilinmesi gerekir. Bunlar bilindikten sonra bu
operasyonlardaki planlamaya göre birim tüketimler belirlenerek toplam ihtiyacın tahmini
yoluna gidilir.
Proje kapsamında yapılacak olan patlatma iĢlemlerinde 29.09.1987 tarihli ve 19589
sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe giren “Tekel DıĢı Bırakılan Patlayıcı
Maddelerle Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, Ġthali, TaĢınması, Saklanması,
Depolanması, SatıĢı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi Usul ve Esaslarına ĠliĢkin
Tüzük” hükümlerine uyulacaktır.
106
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Sahada yapılacak olan inĢaat çalıĢmalarından kaynaklı olarak herhangi bir kimyasal
madde kullanımı söz konusu değildir.
Proje kapsamında yapılacak patlatma iĢlerinde kullanılacak patlayıcı maddeler, proje
sahasında depolanmayacak, yetkili satıcılardan tedarik edilerek önceden planlanan patlatma
zamanlarında ihtiyaç kadarıyla proje alanına getirtilecek ve tamamı kullanılacaktır. Projede
patlatma iĢlerinde eğitimli ve tecrübeli ateĢçiler çalıĢtırılacaktır. Deneyimli patlatma ve
emniyet mühendisleri iĢlere nezaret edecektir.
Patlayıcı maddeler için Hakkari Valiliği‟nden gerekli izinler alınacak, patlayıcı
üreticilerinden satın alınan ürünler yönetmeliklere uygun olarak proje sahasına taĢınacaktır.
Proje kapsamında yapılacak patlatma iĢlerinde kullanılacak patlayıcı maddeler, proje
sahasında depolanmayacak, yetkili satıcılardan tedarik edilerek önceden planlanan patlatma
zamanlarında ihtiyaç kadarıyla proje alanına getirtilecek ve tamamı kullanılacaktır.
Sağlık Koruma Bandının tesisin Toplu ve Çevre Sağlığına yapacağı etkiler dikkate
alınarak Sağlık Bakanlığı‟nın 17.02.2011 Tarih ve 6359 sayılı Çevre ve Toplum Sağılını
olumsuz etkileyebilecek GSM‟lerin etrafında bırakılacak olan Sağlık Koruma Bandı
Mesafesinin Belirlenmesi Hakkında Yönerge doğrultusunda gerekli olan mesafe
bırakılacaktır. Kullanılacak olan içme suyu ise kati proje aĢamasında Ġnsani Tüketim amaçlı
Sular Hakkındaki Yönetmelik gereğince bakteriyolojik ve kimyasal yönden analizleri
yapılacaktır.
V.1.3. Proje kapsamındaki ulaĢım altyapısı planı, proje alanının karayollarına
uzaklıkları, karayoluna bağlantı yolları, ulaĢım için kullanılacak mevcut yolların zarar
görmemesi için alınacak tedbirler ile trafik güvenliği açısından alınacak önlemler,
ulaĢtırma altyapının inĢası ile ilgili iĢlemler, yeni yapılacak yolların özellikleri,
kullanılacak malzemeler, kimyasal maddeler, araçlar, makineler; altyapının inĢası
sırasında kırma öğütme, taĢıma, depolama gibi toz yayıcı mekanik iĢlemler, araç yükü,
cinsi ve sayısı, artıĢın hesaplanması, haritası (bu kapsamda alınacak görüĢler, izinler),
Proje sahasına ulaĢım Hakkari-Yüksekova Karayolu ile sağlanabilmektedir. Bu ulaĢım
yolu inĢaat aĢamasında kullanılacak ve sonrasında ise yolun rezervuar (1.843 m kotu) altında
kalması sebebi ile iĢler durumda kalması için yaklaĢık 7.920 m‟lik yol relökasyonu
gerekecektir. Ayrıca, yatırım aĢamasında santralden enerji tüneli çıkıĢ ağzına (vana odası)
ulaĢım için 700 m, vana odasından denge bacasına ulaĢım için 700 m ulaĢım yolu
yapılacaktır. Baraj kretinden dolusavak ulaĢımı için 400 m ve kapak Ģaftı ulaĢımı için de 600
m servis yolu yapımına ihtiyaç bulunmaktadır. HES-1 yeri için ise mevcut yoldan sol sahilde
bulunan santrala geçiĢ için 1 adet köprü yapılması gereklidir.
Regülatör için de herhangi bir ulaĢım ve servis yoluna ihtiyaç yoktur. Mevcut
durumdaki Van-Esendere asfaltı yeterlidir. Bu ulaĢım yolu inĢaat aĢamasında kullanılacak ve
sonrasında ise yolun rezervuar (1710 m kotu) altında kalması sebebi ile iĢler durumda kalması
için yaklaĢık 3.230 m‟lik yol relökasyonu gerekecektir. Regülatör yerinden sol sahile ulaĢım,
regülatör üstünde yapılacak olan köprü ile sağlanacaktır.
Yatırım aĢamasında santralden enerji tüneli çıkıĢ ağzına (vana odası) ulaĢım için 2.200
m ve vana odasından denge bacasına ulaĢım için 700 m servis yolu yapımına ihtiyaç
bulunmaktadır. Ayrıca HES-2 yerinde Nehil Çayı sol sahiline ulaĢım için 1 adet köprü
yapılması gerekmektedir.
107
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Yapılacak olan servis yolları, köprü ve relöke yollar Ek-1‟de verilen 1/25.000 Ölçekli
Genel YerleĢim Planı üzerinde gösterilmiĢtir.
Proje kapsamında kullanılacak Hakkari-Yüksekova Asfaltına ait trafik hacmi haritası
aĢağıda verilmiĢtir.
Kaynak: http://www.kgm.gov.tr/ Karayolları Genel Müdürlüğü, Strateji Geliştirme Dairesi Başkanlığı, 2011.
ġekil V.1.3.1. Otoyollar ve Devlet Yolları Trafik Hacim Haritası
108
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Tablo V.1.3.1. Proje Kapsamında Kullanılacak Araçlardan Kaynaklı OluĢacak Araç Yükü
Araç Cinsi
Otomobil
Orta Yüklü Ticari TaĢıt
Otobüs
Kamyon
Kamyon+Römork,
Çekici+Yarı Römork
Toplam
787
183
5
415
Faaliyet Kapsamında
Kullanılacak Olan Araç
Adedi
62
49
52
% 106,12
1439
114
% 7,92
Trafik Hacim Haritasında
Esas Alınan Değerler
Araç Yükünün %
ArtıĢ Miktarı
% 14,94
Faaliyet kapsamında kullanılacak olan karayolunda, kullanılacak araçlardan kaynaklı
oluĢacak araç yükündeki artıĢ faaliyetlerin yapılacağı süre içerisinde geçerli olacaktır. Bu
nedenle meydana gelecek olan araç yükündeki artıĢ uzun süreli ve kalıcı olmadığından
herhangi bir olumsuzluk oluĢmayacağı öngörülmektedir.
Kazı fazlası malzeme taĢıyacak kamyonların hareketleri esnasında aĢırı yükleme
yapılmayacak, kamyonların üzeri kapatılacaktır. Ayrıca, karayolundan proje sahasına giriĢ
çıkıĢların yapılacağı yerlere uyarıcı levhalar vs. koyularak olası trafik kazalarına karĢı gerekli
önlemler alınacaktır.
Proje alanı içerisindeki servis yolları ve proje alanı ile karayolu arasında kalan stabilize
yol devamlı olarak arazözle sulanarak nemli tutulacak ve toz oluĢumu engellenecek, üretim
süresince alınan tedbirlerin sürekliliği sağlanacaktır.
Faaliyet kapsamında yapılacak köy yollarına zarar verilmeyecek, ilgili kanun ve
yönetmeliklere uyulacaktır. Projenin yer aldığı yöre içerisinde kullanılacak karayolları
üzerinde trafik yükünün azaltılması için araçlara hız limitleri getirilecek, hafriyat taĢıma
araçlarının üzeri kapatılacak, gerekli alanlara uyarı levhaları konulacaktır.
V.1.4. Zemin emniyeti, regülatör ve kanal yapılarından su kaçağı olmaması için
yapılacak iĢlemler,
Kesin proje aĢamasında, regülatör yerinde alüvyon‐anakaya sınırını tespit etmek,
anakayanın jeoteknik özelliklerini belirlemek amacıyla sondajlar açılacaktır. Sondajlardan
elde edilen veriler ıĢığında yapı yerinde taĢıma gücü belirlenecektir.
Gölet alanı, regülatör ve iletim yapılarında olası su kaçağı da 70 m derinlikteki perde
enjeksiyonu ile önlenecektir.
Proje kapsamında yer alan yapıların inĢası sırasında, 14.07.2007 tarih ve 26582 sayılı
Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe giren “Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar
Hakkında Yönetmelik”, 06.03.2007 tarih ve 26454 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak
yürürlüğe giren “Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik” ve
03.05.2007 tarih ve 26511 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren “Deprem
Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelikte DeğiĢiklik Yapılmasına ĠliĢkin
Yönetmelik” hükümlerine titizlikle uyulacaktır.
109
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
V.1.5. Proje alanının taĢkın etüdü, taĢkın önleme ve drenaj ile ilgili iĢlemlerin
nerelerde ve nasıl yapılacağı,
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve HES Projesi, Güneydoğu Anadolu Bölgesi Zap Suyu
Havzası‟nda, Zap Suyu‟nun yan kolu olan Nehil Çayı üzerinde yer almaktadır. Proje taĢkın
hesapları, proje için hazırlanan fizibilite raporunda hesaplanmıĢ olup elde edilen değerleri
Tablo V.1.5.1‟de verilmiĢtir.
Tablo V.1.5.1. TaĢkın Hesap Sonuçları (m3/s)
*DilektaĢı Barajı HES yeri, kati proje aĢamasında bulunan Hakkari Barajı göl alanı
dahilinde bulunmaktadır.
*DilektaĢı Barajı ve DilektaĢı 2 Regülatörü HES yerlerinin çeĢitli yinelenmeli taĢkın
debileri olarak, Hakkari Barajı kati projesinde belirtilen proje taĢkın debileri esas alınmıĢtır.
*Dilimli Barajı (151,6 km2), DilektaĢı Barajı (973 km2) yağıĢ alanı içinde ve yan kolu
olan Büyük Çay üzerinde olup inĢaatı devam etmektedir. DilektaĢı Barajı suyunun %
15,6‟sını Dilimli Barajı kontrol etmektedir.
*Dilimli Barajı‟nın yağıĢ alanı büyüklüğü DilektaĢı Barajı yağıĢ alanı içinde
önemsenmeyecek büyüklükte olması nedeniyle DilektaĢı Barajı TaĢkın Hesapları, Dilimli
Barajı yokmuĢ varsayılarak yapılmıĢtır.
DilektaĢı Barajı olası en büyük taĢkın hidrografı proje için hazırlanmıĢ olan fizibilite
raporunda hesaplanmıĢ olup, ġekil V.1.5.1‟de verilmiĢtir.
110
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
ġekil V.1.5.1. DilektaĢı Barajı Olası En Büyük TaĢkın Hidrografı
Proje kesitleri için gözlenmiĢ akımlardan faydalanılarak Noktasal ve Bölgesel Frekans
Analizi ve Sentetik yöntemler ile (Snyder, DSĠ Sentetik ve Süperpozesiz Mockus Metodları)
hesaplanan taĢkın yinelenme değerleri Tablo V.1.5.1‟de karĢılaĢtırılmıĢtır.
Proje kapsamında bulunan tesislerin membasında inĢaatı devam eden Dilimli Barajı
bulunmaktadır. Dilimli Barajı‟nın yağıĢ alanı (151.16 km2), DilektaĢı Barajı yağıĢ alanı
(973.00 km2) içinde önemsenmeyecek büyüklükte olması ve ara havzadan gelen taĢkın
sularının, Dilimli barajından gelen taĢkın sularından önce proje kesitine varacağı düĢünülerek
projenin taĢkın hesapları, Dilimli Barajı yokmuĢ varsayılarak yapılmıĢtır. DilektaĢı Barajı ve
HES projesi ve alternatif projeler kapsamında bulunan proje yerlerinin, (DilektaĢı Barajı HES
ve DilektaĢı-II Reg. HES yeri dıĢında) tamamı için DSĠ Sentetik Metodla hesaplanmıĢ taĢkın
yinelenme değerlerinin projede kullanılması uygun bulunmuĢtur.
1985-2005 yılları arasında sediment gözlemi yapılan istasyon için, gözlem süresi içinde
sediment gözlem sayısına göre (SGS) ortalama askıdaki sediment miktarı 181.00
ton/yıl/km²‟dir (Kaynak: “Türkiye Akarsularında Süspanse Sediment Gözlemleri ve Sediment
Taşınım Miktarları” - EİEİ - 2000).
DilektaĢı Baraj yeri drenaj alanı 973.00 km2 olup membada bulunan Dilimli Barajı
drenaj alanı (151.16 km2) bu değerden düĢülerek sediment hesabında kullanılan DilektaĢı
Barajı drenaj alanı 821.84 km2 olarak bulunmuĢtur. Baraj yeri sediment verimi ve yatak yükü
toplamı 121,20 ton/yıl/km2 olarak hesaplanmıĢtır. 50 yıllık ekonomik ömür için toplam
sediment birikimi 4,27 hm3 hesaplanmıĢtır.
DilektaĢı-2 Regülatör yeri drenaj alanı 1167.20 km2 olup membada bulunan DilektaĢı-1
Barajı drenaj alanı (973.00 km2) bu değerden düĢülerek sediment hesabında kullanılan
DilektaĢı-2 Regülatörü drenaj alanı 194.20 km2 olarak bulunmuĢtur. Baraj yeri sediment
verimi ve yatak yükü toplamı 72,12 ton/yıl/km2 olarak hesaplanmıĢtır. Gelecek olan bu
sediment yılın bazı dönemlerinde çakıl geçidi kapağı açılarak regülatör mansabına atılacaktır.
111
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Proje kapsamında, regülatörün inĢası süresince inĢaat sahası, derivasyon tesisleri ve
batardolarlar ile taĢkınlardan korunacaktır. Bu koruyucu tesisler 100 yıllık yinelenmeli taĢkın
debisi dikkate alınarak projelendirilmiĢtir. Ek-2‟de verilen Proje Ünitelerine ĠliĢkin Plan ve
Kesitler‟de derivasyon tesisleri ve batrdolar görülmektedir. Batardo ve derivasyon yapısı
inĢaat iĢlemlerinin tamamlanması sonrasında su tutma çalıĢmaları öncesinde kaldırılacaktır.
Faaliyet kapsamında 09.09.2006 tarih ve 26284 sayılı “Dere Yatakları ve TaĢkınlar” adı
ile yayınlanan 2006/27 nolu BaĢbakanlık Genelgesi ve ilgili diğer mevzuat hükümlerine
uyulacaktır.
Proje yerinde hidrolojik yönden herhangi bir sorun beklenmemektedir.
V.1.6. Proje alanı içindeki su ortamlarında herhangi bir amaçla gerçekleĢtirilecek
kazı, dip taraması, vb. iĢlemler nedeni ile çıkarılacak taĢ, kum, çakıl ve benzeri
maddelerin miktarı, nerelere taĢınacakları veya hangi amaçlar için kullanılacakları,
dere yatağında yapılacak olan çalıĢmaların etkileri (bulanıklık, suyun debisi vb)
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve HES Projesi kapsamında tesis edilecek olan Regülatör,
Baraj Gövdesi ve Yardımcı Üniteleri inĢaatları esnasında dere yatağında kazı ve inĢaat
iĢlemleri gerçekleĢtirilecektir. Bu yapıların temel kazısı esnasında dere yatağındaki
alüvyonun alınması sonrasında taĢ, kum, çakıl ve benzeri malzeme oluĢacaktır. Bu
malzemeler kazı fazlası malzeme depolama alanına taĢınacak ve depolanacaktır.
Regülatör gövdesi ve denge bacası temel kazısı öncesi Nehil Çayı‟nın bulanıklılık
açısından etkilenmemesi için akımlar batardo ve derivasyon tesisleri yardımı ile derive
edilecektir. Böylece kazı ve inĢaat çalıĢmalarının kuru ortamda gerçekleĢtirilmesi
sağlanacaktır. Bu çalıĢmalar esnasında Nehil Çayı‟na malzeme akıĢı ve buna bağlı olarak
bulanıklık etkisi olmayacaktır.
ĠnĢaat esnasında kazı malzemesi dere yataklarına kesinlikle dökülmeyecek ve taĢkın
kotu üzerindeki alanlarda depolanacaktır.
Kazı çalıĢmaları sonucu oluĢan kazı fazlası malzeme kazı fazlası malzeme alanında
kısa bir süre depolandıktan sonra kullanılacağı öngörülen ünite inĢaat alanlarına
iletilecektir.
V.1.7. ĠnĢaat iĢlemleri süresince su ortamında, dere yatağında ve proje alanında
mevcut canlı türlerine (karasal ve sucul flora-fauna) olabilecek etkiler ve hassas türlerin
ne Ģekilde korunacağı, alınacak önlemler,
Projenin inĢaat iĢlemleri süresince karasal ve sucul ortamdaki mevcut canlı türlerine
olabilecek etkiler, Ek-8‟de verilen HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri Ġçin
Değerlendirme Raporu‟nda yer alan bilgiler esas alınarak aĢağıda değerlendirilmiĢtir.
Sucul Ortam Üzerine Etkiler
Baraj ve regülatör inĢaatları sırasında oluĢacak fiziksel ve mekanik etkiler (patlatma,
nehir sistemine partikül karıĢımı gibi) sucul canlıları etkileyebilecektir. Ancak inĢaat
aĢamasından sonra sistem kendini kısa sürede toparlayabilecek bir dinamik etkileĢim
potansiyeline sahiptir. Bununla birlikte inĢaat çalıĢmalarının balıklar açısından önemli olan
112
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
yumurtlama dönemlerinde minimum düzeyde yürütülmesi önem taĢımaktadır. Alanda
yakalanan balık türlerinin biyolojilerine bakıldığında Nisan ve Temmuz ayları arasında
yumurta bıraktıkları bilinmektedir. Bu nedenle üreme dönemi olan yüksek akımlı dönemlerde
(Nisan-Haziran) bırakılacak can suyu miktarı ne kadar büyük akım alanına sahip olursa balık
türlerinin yumurtlama yerleri o denli artacak ve devamında yumurtalardan daha fazla birey
çıkarak büyüyecektir. Proje faaliyete geçtikten sonra, baĢlangıçtaki toplam balık populasyon
büyüklüğünün belli bir düzeyde korunabilmesi durumunda, türün neslini sürdürmesi açısından
bir sorun söz konusu olmayacaktır.
Baraj ve regülatör gövdesinin inĢaatı sırasında, kazıma çalıĢmaları sonucu bazı
materyaller su kütlesine karıĢarak bulanıklığı arttırmakta ve sucul canlılara olumsuz etkisi
olabilmekte, aynı zamanda akıĢ aĢağıya gelen bu materyaller su kalitesinde bazı değiĢimlere
neden olabilmektedir. Bunun için gövdenin inĢaatı sırasında, faaliyetin sürdürüleceği kısımda
suyun yatağı değiĢtirilecek ve oluĢan hafriyat, su ile temas edilmeyecek Ģekilde kazıma
çalıĢmaları yapılacaktır. Böylece oluĢacak silt ve malzemenin de akıĢ aĢağı gitmesi kısmen
engellenmiĢ olacaktır.
Baraj ve regülatör alanlarında kalacak karasal ortam ile nehir yatağı göl ve gölet
ekosistemine dönüĢecektir. Ancak inĢaat aĢamasında yıkıcı bir takım etkiler olabilirse de bu
durum kalıcı olmayıp kısa sürede sistem kendini toparlayacaktır. Su kalitesinde olumsuz
değiĢiklikler yaratmaması için su tutma alanı altında kalacak çalı ve ağaç gibi organik
maddelerin çürümesinin engellenmesi için sıyrılma yapılacaktır.
Ayrıca, faaliyetin gerçekleĢtirileceği alan ve Ģantiye alanı Nehil çayı kenarında
olacağından, Ģantiyenin atıklarının deĢarj edilmeden çaya bırakılması söz konusu
olmayacaktır.
Karasal Ortam Üzerine Etkiler
Projenin önemli bileĢenlerinden olan baraj ve regülatör gövdeleri, santral tesisleri,
vanalar, yükleme havuzları, iĢletme binası ve cebri borunun geçeceği kesimlerde ve civarında
mevcut olan seyrek bitkisel formasyon genellikle geniĢ yapraklı formlardan oluĢmaktadır.
Projenin hayata geçirilmesi aĢamasında, söz konusu binaların ve tesislerin kurulacağı
kesimlerde, özellikle de bitkisel formasyonun mevcut olduğu alanlarda az sayıda da olsa
kesim, tıraĢlama ve iĢleme faaliyeti gerçekleĢtirilecektir. Öncelikle az sayıdaki ağaçlar
kesilecek, daha küçük boylu, çalı ve benzeri bitkiler ise tıraĢlanarak buradan
uzaklaĢtırılacaklardır.
Proje sahasının tamamına yönelik olarak gerçekleĢtirilen gözlem ve incelemeler
esnasında kuĢlar ve sürüngenler baĢta olmak üzere bazı karasal omurgalı hayvan türlerinin bu
bitki formasyonunu ve bu formasyonun bulunduğu kesimlerdeki habitatları çok yoğun olmasa
da değiĢik ihtiyaçlarını karĢılamak amacıyla kullanabildikleri belirlenmiĢtir. Bu kesimlerdeki
ağaç ve çalı formlarının kesilmesi sürecinde bu kesimleri kullanan fauna bileĢenleriyle ilgili
olarak bazı önlemlerin alınması gerekecektir. Aksi durumda, yani herhangi bir önlem
alınmadığı durumda bu habitatları kullanan yabanıl formların zarar görme, yaralanma veya
ölme riski gündeme gelecektir.
Risk altında bulunan yabanıl formlar arasında ulusal ve uluslar arası koruma statülerine
sahip türler bulunmaktadır. Ġstenmeyen bu durumun önüne geçebilmek için kesim/tıraĢlama
öncesinde yabanıl fauna bileĢenlerinin buralarda bulunmadığına, bu kesimlerden uzaklaĢmıĢ
113
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
olduklarına emin olunacaktır. Kesim öncesi gerçekleĢtirilecek görsel kontrollerde rastlanan
yabanıl formların öncelikle kendiliklerinden kaçarak uzaklaĢmaları beklenecektir. Aksi
takdirde, yani herhangi bir nedenden dolayı bu kesimlerden uzaklaĢmamıĢ bireylerin söz
konusu olduğu durumlarda bu bireylerin zarar görmemeleri için onları bu kesimlerden
uzaklaĢtıracak yöntemler kullanılacaktır.
Genellikle kaçırmaya yönelik olarak seslerden yararlanılmaktadır. AlıĢılmadık ve
yüksek tondaki seslerden meydana gelecek rahatsızlık sonucu bitkilerin içine, arasına veya
altına saklanan formlar ortaya çıkarak yakın alanlarda, kendilerini daha güvenli hissedecekleri
habitatlara uzaklaĢmak zorunda kalacaklardır. Eğer bu uygulamadan sonuç alınamazsa kepçe,
atrap, file gibi uygun yakalama donanımları kullanılarak yakalanan yabanıl formlar
eldivenlerle dikkatlice tutularak alan dıĢında, zarar görmeyecekleri uygun habitatlara
taĢınarak uzaklaĢtırılacaktır. Bu uzaklaĢtırma uygun yakalama yöntemleri ve donanımları
kullanılarak deneyimli bir kiĢi ya da ekip tarafından gerçekleĢtirilecektir. Yabanıl formların
bu kesimlerden uzaklaĢtığına emin olunduktan sonraki aĢama kesimi gerçekleĢtirilen tek ve
çok yıllık bitkisel materyalin bu kesimlerden uzaklaĢtırılmasıdır. Çıplak elle dokunmaksızın,
doğrudan gözle yapılacak kontrollerde kesilmiĢ materyalin üzerinde, altında veya içerisinde
bulunması olası yılan, kertenkele veya kemirgenler gibi omurgalı hayvanlar, yukarıda
değinildiği Ģekilde uygun yakalama donanımı ve yöntemleriyle zarar verilmeden yakalanacak
ve basit bez torbalara konularak faaliyetten etkilenmeyecek komĢu alanlara taĢınarak bu
kesimlerde dikkatli bir Ģekilde doğal ortamlarına bırakılacaktır.
Bitkisel formasyon içerisinde barınması olası türler yanında zeminde, toprak altında da
yaĢamakta olan yabanıl türler söz konusudur. Bu türler arasında koruma altında olmayan
türler bulunduğu gibi koruma altında olan birçok tür de söz konusudur. ÇalıĢmalar öncesinde
çalıĢma yapılacak kesimler dikkatlice gözden geçirilecektir. Bu kontroller esnasında, zeminde
yaĢayan ve toprak altına barınan yabanıl formlara ait yuva giriĢ delikleri ve zemin üzerindeki
tümseklerin yerleri belirlenecektir. Bu kesimlerde yapılacak çalıĢmalarda özellikle dikkatli
olunacaktır. Çünkü toprak içerisinde, yüzeye yakın kesimlerde bazı kemirgenler, kurbağa,
kertenkele, yılan ve diğer memeli formların bulunması olasılığı vardır. Bu kesimlerde bu
yabanıl formların mevcut olduğu durumlarda iĢ makinelerinin faaliyeti esnasında açığa
çıkabilecek, hatta bu esnada çeĢitli derecelerde zarara uğrama riski söz konusudur.
Ġstenmeyen bu durumun önüne geçebilmek, yani hayvanların iĢ makinelerinden olumsuz
etkilenmesinin önüne geçebilmek için ya kendiliklerinden kaçmalarına müsaade edilecek ya
da yine uygun donanım ve yöntem ile yakalana bireyler alan dıĢında uygun ortamlara
taĢınacaklardır.
Proje sahası bazı kesimlerde mevcut karayoluna bitiĢik konumdadır. Bu kesimlerde
gereksinim bulunmamasına karĢılık bazı kesimlerde gerçekleĢtirilecek farklı inĢaat
çalıĢmalarını mümkün kılmak veya kolaylaĢtırabilmek amacıyla ya yeni yollar açılacak, ya da
mevcut yollar iyileĢtirilecektir. Doğal ortamlarda gerçekleĢtirilen faaliyetler esnasında en
fazla zarar gören kesimler yolların geniĢletilmesi ya da yeni yolların açılması nedeniyle
dönüĢüme uğrayan doğal yaĢam alanlarıdır. Bu kesimlerde gerçekleĢtirilecek çalıĢmalar
nedeniyle doğal bitkisel doku zarar görmekte, bu kesimlerden istifade eden yabanıl formlar
ise genellikle yaĢam alanlarını kaybetmektedirler. Bu nedenle yol açılması veya geniĢletme
çalıĢmaları sürecinde yabanıl formların zarar görmemesi için dikkatli olunacak, çalıĢmalar
öncesinde, esnasında veya sonrasında ortaya çıkabilecek canlı türlerinin zarar görmeden bu
kesimlerden uzaklaĢtırılması sağlanacak, çalıĢmalar esnasında ortaya çıkması olası fazla
malzemenin geliĢigüzel doğal ortamlara tasfiye edilmeyecek, kazı fazlası malzeme
alanlarında biriktirilecektir.
114
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Toz Emsiyonları ve Alınacak Önlemler
Projenin yer alacağı kesimlere yeni yolların açılması lokal flora ve fauna bileĢenleri ile
bu bileĢenler tarafından değiĢik nedenlerle tercih edilen habitatlar üzerinde önemli riskler
oluĢturabilmektedir. Bu süreçte yol güzergahlarının dikkatli bir Ģekilde seçilecek, doğal
ortamlara, bitki örtüsüne en az etki yapacak kesimler tercih edilecek; yol açılması esnasında
toza neden olacak uygulamalar nedeniyle tozu en aza indirecek sulama vb. uygulamalara özen
gösterilecek, yol açılması sürecinde açığa çıkabilecek malzemelerin akarsu ortamına veya
civardaki doğal habitatlara tahliyesi, yaban hayatına verebileceği zararlar göz önünde
bulundurularak mutlaka engellenecektir.
Proje kapsamında inĢaat çalıĢmalarında kullanılacak malzemelerin temin edilmesi,
kırılması, iĢ makineleriyle taĢıyıcı araçlara yüklenmesi, taĢınması ve kullanılacağı kesimlere
boĢaltılması aĢamasında da toz emisyonları söz konusu olacaktır. Özellikle bu malzemenin
elde edilmesi ve iĢlenmesi aĢamasında sulama ve çöktürme gibi yöntemlerle bu emisyonların
önüne geçilebilmektedir. Böylece bitki örtüsü baĢta olmak üzere yakın çevrede yabanıl
formlar tarafından değiĢik gereksinimlerin karĢılanması amacıyla kullanılan habitatların ve bu
kesimlerde bulunması olası yabanıl formların açığa çıkan tozdan olumsuz etkilenmelerinin
önüne geçilebilecektir.
Gürültü Kirliliği
ĠnĢaat faaliyetine baĢlanmasıyla birlikte inĢaat sürecinin farklı kademelerinde görev
yapacak çok çeĢitli kaynaktan, farklı düzeylerde gürültüler ortaya çıkacaktır. Yaban hayatı
bileĢenleri arasında birçok tür insanlara göre daha düĢük Ģiddetteki ses miktarından bile
olumsuz etkilenebilmektedirler. Gürültüye veya yüksek desibelde ses Ģiddetine maruz kalan
yabanıl formlar ya bulundukları kesimden kaçarak uzaklaĢmakta, ya en yakın saklanma
alternatifini değerlendirmekte ya da o süreçteki aktivite neyse onu yarım bırakabilmektedir.
Bu aktiviteler arasında üreme, beslenme, dinlenme, barınma gibi değiĢik faaliyetler söz
konusudur. Gürültü kökenli rahatsızlık tüm bu aktiviteleri engelleyebilir ya da kesintiye
uğratabilmektedir. ĠnĢaat sezonunun kuluçka/üreme dönemine rastlayan dilimlerinde, ortaya
çıkan gürültünün en aza indirilmesini sağlayacak önlemler alınacaktır.
Faaliyet alanı sınırları içerisinde farklı gereksinimlerini karĢılayabilmek amacıyla doğal
olarak bulunan yerel fauna bileĢenlerinin bazıları inĢaat aĢamasında iĢ makinelerinden,
iĢletme aĢamasında ise cebri boru veya santral kaynaklı ve değiĢik süreli ve Ģiddetlerdeki
gürültüden rahatsızlık duyabileceklerdir. Bu rahatsızlık nedeniyle bazı türler alandan geçici
veya sürekli olarak uzaklaĢabileceklerdir. ĠnĢaat faaliyetinin baĢladığı zaman diliminde
yörede kuluçka faaliyetine baĢlamıĢ veya baĢlamak üzere olan türler yanında zaman içerisinde
ikinci kuluçkaya yatabilecek türler söz konusu olabilecektir. ĠĢ makineleri ve araçlardan
kaynaklanan gürültü seviyesinin yüksek olması durumunda bölgede üreme faaliyeti içerisinde
olan türler arasından kuluçkayı, hatta yavru bakımını bile yarıda bırakma riskleri söz konusu
olabilecektir. Gürültü düzeyinin en aza indirilebilmesine yönelik tedbir ve uygulamalarla
faaliyet sahası ve yakın çevresini “yurt” olarak kullanan yabanıl fauna bileĢenlerinin bu
kesimlerden geçici veya sürekli (göç etme) olarak uzaklaĢmalarına neden olabilecek bir
seviyenin altında tutulması sağlanabilecektir. ĠnĢaat faaliyetlerinin türüne bağlı olarak üreme
takvimiyle bir korelasyon sağlanabildiği takdirde inĢaat faaliyeti sırasında ortaya çıkabilecek
sesten hayvanların olumsuz etkilenmesini önüne geçilebilecektir.
115
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Araçlardan Kaynaklanacak Kirlilik
Proje kapsamında faaliyet alanında, farklı noktalarda, değiĢik yapılar tesis edilecektir.
Tesis edilecek yapının ve inĢaatın türüne bağlı olarak farklı kesimlerde gerçekleĢtirilecek
inĢaat çalıĢmalarında ve malzeme taĢınacak güzergâhlarda yoğun bir trafik söz konusu
olacaktır. Faaliyetle bağlantılı olarak yararlanılacak ulaĢım yollarının yakınındaki kesimlerde
sürekli olarak yaĢayan veya geçici süreler için buralarda bulunan yabanıl formlar, araç
kaynaklı değiĢik risklerle karĢı karĢıya kalacaklardır. Mekanik zararlar dıĢında bunlardan en
önemlileri kontaminasyon ve eksoz ürünlerinin meydana getirebileceği öldürücü olmayan
zehirlenme riskidir. Bilindiği gibi lastik kaplama maddeleri, motorun hareketli parçaları,
gövdenin diğer parçaları, fren izleri ve yağlama yağlarının yanma ürünleri kontaminasyona
yol açan bileĢenlerdir. Bu risk sadece yaban hayvanları için değil hali hazırda kullanılmakta
olan yolların civarında yaĢayan, yöre sakinleri dâhil çevredeki tüm canlılar için de geçerlidir.
Gün geçtikçe çevreye daha az emisyon bırakan araçların üretilmesi ve kullanılması
zorunluluğu ile ağır vasıtalar gibi gürültü ve çevre kirliliğine yol açan araçların belli zaman
dilimleri içerisinde kullanımına izin verilmesi gibi geliĢen teknolojinin kullanımı ve
yönetimlerce alınan tedbirler ve düzenlemeler ile karayolu kökenli kirliliğin olabildiğince az
seviyeye indirilmesi sağlanacaktır.
V.1.8. Proje kapsamındaki tesislerin (Baraj, Regülatörler, HES, iletim kanalı,
tünel yapımı ve servis yollarının v.s.) yapımı dolayısıyla kullanılacak malzemenin
nereden, nasıl ve ne miktarda temin edileceği,
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve HES Projesi kapsamında hazır beton, kaya, kum-çakıl, kil
vb. malzeme ihtiyacı söz konusu olacaktır.
Proje kapsamında 152.541 m3 beton ihtiyacı söz konusudur. Ġhtiyaç duyulan hazır beton
dıĢarıdan satın alma yolu ile temin edilecek olup, proje alanında hazır beton santrali ve kırmaeleme tesisi kurulması ve iĢletilmesi planlanmamaktadır.
Proje kapsamında ihtiyaç duyulan kaya malzemeler ise kazı faaliyeti sonucu açığa
çıkacak kazı fazlası malzemelerden temin edilebilecektir. Kazı fazlası malzemelerin uygun
olmaması halinden ihtiyaç duyulan malzemeleri dıĢarıdan satın alma yoluyla karĢılanacaktır.
V.1.9. ĠnĢaat aĢamasında kullanılmak üzere taĢocağı, kum ocağı, kil ocağı gibi
malzeme ocaklarının (açılması durumunda) sayısı, ocakların alan büyüklükleri, iĢletme
alan büyüklükleri ve koordinatları, yıllara bağlı planlanan üretim miktarları,
uygulanacak üretim yöntemleri, basamak yüksekliği, geniĢliği, Ģev açısı, basamak sayısı,
ocakların baĢlangıç ve nihai durumlarının imalat haritaları üzerinde gösterimi,
Baraj gövdesinin kaya dolgu ihtiyacı 1.550.000 m3, riprap ihtiyacı ise 50.000 m3‟tür.
Proje kapsamında yapı yerlerinde ihtiyaç duyulan malzeme için ocak açılmayacaktır. Ġhtiyaç
duyulan malzeme dıĢarıdan dıĢarıdan satın alma yoluyla temin edilecektir.
Proje kapsamında ihtiyaç duyulan kaya malzeme için baraj gövdesine yaklaĢık 2.025 m
mesafede bulunan Sezgi Dan. Tasarım ĠnĢ. Müh. San. ve Tic. Ltd. ġti.‟ye ait ER 3159703
nolu saha ile baraj gövdesine yaklaĢık 960 m mesafede bulunan Bar-TaĢ ĠnĢ. Petrol Gıda Tur.
San. Tic. ve Paz. Ltd. ġti.‟ye ait ER 3202794 nolu çalıĢan alternatif sahalar da mevcuttur.
116
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
V.1.10. Malzeme ocağı açılıp açılmayacağının açıklanması, patlatma paterni, bir
atımda kullanılacak patlayıcı madde miktarı, taĢınımları, depolanmaları ve
kullanımları, hava Ģoku ve kaya fırlamaları hesaplarının yapılarak etkilerinin
değerlendirilmesi,
Proje kapsamında ihtiyaç duyulan beton ile kaya, kum-çakıl, kil vb. malzemeler
dıĢardan satın alma yoluyla temin edilecektir.
Proje kapsamında baraj gövdesi inĢaatı faaliyetlerinde ve tünel inĢaatı faaliyetlerinde
patlatmalı çalıĢmalar yapılması planlanmaktadır.
Enerji Tünellerinde tünel açma faaliyetlerinde ise belirlenen patlatma paterni her bir
tünel için ayrı ayrı olarak Derivasyon Tüneli ve Enerji Tünelleri (1 ve 2) bu bölümde
detaylı olarak verilmiĢtir. Patlayıcı maddeler gövde sahasında depolanmayacak olup,
kullanılacağı günlerde gerekirse jandarma nezaretinde ocak sahasına getirilecek ve
kullanılacaktır.
Söz konusu alanlarda gerçekleĢtirilecek olan patlatmalı çalıĢmalarda kullanılacak
patlayıcı maddeler (ANFO ve Dinamit), lisanslı patlayıcı madde üreten firmalardan satın alma
ile sağlanacak olup kesinlikle faaliyet alanında depo edilmeyecektir. Patlatma faaliyetleri
jandarma nezaretinde, uzman mühendis ve ateĢleyici uzmanı sertifikasına sahip personeller
tarafından gerçekleĢtirilecektir.
Yapılacak patlatma faaliyetleri kapsamında patlayıcı maddeler için Hakkari
Valiliği‟nden gerekli izinler alınacaktır. Patlayıcı üreticilerinden satın alınan ürünler
“14/08/1987 tarihli, 87/12028 sayılı Tekel DıĢı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av
Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, Ġthali, TaĢınması, Saklanması, Depolanması, SatıĢı,
Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi Usul ve Esaslarına ĠliĢkin Tüzük” kapsamında
belirtilen hükümlere ve “12/11/2004 tarihli, 25641 sayılı Tekel DıĢı Bırakılan Patlayıcı
Maddelerle Av Malzemesi Ve Benzerlerinin Üretimi, Ġthali, TaĢınması, Saklanması,
Depolanması, SatıĢı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi Usul ve Esaslarına ĠliĢkin
Tüzükte DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Tüzük” kapsamında verilen hüküm ve uygulamalara
uygun olarak;
 ĠçiĢleri Bakanlığı‟ndan alınmıĢ taĢıma izin belgeli araçlar ile,
 Dinamitler, barutlar ve kapsüller aynı taĢıtta birbirlerinden ayrı olarak,
 Ambalajların, taĢıma sırasında patlayıcı maddelerin ambalaj içindeki, ambalajların
taĢıt içindeki dengeleri bozulmayacak biçimde yerleĢtirilerek,
 Ambalajlar, taĢıtlara, kapakları üst tarafa gelecek biçimde ve birbirlerine iyice
yanaĢtırılmıĢ olarak yerleĢtirmek sureti ile hareket halinde, patlayıcı madde ambalajlarının
sağa, sola oynamamaları, kaymamaları, sıçramamaları ve düĢmemeleri için gereken
önlemler alınmıĢ,
 Patlayıcı maddeler, taĢıtlara taĢıtın yan kenarlarının yüksekliğini aĢmayacak
biçimde yüklenmek sureti ile üstü kapalı taĢıtların arkadan kilitlenir kapılı olması, üstü açık
olan taĢıtların branda beziyle iyice örtülecek Ģekilde,
 Ġçi saç veya demir malzeme ile kaplı taĢıtların tabanlarına ve yan kenarlarına
tamamen branda bezi döĢenerek proje sahasına taĢınması sağlanacaktır.
Yanıcı ve patlayıcı maddelerin (dinamit, kapsül, benzin, mazot, vb.) güvenli bir Ģekilde
taĢınması ve kullanılması için, 29.09.1987 tarihli ve 19589 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanıp
117
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
yürürlüğe giren ve 28.10.2004 tarih ve 2004/8057 sayı ile değiĢikliğe uğrayarak 12.11.2004
tarihinde yürürlüğe giren “Tekel DıĢı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi ve
Benzerlerinin Üretimi, Ġthali, TaĢınması, Saklanması, Depolanması, SatıĢı, Kullanılması, Yok
Edilmesi, Denetlenmesi Usul ve Esaslarına ĠliĢkin Tüzük” ile belirtilen esaslara uygun hareket
edilecektir.
Patlayıcı maddenin kullanılması ve taĢınması sırasında 2002 tarih ve 24827 sayılı
“Yangın Önleme ve Söndürme Yönergesi” 8. kısım “Tehlikeli Maddelerin Depolanması ve
Kullanılması” hükümlerine uyulacaktır.
Patlatmalı Kazı Faaliyetleri ve Çevresel Etkileri
Proje kapsamında yapılması gerekli kazı faaliyetlerinde, iĢ makineleri ile kazılması
mümkün olamayacak sertlikteki kayaçlarda patlayıcı madde kullanılarak kazı
gerçekleĢtirilecektir. Proje kapsamında yapılacak kazılarda patlayıcı kullanılarak kazı
yapılacak yerler Baraj Gövdesi kazıları (Açık Sistem Patlatma) ve Enerji Tünelleri (Yeraltı
Patlatması) olarak belirlenmiĢtir.
Baraj Gövde Üniteleri (Açık Sistem Patlatma):
Proje kapsamında yapılacak olan baraj gövde yeri, dolusavak, dipsavak, mansap ve
memba batardoları kazıları, Kapak ġaftı, sualma yapısı gibi ünite yerlerinde patlayıcı madde
kullanılarak açık sistem patlatma yöntemi ile kaya kazısı gerçekleĢtirilecektir.
Yukarıdaki ünitelerde yapılacak kazılar toplamı 364.712 m3 olarak belirlenmiĢtir.
Kazılacak olan 364.712 m3 lük kazı miktarının 174.742 m3‟lük, yaklaĢık 175.000 m3
kısmı yumuĢak zemin kazısı olarak patlatma yapılmadan gerçekleĢtirilecektir. Açık sistem
patlatma faaliyeti geriye kalan 189.970 m3 yaklaĢık 190.000 m3 lük kazı faaliyetlerinde
gerçekleĢtirilecektir.
Bu Ģekilde patlatma ile saatlik 237,5 m3, günlük ise yaklaĢık 1.900 m3 kazı
gerçekleĢtirilecektir. Toplam 190.000 m3 lük kazı 4 ayda tamamlanacaktır.
Baraj gövde ünitelerindeki kazı faaliyetlerinde patlatma ilen yapılan kazılar 4 ayda (100
gün) tamamlanması, yumuĢak zemin kazıları ise 6 ayda (150 gün) tamamlanması
planlanmaktadır.
Toplam Sert Kayaç Kazı Miktarı:
Aylık Kazı Miktarı:
Günlük Kazı Miktarı:
Saatlik Kazı Miktarı:
ÇalıĢma Süreleri:
Malzeme Yoğunluğu:
190.000 m3
= 516.800 ton
3
47.500 m
= 129.200 ton
1.900 m3
= 5.168 ton
3
237,5 m
= 646 ton
4 ay, Ay/25 gün, Gün/8 saat
2,72 ton/m3 (Ortalama sert kayaç yoğunluğu)
YumuĢak zemin kazıları süre ve miktarları ise Ģu Ģekilde gerçekleĢtirilecektir;
118
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Toplam YumuĢak Kayaç Kazı Miktarı:
Aylık Kazı Miktarı:
Günlük Kazı Miktarı:
Saatlik Kazı Miktarı:
ÇalıĢma Süreleri:
Malzeme Yoğunluğu:
175.000 m3
= 371.000 ton
3
29.167 m
= 61.833 ton
1.167 m3
= 2.473 ton
3
145,8 m
= 309,1 ton
6 ay, Ay/25 gün, Gün/8 saat
2,12 ton/m3 (Ortalama sert kayaç yoğunluğu)
Açık iĢletme ile delme-patlatma yöntemi ile üretim sağlanacaktır. Asıl patlayıcı madde
olarak Anfo kullanılacaktır. Anfo„yu yemlemek için de dinamit kullanılacaktır. Delik
sapmasının az olması ve delme iĢleminin kolay olması nedeniyle, delikler dik delinecektir.
Delik tabanında yük daha fazla olacağından, delik tabanındaki yükü yenmek için, delikler
basamak yüksekliğinden biraz fazla delinecektir. Bu delinen bölüme delik taban payı
denilmektedir. Delikler arasında ve sıralar arasında da gecikme uygulanacaktır. Milisaniyeli
aralıklar Ģeklinde, delikler tek tek patlatılacaktır.
Delikler delme dizaynına göre önceden yeri belirlenecek ve yerinde delinecektir.
Patlatma faaliyeti yapılmadan önce ayna önünde malzeme olmayacaktır. Delikler delinir
delinmez, Ģarjlanıp patlatılacaktır. Ģarjlanmadan önce delikteki nem ve su durumu kontrol
edilecektir. Nemli deliklerde, torbalara konulmuĢ Anfo ile patlatma yapılacaktır. Sulu
deliklerde ise, patlatma yapılmadan önce, delikteki su delik dıĢına deĢarj edilecektir. Delikler
ĢeĢbeĢ (ĢaĢırtmalı) düzende delinecektir. Delikten çıkacak kırıntılar, sıkılama malzemesi
olarak kullanılacaktır.
Ocak alanında patlayıcı deposu yapılmayacaktır. Patlayıcı madde üreten firmalar,
günlük patlayıcı ihtiyaçlarını ocak alanına getirecek ve patlatma iĢlemlerini
gerçekleĢtireceklerdir. Patlatma faaliyetinden sonra, patlamamıĢ delik ya da patlayıcı olup
olmadığı kontrol edilecek, böyle bir durumla karĢılaĢıldığında hemen imha edilecektir.
Patlatma faaliyeti Jandarma gözetiminde yapılacaktır. Patlatma faaliyeti, AteĢçi
Belgesine sahip personel tarafından gerçekleĢtirilecektir. Patlatma yapılmadan önce, en yakın
yöre halkına anonsla patlatma yapılacağı duyurulacaktır.
Delme – Patlatma Hesabı;
Delikler 89 mm çapında delici makine ile delinecektir. Ortalama yükseklik 10 m
olacaktır.
Proje kapsamında yapılacak olan patlatma çalıĢmalarında her bir atım öncesinde 89 mm
çapında 32 delik delinecektir. Ġki sıra halinde delinecek delikler içerisine yerleĢtirilecek olan
(31,71 kg) yaklaĢık 32 kg ANFO/delik, elektriksiz kapsuller kullanılarak gecikmeli olarak
ateĢlenecektir. 10 metre yüksekliğinde olması planlanan basamaklarda açılacak olan 11
metrelik deliklerin arasındaki mesafe 2,7 m, dilimlerin arasındaki mesafe 2,20 m olacaktır.
10 metre basamak yüksekliği ile çalıĢılırken 1 delikten alınacak malzeme miktarı Delik
boyu x delikler arası mesafe x dilim kalınlığı hesabından 10 m x 2,70 m x 2,20 m = 59,4 m3
olacaktır. Her patlatmada 32 delik açılacaktır ve bir patlatmada 1.900 m3 malzeme sökülecek
olup toplamda ise 100 patlatma yapılacaktır ve günde bir patlatma yapılacaktır.
119
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Tablo V.1.10. 1. Patlatma Paterni
Patlatma Paterni
Basamak yüksekliği
Delik derinliği
Sıkılama Boyu
Delik sayısı
Sıra sayısı
Delme çapı
Delik geometrisi
Yüzey alanı
Teorik kübaj (1 delik için)
Bir Atımda Alınacak Malzeme Miktarı)
Kullanılacak ANFO miktarı
Bir atımda kullanılacak ANFO miktarı
Yılda kullanılacak ANFO miktarı
Özgül ġarj
Kullanılacak Dinamit Miktarı
Yılda Kullanılacak Dinamit Miktarı
Bir Patlatmada Kullanılacak Elektriksiz Kapsül
Yılda Kullanılacak Elektriksiz Kapsül
Bir atımda kullanılacak Elektrikli kapsül
Yılda Kullanılacak Elektrikli Kapsül
Bir Atımda Kullanılacak Ġnfilaklı Fitil
Yılda Kullanılacak Ġnfilaklı Fitil
10
m
11
m
2,70
m
32
adet
2
sıra
89
mm
ġeĢebeĢ delik düzeni
190,08
m2
59,4
m3
1.900
m3
32
kg/delik
1.024
kg
102.400
kg
0,53
kg/m3
1
kg/delik
3.200
kg
32
adet
3.200
adet
2
adet
200
adet
190
m
19.000
m
Delikler arası gecikme 17 ms ve sıralar arası gecikme 42 ms kullanılarak aĢağıda
gösterildiği gibi bağlanabilir.
ġekil V.1.10. 1. Tipik Bağlantı ġekli
Patlatma iĢlemlerinde kullanılacak olan Elektriksiz Kapsül Sistemi ile her deliğe farklı
gecikme verilecektir. ġekildeki bağlantı örneğinde görülebileceği gibi her delik farklı
zamanlarda ateĢlenebileceği için birim zamanda devreye girecek patlayıcı madde miktarı bir
delikte kullanılacak patlayıcı madde miktarı kadar olacaktır.
Rakamsal olarak ifade ile her bir patlatmada 10 metrelik delikten 32 adet delinip
patlatılacaktır. Bu durumda ihtiyaç duyulacak patlayıcı madde miktarları aĢağıdaki gibi
olacaktır.
120
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Ġhtiyaç Duyulacak ANFO Miktarı
: 32 delik x 32 kg/delik
Ġhtiyaç Duyulacak Dinamit Miktarı : 32 delik x 1 kg/delik
Ġhtiyaç Duyulacak Kapsül Miktarı
: 32 delik x 1 adet/delik
Birim Zamanda Devreye Girecek Patlayıcı Madde Miktarı
= 1.024 kg ANFO
= 32 kg Dinamit
= 32+2 adet Kapsül
= 32 kg ANFO
Eğer söz konusu 32 adet delik gecikmesiz kapsüller ile aynı anda ateĢlenseydi 1.024 kg
patlayıcı maddenin sarsıntı ve hava Ģoku hissedilirdi ki bu durum çevrede oldukça rahatsızlık
yaratırdı. Ancak bu projede kullanılacak olan özel kapsüller (Exel handidet-Elektriksiz
kapsüller) ile her delik farklı sürelerde ateĢlenecek ve her defasında bir delikteki miktar olan
32 kg patlayıcı madde devreye girecektir. Ayrıca bu gecikme kısa süreli olacağından Ģok
dalgalarının birbirini sönümlendirme etkisinden de yararlanılır. Yani 32 adet 10 m‟lik deliğin
patlatılması sonucu hissedilecek olan sarsıntı değeri 1.024 kilogramın yaratacağı değil tek
delikteki miktar olan 32 kg patlayıcı maddenin hissettireceği kadar olacaktır.
Çevre ve ġehircilik Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi Ġzin ve Denetim Genel
Müdürlüğü tarafından belirlenen patlatma değerlendirme raporunun B bölümünü içeren
patlatmaya iliĢkin bilgiler aĢağıda verilmiĢtir.
Tablo V.1.10. 2. Patlatma Bilgileri
Parametreler
Formasyon
Kayaç Yoğunluğu
Yıllık ÇalıĢma Süreleri (4 Ay)
Yıllık Üretim Miktarı
Aylık Üretim Miktarı
Aylık Üretim Miktarı
Günlük Üretim Miktarı
Günlük Üretim Miktarı
Kaç Günde Bir Patlatma Yapacağı
Aylık Patlatma Sayısı
Yıllık Patlatma Sayısı
Delik Paterni
Delik Çapı
Delik Eğimi
Basamak Boyu
Dip Delgi
Delik Boyu
Sıkılama Boyu
Yük Mesafesi
Delikler Arası Mesafe
Bir delikteki yüzey/delik içi gecikme süreleri
Sıralar Arası Gecikme Süresi
Bir Delikten Elde Edilen Teorik Hacim
Bir Delikten Elde Edilen Teorik Hacim
Bir Deliğe Doldurulan Patlayıcı Madde Miktarları
Ana ġarj (ANFO) Miktarı
Yemleyici (Dinamit) Miktarı
Elektriksiz Kapsül Miktarı
Bir delikteki toplam patlayıcı madde miktarı
Birim Tüketimler
ANFO
Yemleyici (Dinamit)
Elektriksiz Kapsül
Mevcut durum
Talep edilen
Birim
2,72
100
516.800
129.200
47.500
5.168
1.900
Günde bir defa
25
100
kg/m3
gün/yıl
ton/yıl
ton/ay
m³/ay
ton/gün
m³/gün
gün
adet
adet
89
85
10
1
11
5
6
2,70
17
42
59,4
161,568
mm
:
:
:
:
32
1
1
33
kg
kg
adet
kg
:
:
:
0,53
0,016
0,016
kg/m3
kg/m3
ad/m3
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
121
o
m
m
m
m
m
m
ms
ms
m3
ton
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Parametreler
Formasyon
Elektrikli Kapsül
Sıralar Arası Gecikme Kapsülü
Fitil (sadece ön kesme uygulamaları için)
Delgi
Bir Atımdaki Tüketimler
Bir atımdaki üretim
ANFO
Dinamit
Elektriksiz Kapsül
Elektrikli Kapsül
Sıralar Arası Gecikme Kapsülü
Fitil (sadece ön kesme uygulamaları için)
Bir Atımdaki Delinmesi Gereken Delik Sayısı
Delik Sayısı
Projenin Toplam Patlayıcı Madde Miktarları
ANFO
Dinamit
Elektriksiz Kapsül
Elektrikli Kapsül
Sıralar Arası Gecikme Kapsülü
Fitil sadece Ön kesme uygulamaları için
Kaya Fırlaması
Çalışmalarında) :
Hesapları
Mevcut durum
(Baraj
Talep edilen
Birim
:
:
:
:
:
0,001
0,001
0,1
0,185
ad/m3
ad/m3
m/m3
m/m3
:
:
:
:
:
:
:
1.900
1.024
32
32
2
2
190
m³/atım
kg/atım
kg/atım
adet/atım
adet/atım
adet/atım
m/atım
:
32
adet/atım
:
:
:
:
:
:
102.400
3.200
3.200
200
200
19.000
kg/yıl
kg/yıl
adet/yıl
adet/yıl
adet/yıl
m/yıl
Gövde
Ünitelerinde
Patlatmalı
Kazı
Patlatma çalıĢmalarının çevreye verebileceği sorunlardan biri; patlatmadan sonra oluĢan
parçalanmıĢ kayaların çok uzak mesafelere uçma tehlikesidir. Kaya fırlaması mesafesi daha
çok sıkılama boyu, ön dilim kalınlığının yanlıĢ seçilmesi gibi nedenlerden kaynaklanmasına
rağmen, bu bağıntıları da içeren özgül Ģarj miktarı ile orantılandırılarak aĢağıda verilen grafik,
yapılan deneme atımları sonucu elde edilmiĢtir (Kaynak: Kaya Şev Stabilitesi).
Kaynak: Kaya Şev Stabilitesi, 1999, Karpuz C. ve diğerleri
ġekil V.1.10. 2. Yapılan Tasarım Verilerine Göre Kaya Fırlama Mesafesi
122
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Yapılan patlatma ile en uzak fırlatma mesafesi, ANFO için hesaplamalarda seçilmiĢ
olan 0,53 kg/m3‟lük özgül Ģarjına denk gelen yaklaĢık 50 metredir.
Yukarıdaki grafikden de görüleceği gibi kaya fırlamasının en uzak mesafesi olarak
değerlendirilen kaya fırlama mesafesi, en yakın yerleĢim birimleri olarak değerlendirilen proje
kapsamında patlatmalı kazı yapılacak olan baraj gövdesinin yapılacağı alanın batısında
yaklaĢık 2.350 m mesafede OdabaĢı Köyüne bağlı hane herhangi bir olumsuz etki yaratması
beklenmemektedir.
Hava Şoku (Baraj Gövde Ünitelerinde Patlatmalı Kazı Çalışmalarında) :
Söz konusu baraj gövdesinin yapılacağı alan ve kurulacak ünite yerlerinde yapılacak
patlatmalı kazı çalıĢmalarında anlık Ģarj 32 kg ANFO olarak belirlenmiĢtir. Delik çapı, delik
sayısı, bir patlatmadan elde edilecek miktar gibi parametreler göz önünde bulundurulduğunda
söz konusu çalıĢmalarda ortaya çıkacak titreĢim ve hava Ģoku hesaplamaları aĢağıdaki gibi
yapılarak yakın çevre üzerindeki etkileri değerlendirilmiĢtir.
Yer sarsıntılarına ek olarak patlamanın yarattığı hava Ģoku da bazı zararlara yol
açabilmektedir. Hava Ģoku, patlamadan kaynaklanan hava basınç dalgaları olarak
tanımlanmaktadır. Özellikle ağız sıkılamasının eksik yapıldığı veya infilaklı fitil kullanıldığı
durumlarda hava Ģoku Ģiddetli olabilmektedir. Hava Ģoku düzeyi patlatma, arazi ve hava
koĢullarına bağlı olmaktadır.
Yapılan ölçümler genelde hava Ģokunun ender olarak sıva patlamalarına yol açtığını
göstermektedir. Hava Ģokunun en çok etkilediği yapı elemanları pencere, camlar ve kasalar
olmaktadır. Bazı yüksek basınç okumalarında yapıların özelliklerine bağlı olarak elastik
titreĢimler ve sonuçta da sıva çatlaklarının oluĢtuğu durumlar yanında bazen baca yıkılması,
tuğla duvarların çatlaması gibi olaylarda kayıtlara geçmiĢtir.
Hava Ģokunun neden olduğu en önemli olay, insanların üzerine olan psikolojik etkisidir.
Çok Ģiddetli patlatma sesi duyan kimseler patlamanın ve yer sarsıntısının da büyük olduğunu
düĢünmektedir.
Hava Ģokunun yayılması önemli ölçüde atmosferik koĢullara bağlı olmaktadır. Rüzgâr
yönü, havanın sıcaklığı, dolayısıyla yoğunluğu ve nem oranları Ģokun yayılmasını etkileyen
parametrelerdir. Uygun Ģartlarda yapılan büyük bir patlamayı kimse hissetmezken, nem
oranının fazla olduğu ve rüzgârında taĢıdığı küçük bir patlamanın hava Ģoku Ģikâyetlere neden
olabilmektedir.
Hava Ģokunun önlenmesi için; sıkılama iĢlemine dikkat edilecek ve infilaklı fitil gibi
yüzeyde patlayan elemanlar var ise bunlar toprak ile örtülecektir. Öte yandan patlatmadan
kaynaklanan hava Ģoklarına neden olan önemli etkenler aĢağıda verilmiĢtir;





Gereğinden fazla Ģarj edilmiĢ delikler
Zayıf sıkılama
Açıktaki infilaklı fitil
Uygun olmayan dilim kalınlığı
Kayadaki çatlaklardan gaz kaçıĢı
123
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Patlatma sonucu oluĢan hava Ģoku aĢağıdaki bağıntıdan hesaplanmaktadır.
ġiddetli etki zonu
Orta Ģiddette etki zonu
Hafif Ģiddette etki zonu
: D < 5 W
: 5 W< D <10 W
:10 W< D <15 W
D = Etkili zon aralığı (m)
W = Bir gecikme aralığında atılan dinamit miktarı = Anlık Ģarj (kg)
Hava Ģoku hesaplamaları patlatmalı kazı yapılacak alanlarda maksimum anlık Ģarj
dikkate alınarak yapılmıĢtır.
Patlatmalarda kullanılacak maksimum anlık Ģarj: 32 kg
ġiddetli etki zonu
Orta Ģiddette etki zonu
Hafif Ģiddette etki zonu
: 0,0
: 28,284
: 56,569
- 28,284 m
- 56,569 m
- 84,853 m
Patlatmayla Oluşturulan Titreşimim Çevre Yapılara Etkisi:
Patlatmalı kazı çalıĢmalarında patlatmanın asıl amacının kayayı kırarak gevĢetmektir.
Burada kırma iĢlemini yerine getiren Ģok dalgası, sağlam kayaç içerisinde sismik dalgalar
Ģeklinde yayılmaktadır. Sismik dalgaların enerjileri tükeninceye kadar yayılmaya devam
edecekleri bir gerçektir. Enerji sönmesinin iki nedeni vardır. Bunlardan birincisi kaya
yapısının gerek fiziksel, gerekse jeolojik olarak gösterdiği direnç, ikincisi ise geometrik
olarak sismik dalganın kaynağından uzaklaĢtıkça daha geniĢ bir alana yayılmasıdır. Bu enerji,
patlatma kaynağından uzaklaĢarak sönümleninceye kadar uzun bir mesafe kat edecektir. Bu
zaman sürecinde, kaya yapılarında ve binalarda önemli hasarlara ve yerleĢim yeri sakinlerinin
tedirgin olmasına neden olabilmektedir. Buradaki çevresel problemler patlayıcı madde
enerjisinin tamamının parçalanma için kullanılmadığının bir göstergesidir. Patlatmadan
kaynaklanan etkiler, patlatma sırasında açığa çıkan enerjinin parçalama ve öteleme
iĢlemlerinden arta kalan kısmının, kaya içerisinde veya atmosferdeki hareketlerinden
meydana gelmektedir. Bu durum dikkate alındığında çevresel etkilerden arındırılmıĢ bir
patlatma tasarımı aynı zamanda patlayıcı enerjisinin de en iyi Ģekilde kullanıldığı tasarımdır.
Patlatma anında yaratılan titreĢimin uzak noktalara kadar ilerlemesi de patlatılan delik
Ģarjı ve bina arasındaki kaya yapısının ve jeolojisinin bir fonksiyonudur. Homojen yapılarda
dalga daha rahat ilerleme imkânı bulacak kırıklı yapılarda da veya fay tabakalarında ise
dalganın bir kısmı geri yansıyacaktır. Patlatmayla oluĢturulan titreĢimim çevre yapılara etkisi
Devine bağıntısı (Devine et al, 1966) ile tespit edilmektedir.
 D 
v  k

 W
1.6
Devine Bağıntısı ;
v = Kayaç içinde yayılan titreĢim hızı (inç/sn)
k = Kayaç türüne bağlı katsayı (26-260)
D = Patlatma noktası ile çevre yerleĢim birimleri arasındaki etkili mesafe (feet)
124
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
W= Bir gecikme aralığındaki patlayıcı miktarı (libre)
1 feet = 0.3048 m
1 libre = 0.4536 kg
1 inç = 25.4 mm
k= 200
D= 130,11m = 426,87 feet
W= 32 kg = 70,55libre
 426,87 

v  200
 70,55 


1.6
v = 0,372 inç/sn= 9,46 mm/sn
K katsayısı kayacın titreĢimi iletme kapasitesi olarak alınmaktadır. Patlatma kaynağı ile
hassas nokta arasındaki birimlerin değiĢkenliği, kırık, fay, çatlak gibi süreksizliklerin
yoğunluğu k katsayısını etkilemektedir. Homojen birimlerde katsayı 260 sayısına yaklaĢırken,
tektonik etkilerin yoğunluğu ve geçilen her farklı birim katsayıyı 26 sayısına
yaklaĢtırmaktadır. Hesaplamalarda k katsayısı birimlerin homojen ve kırıksız olduğu
varsayımından hareketle 200 olarak alınmıĢtır.
Tablo V.1.10. 3. W=70,55 lb Alınarak Hesaplanan Mesafeye Göre TitreĢim Hızı Değerleri
k
200
D (m)
50
V (inç/sn)
1,72
V (mm/sn)
43,72
1/5*V (mm/sn)
8,74
1/2*V (mm/sn)
21,86
200
100
0,57
14,42
2,88
7,21
200
140
0,33
8,42
1,68
4,21
200
200
200
200
200
200
200
200
200
200
200
200
200
200
200
200
200
200
250
300
350
400
450
500
600
700
750
800
900
1000
1250
1500
2000
3000
0,19
0,13
0,10
0,08
0,06
0,05
0,04
0,03
0,03
0,02
0,02
0,02
0,01
0,01
0,01
0,00
0,00
4,76
3,33
2,49
1,94
1,57
1,30
1,10
0,82
0,64
0,57
0,52
0,43
0,36
0,25
0,19
0,12
0,06
0,95
0,67
0,50
0,39
0,31
0,26
0,22
0,16
0,13
0,11
0,10
0,09
0,07
0,05
0,04
0,02
0,01
2,38
1,66
1,24
0,97
0,78
0,65
0,55
0,41
0,32
0,29
0,26
0,21
0,18
0,13
0,09
0,06
0,03
Tablo V.I.10. 3‟te;
V = mm/sn mesafeye göre değiĢen titreĢim hızı
Vo= Bina temelindeki titreĢim hızı
125
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Kayaç içi titreĢim hızının (V) 1/2 - 1/5‟i Vo değeri olarak kabul edilmektedir.
Tablo V.1.10. 4. Bina Temeli TitreĢim Hızı (Vo) Değerlerine Bağlı Olarak Patlatma Nedeniyle Hasar
Görebilecek Bina Türleri (Forssbland, 1981).
Bina Türü
a- Yıkılmaya yüz tutmuĢ çok eski tarihi binalar
b- Sıvalı biriket, kerpiç, yığma tuğla evler
c- Betonarme binalar
d- Fabrika gibi çok sağlam yapıda endüstriyel binalar
Vo (mm/sn)
2
5
10
10-40
Yöre köylerindeki en hassas yapının Tablo V.I.10.4‟te de belirtilen b tipi binalar olduğu
kabul edilirse Vo hızının 5 mm/sn‟ nin altında gerçekleĢmesi gerekmektedir.
Tablo V.I.10. 4 incelendiğinde 70,55 lb‟ lik (32 kg) anlık Ģarjın etkisi ile oluĢan titreĢim
hızı patlatma noktasından itibaren 100 m sonra 10 mm/sn ve 140 m sonra 5 mm/sn altına
inmektedir. Bu mesafeden sonra maksimum anlık Ģarj (70,55 lb = 32 kg) ile yapılan
patlatmalar sonucu oluĢan vibrasyonun yakın yerleĢim birimlerindeki binalara (Tablo
V.I.1.10.4.b tipi binalar) olumsuz etkisinin olmayacağı ortaya çıkmaktadır.
Değerlendirmeler:
Yukarıdaki tablodan da görüleceği gibi titreĢim hızının en yakın yerleĢim birimleri
olarak değerlendirilen proje kapsamında patlatmalı kazı yapılacak olan baraj gövdesinin
yapılacağı alanın batısında yaklaĢık yaklaĢık 2.350 m mesafede OdabaĢı Köyüne bağlı hane
herhangi bir olumsuz etki yaratması beklenmemektedir.
Binalardaki Hasarların Titreşim Genliği Yönünden İncelenmesi
Patlatma sonucu oluĢan titreĢimlerin genliği aĢağıdaki bağıntıdan hesaplanmaktadır
(Armac Printing Company).
A
K W
D
A = Patlatma sonucu oluĢan titreĢimlerin azami genliği (mm)
W= Bir gecikme aralığında ateĢlenen patlayıcı miktarı (kg)
D = Patlatma kaynağı ile çevre yerleĢim birimleri arasındaki etkili mesafe (m)
K = Kayaç türüne bağlı katsayısı
Patlatma yapılan kaya türü ve bina temeli altındaki kayaç türüne bağlı olarak değiĢim
gösteren K katsayısı asgari ve azami değerleri,
Patlatma Yapılan
Birim
1-Kaya
2-Kaya
3-Kil (Toprak)
4-Kil (Toprak)
Temel Altı
Kayaç Türü
Kaya
Kil (Toprak)
Kaya
Kil (Toprak)
126
K Katsayısı
Minimum
Maksimum
0,57
1,15
1,15
2,30
1,15
2,30
2,30
3,40
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Genlik değerinin 0,05 mm‟nin altında olması durumunda binalarda hasar olmadığı
bilindiğinden (Armac Printing Company) maksimum anlık Ģarj miktarı (32 kg) ile yapılan
atımlarda etki mesafesi;
D=KW/A = 1,1532/ 0,05 = 130,11 m bulunur.
Enerji Tünelleri (Yeraltı Patlatması):
Söz konusu proje kapsamında; Derivasyon Tüneli, Enerji Tüneli 1 ve Enerji Tüneli 2
açılması sırasında kazı faaliyetleri yeraltı tipi patlatma yöntemi ile gerçekleĢtirilecektir.
AĢağıdaki tabloda, açılacak olan tüneller hakkında boy, kazı miktarı ve inĢaat süreleri
hakkında bilgiler yer almaktadır.
Tablo V.1.10. 5. Proje Kapsamında Açılacak Olan Tünel Bilgileri
Tünel
Derivasyon Tüneli
Enerji Tüneli 1
Enerji Tüneli 2
Tünel Boyu (m)
260
6.200
5.055
Kazı Miktarı (m3)
12.424
90.036
81.113
ĠnĢaat Süresi (1 Ay:25 gün)
3 Ay
18 Ay
12 Ay
Proje kapsamında açılacak olan söz konusu tünellerde patlatmalı kazı faaliyetlerine
iliĢkin bilgiler (patlatma paterni, yöntemi, çevreye olan etkileri ve değerlendirilmesi) sırası ile
aĢağıda açıklanmıĢtır.
Derivasyon Tüneli Kazı Faaliyetleri:
Nehir sularının baraj Ģantiyesi mansabına aktarılmasını sağlayacak olan derivasyon
tüneli 7 m çapında ve bu tünel çapına karĢılık gelen 1798,50 m kret kotunda bir memba
batardosu yapılacaktır. Nehil Çayı sağ sahilinde yer alacak olan derivasyon tüneli, dairesel
enkesitli olarak projelendirilmiĢ olup toplam tünel boyu 260,78 m olarak DilektaĢı Barajı
Fizibilite Raporunda belirlenmiĢtir. Derivasyon tüneli giriĢ kotu 1785,00 m, çıkıĢ kotu 1775
m olarak belirlenmiĢ ve tünel eğimi de 0,037 olarak tespit edilmiĢtir. Derivasyon tüneli daha
sonra bir tıkaç betonu ile kapatılıp dipsavak olarak kullanılacaktır.
Derivasyon tüneli kazısı, tünel giriĢinden ve tünel çıkıĢından olmak üzere iki aynadan,
her aynada günde bir defa olmak üzere günde toplam iki defa patlatma ile yapılacaktır.
Söz konusu kazı iĢlemleri sonucu yaklaĢık 12.424 m3 sert kaya kazısı yapılması
gerçekleĢtirilecektir. 12.424 m3‟lük sert kayaç yeraltı patlatma tekniği ile kazılacaktır. Söz
konusu tünelin inĢaat süresi gir. çık. yapılması aĢamasıda dahil 3 ay olarak planlanmıĢtır.
Kazısı yapılacak olan Derivasyon Tüneli ile ilgili parametreler Ģu Ģekilde verilmiĢtir.
Tünel Tipi:
Tünel Ġç Çapı:
Tünel Boyu:
Tünel Kazısı:
Dairesel, beton kaplama
7m
260 m
12.424 m3
Derivasyon tünelinde yapılacak olan sert kaya kazısının yeraltı patlatma tekniği ile
kazılması iĢlemi 3 aylık sürede yani toplamda 75 günde tamamlanacaktır.
127
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Toplam Sert Kayaç Kazı Miktarı:
Aylık Üretim Miktarı:
Günlük Üretim Miktarı:
Saatlik Üretim Miktarı:
ÇalıĢma Süreleri:
Malzeme Yoğunluğu:
12.424 m3
= 33.793,3 ton
3
4.141,3 m
= 11.264,3 ton
165,6 m3
= 450,4 ton
3
20,7 m
= 56,3 ton
3 Ay, Ay/25 gün, Gün/8 saat
2,72 ton/m3 (Ortalama sert kayaç yoğunluğu)
Söz konusu tünel kazısında 1 m ilerleme ile 47,78 m3 malzeme ortaya çıkacak olup, bir
patlatma ile 1,7-1,8 m ilerleme sağlanacaktır. Bu kapsamda ortalama bir patlatmada 83 m3
malzeme, çıkarılmıĢ olacaktır. Proje alanında bir günde 2 patlatma yapılacak olup tünel
içerisinde günde 3,45-3,50 m ilerleme sağlanacaktır. Böylece yaklaĢık 165 m3 malzeme bir
günde sökülmüĢ olacaktır. Tünelden çıkarılan 12.424 m3 lük kazı, baraj üniteleri kapsamında
inĢaa edilecek olan memba ve mansap batardolaru toplam kaya dolgu ihtiyacı olan 70.764 m 3
lük ihtiyacın bir kısmını karĢılamak üzere söz konusu batardo alanlarında dolgu olarak
kullanılacaktır.
Birim Tüketimler;
Dinamit: 2,5 kg/m3
Kapsül: 1,5 adet/m3
Fitil: 1,00 m/m3
Tünel Kazısı Ġçin Toplam Patlayıcı Madde Ġhtiyaçları;
Dinamit: 31.060 kg.
Fitil: 12.424 m.
Tablo V.1.10. 6. ĠletimTüneli-1‟de Yapılacak Olan Patlatma Tasarımında Bir Atımda kullanılacak Delik
Sayısı ve KartuĢ Miktarları
Numara
1
2
3
4
5
6
Delikler
Delik Sayısı
Ön Çektirme
5
Taban Delikleri
6
Çektirme Delikleri
6
Ön Tarama Delikleri
9
Tarama Delikleri
7
Tavan Göbek Delikleri
9
Toplam
42 Adet
KartuĢ Adet
5
6
6
9
7
9
Deliklerin Boyu
2,0 m
2,1 m
2,1 m
2,1 m
2,1 m
2,1 m
Her bir atımda alınacak malzeme miktarı 83 m3 olup Derivasyon Tünelinden
çıkartılacak olan 12.424 m3 malzeme için 12.424 m3 / 83 m3 = 150 adet patlatma yapılacaktır.
Bir günde 2 patlatma yapılacağından bir günde kullanılacak patlayıcı miktarı yaklaĢık 415 kg
olacaktır.
Derivasyon Tüneli güzergâhı içerisinde her bir patlatma ile 83 m3 hafriyat çıkarılması
planlanmıĢ ve bir atımda 42 delik açılacağı öngörülmüĢtür. Derivasyon Tüneli için belirlenen
inĢaat süresi olan 3 ay içerisinde toplamda 150 kez patlatma yapılacağı öngörülmektedir. Bu
sebeple bu ünitenin inĢaat safhasında derivasyon tüneli yapımında yaklaĢık olarak günde iki
defa patlatma yapılacağı öngörülmektedir.
128
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Yapılacak patlatma faaliyeti için Çevre ve ġehircilik Bakanlığı Çevresel Etki
Değerlendirmesi Ġzin ve Denetim Genel Müdürlüğü tarafından belirlenen patlatma
değerlendirme raporunun B bölümünü içeren patlatmaya iliĢkin bilgiler aĢağıda verilmiĢtir.
Tablo V.1.10. 7. Derivasyon Tünelindeki Patlatma Bilgileri
Mevcut
durum
Parametreler
Formasyon
Kayaç Yoğunluğu
Yıllık ÇalıĢma Süreleri
Yıllık Üretim Miktarı
Aylık Üretim Miktarı
Aylık Üretim Miktarı
Günlük Üretim Miktarı
Günlük Üretim Miktarı
Kaç Günde Bir Patlatma Yapacağı
Aylık Patlatma Sayısı
Yıllık Patlatma Sayısı (3 Ay için)
Delik Paterni
Delik Çapı
Delik Eğimi
Basamak Boyu
Dip Delgi
Delik Boyu
Sıkılama Boyu
Yük Mesafesi
Delikler Arası Mesafe
Bir delikteki yüzey/delik içi gecikme süreleri
Sıralar Arası Gecikme Süresi
Bir Delikten Elde Edilen Teorik Hacim
Bir Delikten Elde Edilen Teorik Hacim
Bir Deliğe Doldurulan Patlayıcı Madde Miktarları
Ana ġarj (ANFO) Miktarı
Yemleyici (Dinamit) Miktarı
Elektriksiz Kapsül Miktarı
Bir delikteki toplam patlayıcı madde miktarı
Birim Tüketimler
ANFO
Yemleyici (Dinamit)
Elektriksiz Kapsül
Elektrikli Kapsül
Sıralar Arası Gecikme Kapsülü
Fitil (sadece ön kesme uygulamaları için)
Delgi
Bir Atımdaki Tüketimler
Bir atımdaki üretim
ANFO
Dinamit
Elektriksiz Kapsül
Elektrikli Kapsül
Sıralar Arası Gecikme Kapsülü
Fitil (sadece ön kesme uygulamaları için)
Bir Atımdaki Delinmesi Gereken Delik Sayısı
Delik Sayısı
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
129
Talep edilen
Birim
2,72
3 Ay
33.793,3
11.264,3
4.141,3
450,4
165,6
Günde 2 defa
50
150
kg/m3
gün/yıl
ton/yıl
ton/ay
m³/ay
ton/gün
m³/gün
gün
adet
adet
54
90
2-2,1
30- 45
30- 45
-
mm
o
m
m
m
m
m
m
ms
ms
m3
ton
1,97
2
2
kg
kg
adet
kg
:
:
:
:
:
:
:
2,5
0,024
0,50
0,50
1
1
kg/m3
kg/m3
ad/m3
ad/m3
ad/m3
m/m3
m/m3
:
:
:
:
:
:
:
83
207,5
42
2
2
83
m³/atım
kg/atım
kg/atım
adet/atım
adet/atım
adet/atım
m/atım
:
42
adet/atım
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Mevcut
durum
Parametreler
Formasyon
Projenin Toplam Patlayıcı Madde Miktarları
ANFO
Dinamit (3 Ay Ġçin)
Elektriksiz Kapsül (3 Ay Ġçin)
Elektrikli Kapsül (3 Ay Ġçin)
Sıralar Arası Gecikme Kapsülü (3 Ay Ġçin)
Fitil sadece Ön kesme uygulamaları için (3 Ay için)
Talep edilen
Birim
:
:
:
:
:
:
:
31.060
6.300
150
12.424
kg/yıl
kg/yıl
adet/yıl
adet/yıl
adet/yıl
m/yıl
Enerji Tüneli 1 Kazı Faaliyetleri:
DilektaĢı Barajı rezervuarından alınan suları santral yerine iletmek amacıyla inĢa
edilecek olan 6.200 m uzunluğundaki yaklaĢım tünelleri, 3,50 m çapında olacak Ģekilde
nelirlenmiĢtir. Tünel betonarme kaplamalı olup ortalama et kalınlığı 35 cm‟dir. Dairesel
kesite sahip enerji tünelinin eğimi 0,002 ve tünel proje debisi ise 32,42 m3/s‟dir.
Enerji Tüneli 1 ve söz konusu tünel kapsamında açılacak olan yaklaĢım tünelleri kazısı,
tünel giriĢinden ve tünel çıkıĢından olmak üzere iki aynadan, her aynada günde iki defa olmak
üzere günde toplam 4 kez patlatma ile yapılacaktır.
Söz konusu kazı iĢlemleri sonucu yaklaĢık 90.036 m3 sert kaya kazısı yapılması
gerçekleĢtirilecektir. 90.036 m3‟lük sert kayaç yeraltı patlatma tekniği ile kazılacaktır. Söz
konusu tünelin inĢaat süresi gir. çık. yapılması aĢamasıda dahil 18 ay olarak planlanmıĢtır.
Kazısı yapılacak olan Enerji Tüneli 1 ve yaklaĢım tünelleri ile ilgili parametreler Ģu Ģekilde
verilmiĢtir;
Tünel Tipi:
Tünel Ġç Çapı:
Tünel Boyu:
Tünel Kazısı:
Dairesel, beton kaplama
3,5 m
6.200 m
90.036m3
Enerji Tüneli-1 de yapılacak olan sert kaya kazısının yeraltı patlatma tekniği ile
kazılması iĢlemi 18 aylık sürede yani 1,5 yılda tamamlanacaktır.
Toplam Sert Kayaç Kazı Miktarı:
Aylık Üretim Miktarı:
Günlük Üretim Miktarı:
Saatlik Üretim Miktarı:
ÇalıĢma Süreleri:
Malzeme Yoğunluğu:
90.036 m3
= 244.898 ton
5.002 m3
= 13.605,4 ton
3
200 m
= 544 ton
25 m3
= 68 ton
18 Ay, Ay/25 gün, Gün/8 saat
2,72 ton/m3 (Ortalama sert kayaç yoğunluğu)
Enerji Tüneli-1‟deki yeraltı patlatma tekniği ile günde ortalama 13,7 m ilerleme
sağlanacak olup tünel aynalarındaki 1 adet patlatmada yaklaĢık 51 m3 kazı çıkarılacaktır.
YaklaĢım tüneli-2‟den çıkarılan kazı, baraj üniteleri kapsamında inĢa edilecek olan memba ve
mansap batardolaru toplam kaya dolgu ihtiyacı olan 70.764 m3 lük ihtiyacın bir kısmını
karĢılamak üzere söz konusu batardo alanlarında dolgu olarak kullanılacaktır. YaklaĢım tüneli
1 den çıkarılacak olan kazı ise 1 nolu kazı fazlası malzeme alanında depo edilecektir.
130
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Söz konusu tünel kazısında 1 m ilerleme ile 14,5 m3 malzeme ortaya çıkacak olup, bir
patlatma ile 13,7 m ilerleme sağlanacaktır. Bu kapsamda ortalama bir patlatmada 51 m 3
malzeme, çıkarılmıĢ olacaktır. Proje alanında bir günde 4 patlatma yapılacak olup tünel
içerisinde günde 13,7 m ilerleme sağlanacaktır. Böylece yaklaĢık 200 m3 malzeme bir günde
sökülmüĢ olacaktır.
Birim Tüketimler;
Dinamit: 2,5 kg/m3
Kapsül: 1,5 adet/m3
Fitil: 1,00 m/m3
Tünel Kazısı Ġçin Toplam Patlayıcı Madde Ġhtiyaçları;
Dinamit: 225.090 kg.
Fitil: 135.054 m.
Tablo V.1.10. 8. ĠletimTüneli-1‟de Yapılacak Olan Patlatma Tasarımında Bir Atımda Kullanılacak Delik
Sayısı ve KartuĢ Miktarları
Numara
1
2
3
4
5
6
Delikler
Delik Sayısı
Ön Çektirme
4
Taban Delikleri
5
Çektirme Delikleri
5
Ön Tarama Delikleri
8
Tarama Delikleri
5
Tavan Göbek Delikleri
6
Toplam
33 Adet
KartuĢ Adet
4
5
5
8
5
6
Deliklerin Boyu
3,6 m
3,5 m
3,5 m
3,5 m
3,5 m
3,5 m
Her bir atımda alınacak malzeme miktarı 51 m3 olup Ġletim Tünelinden çıkartılacak olan
90.036 m3 malzeme için 90.036 m3 / 51 m3 = 1.765 adet patlatma yapılacaktır. Bir günde 4
patlatma yapılacağından bir günde kullanılacak patlayıcı miktarı yaklaĢık 500 kg olacaktır.
Ġletim Tüneli-1 güzergâhı içerisinde her bir patlatma ile 51 m3 hafriyat çıkarılması
planlanmıĢ ve bir atımda 33 delik açılacağı öngörülmüĢtür. Derivasyon Tüneli için belirlenen
inĢaat süresi olan 18 ay içerisinde toplamda 1.765 kez patlatma yapılacağı öngörülmektedir.
Bu sebeple bu ünitenin inĢaat safhasında derivasyon tüneli yapımında yaklaĢık olarak günde
dört defa patlatma yapılacağı öngörülmektedir.
Yapılacak patlatma faaliyeti için Çevre ve ġehircilik Bakanlığı Çevresel Etki
Değerlendirmesi Ġzin ve Denetim Genel Müdürlüğü tarafından belirlenen patlatma
değerlendirme raporunun B bölümünü içeren patlatmaya iliĢkin bilgiler aĢağıda verilmiĢtir.
Tablo V.1.10. 9. Ġletim Tüneli-1 Patlatma Bilgileri
Mevcut
durum
Parametreler
Formasyon
Kayaç Yoğunluğu
Yıllık ÇalıĢma Süreleri
Yıllık Üretim Miktarı
Aylık Üretim Miktarı
Aylık Üretim Miktarı
:
:
:
:
:
:
131
Talep edilen
Birim
2,72
18 Ay
244.898
13.605
5.002
kg/m3
gün/yıl
ton/yıl
ton/ay
m³/ay
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Mevcut
durum
Parametreler
Formasyon
:
Günlük Üretim Miktarı
:
Günlük Üretim Miktarı
:
Kaç Günde Bir Patlatma Yapacağı
:
Aylık Patlatma Sayısı
:
Yıllık Patlatma Sayısı (18 Ay için)
:
Delik Paterni
:
Delik Çapı
:
Delik Eğimi
:
Basamak Boyu
:
Dip Delgi
:
Delik Boyu
:
Sıkılama Boyu
:
Yük Mesafesi
:
Delikler Arası Mesafe
:
Bir delikteki yüzey/delik içi gecikme süreleri
:
Sıralar Arası Gecikme Süresi
:
Bir Delikten Elde Edilen Teorik Hacim
:
Bir Delikten Elde Edilen Teorik Hacim
:
Bir Deliğe Doldurulan Patlayıcı Madde Miktarları
Ana ġarj (ANFO) Miktarı
:
Yemleyici (Dinamit) Miktarı
:
Elektriksiz Kapsül Miktarı
:
Bir delikteki toplam patlayıcı madde miktarı
:
Birim Tüketimler
ANFO
:
Yemleyici (Dinamit)
:
Elektriksiz Kapsül
:
Elektrikli Kapsül
:
Sıralar Arası Gecikme Kapsülü
:
Fitil (sadece ön kesme uygulamaları için)
:
Delgi
:
Bir Atımdaki Tüketimler
Bir atımdaki üretim
:
ANFO
:
Dinamit
:
Elektriksiz Kapsül
:
Elektrikli Kapsül
:
Sıralar Arası Gecikme Kapsülü
:
Fitil (sadece ön kesme uygulamaları için)
:
Bir Atımdaki Delinmesi Gereken Delik Sayısı
Delik Sayısı
:
Projenin Toplam Patlayıcı Madde Miktarları
ANFO
:
Dinamit (18 Ay Ġçin)
:
Elektriksiz Kapsül (18 Ay Ġçin)
:
Elektrikli Kapsül (18 Ay Ġçin)
:
Sıralar Arası Gecikme Kapsülü (18 Ay Ġçin)
:
Fitil sadece Ön kesme uygulamaları için (18 Ay için)
:
132
Talep edilen
Birim
544
200
Günde 4 defa
100
1.765
ton/gün
m³/gün
gün
adet
adet
54
90
3,5-3,6
30- 45
30- 45
-
mm
o
m
m
m
m
m
m
ms
ms
m3
ton
3,86
2
3,86
kg
kg
adet
kg
2,5
0,024
0,64
0,64
0,66
0,44
kg/m3
kg/m3
ad/m3
ad/m3
ad/m3
m/m3
m/m3
51
127,5
33
2
2
76,5
m³/atım
kg/atım
kg/atım
adet/atım
adet/atım
adet/atım
m/atım
33
adet/atım
225.090
58.245
1765
135.054
kg/yıl
kg/yıl
adet/yıl
adet/yıl
adet/yıl
m/yıl
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Enerji Tüneli-2 Kazı Faaliyetleri:
5.055 m uzunluğunda açılacak olan enerji tüneli DilektaĢı-2 Regülatörü rezervuarından
alınan suları santral yerine iletmek amacıyla inĢa edilecektir. Tünel çapı 3,80 m olarak
belirlenmiĢ olup betonarme kaplamalı Ģeklinde et kalınlığı 38 cm olacaktır. Dairesel kesite
sahip enerji tünelinin eğimi 0,0056 olup proje debisi ise 45,86 m3/s‟dir.
Enerji tüneli-2 kazısı, tünel giriĢinden ve tünel çıkıĢından olmak üzere iki aynadan,
yaklaĢım tünellerindeki patlatmalarda olduğu gibi, her aynada günde dört defa olmak üzere
günde toplam 8 kez patlatma ile yapılacaktır.
Söz konusu kazı iĢlemleri sonucu yaklaĢık 81.113 m3 sert kaya kazısı yapılması
gerçekleĢtirilecektir. 81.113 m3‟lük sert kayaç yeraltı patlatma tekniği ile kazılacaktır. Söz
konusu tünelin inĢaat süresi gir. çık. yapılması aĢamasıda dahil 12 ay olarak planlanmıĢtır.
Kazısı yapılacak olan Enerji Tüneli ile ilgili parametreler Ģu Ģekilde verilmiĢtir.
Tünel Tipi:
Tünel Ġç Çapı:
Tünel Boyu:
Tünel Kazısı:
Dairesel, beton kaplama
3,8 m
5.055 m
81.113 m3
Derivasyon tünelinde yapılacak olan sert kaya kazısının yeraltı patlatma tekniği ile
kazılması iĢlemi 12 aylık sürede yani toplamda 1 yılda tamamlanacaktır.
Toplam Sert Kayaç Kazı Miktarı:
Aylık Üretim Miktarı:
Günlük Üretim Miktarı:
Saatlik Üretim Miktarı:
ÇalıĢma Süreleri:
Malzeme Yoğunluğu:
81.113 m3
= 220.627 ton
3
6.759,42 m
= 18.385 ton
270,38 m3
= 735,4 ton
3
33,8 m
= 92 ton
1 Yıl, Yıl/12ay, Ay/25 gün, Gün/8 saat
2,72 ton/m3 (Ortalama sert kayaç yoğunluğu)
Derivasyon tünelindeki yeraltı patlatma tekniği ile günde ortalama 17 m ilerleme
sağlanacak olup tünel aynalarındaki 1 adet patlatmada yaklaĢık 67,6 m3 kazı çıkarılacaktır.
Tünelden çıkarılan 81.113 m3 lük kazının 2/3 kısmı olan 54.076 m3‟lük miktarı 3 nolu kazı
fazlası depolama alanına, geri kalan 27.037 m3‟lük kısmı ise 4 nolu kazı fazlası depolama
alanında geçici olarak depo edilecektir.
Birim Tüketimler;
Dinamit : 2,5 kg/m3
Kapsül : 1,5 adet/m3
Fitil
: 1,00 m/m3
Tünel Kazısı Ġçin Toplam Patlayıcı Madde Ġhtiyaçları;
Dinamit: 202.782 kg.
Fitil: 121.669 m.
133
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Tablo V.1.10. 10. Ġletim Tüneli-1‟de Yapılacak Olan Patlatma Tasarımında Bir Atımda Kullanılacak
Delik Sayısı ve KartuĢ Miktarları
Numara
1
2
3
4
5
6
Ön Çektirme
Taban Delikleri
Çektirme Delikleri
Ön Tarama Delikleri
Tarama Delikleri
Tavan Göbek Delikleri
Toplam
Delik Sayısı KartuĢ Adet
3
3
4
4
5
5
6
6
4
4
6
6
28 Adet
Deliklerin Boyu
2,20 m
2,10 m
2,10 m
2,10 m
2,10 m
2,10 m
Her bir atımda alınacak malzeme miktarı 33,6 m3 olup Ġletim Tünelinden çıkartılacak
olan 81.113 m3 malzeme için 81.113 m3 / 33,6 m3 = 2.414 adet patlatma yapılacaktır. Bir
günde 8 patlatma yapılacağından bir günde kullanılacak patlayıcı miktarı yaklaĢık 675 kg
olacaktır.
Ġletim Tüneli-2 güzergâhı içerisinde her bir patlatma ile 33,6 m3 hafriyat çıkarılması
planlanmıĢ ve bir atımda 28 delik açılacağı öngörülmüĢtür. Derivasyon Tüneli için belirlenen
inĢaat süresi olan 12 ay içerisinde toplamda 2.414 kez patlatma yapılacağı öngörülmektedir.
Bu sebeple bu ünitenin inĢaat safhasında derivasyon tüneli yapımında yaklaĢık olarak günde
dört defa patlatma yapılacağı öngörülmektedir.
Yapılacak patlatma faaliyeti için Çevre ve ġehircilik Bakanlığı Çevresel Etki
Değerlendirmesi Ġzin ve Denetim Genel Müdürlüğü tarafından belirlenen patlatma
değerlendirme raporunun B bölümünü içeren patlatmaya iliĢkin bilgiler aĢağıda verilmiĢtir.
Tablo V.1.10. 11. Ġletim Tüneli-1 Patlatma Bilgileri
Mevcut
durum
Parametreler
Formasyon
Kayaç Yoğunluğu
Yıllık ÇalıĢma Süreleri
Yıllık Üretim Miktarı
Aylık Üretim Miktarı
Aylık Üretim Miktarı
Günlük Üretim Miktarı
Günlük Üretim Miktarı
Kaç Günde Bir Patlatma Yapacağı
Aylık Patlatma Sayısı
Yıllık Patlatma Sayısı (18 Ay için)
Delik Paterni
Delik Çapı
Delik Eğimi
Basamak Boyu
Dip Delgi
Delik Boyu
Sıkılama Boyu
Yük Mesafesi
Delikler Arası Mesafe
Bir delikteki yüzey/delik içi gecikme süreleri
Sıralar Arası Gecikme Süresi
Bir Delikten Elde Edilen Teorik Hacim
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
134
Talep edilen
Birim
2,72
12 Ay
220.627
18.385
6.759
735,4
270,38
Günde 8 defa
200
2.414
kg/m3
gün/yıl
ton/yıl
ton/ay
m³/ay
ton/gün
m³/gün
gün
adet
adet
54
90
2,2-2,1
30- 45
30- 45
-
mm
o
m
m
m
m
m
m
ms
ms
m3
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Mevcut
durum
Parametreler
Formasyon
Bir Delikten Elde Edilen Teorik Hacim
Bir Deliğe Doldurulan Patlayıcı Madde Miktarları
Ana ġarj (ANFO) Miktarı
Yemleyici (Dinamit) Miktarı
Elektriksiz Kapsül Miktarı
Bir delikteki toplam patlayıcı madde miktarı
Birim Tüketimler
ANFO
Yemleyici (Dinamit)
Elektriksiz Kapsül
Elektrikli Kapsül
Sıralar Arası Gecikme Kapsülü
Fitil (sadece ön kesme uygulamaları için)
Delgi
Bir Atımdaki Tüketimler
Bir atımdaki üretim
ANFO
Dinamit
Elektriksiz Kapsül
Elektrikli Kapsül
Sıralar Arası Gecikme Kapsülü
Fitil (sadece ön kesme uygulamaları için)
Bir Atımdaki Delinmesi Gereken Delik Sayısı
Delik Sayısı
Projenin Toplam Patlayıcı Madde Miktarları
ANFO
Dinamit (12 Ay Ġçin)
Elektriksiz Kapsül (12 Ay Ġçin)
Elektrikli Kapsül (12 Ay Ġçin)
Sıralar Arası Gecikme Kapsülü (12 Ay Ġçin)
Fitil sadece Ön kesme uygulamaları için (12 Ay için)
Talep edilen
Birim
:
:
-
ton
:
:
:
:
3
2
3
kg
kg
adet
kg
:
:
:
:
:
:
:
2,5
0,059
0,83
0,059
1,5
0,44
kg/m3
kg/m3
ad/m3
ad/m3
ad/m3
m/m3
m/m3
:
:
:
:
:
:
:
33,7
84,25
28
2
2
42
m³/atım
kg/atım
kg/atım
adet/atım
adet/atım
adet/atım
m/atım
:
28
adet/atım
:
:
:
:
:
:
202.782
67.592
2414
121.669
kg/yıl
kg/yıl
adet/yıl
adet/yıl
adet/yıl
m/yıl
V.1.11. Malzeme ocaklarında üretim miktarlarının çalıĢma süreleri (gün-ay-yıl),
nakliye güzergahları, ulaĢım altyapısı planı, altyapının inĢası ile ilgili iĢlemler, Ocak
alanının çevresinde yer alan en yakın yerleĢim birimleri, ocak alanına ait imalat haritası
ve kesiti, yakın çevresini de gösteren vaziyet planı, kullanılacak makine ekipmanları,
Proje kapsamında yapı yerlerinde ihtiyaç duyulan malzeme için ocak açılmayacaktır.
Ġhtiyaç duyulan kaya, kum-çakıl, kil vb. malzemeler dıĢarıdan satın alma yoluyla temin
edilecektir.
Proje kapsamında ihtiyaç duyulan kaya malzeme için baraj gövdesine yaklaĢık 2.025 m
mesafede bulunan Sezgi Dan. Tasarım ĠnĢ. Müh. San. ve Tic. Ltd. ġti.‟ye ait ER 3159703
nolu saha ile baraj gövdesine yaklaĢık 960 m mesafede bulunan Bar-TaĢ ĠnĢ. Petrol Gıda Tur.
San. Tic. ve Paz. Ltd. ġti.‟ye ait ER 3202794 nolu çalıĢan alternatif sahalar da mevcuttur.
135
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
V.1.12. Kırma-eleme tesisinin kurulacağı alanın, teknolojisi, üretim miktarlarının
çalıĢma süreleri (gün-ay-yıl), ulaĢım altyapısı planı, altyapının inĢası ile ilgili iĢlemler,
alanın koordinatları, kapladığı alan büyüklüğü, tesis kapasitesi, tesis alanı çevresinde
yer alan en yakın yerleĢim birimleri, (toz gürültü v.s alınacak önlemler), tesis iĢ Ģeması,
tesis alanının mevcut kullanımı ve mülkiyeti, tesis alanının 1/25.000 ölçekli haritada
gösterilmesi, kullanılacak makine ekipmanları,
Proje kapsamında Kırma-ElemeTesisi kurulmayacaktır. Gerekli olan malzeme dıĢarıdan
satın alma yoluyla temin edilecektir.
Proje kapsamındaki baraj gövdesine yaklaĢık 960 m mesafede bulunan Bar-TaĢ ĠnĢ.
Petrol Gıda Tur. San. Tic. ve Paz. Ltd. ġti.‟ye ait ER 3202794 nolu sahada bulunan çalıĢan
kırma-eleme tesisi de malzeme temini için alternatif olarak değerlendirilebilecektir.
V.1.13. Beton Santralı tesisinin kapasitesi, teknolojisi, üretim miktarlarının
çalıĢma süreleri (gün-ay-yıl), ulaĢım altyapısı planı, altyapının inĢası ile ilgili iĢlemler,
kullanılacak makine ekipmanları,
Projenin inĢaat aĢamasında kurulacak üniteler için gereken hazır beton ihtiyacı dıĢarıdan
satın alma yoluyla temin edilecek olup, proje kapsamında hazır beton santrali
kurulmayacaktır.
V.1.14. Derivasyon (baraj ve regülatör inĢaat alanının kuru tutulabilmesi için
akarsu güzergahının geçici olarak değiĢtirilmesi) amacıyla veya diğer nedenlerle akarsu
havzasında yapılacak her türlü doldurma, kazıklar üzerine inĢaat ve benzeri iĢlemler ile
bunların nerelerde ne kadar alanı kaplayacağı ve kullanılacak malzemeler, araç ve
makineler,
DilektaĢı-1 Barajı inĢaatı süresince kullanılmak üzere memba ve mansap batardoları ile
bir adet derivasyon tüneli inĢa edilecektir. Derivasyon tüneli ve batardolar için 25 yıllık taĢkın
debisini hava paylı, 50 yıllık taĢkın debisini ise hava paysız geçirecek Ģekilde optimizasyon
çalıĢması yapılmıĢtır. Fizibilite raporunda belitilen optimizasyon çalıĢmaları sonucunda nehir
sularının baraj Ģantiyesi mansabına aktarılmasını sağlayacak 7.00 m çapında derivasyon tüneli
ile bu tünel çapına karĢılık gelen 1798.50 m kret kotunda bir memba batordosu yapılması
öngörülmüĢtür. Nehil Çayı sağ sahilinde yer alan derivasyon tüneli, dairesel enkesitli olarak
projelendirilmiĢ olup toplam tünel boyu 260,78 m‟dir. Derivasyon tüneli giriĢ kotu 1.785,00
m, çıkıĢ kotu 1.775 m olarak belirlenmiĢ ve tünel eğimi de 0,037 olarak tespit edilmiĢtir.
Derivasyon tüneli daha sonra bir tıkaç betonu ile kapatılıp dipsavak olarak kullanılacaktır.
Dipsavak sualma yapısı derivasyon tüneli giriĢinden 35,05 m mesafede, 6,00 m iç çapında
olup, 34,50 m yüksekliğindedir. Derivasyon tünelinin 0+189,40 km‟sine yapılacak olan tıkaç
yapısının hemen mansabına kelebek vana konulacak ve sular 2.00 m iç çapındaki cebri boruya
alınacaktır. Toplam 38.00 m uzunluğundaki cebri boru sonunda tesis edilecek olan vana odası
içerisine ise bir Howell-Bunger vana yerleĢtirilmiĢtir.
Memba batardosu, kil çekirdekli kaya dolgu tipinde ve memba Ģevi 2.0(Y):1(D),
mansap Ģevi ise 1.6(Y):1(D) olacak Ģekilde inĢa edilecektir. Memba yüzü riprap kaplanarak
korunacaktır. Memba batardosunun altındaki alüvyon tabakasında ise sızdırmazlığı sağlamak
için 10 m jet grouting yapılması öngörülmüĢtür. Kret uzunluğu 152,45 m olan memba
batardosunun talvegden yüksekliği 17,50 m‟dir.
136
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Mansap batardosu ise kaya dolgu tipinde ve baraj gövdesi mansabında 1.774,00 m
talveg kotunda olacak Ģekilde inĢa edilecektir. Memba Ģev eğimi 2.0(Y):1(D) ve mansap Ģev
eğimi ise 2.5(Y):1(D) olacaktır. Mansap batardosu kret kotu 1.779,00 m, kret uzunluğu ise
81,30 m‟dir.
Proje yaklaĢık olarak ~ 4 yıl gibi bir inĢaat süresine sahiptir. ĠnĢa süresince yapılacak
olan derivasyon 25 ve 50 yıllık taĢkın debileri göz önüne alınarak planlanacaktır. Derivasyon
yapısının kapasitesi 492,8 m3/s debiyi geçirecek kadar olacaktır.
Derivasyon Tüneli Yeri:
Tipi
Tünel Kapasitesi (Q50):
Tünel Ġç Çapı:
Kaplama (Et) Kalınlığı:
Tünel GiriĢ Kotu:
Tünel ÇıkıĢ Kotu:
Tünel Eğimi:
Tünel Boyu:
Sol sahilde
Dairesel, betonarme kaplaması
492,8 m3/s
7m
0,35 m
1.785 m
1.775 m
0,0328 m
260 m
Baraj gövdesi ünitelerinde ve derivasyon tüneli yapımında yapılacak kazı çalıĢmaları
esnasında 6 adet Kamyon, 3 adet Ekskavatör, 3 adet Yükleyici, 1 adet silindir, 1adet arazöz, 3
adet transmikser ve 1 adet rock drill (Tünel delik delici) çalıĢacaktır.
Kazı ve temel atma çalıĢmaları esnasında derenin etkilenmemesi için dere içerisinde
bulunan kayalar ile çalıĢma alanı çevresinde tahkimat yapılacaktır. Söz konusu tahkimatın
yapılması ile baraj gövde yeri temel kazısı çalıĢmalarının dere akıĢından etkilenmemesi
sağlanacak olup kazı faaliyeti sonucu oluĢacak bulanıklık vb. etkilerin de dere üzerinde
etkisinin azaltılması sağlanacaktır.
V.1.15. Olabilecek heyelanlara karĢı alınacak önlemler,
DilektaĢı-1 Barajı 1.775 m talveg kotunda olup, temel kayasını Mordağ Metamorfitleri
oluĢturur Mordağ Metamorfitleri baraj yerinde daha çok metaofiyolitlerle temsil edilir. Baraj
yerinde allüvyon en fazla 10 m civarında tahmin edilmektedir.
Baraj yeri ile göl alanının tamamında hakim olan metamorfitler genelde dayanımlı ve
duraylıdır.
YaklaĢım tüneli tüneli sol sahilde projelendirilmiĢtir. Tünel güzergahında ana kayayı
Mordağ Metamorfitleri ve Yüksekova KarmaĢığı oluĢturur. Enerji tünelinin tamamına yakın
kısmı ofiyolit melanj özelliğindeki Yüksekova KarmaĢığından geçmektedir. Bu birimin üst
kesiminde, geniĢ bir alanda, kalınlığı 60 m civarında olan akma yapısı-heyelan oluĢumu yer
almaktadır. Tünel güzergâhındaki bu kritik kesimler araĢtırılıp ve gerekli önlemler alınacaktır
DilektaĢı-1 HES, 1710 m kuyruksuyu kotunda yer almakta olup, cebri boru güzergâhı
ile birlikte Yüksekova KarmaĢığı üzerinde bulunmaktadır. Yüksekova KarmaĢığı ofiyolit
topluluğu kayaçlardan oluĢur. Ana kayada temel olma yönünden bir problem
bulunmamaktadır.
137
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
DilektaĢı-2 Regülatörü 1.685 m talveg kotunda olup, temel kayasını Yüksekova
KarmaĢığı‟na ait ofiyolit topluluğu kayaçlar oluĢturur.
Regülatör yerinde ana kaya üzerinde 7-8 m kalınlıkta tahmin edilen ve geçirimli olan
alüvyon yer almakta olup, kazı ile kaldırılacaktır. Ana kayada geçirimlilik, taĢıma gücü ve
duraylılık yönünden problem bulunmamaktadır.
Enerji tüneli tüneli sol sahilde, dairesel kesitli, 3.5 m çapında ve 5.055 m boyunda
projelendirilmiĢtir. Tünel güzergahında ana kayayı Mordağ Metamorfitleri, Yüksekova
KarmaĢığı, Hakkari KarmaĢığını oluĢturan Durankaya KarıĢığı ve UrĢe KarıĢığı oluĢturur.
Enerji tüneli güzergahında geçilecek birimler Bieniawski‟ye göre genel olarak orta kaya
sınıfında, özellikle ayrıĢmanın yoğun kesimleri ile ezilme zonlarında ise zayıf kaya sınıfında
olduğu tahmin edilmektedir.
Santral yeri 1.435 m talveg kotunda yer almakta olup, UrĢe KarıĢığı üzerinde
bulunmaktadır. Ana kaya sert, sağlam, dayanımlı olup, temel olma yönünden bir problem
yaratmayacaktır. Santral yeri kazı Ģevleri 3 düĢey / 1 yatay yapılabilecektir.
V.1.16. Arazinin hazırlanması ve inĢaat alanı için gerekli arazinin temin edilmesi
amacıyla elden çıkarılacak tarım alanlarının büyüklüğü, bunların arazi kullanım
kabiliyetleri ve tarım ürün türleri, tarım arazilerinin tarım dıĢı amaçla kullanımı ile
ilgili bilgiler, mera alanları, projenin 1380 sayılı Su ürünleri Kanunu kapsamında
değerlendirilmesi,
Proje alanında arazinin dağlık ve dik yamaçlı olmasından dolayı tarıma elveriĢli arazi
miktarı oldukça sınırlıdır. Proje kapsamında bulunan iletim hatları tünel olarak tasarlandığı
için, bu üniteler için yüzeysel arazi kullanımı söz konusu değildir.
Proje kapsamındaki tarım arazilerinin vasıfları kamulaĢtırma sırasında belirlenecektir.
Projenin uygulama aĢamasından önce proje alanı içerisinde yer alan tarım arazileri için 5403
sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanım Kanunu‟nun 12. Maddesi gereğince; arazi
bozulmaları ve toprak kayıplarını önlemek için yerine göre sekileme, çevirme, koruma duvarı,
bitkilendirme, arıtma, drenaj, inĢaat ve kültürel vs. tedbirler ile çevre arazilere zarar
vermeyecek önlemleri içeren Toprak Koruma Projesi yapılacak, 5403 sayılı Toprak Koruma
ve Arazi Kullanım Kanunu‟nun 21. maddesi (a) bendi gereğince yasal izinler alınacak ve bu
izinlerin alınması süreci içerisinde proje alanında herhangi bir tarım dıĢı faaliyette
bulunulmayacaktır.
Proje kapsamındaki mera vasıflı araziler için, 28.02.1998 tarih 23272 sayılı Resmi
Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe giren 4342 sayılı Mera Kanunu‟na uygun hareket edilecek,
mera ve mera olabilecek nitelikteki alanlar için Mera Kanunu‟nun 14. Maddesi‟ne göre tahsis
amacı değiĢikliği talebinde bulunulacaktır.
1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu;
-Madde 7 gereğince; Nehil çayına herhangi bir müdahalede bulunulmayacak olup, dere
yatağı kesinlikle doldurulmayacak, kurutulmayacak, kısmen veya tamamen Ģekli
değiĢtirilmeyecek, bu alandan kum, çakıl, taĢ çıkarılmayacak, çaya taĢ, toprak, moloz ve
benzeri maddeler dökülmeyecektir.
138
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
-Madde 9 gereğince; Nehil çayında mevcut su ürünlerinin yaĢama, üreme, muhafaza ve
istihsalini zarardan koruyacak tedbirler alınacaktır.
-Madde 20 “Su ürünleri veya bunları istihlak edenlerin veya kullananların sağlığına
veyahut istihsal vasıtalarına malzeme, teçhizat, alet ve edevata zarar veren maddelerin
içsulara ve denizlerdeki istihsal yerlerine veya civarlarına dökülmesi veya döküleceği Ģekilde
tesisat yapılması yasaktır” hükmü gereğince faaliyetten kaynaklanabilecek zararlı maddeler
Nehil çayına ulaĢması engellenecektir.
-Madde 22 “Mülga Tarım Orman ve KöyiĢleri Bakanlığının müsaadesi alınmadan
akarsularda su ürünlerinin geçmesine veya yetiĢmesine engel olacak Ģekilde ağlar kurulması,
bent, çit ve benzeri engeller yapılması yasaktır. Akarsular üzerinde kurulmuĢ ve kurulacak
olan baraj ve regülatör gibi tesislerde su ürünlerinin geçmesine mahsus balık geçidi veya
asansörlerin yapılması ve bunların devamlı olarak iĢler durumda bulundurulması mecburidir.”
hükmü gereğince, su ürünlerinin geçmesine mahsus balık geçidi vb. (balık asansörü) yapı ve
tesisler yapılacak olup, balık geçidi planı yapılırken bölge balıklarının biyolojik ve ekolojik
özelliklerinin dikkate alınarak FAO‟nun ve DSĠ‟nin öngördüğü koĢulları taĢır ve DSĠ‟nin
onaylayacağı teknik özelliklere uygun olarak düzenlenecektir. Balıkların geçide
yönlendirilmesi, basamaklar arasındaki mesafe ve genel eğimleri açısından yönlendirici ve
uygun özelliklere sahip olacak, balık merdivenlerinin derinliği ve basamakların alt ve üst
kesimlerindeki geçiĢ deliklerinin büyüklükleri ve konumlarına da dikkat edilecektir.
Proje süresince yapılacak çalıĢmalar kapsamında, su ortamındaki canlıların projenin
olası zararlarından korunması için 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu ve ilgili yönetmelikleri
uyarınca gerekli önlemler alınacaktır.
V.1.17. Arazinin hazırlanması ve inĢaat alanı için gerekli arazinin temini amacıyla
kesilecek ağaçların tür ve sayıları, meĢcere tipi, kapalılığı, kesilecek ağaçların bölgedeki
orman ekosistemi üzerine etkileri, gerekli izinler, görüĢler, projenin ya da bir kısmının
orman alanı dıĢında olması halinde orman alanlarına mesafesi, etkilerin
değerlendirilmesi, alınacak tedbirler,
Söz konusu proje kapsamında Elazığ Orman Bölge Müdürlüğü‟ne baĢvuruda
bulunulmuĢ olup, Orman Bölge Müdürlüğü‟nden temin edilen ÇED Ġnceleme ve
Değerlendirme Formu Ek-10‟da verilmiĢtir.
Projenin ÇED çalıĢmaları tamamlandıktan sonra inĢaat aĢaması baĢlamadan, T.C.
Orman ve Su ĠĢleri Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü‟nden gerekli izinler alınacaktır. Bu
aĢamada öncelikle arazi araĢtırmaları gerçekleĢtirilecek, haritalar hazırlanacak kesin mülkiyet
durumları belirlenecektir. Projede kullanılacak orman alanı miktarı, kesilecek ağaç miktarı ve
ağaç türleri vs. izin aĢamasında hazırlanacak 1/1.000 ölçekli ağaç röleve planları ile
belirlenecektir.
Proje alanında bozuk baltalık meĢcere tipi mevcut olmakla birlikte (Bkz. Ek-10), bu
alanlarda meĢcere tanıtım tabloları düzenlenirken verilerin tahmini değerlerden alıntılandığı
belirtilmiĢtir (Bkz. Ek-24).
Projenin gerçekleĢtirileceği alan Hakkari ve Yüksekova Serisi olmak üzere iki seriden
oluĢmaktadır. Ek-24‟te verilen tablolar doğrultusunda; Hakkari Serisi‟nde hektar baĢına düĢen
ağaç adedinin 85, hacmin 11,390 m3 olduğu görülmektedir. Yüksekova Serisi için ise kesim
139
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
düzeni tablosundan faydalanılarak hacim 7,5 m3 olarak bulunmuĢ ve bölgenin benzer özellik
göstermesi dolayısıyla orantı kurularak, Yüksekova Serisi‟nde hektar baĢına düĢen ağaç adedi
56 olarak hesaplanmıĢtır.
Hakkari ve Yüksekova Serisi olmak üzere iki seriden oluĢan proje alanı için Hakkari
Serisi ve Yüksekova Serisi‟ne düĢen ağaç adedinin ortalaması alınarak; proje kapsamında
bulunan orman alanlarındaki kesilecek yaklaĢık ağaç sayısı hektar baĢına yaklaĢık 71 adet
alınarak hesaplanmıĢtır. Hacim hesabı yapılırken de aynı yöntem kullanılmıĢ olup, projenin
gerçekleĢtirileceği alanın hacmi 9,445 m3 olarak bulunmuĢtur.
MeĢcere tipleri tanıtım tablosuna göre yapılan hesaplamalar sonucunda proje
kapsamında kesilecek olan yaklaĢık ağaç sayısı 97 olup, değerler Tablo V.1.17.1‟de
veri,lmiĢtir.
Tablo V.1.17. 1. Proje Kapsamındaki Kesilecek Ağaç Saysı ve Orman Alanı
Mesçere Tipi
BBt
Amenajman Planı
Ağaç Sayısı
Hacim
(adet)
(m3)
71
9,445
Alan
(adet/ha)
1,366
Toplam
Proje Kapsamında
Ağaç Sayısı
(Adet)
97
97
Hacim
(m3)
12,62
12,62
Proje kapsamında bulunan orman sayılan alanların iĢletme Ģekli baltalık, meĢcere tipi
ise bozuk baltalık olup, ağaç kesimi ile söz konusu meĢcere tipi ortadan kalkacaktır. Bununla
birlikte proje kapsamında kullanılacak olan orman arazisi yaklaĢık 1,366 ha olarak belirtilmiĢ
olup (Bkz. Ek-10 ÇED Ġnceleme ve Değerlendirme Formu), ağaç kesimi ile oluĢacak etki
sınırlı bir alanda gözlenecektir.
Projenin orman ekosistemi
açıklanmaktadır.
üzerine etkileri
Bölüm
V.1.7‟de detaylı
olarak
Orman alanları dahilinde kamulaĢtırma söz konusu olmayıp, 6831 sayılı Orman
Kanununun 16 ve 17 nci maddeleri gereğince gerekli izinler inĢa öncesinde alınacaktır.
V.1.18. Su temini sistemi planı, nereden temin edileceği, suyun arazinin
hazırlanmasından baĢlayarak ünitelerin açılmasına dek yerine getirilecek iĢlemler
sonucu meydana getirilecek atık suların cins ve miktarları, bertaraf yöntemleri, deĢarj
edileceği ortamlar, bir kroki üzerinde atıksu hatları ile varsa arıtma tesisi yerinin
gösterilmesi, atıksuların biriktirilmesi halinde fosseptik planının Rapora eklenmesi,
(projenin memba ve mansabı dikkate alınarak su kalitesinin ilgili mevzuat kapsamında
bir defaya mahsus çevre iznine esas ölçüm ve değerlendirmesinin yapılması, analiz
sonuçlarının rapora eklenmesi), (alınacak gerekli görüĢler, izinler),
Projenin inĢaat
planlanmaktadır.
aĢamasında baĢlıca su
kullanımı
noktalarının
 Tozumanın önlenmesi amaçlı spreyleme suyu
 Tünelde delme iĢlemi esnasında kullanmak üzere soğutma suyu,
 ÇalıĢanlar için içme-kullanma amaçlı su
140
Ģöyle olması
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Personelin kullanma suyu ihtiyacı, tozumanın önlenmesi için gerekli olan su Nehil Çayı
alüvyonu üzerinde açılacak olan keson kuyudan sağlanacaktır. Personelin günlük içme suyu
hijyenik damacanaları satın alma yolu ile sağlanacaktır.
Kullanım Amaçlarına Göre Su Kullanım Miktarları
 Spreyleme Suyu
ĠnĢaat aĢamasında tozlanmayı önlemek için yapılacak spreyleme çalıĢmalarında
kullanılacak olan su miktarı kesin olarak belirlenememekle birlikte, kazı yapılacak ya da
hafriyat malzemesinin döküleceği alanlarda toprak üst tabaka örtüsünün %10 nemli kalmasını
sağlayacak Ģekilde yeterli miktarda sulama gerçekleĢtirilecektir. Bölgede yağıĢlı ve kar örtülü
günlerin dıĢında uygulanacak bu iĢlem için günlük ortalama 15 m3/gün su tüketiminin olacağı
öngörülmektedir.
Söz konusu tesiste spreyleme suyu olarak kullanılacak olan su Nehil Çayı alüvyonu
üzerinde açılacak olan keson kuyudan sağlanacaktır.
 Soğutma Suyu
ĠnĢaat aĢamasında tünel açma çalıĢmalarında kullanılacak ekipmanın verimli
kullanılabilmesi amacıyla su püskürtülerek soğutma iĢlemi uygulanacaktır. Bu iĢlem için
saniyede ortalama 3 lt suya ihtiyaç duyulmakta olup günlük ortalama 90 m 3 su tüketiminin
gerçekleĢtirileceği öngörülmektedir.
 Personelin İçme – Kullanma Suyu
Proje kapsamında arazinin hazırlanması ve inĢaat aĢamasında toplam 200 kiĢi
çalıĢtırılacaktır. Hesaplamalarda kiĢi baĢına günlük ortalama su tüketimi 150 litre kabul
edilmiĢtir.
Kullanma suyu ihtiyacı = kiĢi x ort. su tüketimi = 200 x 150 = 30.000 lt/gün
Proje kapsamında arazinin hazırlanması ve inĢaat aĢamasında çalıĢacak 200 personelden
kaynaklı su tüketimi toplam 30,00 m3/gün‟dür.
Söz konusu projede çalıĢacak olan personelin günlük içme suyu hijyenik damacanaları
satın alma yolu ile sağlanacaktır.
Atıksu Oluşum Kaynakları
Proje kapsamında arazinin hazırlanması ve inĢaat aĢamasında çalıĢacak personelden
kaynaklı, Beton Santralinde beton üretim iĢlemleri sırasında kullanılan ekipmanlarının
yıkanması sonucunda atıksu oluĢacaktır.
ĠnĢaat aĢamasında oluĢacak atıksuların bertarafında 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı
Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe giren “Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği” ile
25.03.2012 tarih ve 28244 sayılı değiĢikliğiyle birlikte “Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde
DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” hükümlerine titizlikle uyulacaktır.
141
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
 Spreyleme Suyu
Proje kapsamında yapılacak olan iĢlemler esnasında oluĢacak tozun minimize edilmesi
amacı ile yapılacak sulama/spreyleme çalıĢmalarında kullanılan sular buharlaĢacağından
atıksu olarak geri dönüĢü beklenmemektedir.
 Soğutma Suyu
Projenin inĢaat aĢamasında tünel açma çalıĢmalarında uygulanacak makine soğutma
iĢlemi için ortalama 90 m3/gün su tüketimi olacağı öngörülmektedir. Bu suyun tamamının
atıksu olarak geri döneceği kabulüyle, günlük 90 m3 atık soğutma suyu oluĢacaktır. Bu suyun
tünel giriĢ ve çıkıĢına inĢa edilecek çökeltim havuzu ile geri kazanılarak yeniden kullanılması
planlanmaktadır.
Çökeltim havuzunun temsili görünümü ġekil V.1.18.1‟de gösterilmektedir.
ġekil V.1.18. 1. Çökeltim Havuzu ġematik Gösterimi
Ortaya çıkacak olan AKM konsantrasyonu ve bulanıklığı oldukça yüksek atıksu, 4 saat
beklemeli, iki odalı 50 m3 (3 m x 6 m x 3 m), toplamda 100 m3 hacimli çökeltme havuzuna
verilerek içerisindeki katı maddelerin sudan ayrılması sağlanacaktır. Preslemeden çıkan atık
su sisteme (arıtma tesisine) geri verilecektir. Geriye kalan arıtılmıĢ su ise, 31.12.2004 tarih ve
25687 sayılı “Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği”, 25.03.2012 tarihli 28244 sayılı “Su Kirliliği
Kontrolü Yönetmeliğinde DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” hükümleri uyarınca
gerekli deĢarj kriterleri sağlanarak alıcı ortam olan Nehil Çayı‟na deĢarj edilecektir. Bu
kapsamda yönetmelik uyarınca gerekli deĢarj izinleri alınacaktır. SKKY‟de Tablo 9.3‟te
verilen değerler aĢağıda verilmiĢtir.
142
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Tablo V.1.18.1. SKKY Tablo 9.3 Atıksu DeĢarj Sektör: Kömür Hazırlama, ĠĢleme ve Enerji Üretme
Tesisleri (Termik Santraller ve Benzerleri)
Parametre
BĠRĠM
Kimyasal Oksijen Ġhtiyacı (KOĠ)
Askıda Katı Madde (AKM)
Yağ Ve Gres
Toplam Fosfor
Toplam Siyanür (Cn‾)
Sıcaklık
Ph
(mg/L)
(mg/L)
(mg/L)
(mg/L)
(mg/L)
(C)
-
KOMPOZĠT
NUMUNE
2 SAATLĠK
60
150
20
8
6-9
KOMPOZĠT
NUMUNE
24 SAATLĠK
30
100
10
0.5
35
6-9
 Personelin İçme – Kullanma Suyu
ĠnĢaat aĢamasında proje kapsamında ünitelerin inĢasında çalıĢacak toplam 200
personelden kaynaklı evsel nitelikli atıksu oluĢumu söz konusu olacaktır.
Atıksu miktarları ile atıksudan kaynaklanacak kirlilik yükleri aĢağıda hesaplanmıĢtır.
Hesaplamalarda kiĢi baĢına günlük ortalama su tüketimi 150 litre ve kirlilik yükü 54 g BOI
olarak kabul edilmiĢtir.
Kullanma suyu ihtiyacı = kiĢi x ort, su tüketimi = 200 x 150 = 30.000 lt/gün
Toplam kirlilik yükü = kiĢi x ort, kirlilik yükü = 200 x 54 = 10.080 g BOI/gün
Personel tarafından kullanılan suyun %100‟ünün atıksu olarak geri döneceği kabulü ile,
Atıksu miktarı = kullanma suyu ihtiyacı x intikal yüzdesi = 30.000 lt/gün x 1,0
= 30.000 lt/gün (30,00 m3) olacaktır.
Proje kapsamında arazinin hazırlanması ve inĢaat aĢamasında çalıĢacak 200 personelden
kaynaklı toplam 30,00 m3 atıksu oluĢacaktır. Evsel nitelikli atık suların bazı tipik özellikleri
Tablo V.1.18.2‟de verilmiĢtir.
Tablo V.1.18. 2. Evsel Nitelikli Atıksuların Bazı Tipik Özellikleri
Parametre
Konsantrasyonları (g/kiĢi-gün)
BOĠ5
45-54
KOĠ
1,6 – 1,9 X BOI
Toplam Organik Karbon
0,6 – 1,0 X BOI
Askıda Katı Madde
170 – 220
Klorür
4–8
Toplam Azot
6 – 12
Serbest Amonyak
0,6 X Toplam N
Toplam Fosfor
0,6 – 4,5
Ġnorganik (Polifosfat)
0,7 X P
Kaynak: S.J. Arceivala. (2002). Çevre Kirliliği Kontrolünde Atıksu Arıtımı. (Çeviren: V. Balman). TataMc Graw Hill.
BOI
KOI
Toplam Organik Karbon
AKM
Klorür
: 200 x 54
: 1,9 x 10.800
: 1 x 10.800
: 200 x 220
: 200 x 8
= 10.800 g BOI/gün
= 20.520 g KOI/gün
= 10.800 g TOC/gün
= 44.000 g/gün
= 1.600 g/gün
143
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Toplam N
Serbest Amonyak
Toplam P
Ġnorganik P
: 200 x 12
: 0,6 x 2400
: 200 x 4,5
: 0,7 x 900
= 2.400 g /gün
= 1.440 g/gün
= 900 g /gün
= 630 g/gün
ĠnĢaat aĢamasında çalıĢacak iĢçilerden kaynaklanan evsel nitelikli atıksu Ģantiye tesisi
sahasında kurulacak olan paket Biyolojik Atıksu Arıtma Tesisine iletilecektir. 31.12.2004
tarih ve 25687 sayılı “Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği” ve 25.03.2012 tarih ve 28244 sayılı
“Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” kapsamında
“Madde 32” gereği Tablo 21‟de verilen sınır değerler sağlanacak ve alıcı ortam olan Nehil
Çayı‟na deĢarj edilecektir. Proje kapsamında inĢaat süresince kullanılacak olan paket
Biyolojik Atıksu Arıtma Tesisi ile ilgili olarak proje onayı “2014/7 sayılı Atıksu Arıtma,
Derin Deniz DeĢarjı Tesisi Proje Onay Genelgesi” kapsamında yaptırılacak ve yetkili merci
olan Hakkari Ġl Çevre ve ġehircilik Müdürlüğü‟nden çevre deĢarj izinleri alınacaktır.
ĠnĢaat aĢamasında 200 kiĢinin çalıĢması sonucu öngörülen ham BOĠ, 10.800 g/gün, 10,8
kg/gündür. Bu değer Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği Sınıf 1: Kirlilik Yükü Ham BOĠ Olarak
5-120 kg/gün arasında, Nüfus =84-2000 kapsamındadır. Atık suların deĢarjında Su Kirliliği
Kontrol Yönetmeliği Tablo 21, evsel nitelikli atık suların alıcı ortama deĢarj standartları
sağlanacaktır. Söz konusu deĢarj standartları Tablo V.1.18.3‟de verilmiĢtir.
Tablo V.1.18.3. Evsel Nitelikli Atıksuların Alıcı Ortama DeĢarj Standartları
Kompozit Numune
Kompozit Numune
2 Saatlik
24 Saatlik
Biyokimyasal Oksijen ĠhtiyacI (BOĠ5)
(mg/L)
50
45
Kimyasal Oksijen Ġhtiyacı (KOĠ)
(mg/L)
180
120
Askıda Katı Madde (AKM)
(mg/L)
70
45
pH
6-9
6-9
*Köyler için tabloda verilen deĢarj limitleri yada parametreler için en az %60 arıtma verimi
uygulanacaktır.
Parametre
Birim
Paket Atıksu Arıtma Üniteleri kompakt yapısı sayesinde, ünite içinde tüm borulama,
pompa ve havalandırma sistemlerini barındırmaktadır. Az nüfuslu yerleĢim yerlerinde paket
tip arıtma sistemlerinde yerinde montaj esnasıyla sadece sisteme enerji bağlantısı, atıksu giriĢ
ve arıtılmıĢ suyun çıkıĢ boru bağlantıları yapılmakta, sistemin birkaç saatte kurulumu
gerçekleĢtirilip iĢletmeye alınabilmektedir. ArdıĢık kesikli biyolojik arıtma prensibiyle çalıĢan
paket arıtma sistemleri 20 ile 5000 kiĢilik nüfus aralığında uygulanabilmektedir.
Paket Atıksu Arıtma Üniteleri, evsel nitelikli atıksu deĢarjında sulama suyu kullanımı
çevresel veya yasal nedenlerden arıtma tesisi ihtiyacı bulunan tüm yerleĢkeler için kurulumiĢletme kolaylığı sunan otomasyon sistemi ile yıllarca sorunsuz kullanım sağlayan taĢınabilir
ve ekonomik sistemlerdir. Atıksu debisinin değiĢken olması halinde bile, paket atıksu arıtma
tesisi, Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği evsel nitelikli atıksuların alıcı ortama deĢarj standart
değerlerine uygun çıkıĢ suyu sağlamaktadır. Böylelikle arıtma tesisi çıkıĢ suyu bahçe
sulamasında kullanılabilecek düzeye gelmektedir. Tesiste yer alan ünite atıksuları, aktif çamur
denilen mikroorganizma topluluğu ile biyolojik sistemle arıtır.
Paket Atıksu Arıtma Ünitesi‟ne ait iĢ akım Ģeması ġekil V.1.18.2‟de verilmektedir.
144
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Nehil Çayı
ġekil V.1.18.2. Paket Atıksu Arıtma Ünitesi ĠĢ Akım ġeması
Söz konusu projenin iĢletme aĢamasında çalıĢan iĢçilerden kaynaklı evsel nitelikli
atıksular da paket biyolojik atıksu arıtma tesisine verilecek ve oradan Nehil çayına deĢarjı
sağlanacaktır.
V.1.19. Yeraltı suyuna etkiler,
Proje sahasında Nehil Çayından beslenen akifer alanı tespit edilmemiĢtir. Projenin ana
su kaynağı Çığlı (Zap) Suyu‟nun kollarından biri olan Nehil Çayıdır. Zap suyu ve Nehil
Çayının proje sahası içinde kalan kısmında sulama amacı ile yapılmıĢ bent, su alım yapısı ve
sulama Ģebekesi bulunmamaktadır. Yapılan inceleme neticesinde proje alanında yeraltı
suyundan faydalanan tesis bulunmamaktadır. Bu nedenle projenin, yeraltı suyuna herhangi bir
bir etkisi bulunmamaktadır (Bkz. Ek-7 Su Kullanım Hakları Raporu).
V.1.20. ĠnĢaat esnasında kırma, öğütme, yıkama-eleme, taĢıma ve depolama gibi
toz yayıcı iĢlemler, kümülatif değerler,
Proje kapsamında baraj gövdesi ve yardımcı üniteleri, regülatör, su alma yapıları, denge
bacası, enerji tünelleri, yaklaĢım tünelleri, cebri boru ve santral binasının inĢaatları
yapılacaktır. Proje kapsamında ihtiyaç duyulan beton ile kaya, kum-çakıl, kil vb. malzemeler
dıĢardan satın alma yoluyla temin edilecek olup, proje kapsamında kırma-eleme-yıkama tesisi
ve beton santrli kurulması ve iĢletilmesi planlanmamaktadır. Proje kapsamında inĢa edilecek
proje ünitelerine ulaĢım için mevcut bulunan stabilize yollarda iyileĢtirme çalıĢmalarının
yapılması planlanmaktadır.
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve HES Projesi kapsamında yapılması planlanan ünitelerden
söz konusu faaliyetler kapsamında patlatma ve kazı çalıĢmaları, kazı fazlası malzemesinin
yüklenmesi, boĢatılması, taĢınması, depolanması ve araçların saha içerisindeki hareketleri
faaliyetleri sonucu toz oluĢumu meydana gelecektir. Toz emisyonu oluĢması muhtemel
üniteler birbirlerine yakınlıkları göz önünde bulundurulduğunda gruplara ayrılmıĢ ve
kümülatif hesaplamalar yapılmıĢtır. OluĢturulan gruplar aĢağıda verilmiĢtir.
145
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
a)
I.Grup Toz Emisyon Kaynağı (Şantiye Alanı)
b)
II.Grup Toz Emisyon Kaynağı (Baraj Gövdesi ve Yardımcı Üniteleri, Su Alma
Yapısı-1, Yaklaşım Tüneli-1 ve 2 ile Enerji Tüneli-1 „in Yarısı, Kapak Şaftı, Kazı Fazlası
Malzeme Alanı-1)
c)
III.Grup Toz Emisyon Kaynağı (HES-1, Cebri Boru, Kazı Fazlası Malzeme
Alanı-2, Yaklaşım Tüneli-1 ve 2 ile Enerji Tüneli-1 „in Yarısı, Vana Odası ve Denge Bacası)
d)
IV.Grup Toz Emisyon Kaynağı (Regülatör-2, Su Alma Yapısı-2, Enerji Tüneli2‟nin 2/3‟ü, Kazı Fazlası Malzeme Alanı-3)
e)
V.Grup Toz Emisyon Kaynağı (HES-2, Enerji Tüneli‟nin 1/3‟ü, Kazı Fazlası
Malzeme Alanı-4, Cebri Boru, Vana Odası ve Denge Bacası)
Ünitelerden kaynaklanacak kazı malzemesi miktarları Bölüm V.1.1 Tablo V.1.1.1‟de
verilmiĢ olup hesaplamalar tabloda verilen değerlere göre yapılacaktır.
Proje kapsamında proje alanında yapılacak patlatma, kazı çalıĢmaları, kazı fazlası
malzemelerin yüklenmesi, boĢatılması, taĢınması, depolanması sonucu toz oluĢumu meydana
gelecektir. Faaliyetlerden kaynaklı toz emisyonu hesaplanırken SKHKKY Ek-12 Tablo
12.6‟da verilen kontrollü ve kontrolsüz emisyon faktörleri kullanılmıĢ olup değerlendirme
yapılırken en kötü hal senaryosu esas kabul edilmiĢ ve kontrolsüz değerlere göre hava kalitesi
dağılım modelleri hazırlanmıĢtır.
Patlatma İşleminden Kaynaklı Toz Emisyonu Hesabı
Kontrolsüz Değer;
Patlatma Emisyon faktörü; 0,080 kg toz/ton (SKHKKY Ek-12);
Patlatma Emisyon Hesabı = Patlatma baĢına elde edilecek miktar (ton/saat) x 0,080 kg
toz/ton
Sökme Toz Emisyonu Hesabı
Kontrolsüz Değer;
Kazı Emisyon faktörü; 0,025 kg toz/ton (SKHKKY Ek–12.);
Kazı Emisyon hesabı = saatlik tüketim miktarı (ton/saat) x 0,0125 kg toz/ton
Kontrollü Değer;
Kazı Emisyon faktörü; 0,0125 kg toz/ton (SKHKKY Ek–12.);
Kazı Emisyon hesabı = saatlik tüketim miktarı (ton/saat) x 0,0125 kg toz/ton
Yükleme Toz Emisyonu Hesabı
Kontrolsüz Değer;
Yükleme Emisyon faktörü; 0,010 kg toz/ton (SKHKKY Ek–12.);
146
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Yükleme Emisyon Hesabı = saatlik tüketim miktarı (ton/saat) x 0,01 kg toz/ton
Kontrollü Değer;
Yükleme Emisyon faktörü; 0,005 kg toz/ton (SKHKKY Ek–12.);
Yükleme Emisyon Hesabı = saatlik tüketim miktarı (ton/saat) x 0,005 kg toz/ton
Taşıma Toz Emisyonu Hesabı
Kontrolsüz Değer;
TaĢıma Emisyon faktörü; 0,7 kg toz/km.araç (SKHKKY Ek–12.);
TaĢıma Emisyon Hesabı = 0,7 kg toz/km.araç x Mesafe (GidiĢ-DönüĢ) km/sefer x Sefer
Sayısı (sefer/gün) x 1 gün/8 saat
Kontrollü Değer;
TaĢıma Emisyon faktörü; 0,35 kg toz/km.araç (SKHKKY Ek–12.);
TaĢıma Emisyon Hesabı = 0,35 kg toz/km.araç x Mesafe (GidiĢ-DönüĢ) km/sefer x
Sefer Sayısı (sefer/gün) x 1 gün/8 saat
Boşaltma Toz Emisyonu Hesabı
Kontrolsüz Değer;
BoĢaltma Emisyon faktörü; 0,01 kg toz/ton (SKHKKY Ek–12.);
BoĢaltma Emisyon Hesabı = saatlik tüketim miktarı (ton/saat) x 0,01 kg toz/ton
Kontrollü Değer;
BoĢaltma Emisyon faktörü; 0,005 kg toz/ton (SKHKKY Ek–12.);
BoĢaltma Emisyon Hesabı = saatlik tüketim miktarı (ton/saat) x 0,005 kg toz/ton
Depolama Toz Emisyonu Hesabı
Kontrolsüz Değer;
Depolama Emisyon faktörü; 5,8 kg/ha-gün (SKHKKY Ek–12.);
Depolama Emisyon Hesabı = 5,8 kg/ha-gün x depolama alanı (m2/gün) x 1ha/10000 m2
x 1 gün/8 saat
Kontrollü Değer;
Depolama Emisyon faktörü; 2,9 kg/ha-gün (SKHKKY Ek–12.);
Depolama Emisyon Hesabı = 2,9 kg/ha-gün x depolama alanı (m2/gün) x 1ha/10000 m2
x 1 gün/8 saat
147
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Proje Kapsamında ĠnĢa Edilecek Ünitelerden Kaynaklı OluĢacak Toz Emisyonu
Miktarı
Proje kapsamında kullanılması planlanan ünitelerin inĢaat ve iĢletme aĢamalarında toz
emisyon yayıcı faaliyetler gerçekleĢtirilecektir. Bunlar; Patlatma, Kazı, Yükleme, TaĢıma,
BoĢaltma ve Depolama iĢlemleridir. Emisyon hesaplamalarında aĢağıdaki toz emisyon
faktörleri kullanılmıĢtır.
Tablo V.1.20.2. SKHKKY Ek-12 Tablo 12.6 Emisyon Faktörleri
Emisyon Faktörleri kg/ton
Kontrolsüz
Kontrollü
0,08
0,025
0,0125
0,010
0,005
0,70
0,35
0,010
0,005
5,8
2,9
Kaynaklar
Patlatma
Sökme (Kazı)
Yükleme
Nakliye (gidiĢ-dönüĢ toplam mesafesi)
BoĢaltma
Depolama
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve HES Projesi kapsamında yapılacak faaliyetlerden
kaynaklı oluĢacak emisyonlar, birbirinin etki alanı içerisinde olma durumlarına göre 5 grup
halinde incelenmiĢ ve kümülatif olarak değerlendirilmiĢtir. Proje kapsamında inĢası yapılacak
üniteler birbirlerinden uzak mesafede kaldıklarından ünitelerin inĢasından kaynaklı oluĢacak
emisyonların bulundukları bölgeye olan etkilerinin ayrıntılı incelenebilmesi için gruplara
ayrılmıĢtır.
Tablo V.1.20.3. Proje Üniteleri ÇalıĢma Süreleri ve Kazı Fazlası Malzeme Miktarları
Üniteler
ġantiye Alanı (Arazi Hazırlanması)
Baraj Gövdesi ve Yardımcı
Üniteleri
Su Alma Yapısı-1
Enerji Tüneli-1’in ½’si
Kapak ġaftı
Kazı Fazlası Malzeme Alanı-1
HES-1
Cebri Boru ve Vana Odası
Kazı Fazlası Malzeme Alanı-2
Denge Bacası
Regülatör-2
Su Alma Yapısı-2
Enerji Tüneli-2’nin 2/3’ü
Kazı Fazlası Malzeme Alanı-3
HES-2
Enerji Tüneli-2’nin 1/3’ü
Kazı Fazlası Malzeme Alanı-4
Denge Bacası
ÇalıĢma Süreleri
Ay
Gün
Saat
2
25
8
Saatlik Üretim Miktarı (ton/saat)
33,92
40
25
8
91,12
3
12
3
40
18
6
40
5
10
3
12
40
18
12
40
5
25
25
25
25
25
25
25
25
25
25
25
25
25
25
25
25
8
8
8
8
8
8
8
8
8
8
8
8
8
8
8
8
9,06
51,02
34,12
109,66
29,83
12,95
49,41
152,00
36,25
6,60
61,29
26,96
181,23
30,65
88,97
94,6
148
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Tablo V.1.20.4. ĠnĢaat AĢamasındaki Toz Emisyonu Kaynakları
Toz Kaynağı
Proje Üniteleri
I. Grup Toz
ġantiye Alanı
Emisyonu
Kaynağı
II. Grup
Toz
Emisyonu
Kaynağı
Baraj Gövdesi ve
Yardımcı
Üniteleri
YaklaĢım Tüneli1 ve 2 ile Enerji
Tüneli 1‟in ´‟si,
Su Alma Yapısı1 ve Kapak ġaftı
Kazı Fazlası
Malzeme Alanı-1
HES-1
III. Grup
Toz
Emisyonu
Kaynağı
Cebri Boru ve
Vana Odası
Kazı Fazlası
Malzeme Alanı-2
YaklaĢım Tüneli1 ve 2 ile Enerji
Tüneli 1‟in ´‟si
Denge Bacası
Regülatör-2
IV. Grup
Toz
Emisyonu
Kaynağı
Enerji Tüneli2‟nin 2/3‟ü ve Su
Alma Yapısı 2
Kazı Fazlası
Malzeme Alanı-3
HES-2
V. Grup
Toz
Emisyonu
Kaynağı
Enerji Tüneli2‟nin 1/3‟ü
Kazı Fazlası
Malzeme Alanı-4
Cebri Boru
Vana Odası ve
Denge Bacası
Açıklamalar
ġantiye Binası temel kazısından çıkan malzeme aynı alanda dolgu ve
topografya düzeltilmesinde kullanılacaktır. Bu nedenle bu alanda kazı
(sökme) ve boĢaltma iĢlemlerinden kaynaklı toz emisyonu oluĢacaktır.
Baraj Gövdesi alanında patlatma yapılacağından bu alanda patlatma, kazı
(sökme), kamyonlara yükleme ve malzemelerin kazı fazlası malzeme alanı1‟e nakliye iĢlemlerinden kaynaklı toz oluĢumu söz konusudur.
Tünellerin yapımında patlatma yapılacağından bu alanda patlatma, kazı
(sökme), kamyonlara yükleme ve malzemelerin kazı fazlası malzeme alanı1„e nakliye iĢlemlerinden kaynaklı toz oluĢumu söz konusudur.
Kazı Fazlası Malzeme-1 alanında malzemelerin boĢaltılması ve depolanması
faaliyetlerinden kaynaklı toz oluĢumu söz konusudur.
HES 1 alanında, kazı (sökme), kamyonlara yükleme ve malzemelerin kazı
fazlası malzeme alanı-2‟ye nakliyesi iĢlemlerinden kaynaklı toz oluĢumu söz
konusudur.
Cebri Boru alanında, kazı (sökme), kamyonlara yükleme ve malzemelerin
kazı fazlası malzeme alanı-2‟ye nakliye iĢlemlerinden kaynaklı toz oluĢumu
söz konusudur.
Kazı Fazlası Malzeme-2 alanında malzemelerin boĢaltılması ve depolanması
faaliyetlerinden kaynaklı toz oluĢumu söz konusudur.
Tünel yapımında patlatma yapılacağından bu alanda patlatma, kazı (sökme),
kamyonlara yükleme ve malzemelerin kazı fazlası malzeme alanı-2‟ye nakliye
iĢlemlerinden kaynaklı toz oluĢumu söz konusudur.
Bu alanda kazı, kamyonlara yükleme ve malzemelerin kazı fazlası malzeme
alanı-2‟ye nakliye faaliyetlerinden kaynaklı toz oluĢumu söz konusudur.
Regülatör sahasında, tünel giriĢi, regülatör gövdesi temel kazısı yapılacaktır.
Bu iĢlemler esnasında; kazı (sökme), kamyonlara yükleme ve malzemelerin
kazı fazlası malzeme alanı-4‟e nakliye iĢlemlerinden kaynaklı toz emisyonu
oluĢacaktır.
Tünel yapımında patlatma yapılacağından bu alanda patlatma, kazı (sökme),
kamyonlara yükleme ve kazı fazlası malzeme alanı-3‟e nakliye iĢlemlerinden
kaynaklı toz oluĢumu söz konusudur.
Kazı Fazlası Malzeme-3 alanında malzemelerin boĢaltılması ve depolanması
faaliyetlerinden kaynaklı toz oluĢumu söz konusudur.
HES 2 alanında, kazı (sökme), kamyonlara yükleme ve malzemelerin kazı
fazlası malzeme alanı-4‟e nakliyesi iĢlemlerinden kaynaklı toz oluĢumu söz
konusudur.
Tünel yapımında patlatma yapılacağından bu alanda patlatma, kazı (sökme),
kamyonlara yükleme ve malzemelerin kazı fazlası malzeme alanı-4‟e nakliye
iĢlemlerinden kaynaklı toz oluĢumu söz konusudur.
Kazı Fazlası Malzeme-4 alanında malzemelerin boĢaltılması ve depolanması
faaliyetlerinden kaynaklı toz oluĢumu söz konusudur.
Cebri Boru alanında, kazı (sökme), kamyonlara yükleme ve malzemelerin
kazı fazlası malzeme alanı-4‟e nakliye iĢlemlerinden kaynaklı toz oluĢumu
söz konusudur.
Bu alanda kazı, kamyonlara yükleme ve malzemelerin kazı fazlası malzeme
alanı-4‟e nakliye faaliyetlerinden kaynaklı toz oluĢumu söz konusudur.
149
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Tablo V.1.20.5. Projenin ĠnĢası Sırasındaki Kazı Yerleri ve Bu Kazı ĠĢlemlerinden Kaynaklanacak Kontrolsüz Toz Emisyon Değerleri
Yapı Yerleri
ġantiye
1.
Alanı
GRUP
TOPLAM
Baraj
Gövdesi
ve
Yardımcı Üniteleri
Su Alma Yapısı 1
YaklaĢım Tüneli-1 ve 2
ile Enerji Tüneli 1'in
2.
GRUP 1/2'si
Kapak ġaftı
Kazı Fazlası Malzeme
Alanı-1
TOPLAM
HES-1
Cebri Boru ve Vana
Odası
Kazı Fazlası Malzeme
Alanı-2
3.
YaklaĢım Tüneli-1 ve 2
GRUP
ile Enerji Tüneli 1'in
1/2'si
Denge Bacası
TOPLAM
Regülatör-2
Su Alma Yapısı-2
Enerji
Tüneli-2'nin
4.
2/3'ü
GRUP
Kazı Fazlası Malzeme
Alanı-3
TOPLAM
HES-2
Enerji
Tüneli-2'nin
5.
GRUP 1/3'ü
Kazı Fazlası Malzeme
Saatlik
Hafriyat
Miktarı (ton)
Patlatma
Toplam
(kg/saat)
Kazı
(Sökme)
Yükleme
33,92
-
-
0,85
-
Günlük
BoĢaltma
Depolama
(Serme)
Alanı (m2)
0,34
0,00
Depolama
Toplam
(kg/saat)
0,00
1,19
0,00
TaĢıma
Toplam
Mesafesi TaĢıma
(kg/saat)
(m)
200,00
1,54
1,19
2,73
Genel
Toplam
2,73
2,73
91,12
7,29
7,29
2,28
0,91
-
0,00
0,00
3,19
560,00
11,37
14,56
9,06
-
-
0,23
0,09
-
0,00
0,00
0,32
620,00
1,30
1,62
51,02
4,08
4,08
1,28
0,51
-
0,00
0,00
1,79
1900,00
21,28
23,07
34,12
-
-
0,85
0,34
-
0,00
0,00
1,19
500,00
3,85
5,04
109,66
-
-
-
-
1,10
94,00
0,01
1,10
0,00
0,00
1,10
29,83
-
11,37
-
0,75
0,30
-
0,00
0,00
7,59
1,04
1100,00
7,70
45,39
8,74
12,95
-
-
0,32
0,13
-
0,00
0,00
0,45
500,00
1,40
1,85
49,41
-
-
-
-
0,49
110,00
0,008
0,50
0,00
0,00
0,50
56,76
63,81
51,02
4,08
4,08
1,28
0,51
-
0,00
0,00
1,79
400,00
4,48
6,27
152,00
-
3,80
1,52
-
0,00
0,00
37,04
-
0,91
0,17
0,36
0,07
-
0,00
0,00
0,00
0,00
5,32
9,11
1,27
0,23
1080,00
36,25
6,60
4,08
-
1700,00
1870,00
14,28
2,62
42,36
59,73
15,55
2,85
61,29
4,90
4,90
1,53
0,61
-
0,00
0,00
2,15
1500,00
21,00
23,15
26,96
-
-
-
-
0,27
80,00
0,01
0,28
0,00
0,00
0,28
181,23
-
4,90
-
4,53
1,81
-
0,00
0,00
3,92
6,34
370,00
15,02
41,82
21,37
30,65
2,45
2,45
0,77
0,31
-
0,00
0,00
1,07
650,00
4,55
5,62
88,97
-
-
-
-
0,89
94,00
0,01
0,90
0,00
0,00
0,90
150
46,72
52,02
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Yapı Yerleri
Alanı-4
Cebri Boru ve Vana
Odası
Denge Bacası
TOPLAM
Günlük
BoĢaltma
Depolama
(Serme)
Alanı (m2)
Saatlik
Hafriyat
Miktarı (ton)
Patlatma
Toplam
(kg/saat)
Kazı
(Sökme)
Yükleme
12,95
-
-
0,32
0,13
-
94,60
-
2,45
2,37
0,95
-
TaĢıma
Toplam
Mesafesi TaĢıma
(kg/saat)
(m)
Depolama
Toplam
(kg/saat)
0,00
0,00
0,45
400,00
1,12
1,57
0,00
0,00
3,31
12,08
800,00
16,80
20,11
49,57
Genel
Toplam
Tablo V.1.20.6. Projenin ĠnĢası Sırasındaki Kazı Yerleri ve Bu Kazı ĠĢlemlerinden Kaynaklanacak Kontrollü Toz Emisyon Değerleri
Yapı Yerleri
ġantiye
1.
Alanı
GRUP
TOPLAM
Baraj Gövdesi ve Yardımcı
Üniteleri
Su Alma Yapısı-1
YaklaĢım Tüneli-1 ve 2 ile
2.
Enerji Tüneli 1'in 1/2'si
GRUP
Kapak ġaftı
Kazı Fazlası Malzeme Alanı1
TOPLAM
HES-1
Cebri Boru ve Vana Odası
Kazı Fazlası Malzeme Alanı 2
YaklaĢım Tüneli-1 ve 2 ile
3.
GRUP Enerji Tüneli 1'in 1/2'si
Denge Bacası
TOPLAM
Regülatör-2
Su Alma Yapısı-2
4.
Enerji Tüneli-2'nin 2/3'ü
GRUP
Kazı Fazlası Malzeme Alanı3
Saatlik
Günlük
TaĢıma
Hafriyat
Toplam
Kazı
BoĢaltma Birincil Ġkincil Depolama
Toplam
Toplam Genel
Patlatma
Yükleme
Depolama
Mesafesi TaĢıma
Miktarı
(kg/saat) (Sökme)
(Serme) Kırma Kırma
Alanı
(kg/saat)
(kg/saat) Toplam
(m)
(ton)
(m2)
33,92
-
-
0,42
-
0,17
-
-
0,00
0,00
0,00
0,59
200,00
0,77
0,59
1,36
91,12
-
-
1,14
0,46
-
-
-
0,00
0,00
1,59
560,00
5,68
7,28
9,06
-
-
0,11
0,05
-
-
-
0,00
0,00
0,16
620,00
0,65
0,81
51,02
-
-
0,64
0,26
-
-
-
0,00
0,00
0,89
1900,00
10,64
11,53
34,12
-
-
0,43
0,17
-
-
-
0,00
0,00
0,60
500,00
1,93
2,52
109,66
-
-
-
-
0,55
-
-
94,00
0,00
0,55
0,00
0,00
0,55
29,83
12,95
49,41
-
0,00
-
0,37
0,16
-
0,15
0,06
-
0,25
-
-
0,00
0,00
110,00
0,00
0,00
0,00
3,79
0,52
0,23
0,25
1100,00
500,00
0,00
3,85
0,70
0,00
22,69
4,37
0,93
0,25
51,02
-
-
0,64
0,26
-
-
-
0,00
0,00
0,89
400,00
2,24
3,13
152,00
-
1,90
0,76
-
-
-
0,00
0,00
18,52
-
0,45
0,08
0,77
0,18
0,03
0,31
-
-
-
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
2,66
4,55
0,63
0,12
1,07
1080,00
36,25
6,60
61,29
0,00
-
1700,00
1870,00
1500,00
7,14
1,31
10,50
21,18
29,86
7,77
1,42
11,57
26,96
-
-
-
-
0,13
-
-
80,00
0,00
0,14
0,00
0,00
0,14
151
1,36
1,36
22,69
29,86
20,91
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Yapı Yerleri
TOPLAM
HES-2
Enerji Tüneli-2'nin 1/3'ü
Kazı Fazlası Malzeme Alanı5.
4
GRUP
Cebri Boru ve Vana Odası
Denge Bacası
TOPLAM
Saatlik
Günlük
TaĢıma
Hafriyat
Toplam
Kazı
BoĢaltma Birincil Ġkincil Depolama
Toplam
Toplam Genel
Patlatma
Yükleme
Depolama
Mesafesi TaĢıma
Miktarı
(kg/saat) (Sökme)
(Serme) Kırma Kırma
Alanı
(kg/saat)
(kg/saat) Toplam
(m)
(ton)
(m2)
0,00
1,96
20,91
181,23
2,27
0,91
0,00
0,00
370,00
7,51
3,17
10,68
30,65
0,38
0,15
0,00
0,00
650,00
2,28
0,54
2,81
88,97
-
-
-
-
0,44
-
-
94,00
0,00
0,45
0,00
0,00
0,45
12,95
94,60
-
0,00
0,16
1,18
0,06
0,47
-
-
-
0,00
0,00
0,00
0,00
0,23
1,66
6,04
400,00
800,00
0,56
8,40
0,79
10,06
24,78
152
24,78
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
a) I.Grup Toz Emisyonu Kaynağı (Şantiye Alanı)
I. Grup Toz Emisyonu Kaynağı‟nda toz emisyonu debisi 2,73 kg/saat olarak
hesaplanmıĢtır (Bkz. Tablo V.1.20.4).
Hesaplanan bu değer, “Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği” Ek-2
Tablo 2.1‟de verilen Normal iĢletme Ģartlarında ve haftalık iĢ günlerindeki iĢletme saatleri için
verilen kütlesel debi (>1 kg/saat) (Baca dıĢındaki yerler) değerini aĢmaktadır. Bu nedenle toz
dağılım modeli yapılarak aĢağıda sunulmuĢtur.
Q = 2,73 kg/saat (Meydana gelecek olan toz miktarı)
Havada Asılı Partikül Miktarı için C(x,y,z);
Q
H
Z
Vdi
= 0,55 kg/saat (10‟dan küçük partiküller için)
= 5 m (edinilen tecrübelere göre )
= 1,8 m olarak alınmıĢtır.
= 0,01 m/s
Çöken Toz Miktarı için (di);
Q
H
Z
Vdi
= 2,18 kg/saat (10‟dan büyük partiküller için)
=5m
= 0 alınmıĢtır
= 0,07 m/s
Yukarıdaki değerler ve formüller kullanılarak aĢağıdaki toz dağılım tabloları
çıkartılmıĢtır. Hesaplamalarda Hakkari Meteoroloji istasyonu verileri kullanılmıĢtır. Hakkari
Meteoroloji Ġstasyonu‟na ait uzun yıllara ait veriler Ek-19‟da verilmiĢtir.
Tablo V.1.20.7. I. Grup Emisyon Kaynağı Ünitelerinden Kaynaklanan Havada Asılı Partiküllerin
Dağılımı (g/m3)
Yönler
N
NNE
NE
ENE
E
ESE
SE
SSE
S
SSW
SW
WSW
W
WNW
NW
NNW
Rüzgar Hızı
(m/sn)
1,13
1,66
1,17
1,59
1,15
1,41
1,23
1,64
1,31
2,00
1,69
2,03
1,61
1,87
1,38
1,86
50 m
100 m
125 m
150 m
200 m
250 m
467
314
450
328
459
371
428
318
401
259
308
255
324
278
380
279
127
86
123
90
125
102
117
87
110
71
85
70
89
76
104
77
82
56
79
58
81
66
76
56
71
46
55
46
58
49
67
50
57
39
55
41
56
46
53
39
49
32
38
32
40
35
47
35
32
22
31
23
32
26
30
22
28
18
22
18
23
20
27
20
21
14
20
15
20
17
19
14
18
12
14
12
15
13
17
13
153
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
ġekil V.1.20.1. I. Grup Emisyon Kaynağı Ünitelerinden Kaynaklanan Havada Asılı Tozların Dağılım
Grafiği (g/m3)
Tablo V.1.20.8. I. Grup Emisyon Kaynağı Ünitelerinden Kaynaklanan Çöken Tozların Dağılımı
(mg/m2.saat)
Yönler
N
NNE
NE
ENE
E
ESE
SE
SSE
S
SSW
SW
WSW
W
WNW
NW
NNW
Rüzgar Hızı
(m/sn)
1,13
1,66
1,17
1,59
1,15
1,41
1,23
1,64
1,31
2,00
1,69
2,03
1,61
1,87
1,38
1,86
11 m
12 m
13 m
984
620
942
652
963
751
886
629
821
500
607
492
642
540
771
543
186
118
179
124
182
143
168
119
156
95
115
93
122
103
146
103
42
26
40
28
41
32
38
27
35
21
26
21
27
23
33
23
154
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
ġekil V.1.20. 2. I. Grup Emisyon Kaynağı Ünitelerden Çöken Tozların Dağılım Grafiği (mg/m 2.saat)
b) II.Grup Toz Emisyonu Kaynağı (Baraj Gövdesi ve Yardımcı Üniteleri, Su Alma
Yapısı-1, Yaklaşım Tüneli-1 ve 2 ile Enerji Tüneli-1 „in Yarısı, Kapak Şaftı, Kazı Fazlası
Malzeme Alanı-1)
II. Grup Toz Emisyonu Kaynağı‟nda patlatma iĢleminden kaynaklı toz emisyonu
(kontrolsüz durum) 11,37 kg/saat, kazı, yükleme, depolama, boĢaltma ve nakliye
iĢlemlerinden kaynaklı toz emisyonu debisi 45,39 kg/saat olarak hesaplanmıĢtır. Patlatma
iĢlemi esnasında Ģantiyedeki diğer faaliyetler durdurulacağı ve patlatma iĢleminden kaynaklı
toz emisyonu 1-5 dk gibi kısa bir zaman içerisinde sona ereceğinden kümülatif olarak birlikte
değerlendirilmemiĢtir. Ayrıca patlatma iĢleminden kaynaklanan toz emisyonu 11,37 kg/saat
olup, diğer faaliyetlerden kaynaklanan toz emisyon miktarından (45,39 kg/saat) düĢük olup,
dağılımı hesaplanmamıĢtır.
Hesaplanan bu değer, “Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği” Ek-2
Tablo 2.1‟de verilen Normal iĢletme Ģartlarında ve haftalık iĢ günlerindeki iĢletme saatleri için
verilen kütlesel debi (>1 kg/saat) (Baca dıĢındaki yerler) değerini aĢmaktadır. Bu nedenle toz
dağılım modeli yapılarak aĢağıda sunulmuĢtur.
Q = 45,39 kg/saat (Meydana gelecek olan toz miktarı)
Havada Asılı Partikül Miktarı için C(x,y,z);
Q
H
Z
Vdi
= 9,08 kg/saat (10‟dan küçük partiküller için)
= 5 m (edinilen tecrübelere göre )
= 1,8 m olarak alınmıĢtır.
= 0,01m/s
Çöken Toz Miktarı için (di);
Q
H
Z
= 36,31 kg/saat (10‟dan büyük partiküller için)
=5m
= 0 alınmıĢtır
155
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Vdi
= 0,07 m/s
Yukarıdaki değerler ve formüller kullanılarak aĢağıdaki toz dağılım tabloları
çıkartılmıĢtır. Hesaplamalarda Hakkari Meteoroloji Ġstasyonu verileri kullanılmıĢtır. Hakkari
Meteoroloji Ġstasyonu‟na ait uzun yıllara ait veriler Ek-19‟da verilmiĢtir.
Tablo V.1.20.9. II. Grup Emisyon Kaynağı Ünitelerinden Kaynaklanan Havada Asılı Partiküllerin
Dağılımı (g/m3)
Yönler
N
NNE
NE
ENE
E
ESE
SE
SSE
S
SSW
SW
WSW
W
WNW
NW
NNW
Rüzgar Hızı
(m/sn)
1,13
1,66
1,17
1,59
1,15
1,41
1,23
1,64
1,31
2,00
1,69
2,03
1,61
1,87
1,38
1,86
150 m
250 m
350 m
500 m
610 m
750 m
948
643
915
672
931
758
870
651
817
533
632
526
664
571
775
574
344
234
333
245
338
276
316
237
297
194
230
191
241
208
282
209
177
120
171
125
174
142
162
122
152
100
118
98
124
107
145
107
87
59
84
62
86
70
80
60
75
49
58
49
61
53
71
53
59
40
57
42
58
47
54
41
51
33
39
33
41
36
48
36
39
27
38
28
38
31
36
27
34
22
26
22
28
24
32
24
ġekil V.1.20.3. II. Grup Emisyon Kaynağı Ünitelerinden Kaynaklanan Havada Asılı Tozların Dağılım
Grafiği (g/m3)
156
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Tablo V.1.20.10. II. Grup Emisyon Kaynağı Ünitelerinden Kaynaklanan Çöken Tozların
Dağılımı (mg/m2.saat)
Yönler
N
NNE
NE
ENE
E
ESE
SE
SSE
S
SSW
SW
WSW
W
WNW
NW
NNW
Rüzgar Hızı
(m/sn)
1,13
1,66
1,17
1,59
1,15
1,41
1,23
1,64
1,31
2,00
1,69
2,03
1,61
1,87
1,38
1,86
12 m
13 m
14 m
3106
1959
2975
2060
3039
2374
2799
1987
2593
1582
1919
1556
2031
1708
2436
1718
693
438
664
460
678
530
625
444
579
354
429
348
454
382
544
384
179
113
171
119
175
137
161
115
149
92
111
90
117
99
140
99
ġekil V.1.20.4. II. Grup Emisyon Kaynağı Ünitelerden Çöken Tozların Dağılım Grafiği (mg/m2.saat)
c) III.Grup Toz Emisyonu Kaynağı (HES-1, Cebri Boru, Kazı Fazlası Malzeme Alanı2, Yaklaşım Tüneli-1 ve 2 ile Enerji Tüneli-1 „in Yarısı, Vana Odası ve Denge Bacası)
III. Grup Toz Emisyonu Kaynağı‟nda patlatma iĢleminden kaynaklı toz emisyonu
(kontrolsüz durum) 4,08 kg/saat, kazı, yükleme, depolama, boĢaltma, nakliye ve kırma
iĢlemlerinden kaynaklı toz emisyonu debisi 59,73 kg/saat olarak hesaplanmıĢtır. Patlatma
iĢlemi esnasında Ģantiyedeki diğer faaliyetler durdurulacağı ve patlatma iĢleminden kaynaklı
toz emisyonu 1-5 dk gibi kısa bir zaman içerisinde sona ereceğinden kümülatif olarak birlikte
değerlendirilmemiĢtir. Ayrıca patlatma iĢleminden kaynaklanan toz emisyonu 4,08 kg/saat
olup, diğer faaliyetlerden kaynaklanan toz emisyon miktarından (59,73 kg/saat) oldukça
düĢük olup, dağılımı hesaplanmamıĢtır.
157
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Hesaplanan bu değer, “Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği” Ek-2
Tablo 2.1‟de verilen Normal iĢletme Ģartlarında ve haftalık iĢ günlerindeki iĢletme saatleri için
verilen kütlesel debi (>1 kg/saat) (Baca dıĢındaki yerler) değerini aĢmaktadır. Bu nedenle toz
dağılım modeli yapılarak aĢağıda sunulmuĢtur.
Q = 59,73 kg/saat (Meydana gelecek olan toz miktarı)
Havada Asılı Partikül Miktarı için C(x,y,z);
Q
H
Z
Vdi
= 11,95 kg/saat (10‟dan küçük partiküller için)
= 5 m (edinilen tecrübelere göre )
= 1,8 m olarak alınmıĢtır.
= 0,01m/s
Çöken Toz Miktarı için (di);
Q
H
Z
Vdi
= 47,78 kg/saat (10‟dan büyük partiküller için)
=5m
= 0 alınmıĢtır
= 0,07 m/s
Yukarıdaki değerler ve formüller kullanılarak aĢağıdaki toz dağılım tabloları
çıkartılmıĢtır. Hesaplamalarda Hakkari Meteoroloji Ġstasyonu verileri kullanılmıĢtır. Hakkari
Meteoroloji Ġstasyonu‟na ait uzun yıllara ait veriler Ek-19‟da verilmiĢtir.
Tablo V.1.20.11. III. Grup Emisyon Kaynağı Ünitelerinden Kaynaklanan Havada Asılı
Partiküllerin Dağılımı (g/m3)
Yönler
N
NNE
NE
ENE
E
ESE
SE
SSE
S
SSW
SW
WSW
W
WNW
NW
NNW
Rüzgar Hızı
(m/sn)
1,13
1,66
1,17
1,59
1,15
1,41
1,23
1,64
1,31
2,00
1,69
2,03
1,61
1,87
1,38
1,86
100 m
200 m
300 m
500 m
700 m
1000 m
1200 m
2766
1873
2670
1957
2717
2210
2538
1896
2381
1551
1840
1528
1932
1661
2259
1670
706
480
682
501
693
565
648
485
608
398
471
392
495
426
577
428
316
215
305
224
310
253
290
217
272
178
211
176
221
191
258
192
115
78
111
82
113
92
105
79
99
65
77
64
81
69
94
70
59
40
57
42
58
47
54
41
51
33
39
33
41
36
48
36
29
20
28
21
29
24
27
20
25
17
20
16
21
18
24
18
21
14
20
15
20
16
19
14
18
12
14
11
14
12
17
12
158
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
ġekil V.1.20.5. III. Grup Emisyon Kaynağı Ünitelerinden Kaynaklanan Havada Asılı Tozların Dağılım
Grafiği (g/m3)
Tablo V.1.20.12. III. Grup Emisyon Kaynağı Ünitelerinden Kaynaklanan Çöken Tozların
Dağılımı (mg/m2.saat)
Yönler
N
NNE
NE
ENE
E
ESE
SE
SSE
S
SSW
SW
WSW
W
WNW
NW
NNW
Rüzgar Hızı
(m/sn)
1,13
1,66
1,17
1,59
1,15
1,41
1,23
1,64
1,31
2,00
1,69
2,03
1,61
1,87
1,38
1,86
13 m
14 m
15 m
912
576
874
606
892
698
822
584
762
466
565
458
597
503
716
506
235
149
225
157
230
180
212
151
197
120
146
118
154
130
185
131
69
44
66
46
67
53
62
44
58
35
43
35
45
38
54
38
159
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
ġekil V.1.20.6. III. Grup Emisyon Kaynağı Ünitelerden Çöken Tozların Dağılım Grafiği (mg/m 2.saat)
d) IV.Grup Toz Emisyonu Kaynağı (Regülatör-2, Su Alma Yapısı-2, Enerji Tüneli2‟nin 2/3‟ü, Kazı Fazlası Malzeme Alanı-3)
IV. Grup Toz Emisyonu Kaynağı‟nda patlatma iĢleminden kaynaklı toz emisyonu
(kontrolsüz durum) 4,90 kg/saat, kazı, yükleme, depolama, boĢaltma, nakliye ve kırma
iĢlemlerinden kaynaklı toz emisyonu debisi 41,82 kg/saat olarak hesaplanmıĢtır. Patlatma
iĢlemi esnasında Ģantiyedeki diğer faaliyetler durdurulacağı ve patlatma iĢleminden kaynaklı
toz emisyonu 1-5 dk gibi kısa bir zaman içerisinde sona ereceğinden kümülatif olarak birlikte
değerlendirilmemiĢtir. Ayrıca patlatma iĢleminden kaynaklanan toz emisyonu 4,90 kg/saat
olup, diğer faaliyetlerden kaynaklanan toz emisyon miktarından (41,82 kg/saat) oldukça
düĢük olup, dağılımı hesaplanmamıĢtır.
Hesaplanan bu değer, “Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği” Ek-2
Tablo 2.1‟de verilen Normal iĢletme Ģartlarında ve haftalık iĢ günlerindeki iĢletme saatleri için
verilen kütlesel debi (>1 kg/saat) (Baca dıĢındaki yerler) değerini aĢmaktadır. Bu nedenle toz
dağılım modeli yapılarak aĢağıda sunulmuĢtur.
Q = 41,82 kg/saat (Meydana gelecek olan toz miktarı)
Havada Asılı Partikül Miktarı için C(x,y,z);
Q
H
Z
Vdi
= 8,36 kg/saat (10‟dan küçük partiküller için)
= 5 m (edinilen tecrübelere göre )
= 1,8 m olarak alınmıĢtır.
= 0,01m/s
Çöken Toz Miktarı için (di);
Q
H
Z
= 33,46 kg/saat (10‟dan büyük partiküller için)
=5m
= 0 alınmıĢtır
160
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Vdi
= 0,07 m/s
Yukarıdaki değerler ve formüller kullanılarak aĢağıdaki toz dağılım tabloları
çıkartılmıĢtır. Hesaplamalarda Hakkari Meteoroloji Ġstasyonu verileri kullanılmıĢtır. Hakkari
Meteoroloji Ġstasyonu‟na ait uzun yıllara ait veriler Ek-19‟da verilmiĢtir.
Tablo V.1.20.13. IV. Grup Emisyon Kaynağı Ünitelerinden Kaynaklanan Havada Asılı
Partiküllerin Dağılımı (g/m3)
Yönler
N
NNE
NE
ENE
E
ESE
SE
SSE
S
SSW
SW
WSW
W
WNW
NW
NNW
Rüzgar Hızı
(m/sn)
1,13
1,66
1,17
1,59
1,15
1,41
1,23
1,64
1,31
2,00
1,69
2,03
1,61
1,87
1,38
1,86
100 m
200 m
300 m
500 m
580 m
900 m
1200 m
1935
1310
1868
1369
1901
1546
1776
1327
1666
1085
1287
1069
1352
1162
1580
1168
494
336
477
350
485
395
453
340
426
278
330
274
346
298
404
299
221
150
213
157
217
177
203
152
190
125
148
123
155
133
181
134
80
55
77
57
79
64
74
55
69
45
54
45
56
48
66
49
59
41
58
43
59
48
55
41
52
34
40
33
42
36
49
36
25
17
24
18
25
20
23
17
22
14
17
14
18
15
21
15
14
10
14
10
14
12
13
10
12
8
10
8
10
9
12
9
ġekil V.1.20.7. IV. Grup Emisyon Kaynağı Ünitelerinden Kaynaklanan Havada Asılı Tozların Dağılım
Grafiği (g/m3)
161
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Tablo V.1.20.14. IV. Grup Emisyon Kaynağı Ünitelerinden Kaynaklanan Çöken Tozların
Dağılımı (mg/m2.saat)
Yönler
N
NNE
NE
ENE
E
ESE
SE
SSE
S
SSW
SW
WSW
W
WNW
NW
NNW
Rüzgar Hızı
(m/sn)
1,13
1,66
1,17
1,59
1,15
1,41
1,23
1,64
1,31
2,00
1,69
2,03
1,61
1,87
1,38
1,86
13 m
14 m
15 m
639
404
612
424
625
489
576
409
533
326
395
321
418
352
501
354
165
104
158
110
161
126
149
106
138
84
102
83
108
91
129
92
48
31
46
32
47
37
44
31
40
25
30
24
32
27
38
27
ġekil V.1.20.8. IV. Grup Emisyon Kaynağı Ünitelerden Çöken Tozların Dağılım Grafiği (mg/m 2.saat)
e) V.Grup Toz Emisyonu Kaynağı (HES-2, Enerji Tüneli-2‟nin 1/3‟ü, Kazı Fazlası
Malzeme Alanı-4, Cebri Boru, Vana Odası ve Denge Bacası)
V. Grup Toz Emisyonu Kaynağı‟nda patlatma iĢleminden kaynaklı toz emisyonu
(kontrolsüz durum) 2,45 kg/saat, kazı, yükleme, depolama, boĢaltma, nakliye ve kırma
iĢlemlerinden kaynaklı toz emisyonu debisi 49,57 kg/saat olarak hesaplanmıĢtır. Patlatma
iĢlemi esnasında Ģantiyedeki diğer faaliyetler durdurulacağı ve patlatma iĢleminden kaynaklı
toz emisyonu 1-5 dk gibi kısa bir zaman içerisinde sona ereceğinden kümülatif olarak birlikte
değerlendirilmemiĢtir. Ayrıca patlatma iĢleminden kaynaklanan toz emisyonu 2,45 kg/saat
olup, diğer faaliyetlerden kaynaklanan toz emisyon miktarından (49,57 kg/saat) oldukça
düĢük olup, dağılımı hesaplanmamıĢtır.
162
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Hesaplanan bu değer, “Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği” Ek-2
Tablo 2.1‟de verilen Normal iĢletme Ģartlarında ve haftalık iĢ günlerindeki iĢletme saatleri için
verilen kütlesel debi (>1 kg/saat) (Baca dıĢındaki yerler) değerini aĢmaktadır. Bu nedenle toz
dağılım modeli yapılarak aĢağıda sunulmuĢtur.
Q = 49,57 kg/saat (Meydana gelecek olan toz miktarı)
Havada Asılı Partikül Miktarı için C(x,y,z);
Q
H
Z
Vdi
= 9,91 kg/saat (10‟dan küçük partiküller için)
= 5 m (edinilen tecrübelere göre )
= 1,8 m olarak alınmıĢtır.
= 0,01m/s
Çöken Toz Miktarı için (di);
Q
H
Z
Vdi
= 39,66 kg/saat (10‟dan büyük partiküller için)
=5m
= 0 alınmıĢtır
= 0,07 m/s
Yukarıdaki değerler ve formüller kullanılarak aĢağıdaki toz dağılım tabloları
çıkartılmıĢtır. Hesaplamalarda Hakkari Meteoroloji Ġstasyonu verileri kullanılmıĢtır. Hakkari
Meteoroloji Ġstasyonu‟na ait uzun yıllara ait veriler Ek-19‟da verilmiĢtir.
Tablo V.1.20.15. V. Grup Emisyon Kaynağı Ünitelerinden Kaynaklanan Havada Asılı
Partiküllerin Dağılımı (g/m3)
Yönler
N
NNE
NE
ENE
E
ESE
SE
SSE
S
SSW
SW
WSW
W
WNW
NW
NNW
Rüzgar Hızı
(m/sn)
1,13
1,66
1,17
1,59
1,15
1,41
1,23
1,64
1,31
2,00
1,69
2,03
1,61
1,87
1,38
1,86
100 m
200 m
300 m
500 m
630 m
900 m
1200 m
2294
1553
2214
1623
2254
1833
2105
1573
1975
1287
1525
1267
1602
1377
1873
1385
585
398
565
415
575
469
538
403
505
330
391
325
410
353
479
355
262
178
253
186
257
210
240
180
226
148
175
146
184
158
214
159
95
65
92
68
93
76
87
66
82
54
64
53
67
57
78
58
59
41
58
43
59
48
55
42
52
34
40
34
42
36
49
37
30
20
29
21
29
24
27
21
26
17
20
17
21
18
24
18
17
12
1
12
17
14
16
12
15
10
11
9
12
10
14
10
163
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
ġekil V.1.20.9. V. Grup Emisyon Kaynağı Ünitelerinden Kaynaklanan Havada Asılı Tozların Dağılım
Grafiği (g/m3)
Tablo V.1.20.16. V. Grup Emisyon Kaynağı Ünitelerinden Kaynaklanan Çöken Tozların
Dağılımı (mg/m2.saat)
Yönler
N
NNE
NE
ENE
E
ESE
SE
SSE
S
SSW
SW
WSW
W
WNW
NW
NNW
Rüzgar Hızı
(m/sn)
1,13
1,66
1,17
1,59
1,15
1,41
1,23
1,64
1,31
2,00
1,69
2,03
1,61
1,87
1,38
1,86
13 m
14 m
15 m
757
478
725
503
741
579
682
485
632
387
469
380
496
417
594
420
195
124
187
130
191
150
176
125
163
100
121
98
128
108
153
109
57
36
55
38
56
44
52
37
48
29
36
29
38
32
45
32
164
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
ġekil V.1.20.10. V. Grup Emisyon Kaynağı Ünitelerden Çöken Tozların Dağılım Grafiği (mg/m 2.saat)
Genel Değerlendirme
Bu kısımda hesaplamalar sonucu elde edilen toz emisyon değerleri “Hava Kalitesi
Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği”, EK-I-A‟ da yer alan GeçiĢ Dönemi Uzun Vadeli
ve Kısa Vadeli Sınır Değerlerine göre değerlendirilmiĢtir. GeçiĢ Dönemi Uzun Vadeli ve Kısa
Vadeli Sınır Değerleri ve Uyarı EĢikleri Tablosu Tablo V.1.20.16 ve Tablo V.1.20.17‟de
verilmiĢtir. Değerlendirmeler yapılırken bu tabloda verilen sınır değerleri dikkate alınmıĢtır.
Tablo V.1.20.17. GeçiĢ Dönemi Uzun Vadeli ve Kısa Vadeli Sınır Değerleri ve Uyarı EĢikleri
(Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği)
Kirletici
Ortalama süre
-KVS24 saatlik
% 95/yıl
-insan sağlığının korunması için-
PM101
KıĢ Sezonu Ortalaması
(1 Ekim – 31 Mart)
-insan sağlığının korunması için-
-UVSyıllık
-insan sağlığının korunması için-
Sınır
Değer
Sınır değerin yıllık azalması
300
µg/m3
Sınır değer, 1.1.2009 tarihinde
baĢlayarak 1.1.2014 tarihine
kadar 100 µg/m3 (sınır değerin
%33‟ü) olana kadar her 12 ayda
bir eĢit miktarda yıllık olarak
azalır.
200
µg/m3
150
µg/m3
Sınır değer, 1.1.2008 tarihinde
baĢlayarak 1.1.2014 tarihine
kadar 90 µg/m3 (sınır değerin
%45‟i) olana kadar her 12 ayda
eĢit bir miktarda yıllık olarak
azalır.
Sınır değer, 1.1.2008 tarihinde
baĢlayarak 1.1.2014 tarihine
kadar 60 µg/m3 (sınır değerin
%40‟ı) olana kadar her 12 ayda
eĢit bir miktarda yıllık olarak
azalır.
165
Uyarı eĢiği
Ġlk seviye: 260
µg/m3
Ġkinci seviye: 400
µg/m3
Üçüncü seviye:
520 µg/m3
Dördüncü seviye:
650 µg/m3
(Verilen değerler
24 saatlik
ortalamalardır.)
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Tablo V.1.20.18. PM10 ve Çöken Toz Ġçin SKHKKY Ek-2 Tablo 2.2 „de verilen Yıllara Göre
Sınır Değerler
Parametre
Havada Asılı
Partikül Madde
(PM 10)
Çöken Toz
2008
2009
2010
2011
2012
2013
KVS
Sınır değer [µg/m3]
[CO mg/m3]
[Çöken toz mg/m2gün]
300*
300
260
220
180
140
100
UVS
150*
150
132
114
96
78
60
KVS
650*
650
598
546
494
442
390
UVS
350*
350
322
294
266
238
210
Süre
YIL
Bu değerler 01.01.2014 tarihine kadar geçerlidir.01.01.2014 tarihinden sonra ilgili mevzuata göre tekrar
düzenlenecektir.
*Sınır değer 2014 yılı hedeflerine ulaĢılana kadar yıllık eĢit olarak azaltılacaktır.
Tablo V.1.20.19. Emisyon Gruplarına En Yakın YerleĢimlerin Tozdan Etkilenme Durumları
Ünite
I.Grup Toz
Emisyon
Kaynağı
II.Grup Toz
Emisyon
Kaynağı
III.Grup Toz
Emisyon
Kaynağı
IV.Grup Toz
Emisyon
Kaynağı
V.Grup Toz
Emisyon
Kaynağı
En Yakın
YerleĢim
Yeri
Kaynağa
Göre Yönü
En Yakın
Yapı/Konutun
Mesafesi (m)
Etkilenme
Mesafesi (m)
Etkilenme
Durumu
Su Üstü Köyü
Güneybatı
1.355
150
Etkilenmiyor
Didim Mah.
Batı
990
610
Etkilenmiyor
Dallıca Mah.
Kuzey
690
700
Etkileniyor
Ortaç Mah.
Güneybatı
535
580
Etkileniyor
Yenihan Mah.
Kuzey
215
630
Etkileniyor
Proje kapsamında yapılacak olan çalıĢmalar için toz dağılım modellemesi ayrı ayrı
baĢlıklar altında ve en kötü senaryoya göre yapılmıĢtır.
Tablo V.1.20.19‟da verilen en yakın yerleĢim mesafeleri, oluĢturulan gruplarda yapılan
çalıĢmaların yoğunluklu olduğu emisyon kaynağına göre belirlenmiĢ mesafeler olup, Tablo
V.1.20.19 incelendiğinde;
III.Grup Toz Emisyon Kaynağı‟nın 690 m kuzeyinde bulunan Dallıca Mahallesi,
IV.Grup Toz Emisyon Kaynağı‟nın 535 m güneybatısında bulunan Ortaç Mahallesi ve
V.Grup Toz Emisyon Kaynağı‟nın 215 m kuzeyinde, bulunan Yenihan Mahallesi‟ne bağlı
konutlarda toz emisyonu değerleri sınır değerlerin üstünde kalmaktadır. Diğer tüm yerlerde
yönetmelikte öngörülen sınır değerler için en yakın yerleĢim yerlerine ulaĢmadan çöktüğü
görülmektedir.
Modelleme çalıĢmalarının en kötü ihtimal göz önünde bulundurularak yapıldığı, toz
oluĢumunu en aza indirgemek için sulama/spreyleme çalıĢmalarının yapılacağı, taĢımada
kullanılacak kamyonların üzerinin branda ile örtüleceği, tüm araç ve iĢ makinelerine hız
sınırının getirileceği, savurma yapmadan yükleme ve boĢaltma yapılmasına özen gösterileceği
166
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
ve ağaçlık alanların fazlalığı göz önüne alındığında faaliyetin yerleĢim yerleri üzerinde
olumsuz bir etkisinin olması beklenmemektedir.
Proje kapsamında yapılacak olan çalıĢmalar sırasında alınması gerekli önlemler aĢağıda
verilmiĢtir. AĢağıda maddeler halinde verilen önlemlerin alınmasıyla toz miktarında daha da
azalmalar olacaktır.
Toz Emisyonunu Azaltmak için Alınacak Önlemler:
 Savurma yapmadan yükleme ve boĢaltma yapılmasına özen gösterilecektir.
 Kamyon üzerindeki malzemenin taĢıma esnasında üzeri branda ile örtülecektir.
 ÇalıĢma sahası içerisinde hareket edecek araçlara hız sınırlaması getirilecektir.
 Faaliyet sahasında tesis içi yollarda spreyleme çalıĢmaları yapılacaktır.
Depolanan malzemenin üzerine spreyleme yapılarak nem oranının tozlanmayı
engelleyici seviyede tutulması sağlanacaktır.
ĠnĢaat alanlarında çalıĢacak araçların çalıĢma sahası içerisindeki hareketi sırasında az
miktarda toz çıkıĢı olacaktır. Proje alanı içerisindeki servis yolları ve proje alanı ile karayolu
arasında kalan stabilize yol devamlı olarak arazözle sulanarak nemli tutulacak ve toz oluĢumu
engellenecek, üretim süresince alınan tedbirlerin sürekliliği sağlanacaktır.
ĠnĢaat iĢlemleri süresince, 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazete‟ de
yayınlanarak yürürlüğe giren ve 10.11.2012 tarih ve 28463 sayılı Resmi Gazete ile değiĢiklik
yapılan “Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği” ve 06.06.2008 tarih ile
26898 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe giren “Hava Kalitesi Değerlendirme ve
Yönetimi Yönetmeliği” hükümlerine uyulacaktır.
V.1.21. Arazinin hazırlanmasından baĢlayarak ünitelerin açılmasına dek meydana
gelecek katı atıkların cins ve miktarları, bu atıkların nerelere taĢınacakları veya hangi
amaçlar için kullanılacakları,
Arazinin hazırlanması ve inĢaat aĢamasında;




ÇalıĢanların günlük ihtiyaçlarının karĢılanması sonucu oluĢacak evsel nitelikli atıklar,
Kazı çalıĢmaları sonucu açığa çıkacak ve hafriyat atıkları,
Çöktürme havuzunun dip çamuru,
ĠnĢaattan kaynaklı katı atıkların oluĢumu söz konusu olacaktır.
Evsel Nitelikli Katı Atıklar
Proje kapsamında; arazinin hazırlanmasında ve inĢaat aĢamasında çalıĢacak toplam 200
kiĢiden kaynaklı evsel nitelikli katı atık meydana gelecektir. Evsel nitelikli katı atık miktarı;
0,80 kg/kiĢi/gün değeri kullanılarak aĢağıdaki Ģekilde hesaplanmıĢtır (Kaynak: Mülga T.C.
Çevre ve Orman Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü Atık Yönetimi Eylem Planı
2008-2012).
ÇalıĢan Sayısı
: 200 kiĢi
Birim katı atık miktarı : 0,80 kg/kiĢi/gün
Katı atık miktarı
: 200 x 0,80 = 160 kg/gün
167
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Proje kapsamında arazinin hazırlanması ve inĢaat aĢamasında çalıĢacak toplam 20
personelden kaynaklı 160 kg/gün katı atık oluĢacaktır. Evsel nitelikli katı atıklar içerisinde,
yemek atıkları gibi organik kökenli atıklar bulunacaktır.
OluĢacak evsel nitelikli bu atıklar kapalı kaplarda muhafaza edilecek ve belirli
aralıklarla faaliyet sahibi tarafından özel araçlarla veya ücreti mukabilinde Yüksekova
Belediyesi‟ne ait çöp sahasına götürülecek ve bertarafı sağlanacaktır. Konuya iliĢkin
27.11.2012 tarih ve 1769 sayılı Hakkari Ġli, Yüksekova Belediye BaĢkanlığı‟ndan alınan evsel
nitelikli katı atıkların toplanmasına dair yazı Ek-18‟de verilmiĢtir.
Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği‟ne göre,
Bu atıkların toplanmasında Madde 18 “Katı atıkların, üretici veya taĢıyanları tarafından
denizlere, göllere ve benzeri alıcı ortamlara, caddelere, ormanlara ve çevrenin olumsuz yönde
etkilenmesine sebep olacak yerlere dökülmesi yasaktır”, bertarafında ise Madde 5 ”Bu
Yönetmelik kapsamına giren katı atıkların bertarafı sırasında belediyeler ve yetkilerini
devrettiği kiĢi ve kuruluĢlar iĢlettikleri katı atık tesislerinin faaliyetlerinin planlanmasında ve
iĢletilmesinde; insanların ruh ve beden sağlığına, hayvan sağlığına, doğal bitki örtüsüne, yeĢil
alanlara ve binalara, toplumun düzeni ve emniyetine, yeraltı ve yüzeysel su alanları ile su
rezerv sahalarına zarar vermeyecek ve hava, gürültü yönünden çevre kirlenmesini önleyecek
uygun tedbirleri almak zorundadır” hükümleri uyarınca gerekli tedbirler alınacaktır.
Bu sebeple oluĢacak katı atıklar (metal, cam, plastik, kağıt vb.), biriktirme kaplarında
niteliklerine göre ayrı ayrı toplanarak görünüĢ, koku, toz, sızdırma ve benzeri faktörler
yönünden çevreyi kirletmeyecek Ģekilde kapalı özel araçlarla taĢınacaktır. Atıkların
biriktirildiği kaplar sürekli olarak kapalı tutularak kemirici hayvan ve haĢerenin önlenmesi
sağlanacaktır. Bu kaplar uygun aralıklarla dezenfekte edilerek tekrar kullanıma sunulacaktır.
Faaliyet süresince, 14.03.1991 tarih ve 20814 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak
yürürlüğe giren “Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği” ile 05.04.2005 tarih ve 25777 sayılı
“Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik”
hükümlerine uyulacaktır.
Hafriyat Atıkları
Proje kapsamında yer alan tesislerin inĢaatı öncesinde arazinin hazırlanması ve temel
kazısı çalıĢmaları yapılacaktır. Bu çalıĢma kapsamında öncelikle yüzeydeki bitkisel toprak
sıyrılacaktır. Yapılacak kazı çalıĢmaları neticesinde kazı fazlası malzeme oluĢumu söz konusu
olacaktır.
ĠnĢaat çalıĢmaları sonucunda bitkisel toprak ve hafriyat atığı malzemeler, inĢaat alanı
dıĢındaki alanlara rastgele atılmasını önlemek amacıyla kamyonlara yüklenerek proje
kapsamında belirlenen kazı fazlası malzeme alanlarına taĢınacaktır.
Hafriyat Toprağı, ĠnĢaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği‟ne göre,
Hafriyat çalıĢmaları sırasında Madde 14 “Hafriyat yapanlar, hafriyat toprağının
çıkartılması sırasında gürültü ve görüntü kirliliği ile toz emisyonlarını azaltacak tedbirleri
almak ve faaliyet alanının çevresini kapatmakla yükümlüdür. Hafriyat iĢlemleri sırasında
kazıdan çıkacak toprak miktarı ile dolgu hacimleri eĢitlenecek Ģekilde planlama yapılır ve
168
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
hafriyat toprağının öncelikle faaliyet alanı içerisinde değerlendirilmesi sağlanır. ĠnĢaat yeri
haricinde en az 2000 (iki bin) metrekare alanı bulunan faaliyet sahipleri, çıkarılan hafriyat
toprağını yeniden değerlendirilmek üzere bu alanda geçici olarak biriktirebilir. Hafriyat
toprağının çıkartılması sırasında doğal drenaj sistemleri korunur ve olabilecek erozyona karĢı
önlem alınır. Hafriyat sırasında bitkisel toprak alt topraktan ayrı olarak toplanır. Derinliğine
ve yapısına bağlı olarak kazılarak yeniden kullanılmak üzere yığılır. Bitkisel toprağın
depolanacağı yerin % 5‟den fazla eğimli olmaması gerekir. Bitkisel toprağın saklanma
sürecinde olabilecek kayıplar önlenir ve toprağın kalitesi korunur. Bitkisel toprak uzun süre
açıkta bırakılacak ise yüzeyinin çabuk geliĢen bitkiler ile örtülmesi temin edilir. Ayrı toplanan
bitkisel toprak park, bahçe, yeĢil alan, tarım ve benzeri çalıĢmalarda tekrar kullanılır” hükmü
uyarınca gerekli önlemler alınacaktır.
Hafriyat toprağı ile inĢaat/yıkıntı atıklarının taĢınması sırasında, Madde 25 gereğince,
çevre kirletilmeyecek, trafik aksatılmayacak, can ve mal emniyeti için gerekli tedbirler
öncelikle nakil iĢlemlerini gerçekleĢtiren kiĢi veya firma tarafından alınacak, taĢıma sırasında
oluĢabilecek çevresel kirlenmeyi önlemek amacıyla araçların üzerleri uygun malzemeyle
kapatılacak, araçlara kapasitenin üzerinde yükleme yapılmayacak ve araçların tekerleklerinde
olabilecek çamur ve benzeri kirlilik temizlendikten sonra araçların trafiğe çıkarılması
sağlanacaktır.
Hafriyat sırasında bitkisel toprak ile hafriyat toprağı Madde 26 gereğince; ayrı olarak
toplanacak, bitkisel toprak park, bahçe, yeĢil alan yapımında rekreasyon amaçlı kullanılacak
ve kalıcı olarak depolanmayacak; bitkisel toprak dıĢındaki hafriyat toprağı öncelikle dolgu,
rekreasyon ve benzeri amaçla (yol düzenlemeleri, duvar arası desteği, arazinin düzeltilmesi
(çukurluk kısımlarının doldurulması)), tekrar kullanımının mümkün olmaması durumunda
“Hafriyat Toprağı, ĠnĢaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği”nde belirtilen
depolama Ģartlarına uygun olarak depolanak bertaraf edilecektir.
Kazı fazlası malzemenin depolanması sırasında doğal yüzey akıĢının bozulmamasına
dikkat edilecektir. Proje kapsamında oluĢacak hafriyat, eğimli arazilerden geliĢi güzel dere
yatağına bırakılmayacaktır. Hiçbir biçimde dere yatağına hafriyat ve pasa bırakılmayacaktır.
Yapılacak tüm çalıĢmalar arazilerde tahribata neden olmayacak ve su akıĢ rejimi ile kalitesini
olumsuz yönde etkilemeyecek Ģekilde yürütülecektir. Depolama sırasında malzemenin
yüksekliği ve eğimi, akmaları önleyecek Ģekilde ayarlanacaktır.
Proje kapsamında 18.03.2004 tarih ve 25406 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanan
“Hafriyat Toprağı, ĠnĢaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği” hükümlerine
uyulacaktır. Hafriyat atıklarının dere yataklarına boĢaltılması ve yönetmelik hükümlerinin
dıĢında yöntemlerle depolanması ya da bertaraf edilmesi söz konusu olmayacaktır.
İnşaattan Kaynaklı Katı Atıklar
ĠnĢaat çalıĢmaları esnasında, kalıplık kereste artıkları, çimento ambalaj kağıdı, inĢaat
demiri, demir boru, beton ve enjeksiyon artığı malzemeler vb, atıkların oluĢumu söz konusu
olacaktır. Bu atıklar proje alanı içerisinde uygun bölgelerde toplanarak, bunları değerlendiren
lisanslı geri kazanım tesislerine gönderilecektir.
Beton ve enjeksiyon atığı malzemeler ise dolgu malzemesi olarak kullanılacaktır. Bu
atıklar kesinlikle atılmayacak ve/veya alıcı ortamlara verilmeyecektir.
169
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
OluĢacak inĢaattan kaynaklı atıkların 18.03.2004 tarihli, 25406 sayılı Resmi Gazete‟de
yayımlanarak yürürlüğe giren “Hafriyat Toprağı, ĠnĢaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü
Yönetmeliği” hükümlerine uygun olacak Ģekilde bertarafı sağlanacaktır.
Çöktürme Havuzu Dip Çamuru
Proje kapsamında tünel giriĢ ve çıkıĢına inĢa edilecek 2 adet çökeltim havuzu
planlanacaktır. Çökeltim havuzları diplerinde biriken malzeme agrega malzemesi içerdiği
için, faaliyet sahası sınırları içerisinde kurutulduktan sonra proje kapsamında dolgu
malzemesi olarak kullanılacaktır. Çöktürme havuzunun dibindeki malzeme ayda 2 kere
temizlenecektir.
Ambalaj Atıkları
Projenin inĢaat aĢamasında oluĢacak evsel nitelikli katı atıklar arasında tekrar kullanımı
ve geri dönüĢümü mümkün olan atıklar bulunacaktır. Ayrıca inĢaat malzemelerinden kaynaklı
da ambalaj atığı oluĢması söz konusudur.
Katı atıkların ağırlıkça % 30‟unu ambalaj atıkları oluĢturmaktadır (Kaynak: Mülga T.C.
Çevre ve Orman Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü Atık Yönetimi Eylem Planı
2008-2012). ĠnĢaat aĢamasında oluĢacak evsel nitelikli katı atık miktarı günde 160 kg olarak
hesaplanmıĢtır. Buna göre oluĢacak ambalaj atığı miktarı;
Ambalaj Atığı Miktarı = Katı Atık Miktarı x 30/100
= 160 x 30/100 = 48 kg/gün
Hesaplanan bu değere evsel nitelikli olmayan diğer malzemelerin atıkları da
eklendiğinde, proje kapsamında oluĢacak ambalaj atığı miktarının yaklaĢık 50 kg/gün olacağı
öngörülmektedir.
Katı atıklardan geri dönüĢümü mümkün olanlar, kimyasal ve fiziksel özellikleri
nedeniyle doğal çevreye atıldıkları takdirde zararlı olabileceklerdir (kağıt, cam ĢiĢe, petler,
teneke, ĢiĢeler vs.).
Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği‟ne göre,
Madde 26 – (1) Kullanılan malzemeye ve oluĢtuğu kaynağa bakılmaksızın, tüketim
sonucu oluĢan ambalaj atıkları çevre kirliliğinin azaltılması, düzenli depolama tesislerinden
azami istifade edilmesi ve ekonomiye katkıda bulunulması amacıyla oluĢtukları yerlerde diğer
atıklardan ayrı olarak biriktirilmek zorundadır.
Ayrıca yine aynı yönetmeliğin, Madde 26 – (4) Kaynakta ayrı toplama çalıĢmasını bu
Yönetmelikte tanımlandığı Ģekilde gerçekleĢtiren ilçe belediyesi sınırları içerisinde yer alan
atık üreticileri, oluĢturdukları ambalaj atıklarını, atıkların toplanmasından sorumlu olan
belediyelere ve/veya belediye ile anlaĢma yapan çevre lisanslı toplama ayırma tesislerine
vermekle yükümlüdürler; hükmü uyarınca oluĢan bu atıklar söz konusu tesislere verilecektir.
Ambalaj atıklarının bertarafı 24.08.2011 tarih ve 28035 sayılı Resmi Gazete‟de
yayımlanan “Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği”ne göre sağlanacaktır.
170
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Atık Pil ve Akümülatörler
Atık piller, iĢçiler tarafından kullanılan elektronik eĢyalardan kaynaklı oluĢacaktır. Atık
piller evsel atıklardan ayrı toplanacak, pil ürünlerinin dağıtımını ve satıĢını yapan iĢletmelerce
veya belediyelerce oluĢturulacak toplama noktalarına teslim edilecektir.
Araçların akümülatörleri değiĢtirilirken eskisi, akümülatör ürünlerinin dağıtım ve
satıĢını yapan iĢletmeler ve araç bakım-onarım yerlerini iĢletenlerin oluĢturduğu geçici
depolama yerlerine ücretsiz teslim edilecektir.
Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği‟ne göre,
Pil ve akümülatör tüketicileri Madde 13, Atık pilleri evsel atıklardan ayrı toplamakla,
pil ürünlerinin dağıtımını ve satıĢını yapan iĢletmelerce veya belediyelerce oluĢturulacak
toplama noktalarına atık pilleri teslim etmekle; aracının akümülatörünü değiĢtirirken eskisini,
akümülatör ürünlerinin dağıtım ve satıĢını yapan iĢletmeler ve araç bakım-onarım yerlerini
iĢletenlerin oluĢturduğu geçici depolama yerlerine ücretsiz teslim etmekle, eskilerini teslim
etmeden yeni akümülatör alınması halinde depozito ödemekle; tüketici olan sanayi
kuruluĢlarının üretim süreçleri sırasında kullanılan tezgah, tesis, forklift, çekici ve diğer taĢıt
araçları ile güç kaynakları ve trafolarda kullanılan akümülatörlerin, atık haline geldikten sonra
üreticisine teslim edilene kadar fabrika sahası içinde sızdırmaz bir zeminde doksan günden
fazla bekletmemekle, yükümlüdür.
Atık pil geçici depolama alanlarında Madde 20- Atık pillerin geçici depolanmasında iç
ve dıĢ yüzeyleri korozyona dayanıklı konteynerler kullanılması, bu konteynerlerin kolay
taĢınabilir ve hacmi asgari 4 m3 veya daha fazla olması, sızdırmazlık özelliği taĢıması gereken
konteynerlerin kırmızı renge boyanarak her iki yüzeyine “Atık Pil Geçici Deposu” ibaresi
yazılması zorunludur. Konteynerlerın nakliye kolaylığı olan yerlerde zemini beton ve üstü
kapalı alanlarda bulundurulması gerekli olup, bu alanlarda yangına karĢı her türlü tedbir
alınması zorunludur.
OluĢacak atık pil ve akümülatörler 31.08.2004 tarihli, 25569 sayılı „‟Atık Pil ve
Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği‟‟ ile 05.11.2013 tarihli, 28812 sayılı Resmi Gazete‟de
yayımlanarak yürürlüğe giren „‟Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliğinde
DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik‟‟ hükümleri uyarınca evsel atıklardan ayrı olarak,
her iki yüzeyinde „‟Atık Pil Geçici Deposu‟‟ ibaresi bulunan, iç ve dıĢ yüzeyleri korozyona
dayanıklı sızdırmaz konteynırlarda, zemini beton ve üstü kapalı alanlarda geçici olarak
depolanacak, pil ürünlerinin dağıtımını ve satıĢını yapan iĢletmelerce veya belediyelerce
oluĢturulacak lisanslı depolama noktalarına verilerek bertaraf edilecektir.
Tıbbi Atıklar
1593 sayılı Umumi Hıfzısıhha Kanunu‟nun 180. Maddesi, “Devamlı olarak en az elli
işçi çalıştıran bütün iş sahipleri, işçilerinin sıhhi ahvaline bakmak üzere, bir veya mütaaddit
tabibin sıhhi murakabesini temine ve hastalarını tedaviye mecburdur” uyarınca revir
kurulması zorunludur. Personelin ilkyardım ihtiyaçları için Ģantiye binasında ilk yardım
dolabı ve personelin sağlık hizmetlerinin gerçekleĢtirileceği bir adet revir bulundurulacak ve
doktor görevlendirilecektir.
171
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Faaliyet kapsamında kurulacak olan revirden 1 gram/gün-iĢçi tıbbi atık oluĢacağı
öngörülmektedir. Buna göre oluĢması muhtemel tıbbi atık miktarı;
200 iĢçi × 1gram/gün-iĢçi = 200 gram/gün = 0,2 kg/gün‟dür.
Tıbbi atıkların hidrolik sistemle sıkıĢtırılmadan toplanmaları ve taĢınmaları
gerekmektedir. Tıbbi atık depolanması için birim hacim ağırlığı 0,2 m 3/ton olarak kabul
edilirse, günlük tıbbi atık üretimi 0,00020 ton × 0,2 m3/ton= 0,00004 m3/gün olacaktır
(Kaynak: Patrick, 1981, Chzm, 1992).
Yılda 175 gün çalıĢılacağı kabulü ile 175 × 0,2 = 35 kg/yıl tıbbi atık oluĢacağı
öngörülmektedir.
Projenin inĢaat aĢamasında oluĢabilecek tıbbi atıklar çevre ve insan sağlığına zarar
verecek Ģekilde doğrudan veya dolaylı olarak alıcı ortama verilmeyecektir. Tıbbi atıklar,
tehlikeli ve evsel atıklar ile karıĢtırılmayacak, kaynağında diğer atıklardan ayrı olarak
toplanacak, biriktirilecek, taĢınacak ve bertaraf edilecektir.
Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği‟ne göre, Madde 13- Tıbbi atıkların
toplanmasında; yırtılmaya, delinmeye, patlamaya ve taĢımaya dayanıklı; orijinal orta
yoğunluklu polietilen hammaddeden sızdırmaz, çift taban dikiĢli ve körüksüz olarak üretilen,
çift kat kalınlığı 100 mikron olan, en az 10 kilogram kaldırma kapasiteli, üzerinde
görülebilecek büyüklükte ve her iki yüzünde “Uluslararası Biyotehlike” amblemi ile
“DĠKKAT TIBBĠ ATIK” ibaresini taĢıyan kırmızı renkli plastik torbalar kullanılır. Torbalar
en fazla ¾ oranında doldurulur, ağızları sıkıca bağlanır ve gerekli görüldüğü hallerde her bir
torba yine aynı özelliklere sahip diğer bir torbaya konularak kesin sızdırmazlık sağlanır. Bu
torbalar hiçbir Ģekilde geri kazanılmaz ve tekrar kullanılmaz. Tıbbi atık torbalarının içeriği
hiçbir suretle sıkıĢtırılmaz, torbasından çıkarılmaz, boĢaltılmaz ve baĢka bir kaba aktarılmaz.
OluĢacak tıbbi atıklar 22.07.2005 tarihli, 25883 sayılı „‟Tıbbi Atıkların Kontrolü
Yönetmeliği‟‟ ile 21.03.2014 tarihli, 28948 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe
giren „‟Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik‟‟
hükümleri uyarınca yırtılmaya, delinmeye, patlamaya ve taĢımaya dayanıklı, sızdırmaz, en az
10 kilogram kaldırma kapasiteli, üzerinde „‟Uluslararası Biyotehlike‟‟ amblemi ile „‟DĠKKAT
TIBBĠ ATIK‟‟ ibaresi taĢıyan kırmızı renkli plastik torbalarda biriktirilecek ve sterilizasyon
tesisine verilerek bertaraf edilecektir.
Ömrünü Tamamlamış Lastikler
Projenin inĢaatı için kullanılacak olan iĢ makinalarının lastik değiĢimleri yeterli
altyapıya sahip olan yetkili servislerde gerçekleĢtirilecektir. Ancak, araç ve iĢ makinelerinin
lastiklerinin proje sahasında değiĢtirilmesinin gerekmesi halinde, oluĢacak atık lastiklerin geri
kazanımı esas alınacak, geri kazanım ve bertaraf iĢlemleri, hava, su, toprak, bitki ve hayvanlar
üzerinde tehlike yaratmadan, ses ve koku yoluyla çevreye herhangi bir olumsuz etkide
bulunmadan ve doğal çevre ile koruma alanlarına zarar vermeden yapılacaktır.
Ayrıca, ömrünü tamamlamıĢ lastikler hangi sebeple olursa olsun vadi veya çukurlarda
dolgu malzemesi olarak kullanılmayacak, katı atık depolama tesislerinde depolanmayacak,
ısınmada kullanılmayacak, gösteri ve benzeri fiilleri kapsayacak Ģekilde her ne amaçla olursa
olsun yakılmayacaktır.
172
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Ömrünü tamamlamıĢ lastiklerin bertarafı ile ilgili belge ve dokümanlar düzenli bir
Ģekilde Hakkari Çevre ve ġehircilik Ġl Müdürlüğüne verilecektir. Ayrıca, birer örneği faaliyet
alanında bulundurularak denetim esnasında yetkililere ibraz edilecektir.
Ömrünü tamamlamıĢ lastiklerin toplanması ve bertaraf edilmesi konularında 25.11.2006
tarih ve 26357 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe giren ve 30.03.2010 tarih ve
27537 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanan değiĢikliğiyle birlikte “Ömrünü TamamlamıĢ
Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği” hükümlerine uyulacaktır.
Atık Yağlar
Proje kapsamında kullanılması planlanan iĢ makinelerinden kaynaklı atık yağların
oluĢması muhtemeldir. ĠĢ makinelerinin periyodik bakımları proje alanı dıĢında en yakın ilçe
merkezi bünyesinde bulunan petrol ve araç bakım istasyonlarında yapılacak ve atık yağların
ilgili bakım istasyonlarında değiĢtirilmesi sağlanacaktır.
Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği‟ne göre,
Madde 9- “(1) Atık yağ üreticileri,
a) Atık yağ üretimini en az düzeye indirecek Ģekilde gerekli tedbirleri almakla,
b) Atık yağ analizlerini 15 inci maddeye uygun olarak yapmak veya yaptırmakla, atık
yağları kategorilerine göre ayrı ayrı 18 nci maddede belirtilen Ģekilde geçici
depolamakla,
c) Tesisten kaynaklanan farklı kategorideki atık yağları birbirleriyle, PCB ve diğer
tehlikeli atıklarla karıĢtırmamakla, tehlikeli atıkla kirlenmiĢ yağların bertarafı için
Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uymakla,
ç) Atık yağların lisans almıĢ taĢıyıcılar vasıtasıyla lisanslı iĢleme ve bertaraf tesislerine
gönderilmesini sağlamakla,
d) Atık yağların tesis dıĢına taĢınması durumunda Ulusal Atık TaĢıma Formunu
doldurmakla,
e) Yönetmeliğin 26 ncı maddesine göre kayıt tutmakla ve EK-2‟de yer alan Atık Yağ
Beyan Formunu doldurarak takip eden bir sonraki yılın ġubat ayı sonuna kadar mülga il
çevre ve orman müdürlüğüne göndermekle,
f) Atık yağların taĢınmasında üretici ile iĢleme veya bertaraf tesisi iĢletmecisi arasında
uyuĢmazlık çıkması halinde, bu uyuĢmazlık giderilemezse on beĢ gün içinde
uyuĢmazlığı mülga il çevre ve orman müdürlüğüne ve Bakanlığa bildirmekle, bu süre
içinde uyuĢmazlığa konu olan atık yağları kendi depolarında muhafaza altına almakla
yükümlüdür “ hükümlerine uymakla yükümlü olacaktır.
Proje kapsamında oluĢabilecek atık yağlar, insan ve çevreye zarar verecek Ģekilde
sahada boĢaltılmayacak veya yenisi ile değiĢtirilmeyecek, depolanmayacak, doğrudan veya
dolaylı bir biçimde yüzeysel sular ile yeraltı suyuna, denizlere, drenaj sistemleri ile toprağa
verilmeyecek, fuel-oil veya diğer sıvı yakıtlara karıĢtırılmayacaktır. Ayrıca, atık yağlara su,
çözücüler, PCB, toksik ve tehlikeli maddeler ile diğer maddeler ilave edilmeyecek ve farklı
kategorilerdeki atık yağlar birbiriyle karıĢtırılmayacaktır. Atık yağlardan kaynaklanan her
türlü çevresel zararın giderilmesi için yapılan harcamalar, kirleten öder prensibine göre,
kirliliğe neden olan faaliyet sahibi tarafından ödenecektir.
173
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Bu atıkların geçici depolanmasında; Madde 18- (1) “Atık yağlar 20 inci maddenin (f)
bendinde teknik detayları verilen geçirimsiz zemin üzerine yerleĢtirilmiĢ tanklar/konteynerler
içinde toplanır. Farklı kategorideki atık yağlar için farklı tank/konteyner kullanılır. Atık yağ
geçici depolama tankları/konteynerleri göstergeli, aĢırı dolmayı önleyici tertibata sahip olmak
zorundadır. Tanklar/konteynerler iĢaretli yere kadar doldurulur ve hiçbir zaman tam dolu
bırakılmaz. Tanklar/konteynerler kolayca doldurulabilir ve boĢaltılabilir olmak zorundadır.
Tankların/konteynerlerin ağzı yeterli büyüklükte ve kapalı, diplerinde toplanmıĢ katı veya
çamurumsu çökeltilerin temizlenmesi için gerekli düzeneğe sahip olmak ve yağmur suyundan
korunmak zorundadır”; (2) “Atık yağlar, kırmızı renkli ve üzerinde “Atık Yağ” ibaresi yer
alan tank/konteynerlerde depolanır. Farklı kategorilerdeki atık yağlar birbirleriyle
karıĢtırılmaz. Bu tankların içine su, benzin, fuel-oil, boya, deterjan, solvent, antifiriz ve
motorin gibi herhangi yabancı bir madde karıĢtırılmaz”.
Bu atıkların bertarafında; Madde 22-(1) “Geri kazanıma uygun olmayan ve tehlikeli
atık yakma tesislerinde bertaraf edilmesi gereken III. Kategori atık yağlar ile geri kazanım
iĢlemlerinde ortaya çıkan tehlikeli nitelikli atıklar ve bunlarla kirlenmiĢ malzemeler ve de atık
yağ depolama tanklarının dip çamurları Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği
hükümlerine göre Bakanlıktan lisans almıĢ tesislerde bertaraf ettirilir” hükümleri uyarınca
gerekli tedbirler alınacaktır.
OluĢacak atık yağlar 30.07.2008 tarihli, 26952 sayılı „‟Atık Yağların Kontrolü
Yönetmeliği‟‟ ile 05.11.2013 tarihli, 28812 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe
giren „‟Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliğinde DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik‟‟
hükümleri uyarınca geçirimsiz temin üzerine yerleĢtirilmiĢ, göstergeli, aĢırı dolmayı önleyici
tertibata sahip olmak tanklar/konteynerler içinde toplanacak ve lisanslı tesislere verilerek
bertaraf edilecektir.
Bitkisel Atık Yağlar
Projenin inĢaat aĢamasında 200 kiĢi çalıĢacaktır.
Türkiye‟de 1,7 milyon ton bitkisel yağ tüketimi vardır. Buna göre kiĢi baĢına düĢen
bitkisel yağ tüketimi 21 kg dır. Faaliyetin inĢaat aĢamasında toplam bitkisel yağ tüketimi;
200 kiĢi x 21 kg/yıl.kiĢi = 4.200 kg / yıl‟dır.
ĠnĢaat süresinin 4 yıl olarak öngörülmesi sebebi ile;
4.200 kg / yıl x 4 yıl 16.800 kg‟dır.
Ülkemizde her yıl yaklaĢık 1,7 milyon ton bitkisel yağ tüketilmektedir. Yağ rafinasyon
prosesi sonucu ve elde edilen yağın tüketimi sonucu yaklaĢık 350 bin ton bitkisel atık yağ
oluĢtuğu tahmin edilmektedir. KiĢi baĢı üretilen bitkisel atık yağ yaklaĢık 4,32 kg‟dır.
Faaliyetin inĢaat aĢamasında oluĢacağı öngörülen bitkisel atık yağ;
200 kiĢi x 4,32 kg/yıl.kiĢi = 864 kg/yıl
864 kg/yıl x 4 yıl = 3.456 kg‟dır.
(Kaynak: T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı, Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü, Atık
Yönetimi Dairesi Başkanlığı, Bitkisel Atık Yağların Yönetimi Kitapçığı, Nisan 2010)
174
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği‟ne göre,
Atık yağ üreticileri Madde 10, Atık yağları diğer atık madde ve çöplerden ayrı olarak
biriktirmekle; faaliyetleri sonucu oluĢan atık yağların biriktirilmesi için sızdırmaz, iç ve dıĢ
yüzeyleri korozyona dayanıklı bidon, konteyner ve tank gibi toplama kaplarını kullanmakla;
atık yağları çevre lisanslı taĢıyıcılarla çevre lisanslı geri kazanım veya bertaraf tesislerine
göndermekle, atık yağ sevkiyatında ulusal atık taĢıma formu kullanmak ve her taĢımadan
sonra bunların bir kopyasını ilgili valiliğe göndermek, bu belgeleri beĢ yıl süreyle tesiste
muhafaza etmekle; geri kazanım veya bertaraf tesisleriyle olabilecek uyuĢmazlıkları ilgili il
çevre ve orman müdürlüğüne bildirmek, uyuĢmazlık giderilinceye kadar uyuĢmazlığa konu
olan atık yağları kendi depolarında muhafaza altında bulundurmakla, yükümlüdürler.
Ayrıca, Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği Madde 5‟e göre KullanılmıĢ
kızartmalık yağ üreten lokanta, yemek fabrikaları, otel, motel, yemekhaneler, turistik tesisler
ve tatil köyleri ile diğer benzeri tesisler, bu yağların toplanması için çevre lisanslı geri
kazanım tesisleriyle veya toplayıcılarla yıllık sözleĢme yapmakla yükümlüdürler. Bu yağların
ücretsiz olarak geri kazanımcıya veya toplayıcılara teslim edilmesi esastır.
Personel yemekhanesinde oluĢacak bitkisel atık yağlar 19.04.2005 tarihli, 25791 sayılı
„‟Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği‟‟ ile 05.11.2013 tarihli, 28812 sayılı Resmi
Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe giren „‟Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliğinde
DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik‟‟ hükümleri uyarınca diğer atık madde ve çöplerden
ayrı olarak sızdırmaz, iç ve dıĢ yüzeyleri korozyona dayanıklı bidon, konteyner ve tank gibi
toplama kaplarında biriktirilecek olup, çevre lisansı geri kazanım veya bertaraf tesislerine
verilerek bertaraf edilecektir.
Tehlikeli Atıklar
Faaliyet kapsamında oluĢması muhtemel üstübü, florasan gibi tehlikeli atıklar, geçici
tehlikeli atık depolama alanında sızdırmaz, emniyetli ve uluslararası kabul görmüĢ
standartlara uygun konteynırlar içerisinde, yağmurdan ve kardan korumak amacıyla üzeri
kapatılarak (çatı ile kapatılacak) ve etrafı tel, çit vb. ile çevrilerek beton saha üzerinde geçici
olarak muhafaza edilecektir. Konteynırların üzerinde tehlikeli atık ibaresine yer verilecek,
depolanan maddenin miktarı ve depolama tarihi konteynırlar üzerinde belirtilecek,
konteynırların hasar görmesi durumunda atıklar, aynı özellikleri taĢıyan baĢka bir konteynıra
aktarılacak, konteynırların devamlı kapalı kalması sağlanacak, atıklar kimyasal reaksiyona
girmeyecek Ģekilde geçici depolanacaktır.
Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği‟ne göre,
Atık üreticisi Madde 9,
a) Atık üretimini en az düzeye indirecek Ģekilde gerekli tedbirleri almakla,
b) Atıkların insan sağlığı ve çevreye yönelik zararlı etkisini, bu Yönetmelik
hükümlerine uygun olarak en aza düĢürecek Ģekilde atık yönetimini sağlamakla, üç
yıllık atık yönetim planını bu Yönetmeliğin yürürlüğe giriĢ tarihinden itibaren altı ay
içinde hazırlayarak valilikten onay almakla,
c) Bu Yönetmelik hükümlerine uygun olarak, atıklarını tesislerinde geçici olarak
depolaması durumunda valilikten izin almakla,
175
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
d) Ürettiği atıklarla ilgili kayıt tutmakla, atığını göndereceği lisanslı geri kazanım yada
bertaraf tesisinin istemiĢ olduğu uluslararası kabul görmüĢ standartlara uygun
ambalajlama ve etiketleme yapmakla,
e) (Ek 3) ve/veya (EK 7) de (M) iĢareti ile yer alıp (Ek 6) da belirtilen özellikleri
içermediği öne sürülen atıklar için bu atıkların tehlikeli olmadığını akredite
laboratuvarlar ve/veya uluslar arası kabul görmüĢ kuruluĢlarca yapılan analizlerle
Bakanlığa belgelemekle,
f) Atığın niteliğinin belirlenmesi için yapılan harcamaları karĢılamakla,
g) (Ek 8) de yer alan atık beyan formunu her yıl ocak ayında bir önceki yıla ait
bilgileri doldurmak, iki ay içinde valiliğe göndermek ve (EK 7) de yer alan atık
tanımlama kodunu kullanmakla ve bir yıl boyunca bir nüshasını saklamakla,
h) Atık depolanması veya bertarafının tesis dıĢında yapılması durumunda; (Ek 9 A-B)
deki bilgileri içeren taĢıma formunu doldurmak ve öngörülen prosedüre uymakla,
ı) Atık taĢımacılığında mevcut uluslararası standartlara uymakla,
j) Atığı bertaraf tesisinin kabul etmemesi durumunda taĢıyıcıyı baĢka bir tesise
göndermekle veya taĢıyıcının atığı geri getirmesini ve bertarafını sağlamakla,
k) Bu Yönetmelikteki esaslara uygun olarak atıkların bertaraf edilmesi amacıyla
belediyelerle ya da gerçek ve tüzel kiĢilerle ortak atık bertaraf tesisleri kurmak ve
gerekli harcamalara katkıda bulunmakla,
l) Atıklarını bu Yönetmelikteki esaslara uygun olarak kendi imkanları ile veya
kurulmuĢ atık bertaraf tesisinde gerekli harcamaları karĢılayarak veya belediyelerle
yada gerçek ve tüzel kiĢilerle kurulacak ortak atık bertaraf tesislerinde bertaraf etmek
veya ettirmekle,
m) Atıkların fabrika sınırları içinde tesis ve binalardan uzakta beton saha üzerine
yerleĢtirilmiĢ sağlam, sızdırmaz, emniyetli ve uluslararası kabul görmüĢ standartlara
uygun konteynırlar içerisinde geçici olarak muhafaza etmekle, konteynırların üzerinde
tehlikeli atık ibaresine yer vermekle, depolanan maddenin miktarını ve depolama
tarihini konteynırlar üzerinde belirtmekle, konteynırların hasar görmesi durumunda
atıkları, aynı özellikleri taĢıyan baĢka bir konteynıra aktarmakla, konteynırların devamlı
kapalı kalmasını sağlamakla, atıklarını kimyasal reaksiyona girmeyecek Ģekilde geçici
depolamakla,
n) Ayda bin kilograma kadar atık üreten üretici biriktirilen atık miktarı altı bin
kilogramı geçmemek kaydı ile valilikten izin almaksızın atıklarını arazisinde en fazla
yüz seksen gün geçici depolayabilir. Bu durumda herhangi bir tehlike halinde arazide
önlem alabilmek için en az bir kiĢiyi görevlendirmekle ve bu kiĢinin, adını, telefonunu
valiliğe bildirmekle,
o) Bu Yönetmelik hükümlerine uygun olarak bertaraf tesislerine gönderilmeden önce
kendi atıklarını gerekli önlemleri alarak fiziksel, kimyasal veya biyolojik iĢlemlerle
zararsız hale getirmek, bakiye atık oluĢuyor ise uygun Ģekilde bertaraf tesisine
götürmekle veya gönderilmesini sağlamakla,
p) Tesis içinde atıkların toplanması taĢınması ve geçici depolanması gibi iĢlemlerden
sorumlu olan çalıĢanların sağlığı ve emniyeti ile ilgili her türlü tedbiri almakla,
r) Kaza sonucu veya kasti olarak atıkların dökülmesi ve bunun gibi olaylar sunucu
meydana gelen kirliliğin önlenmesi amacıyla, atığın türüne bağlı olarak olayın vuku
bulduğu andan itibaren en geç bir ay içinde olay yerinin eski haline getirilmesi ve tüm
harcamaların karĢılanmasıyla,
s) Kaza sonucu veya kasti olarak atıkların dökülmesi ve bunun gibi olaylar vuku
bulduğunda valiliği bilgilendirmek ve kaza tarihi, kaza yeri, atığın tipi ve miktarı, kaza
sebebi, atık bertaraf iĢlemi ve kaza yerinin rehabilitasyonuna iliĢkin bilgileri içeren
raporu valiliğe sunmakla,
176
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
t) Faaliyetlerine yönelik inĢaat ve iĢletme ruhsatı alınması aĢamasında, tehlikeli
atıklarının bu Yönetmelik hükümleri doğrultusunda bertarafının sağlandığını
belgelemekle, yükümlüdür” hükümlerine uymakla yükümlüdür.
OluĢacak tehlikeli atıklar, tesisten uzakta üzeri kapalı beton saha üzerine yerleĢtirilmiĢ
sağlam, sızdırmaz, emniyetli ve uluslararası kabul görmüĢ standartlara uygun konteynırlar
içerisinde geçici olarak muhafaza edilecek, konteynırların üzerinde tehlikeli atık ibaresi
bulunacak ve kimyasal reaksiyona girmeyecek Ģekilde geçici depolanacak, bertarafında
14.03.2005 tarihli, 25755 sayılı „‟Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği‟‟ ile 05.11.2013
tarihli, 28812 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe giren „‟Tehlikeli Atıkların
Kontrolü Yönetmeliğinde DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik‟‟ hükümleri uyarınca en
yakın yerdeki lisanslı tehlikeli atık geri kazanım tesisine veya lisanslı tehlikeli atık bertaraf
etme tesisine gönderilerek bertarafı sağlanacaktır.
V.1.22. Arazinin hazırlanmasından baĢlayarak ünitelerin açılmasına kadar
yapılacak iĢlemlerde kullanılacak yakıtların türleri, özellikleri, oluĢacak emisyonlar,
Planlanan faaliyetin inĢaat aĢaması 4 yıl sürecektir. ĠnĢaat faaliyetleri kapsamında
kullanılacak iĢ makinelerinden kaynaklanacak emisyonlar geçici ve aralıklı olacaktır. Sahada
ekskavatör, kamyon, yükleyici, rock drill, arazöz, vb. ağır iĢ makineleri kullanılacaktır.
ĠnĢaat ekipmanlarının çalıĢmalarından kaynaklı oluĢacak emisyonlar; NO2, CO, SO2 ve
PM10‟dur. Belirlenen emisyon miktarları Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü
Yönetmeliği Ek–2 Tablo 2.1‟de verilen "Normal iĢletme Ģartlarında ve haftalık iĢ günlerindeki
iĢletme saatleri için kütlesel debiler" değerleri ile karĢılaĢtırılmıĢtır. Sonuçlara göre proje alanı
çevresinde bulunan yerleĢimlere ve hassas alanlara, olumsuz bir etki olmayacağı
öngörülmektedir. Yapılan tüm hesaplamalar, 1 saat içerisinde tüm makinelerin çalıĢması
durumu (en kötü durum) için yapılmıĢtır.
Projenin inĢaatı süresince kullanılacak araç ve iĢ makinelerinin sayıları Tablo
V.1.22.1‟de verilmiĢtir.
Tablo V.1.22.1. Proje Kapsamında Kullanılacak Ekipmanlar
Projede Kullanılacak ĠĢ Makineleri
Yükleyici
Kamyon
Ekskavatör
Arazöz
Transmikser
Rock Drill
Silindir
Toplam
Adet
20
41
21
8
13
6
5
114
Faaliyet alanında kullanılacak araç ve iĢ makinelerinin sayıları ve tüketebilecekleri yakıt
miktarı Tablo V.1.22.2‟de verilmiĢtir.
177
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Tablo V.1.22.2 Proje Kapsamında ĠnĢaat Alanlarında Kullanılacak Araçlar ve Yakıt Miktarları
Araçlar ve
ĠĢ Makineleri
Yükleyici
Kamyon
Ekskavatör
Arazöz
Transmikser
Rock Drill
Silindir
Toplam
Adet
Max. ÇalıĢma Süresi
(saat/1 gün)
Yakıt Miktarı(Ort.)
Araç Gücü(Ort.)
20
41
21
8
13
6
5
114
8
8
8
8
8
8
8
-
7,85 kg/sa*20
15,7 kg/sa*41
23,9 kg/sa*21
7,39 kg/sa*8
11,47 kg/sa*13
17,4 kg/sa*6
9,40 kg/sa*5
1.662 kg/sa
93,5 kW*20
186 kW*41
283 kW*21
87 kW*8
175 kW*13
205 kW*6
97 kW*5
20.125 kW
Faaliyet sahasında iĢ makinelerinin çalıĢması sonucu emisyon oluĢumu söz konusu
olacaktır. Sahada kullanılan iĢ makinelerinde yakıt olarak dizel yakıtı kullanılacak olup, dizel
yakıtının genel özellikleri Tablo V.1.22.3‟te verilmektedir.
Tablo V.1.22.3 Motorin Özellikleri
Özgül Ağırlık
Alt ısıl değer
TutuĢma Noktası
C
H2
O2
S
0,82-0,86
10120 kcal/kg
230 – 242 oC
% 85,1
% 12,6
% 1,4
% 0,9
1 kg dizel yakıtından oluĢacak emisyonlar için EPA AP–42 Section 3.3 Dizel Ġçin
Emisyon Faktörleri Tablo V.1.22.4‟te verildiği Ģekildedir.
Tablo V.1.22.4 EPA AP–42 Section 3.3 Gasoline ve Dizel Yakıtlar Ġçin Emisyon Ġçin Emisyon
Faktörleri
Katsayılar
Lb/beygir-saat
Kg/kw-saat*
SO2
2,05x10–3
0,0012464
NOx
0,031
0,018848
CO
6,68x10–3
0,00406144
PM10 (Toz)
2,20x10–3
0,0013376
* DönüĢüm faktörü olarak 0,608 kullanılmıĢtır. (Kaynak; EPA AP–42 Section 3.3 Tablo 2.3-1b)
Parametre
ĠĢ makinelerinin saatlik tüketimi 1.662 kg/saat olup toplam araç gücü 20.125 kW‟dır.
Faaliyet bölgesinde oluĢacak toplam emisyonların Tablo V.1.22.5‟teki gibi olacağı tahmin
edilmektedir.
Tablo V.1.22.5 Proje Kapsamında ĠnĢaat Alanında Bulunan Araçlardan Kaynaklı Emisyonlar
Toplam Araç Gücü ve Yakıtın
Miktarı
Yakıt
Miktarı
1.662
kg/sa
Araç
Gücü
20.125
kW
Parametreler
SO2
NOx
Kg/kw-saat
0,0012464
0,018848
178
Hesaplanan
Emisyonlar
SKHKKY Ek-2 Tablo
2.1. Sınır Değerler
Kg/saat
Kg/saat
0,015
0,228
6 kg/saat
4 kg/saat
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Toplam Araç Gücü ve Yakıtın
Miktarı
Yakıt
Miktarı
Araç
Gücü
Parametreler
CO
PM10 (Toz)
Kg/kw-saat
0,00406144
0,0013376
Hesaplanan
Emisyonlar
SKHKKY Ek-2 Tablo
2.1. Sınır Değerler
Kg/saat
Kg/saat
0,049
0,016
50 kg/saat
1 kg/saat
Hesaplanan bu değerler 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanan
“Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği” Ek–2 Tablo 2.1‟de verilen
"Normal iĢletme Ģartlarında ve haftalık iĢ günlerindeki iĢletme saatleri için kütlesel debiler"
değerleri ile karĢılaĢtırıldığında, SKHKKY EK–2 Tablo 2.1. de verilen sınır değerlerini
aĢılmadığı için hava kirliliği dağılım modellemesi yapılmamıĢtır.
Faaliyet süresince kullanılacak araçların yakıt sistemleri sürekli kontrol edilecek ve
araçların egzoz gazları için 30.11.2013 tarih ve 28837 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak
yürürlüğe giren “Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü Yönetmeliği” hükümlerine uyulacaktır.
Proje kapsamında inĢaatı planlanan ünitelerde faaliyetin sürekli olmaması nedeniyle
yakın yerleĢimlerde olumsuz bir etki oluĢması beklenmemektedir.
Ayrıca, faaliyetler sırasında oluĢacak gaz emisyonunun muhtemel olumsuz etkilerini
önlemek amacıyla çalıĢma saatlerine dikkat edilecek, tüm çalıĢan araçların egzoz ölçümleri
düzenli olarak yaptırılacak ve izin verilen egzoz emisyonu sınır değerlerinin aĢılmamasına
dikkat edilecektir. Proje kapsamında kullanılacak olan yakıt faaliyet sahalarında
depolanmayacak olup anlaĢmalı petrol istasyonlarından günlük ihtiyaç miktarı kadar temin
edilecektir.
V.1.23. Arazinin hazırlanmasından baĢlayarak ünitelerin açılmasına dek yapılacak
iĢler nedeni ile meydana gelecek vibrasyon, gürültünün kaynakları ve seviyesi,
kümülatif değerler,
ĠnĢaat çalıĢmaları sırasında kullanılacak olan toplam makine ve ekipmanların listesi
Tablo V.1.23.1‟de verilmiĢtir. Gürültü hesaplamaları, tüm iĢ makinelerinin bir arada
çalıĢacağı varsayılarak yapılmıĢtır.
Tablo V.1.23.1. ĠnĢaat ÇalıĢmaları Sırasında Kullanılacak Olan Toplam Makine ve Ekipmanlar
Araç Cinsi
Yükleyici
Kamyon
Ekskavatör
Arazöz
Rock Drill
Silindir
Transmixer
TOPLAM
Araç Sayısı (Adet)
20
41
21
8
6
5
13
114
Proje kapsamında yapımı planlanan ünitelerden kaynaklı gürültü hesapları aĢağıda
ayrıntılı olarak verilmiĢtir. OluĢacak gürültü seviyesinin tahmini için 04.06.2010 tarih ve
27601 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanan “Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve
Yönetimi Yönetmeliği” esas alınmıĢtır.
179
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Sahada oluĢacak gürültünün, muhtemel gürültü kaynaklarının gürültü seviyeleri; Sanayi
ve Ticaret Bakanlığı tarafından hazırlanıp, 30.12.2006 tarih ve 26392 Sayılı Resmi Gazete‟de
yayımlanarak yürürlüğe giren “Açık Alanda Kullanılan Teçhizat Tarafından O1uĢturu1an
Çevredeki Gürültü Emisyonu ile Ġlgili Yönetmelik” in 5. maddesinde verilen tabloda
tanımlanan motor gücü seviyelerine göre verilen formüller yardımıyla bulunmaktadır. 5.
maddede sunulan tabloda belirtilen makine - ekipman listesinden; bu sahada kullanılacak olan
Ekipman tipleri ve bunların motor güçlerine göre tanımlanan formüller ise Tablo V.1.23.2‟de
verilmiĢtir.
Tablo V.1.23.2. Teçhizat Tipi ve Bunların Net Güç Seviyesine Uygun Olarak Tanımlanan Ses Gücü
Seviyeleri
P≤8
8 < P ≤ 70
P > 70
P ≤ 55
P > 55
Müsaade edilen ses gücü seviyesi
dB/1, pW
3
Temmuz 3
Ocak
2004’den
2006’dan
itibaren
itibaren
I. Safha
II. Safha
108
105(2)
109
106(2)
89 + 11 log P
86 + 11 log P(2)
106
103(2)
87 + 11 log P
84 + 11 log P(2)
P ≤ 55
104
101(2)(3)
P > 55
85 + 11 log P
82 + 11
P(2)(3)
P ≤ 15
96
93
P > 15
83 + 11 log P
80 + 11 log P
m ≤ 15
15< m < 30
m ≥ 30
107
94 + 11 log m
96 + 11 log m
105
92 + 11 log m(2)
94 + 11 log m
98 + log P
96 + log P
Pel ≤ 2
2 < Pel ≤ 10
Pel > 10
P ≤ 15
P > 15
L ≤ 50
97 + log Pel
98 + log Pel
97 + log Pel
99
97 + 2 log P
96
95 + log Pel
96 + log Pel
95 + log Pel
97
95 + 2 log P
94(2)
50< L ≤ 70
100
98
70< L ≤ 120
100
98(2)
L > 120
105
103(2)
Net kurulu güç P (kW),
Elektrik gücü Pel (1) (kW),
Uygulama kütlesi m (kg),
Kesme geniĢliği L (cm)
Teçhizatın tipi
SıkıĢtırma
makineleri
(titreĢimli
silindirler, titreĢtirici levhalar, titreĢimli
çekiçler)
Paletli dozerler, paletli yükleyiciler,
paletli kazıcı yükleyiciler
Tekerlekli
dozerler,
tekerlekli
yükleyiciler,
tekerlekli
kazıcıyükleyiciler, damperli kamyonlar,
greyderler, yükleyici tipli toprak
doldurmalı sıkıĢtırıcılar, içten yanmalı
motor tahrikli karĢı ağırlıklı hidrolik
kaldırmalı kamyonlar, hareketli vinçler,
sıkıĢtırma
makineleri
(titreĢimsiz
silindirler), kaldırım perdah makineleri,
hidrolik güç oluĢturma makineleri
Kazıcılar, eĢya taĢımak için yük
asansörleri,
yapı
(konstrüksiyon)
vinçleri, motorlu çapalama makineleri
Elle tutulan beton kırıcıları ve deliciler
Kule vinçleri
Kaynak ve güç jeneratörleri
Kompresörler
Çim
biçme
düzeltme/çim
makineleri
makineleri,
çim
kenar
düzeltme
180
log
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
(1) Kaynak jeneratörleri için Pel : Ġmalatçı tarafından verilen faktörün en küçük değeri için bilinen yük
gerilimi ile çarpılan klasik kaynak akımı.
Güç jeneratörleri için Pel : ISO 8528-1: 1993 standardının madde 13. 3. 2‟sine göre ana güç.
(2) II. Safhaya ait değerler aĢağıdaki ekipman tipleri için tamamen örnek niteliğindedir:
arkasından yürünen titreĢimli silindirler,
titreĢimli plakalar (> 3 kW)
titreĢimli çekiçler
dozerler (çelik raylı)
yükleyiciler (çelik raylı > 55 kW)
içten yanmalı motorla çalıĢan karĢı ağırlıklı hidrolik kaldırmalı kamyonlar
sıkıĢtırma parçalı kaldırım perdah makineleri
elle tutulan içten yanmalı motorlu beton kırıcılar ve kazmalar (15 < m < 30)
çim biçme makineleri, çim düzeltme makineleri / çim kenar düzeltme makineleri
Kesin değerler, Komisyonun yapacağı değiĢikliklere bağlı olacaktır. Böyle bir tadilat olmaması durumunda I.
Safhaya ait değerler II. Safha için geçerli olmaya devam edecektir.
(3) Tek motorlu seyyar vinçler için, I. Safhaya ait değerler 3 Ocak 2008 tarihine kadar geçerli olmaya devam
edecektir. Bu tarihten sonra II. Safha değerleri geçerli olacaktır.
Ġzin verilen ses gücü seviyesi en yakın tamsayıya yuvarlanmalıdır (0,5‟ten küçükler için küçük sayı, 0,5‟e eĢit
veya büyükler için büyük sayı kullanılır).
Proje kapsamına kurulacak ünitelerin inĢası sırasında Tablo V.1.23.1‟de listelenen iĢ
makinelerinin tamamı kullanılacak olup, her bir grup için kullanılacak makine ve ekipmanlar
belirtilmiĢtir.
Proje kapsamında inĢaat faaliyetleri esnasında kullanılacak ekipmanın motor güçleri
Tablo V.1.23.3‟te verilmiĢtir.
Tablo V.1.23.3. Kullanılacak Makinelerin Motor Güçleri
Ünite
Yükleyici
Kamyon
Ekskavatör
Arazöz
Rock Drill
Silindir
Transmixer
Motor Gücü
125 HP, 93,5 kW
250 HP, 186 kW
380 HP, 283 kW
116 HP, 87 kW
274 HP, 205 kW
130 HP, 97 kW
234 HP, 175 kW
*** 1 HP= 0,746 Kw
Makinelerin Ses Gücü Seviyesinin Hesaplanması
Tablo V.1.23.2‟de verilen formüller doğrultusunda her makinenin Ses Gücü Seviyesi
aĢağıda hesaplanmıĢtır.
Tablo V.1.23.4. Proje kapsamında kullanılacak ĠĢ Makinaları Ses Gücü Seviyeleri
Araç
Yükleyici
Kamyon
Ekskavatör
Arazöz
Rock Drill
Silindir
Transmixer
Motor
gücü
93,5 kW
186 kW
283 kW
87 kW
205 kW
97 kW
175 kW
Net Kurulu Gücü
Değerlendirmesi
P = 93,5 kW > 55 kW
P = 186 kW > 55 kW
P = 283 kW > 15 kW
P = 87 kW > 55 kW
P = 205 kW > 15 kW
P = 97 kW > 70 kW
P = 175 kW > 55 kW
181
Ses Gücü Seviyesi
Hesabı
Lw = 82+11 log 93,5
Lw = 82+11 log 186
Lw = 80+11 log 283
Lw = 82+11 log 87
Lw = 95 + 2 log 205
Lw = 86 + 11 log 97
Lw = 82 + 11 log 175
Ses Gücü Seviyesi
104 dB
107 dB
107 dB
103 dB
100 dB
108 dB
106 dB
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Projede kapsamında yer alan DilektaĢı Barajı, ġantiye Alanı, HES, Kazı Fazlası
Malzeme Alanları, Cebri Boru, Regülatör, Enerji Tünelleri, Kapak ġaftı, Su Alma Yapıları,
Vana Odası ve Denge Bacası kazıları çalıĢmalarında kullanılacak ekipmanlardan kaynaklı
gürültü hesapları için Akustik rapor hazırlanmamıĢ olup, ünite alanları inĢaat çalıĢmalarından
kaynaklanacak gürültü seviyeleri hesaplamaları aĢağıda verilmiĢtir.
Proje kapsamında bulunan ünitelerin birbirlerine yakınlıkları göz önüne alınarak gruplar
oluĢturulmuĢ ve kümülatif hesaplamalar yapılmıĢtır.
a)
I.Grup Gürültü Kaynağı (Şantiye Alanı)
b)
II.Grup Gürültü Kaynağı (Baraj Gövdesi ve Yardımcı Üniteleri, Su Alma
Yapısı-1, Yaklaşım Tüneli-1 ve 2 ile Enerji Tüneli-1 „in Yarısı, Kapak Şaftı, Kazı Fazlası
Malzeme Alanı-1)
c)
III.Grup Gürültü Kaynağı (HES-1, Cebri Boru, Kazı Fazlası Malzeme Alanı-2,
Yaklaşım Tüneli-1 ve 2 ile Enerji Tüneli-1 „in Yarısı, Vana Odası ve Denge Bacası)
d)
IV.Grup Gürültü Kaynağı (Regülatör-2, Su Alma Yapısı-2, Enerji Tüneli-2‟nin
2/3‟ü, Kazı Fazlası Malzeme Alanı-3)
e)
V.Grup Gürültü Kaynağı (HES-2, Enerji Tüneli‟nin 1/3‟ü, Kazı Fazlası
Malzeme Alanı-4, Cebri Boru, Vana Odası ve Denge Bacası)
a) I.Grup Gürültü Kaynağı (Şantiye Alanı)
I.Grup Gürültü Kaynağı içerisinde bir arada çalıĢması planlanan iĢ makineleri aĢağıda
tablo halinde verilmiĢtir.
Tablo V.1.23.5. I.Grup Gürültü Kaynağı Ġçerisinde Bir Arada ÇalıĢması Planlanan ĠĢ Makineleri
ve Ses Gücü Seviyeleri
Gürültü Kaynağı
Yükleyici
Kamyon
Ekskavatör
Arazöz
Ses Gücü Seviyesi
104 dB
107 dB
107 dB
103 dB
Adet
1
1
1
1
182
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Tablo V.1.23.6. I.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Yükleyici, Kamyon, Ekskavatör, Arazöz,
Rock Drill, Transmixer, Beton Santrali ve Kırma-Yıkama-Eleme Tesisi Ġçin 4 Oktav Bandında Ses
Basıncı Düzeyi
Gürültü Kaynağı
Yükleyici
Kamyon
Ekskavatör
Mesafe
(m)
50
70
100
200
300
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
70
100
200
300
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
70
100
200
300
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
Toplam Ses Basıncı Düzeyi
(dB)
Ses Basıncı Düzeyi (dB)
500
Hz
59
56
53
47
43
39
36
33
31
29
28
27
62
59
56
50
46
42
39
36
34
32
31
30
62
59
56
50
46
42
39
36
34
32
31
30
1000
Hz
59
56
53
47
43
39
36
33
31
29
28
27
62
59
56
50
46
42
39
36
34
32
31
30
62
59
56
50
46
42
39
36
34
32
31
30
2000
Hz
59
56
53
47
43
39
36
33
31
29
28
27
62
59
56
50
46
42
39
36
34
32
31
30
62
59
56
50
46
42
39
36
34
32
31
30
4000
Hz
59
56
53
47
43
39
36
33
31
29
28
27
62
59
56
50
46
42
39
36
34
32
31
30
62
59
56
50
46
42
39
36
34
32
31
30
Her bir frekansa göre atmosferik yutuĢ değeri Aatm = 7,4 .10
kullanılarak aĢağıdaki tablo oluĢturulmuĢtur.
Formülde kullanılan;
F : Gürültü kaynağının frekansı
r : Mesafe
Φ : Bağıl nem % 55,43 alınmıĢtır. (Ortalama olarak)
183
Lpt=Lwt+10(Q / 4 π r2)
65
62
59
53
50
45
42
39
37
36
34
33
68
65
62
56
53
48
45
42
40
39
37
36
68
65
62
56
53
48
45
42
40
39
37
36
-8
(f 2r /Φ) formülü
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Tablo V.1.23.7. I.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Mesafelere Göre Her Bir Oktav Bandı Ġçin
Atmosferik YutuĢ Hesabı
Mesafe (m)
50
70
100
200
300
500
750
1000
1250
1500
1750
500 Hz
0,02
0,02
0,07
0,02
0,10
0,17
0,25
0,33
0,42
0,50
0,58
Atmosferik YutuĢ
1000 Hz
0,07
0,09
0,13
0,27
0,40
0,67
1,00
1,34
1,67
2,00
2,34
2000 Hz
0,27
0,37
0,53
1,07
1,60
2,67
4,01
5,34
6,68
8,01
9,35
4000 Hz
1,07
1,50
2,14
4,27
6,41
10,68
16,02
21,36
26,70
32,04
37,38
Atmosferik yutuĢ değerlerinin düĢürülmesinden sonra her bir gürültü kaynağının 4
oktav bandındaki net ses düzeyi L=Lpi- Aatm formülü ile hesaplanarak Tablo V.1.23.8
oluĢturulmuĢtur. LT= Toplam Ses Düzeyi (dBA)‟nın hesaplanmasında LT= 10 log 10 Li/10
formülü kullanılmıĢtır.
Tablo V.1.23.8. I.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Mesafelere Göre 4 Oktav Bandı Ġçin Net
Ses Düzeyi
Gürültü Kaynağı
Yükleyici
Kamyon
Ekskavatör
Mesafe
(m)
50
70
100
200
300
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
70
100
200
300
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
70
100
200
Toplam Ses Basıncı Düzeyi
(dB)
Ses Basıncı Düzeyi (dB)
500
Hz
59
56
53
47
43
39
35
33
31
29
28
26
62
59
56
50
46
42
38
36
34
32
31
29
62
59
56
50
1000
Hz
59
56
53
47
43
38
35
32
29
27
26
24
62
59
56
50
46
41
38
35
32
30
29
27
62
59
56
50
184
2000
Hz
59
56
52
46
42
36
32
28
24
21
19
16
62
59
55
49
45
39
35
31
27
24
22
19
62
59
55
49
4000
Hz
58
55
51
43
37
28
19
12
4
-3
-9
-16
61
58
54
46
40
31
22
15
7
0
-6
-13
61
58
54
46
Lpt=Lwt+10(Q / 4 π r2)
65
62
58
52
48
43
39
36
34
32
30
29
68
65
61
55
51
46
42
39
37
35
33
32
68
65
61
55
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Gürültü Kaynağı
Arazöz
Mesafe
(m)
300
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
70
100
200
300
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
Toplam Ses Basıncı Düzeyi
(dB)
Ses Basıncı Düzeyi (dB)
500
Hz
46
42
38
36
34
32
31
29
58
55
52
46
42
38
34
32
30
28
27
25
1000
Hz
46
41
38
35
32
30
29
27
58
55
52
46
42
37
34
31
28
26
25
23
2000
Hz
45
39
35
31
27
24
22
19
58
55
51
45
41
35
31
27
23
20
18
15
4000
Hz
40
31
22
15
7
0
-6
-13
57
54
50
42
36
27
18
11
3
-4
-10
-17
Lpt=Lwt+10(Q / 4 π r2)
51
46
42
39
37
35
33
32
64
61
57
51
47
42
38
35
33
31
29
28
I.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında kullanılan ekipmanların çalıĢma frekans aralığı
500–4000 Hz aralığında olduğundan her bir noktanın ses basıncı düzeyi yaklaĢık gürültü
düzeyine eĢit olacaktır.
Tablo V.1.23 9. I.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Düzeltme Faktörleri
Mesafe (m)
50
70
100
200
300
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
500 Hz
-3,20
-3,20
-3,20
-3,20
-3,20
-3,20
-3,20
-3,20
-3,20
-3,20
-3,20
-3,20
Düzeltme Faktörü
1000 Hz
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
2000 Hz
1,20
1,20
1,20
1,20
1,20
1,20
1,20
1,20
1,20
1,20
1,20
1,20
4000 Hz
1,00
1,00
1,00
1,00
1,00
1,00
1,00
1,00
1,00
1,00
1,00
1,00
Bütün ekipmanların belirtilen mesafelerde 4 oktav bandında ki net ses düzeyleri (Lpi)
Tablo V.1.23.9‟da verilen düzeltme faktörleri kullanılarak aĢağıdaki tablo oluĢturulmuĢtur.
185
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Tablo V.1.23.10. I.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Kullanılacak Olan Makineler Ġçin 4 Oktav
Bandında Net Ses Gücü Seviyeleri
Gürültü Kaynağı
Yükleyici
Kamyon
Ekskavatör
Arazöz
Mesafe
(m)
50
70
100
200
300
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
70
100
200
300
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
70
100
200
300
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
70
100
200
300
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
Toplam Ses Basıncı Düzeyi
(dB)
Ses Basıncı Düzeyi (dB)
500
Hz
56
59
56
50
47
42
38
36
34
32
31
30
59
56
53
47
43
39
35
32
30
29
27
26
59
56
53
47
43
39
35
32
30
29
27
26
55
52
49
43
39
35
31
28
26
25
23
22
1000
Hz
59
56
53
47
43
38
35
32
29
27
26
24
62
59
56
50
46
41
38
35
32
30
29
27
62
59
56
50
46
41
38
35
32
30
29
27
58
55
52
46
42
37
34
31
28
26
25
23
186
2000
Hz
60
55
51
45
41
35
30
26
23
20
18
15
63
60
57
50
46
41
36
32
29
26
23
21
63
60
57
50
46
41
36
32
29
26
23
21
59
56
53
46
42
37
32
28
25
22
19
17
4000
Hz
59
54
50
42
36
27
18
11
3
-4
-10
-17
62
59
55
47
41
32
23
16
8
1
-5
-12
62
59
55
47
41
32
23
16
8
1
-5
-12
58
55
51
43
37
28
19
12
4
-3
-9
-16
Lpt=Lwt+10(Q / 4 π r2)
65
63
59
53
49
44
40
38
36
34
32
31
68
65
61
55
51
45
41
38
36
34
32
30
68
65
61
55
51
45
41
38
36
34
32
30
64
61
57
51
47
41
37
34
32
30
28
26
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
LT= Toplam Ses Düzeyi (dBA)‟nın hesaplanmasında LT= 10 log 10 Li/10 formülü
kullanılmıĢtır. EĢdeğer gürültü düzeylerinin (Lgündüz = Leq) Leq= 10 log 10 LT(i) /10
formülünden hesaplanarak aĢağıdaki tablo oluĢturulmuĢtur.
Tablo V.1.23.11. I.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Bütün Gürültü Kaynaklarının 4 Oktav
Bandında Mesafelere Göre Toplam Ses Düzeyi
Mesafe (m)
50
70
100
200
300
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
Yönetmelikteki Sınır Değer
Lgündüz (dBA)
72
69
66
60
56
50
46
43
41
39
37
36
Madde 23; 70 dBA
ġekil V.1.23.1. I.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Mesafeye Bağlı Olarak Gürültü Seviyeleri
b) II.Grup Gürültü Kaynağı (Baraj Gövdesi ve Yardımcı Üniteleri, Su Alma Yapısı-1,
Yaklaşım Tüneli-1 ve 2 ile Enerji Tüneli-1 „in Yarısı, Kapak Şaftı, Kazı Fazlası Malzeme
Alanı-1)
II.Grup Gürültü Kaynağı içerisinde bulunan alanlar birbirine çok yakın olduğundan söz
konusu alanlar birlikte değerlendirilmiĢtir. II.Grup Gürültü Kaynağı içerisinde bir arada
çalıĢması planlanan iĢ makineleri aĢağıda tablo halinde verilmiĢtir. Baraj gövdesinde açık
alanda patlatma yapılacağı için patlatmadan kaynaklı gürültü de kümülatif olarak ele
alınmıĢtır.
187
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Tablo V.1.23.12. II.Grup Gürültü Kaynağı Ġçerisinde Bir Arada ÇalıĢması Planlanan ĠĢ
Makineleri ve Ses Gücü Seviyeleri
Gürültü Kaynağı
Yükleyici
Kamyon
Ekskavatör
Arazöz
Rock Drill
Silindir
Transmikser
Patlatma
Ses Gücü Seviyesi
104 dB
107 dB
107 dB
103 dB
100 dB
108 dB
106 dB
130 dB
Adet
5
12
6
2
2
2
5
1
Tablo V.1.23.13. II.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Yükleyici, Kamyon, Ekskavatör, Arazöz,
Rock Drill ve Silindir Ġçin 4 Oktav Bandında Ses Basıncı Düzeyi
Gürültü
Kaynağı
Yükleyici
Kamyon
Ekskavatör
Arazöz
Mesafe
(m)
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
Toplam Ses Basıncı Düzeyi
(dB)
Ses Basıncı Düzeyi (dB)
500
Hz
66
60
56
52
48
44
43
40
38
36
35
34
73
67
63
59
55
51
49
47
45
43
42
41
70
64
60
56
52
48
46
44
42
40
39
38
61
1000
Hz
66
60
56
52
48
44
43
40
38
36
35
34
73
67
63
59
55
51
49
47
45
43
42
41
70
64
60
56
52
48
46
44
42
40
39
38
61
2000
Hz
66
60
56
52
48
44
43
40
38
36
35
34
73
67
63
59
55
51
49
47
45
43
42
41
70
64
60
56
52
48
46
44
42
40
39
38
61
188
4000
Hz
66
60
56
52
48
44
43
40
38
36
35
34
73
67
63
59
55
51
49
47
45
43
42
41
70
64
60
56
52
48
46
44
42
40
39
38
61
Lpt=Lwt+10(Q / 4 π r2)
72
66
63
58
54
51
49
46
44
43
41
40
79
73
69
65
61
57
55
53
51
49
48
47
76
70
66
62
58
54
52
50
48
46
45
44
67
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Gürültü
Kaynağı
Rock Drill
Silindir
Transmikser
Patlatma
Mesafe
(m)
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
600
750
Toplam Ses Basıncı Düzeyi
(dB)
Ses Basıncı Düzeyi (dB)
500
Hz
55
52
47
43
39
38
35
33
32
30
29
58
52
49
44
40
36
35
32
30
29
27
26
66
60
57
52
48
44
43
40
38
37
35
34
68
62
58
54
50
46
45
42
40
38
37
36
85
79
75
71
67
63
62
1000
Hz
55
52
47
43
39
38
35
33
32
30
29
58
52
49
44
40
36
35
32
30
29
27
26
66
60
57
52
48
44
43
40
38
37
35
34
68
62
58
54
50
46
45
42
40
38
37
36
85
79
75
71
67
63
62
2000
Hz
55
52
47
43
39
38
35
33
32
30
29
58
52
49
44
40
36
35
32
30
29
27
26
66
60
57
52
48
44
43
40
38
37
35
34
68
62
58
54
50
46
45
42
40
38
37
36
85
79
75
71
67
63
62
189
4000
Hz
55
52
47
43
39
38
35
33
32
30
29
58
52
49
44
40
36
35
32
30
29
27
26
66
60
57
52
48
44
43
40
38
37
35
34
68
62
58
54
50
46
45
42
40
38
37
36
85
79
75
71
67
63
62
Lpt=Lwt+10(Q / 4 π r2)
61
58
53
49
46
44
41
39
38
36
35
64
58
55
50
46
43
41
38
36
35
33
32
72
66
63
58
54
51
49
46
44
43
41
40
74
68
65
60
56
53
51
48
46
45
43
42
91
85
82
77
73
70
68
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Gürültü
Kaynağı
Mesafe
(m)
1000
1250
1500
1750
2000
Toplam Ses Basıncı Düzeyi
(dB)
Ses Basıncı Düzeyi (dB)
500
Hz
59
57
55
54
53
1000
Hz
59
57
55
54
53
2000
Hz
59
57
55
54
53
4000
Hz
59
57
55
54
53
Lpt=Lwt+10(Q / 4 π r2)
65
63
62
60
59
Her bir frekansa göre atmosferik yutuĢ değeri Aatm = 7,4 .10
kullanılarak aĢağıdaki tablo oluĢturulmuĢtur.
-8
(f 2r /Φ) formülü
Formülde kullanılan;
F : Gürültü kaynağının frekansı
r : Mesafe
Φ : Bağıl nem % 55,43 alınmıĢtır. (Ortalama olarak)
Tablo V.1.23.14. II.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Mesafelere Göre Her Bir Oktav Bandı
Ġçin Atmosferik YutuĢ Hesabı
Mesafe
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
500 Hz
0,02
0,03
0,08
0,02
0,13
0,20
0,25
0,33
0,42
0,50
0,58
0,67
Atmosferik YutuĢ
1000 Hz
0,07
0,13
0,20
0,33
0,53
0,80
1,00
1,34
1,67
2,00
2,34
2,67
2000 Hz
0,27
0,53
0,80
1,34
2,14
3,20
4,01
5,34
6,68
8,01
9,35
10,68
4000 Hz
1,07
2,14
3,20
5,34
8,54
12,82
16,02
21,36
26,70
32,04
37,38
42,72
Atmosferik yutuĢ değerlerinin düĢürülmesinden sonra her bir gürültü kaynağının 4
oktav bandındaki net ses düzeyi L=Lpi- Aatm formülü ile hesaplanarak Tablo V.1.23.15
oluĢturulmuĢtur. LT= Toplam Ses Düzeyi (dBA)‟nın hesaplanmasında LT= 10 log 10 Li/10
formülü kullanılmıĢtır.
Tablo V.1.23.15. II. Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Mesafelere Göre 4 Oktav Bandı Ġçin Net
Ses Düzeyi
Gürültü
Kaynağı
Mesafe
(m)
Yükleyici
50
100
150
250
400
600
750
1000
Toplam Ses Basıncı Düzeyi
(dB)
Ses Basıncı Düzeyi (dB)
500
Hz
66
60
56
52
48
44
42
40
1000
Hz
66
60
56
52
47
44
41
39
2000
Hz
66
59
56
51
46
41
38
35
190
4000
Hz
65
58
53
47
39
32
26
19
Lpt=Lwt+10(Q / 4 π r2)
72
65
62
57
52
48
46
43
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Gürültü
Kaynağı
Kamyon
Ekskavatör
Arazöz
Rock Drill
Silindir
Mesafe
(m)
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
Toplam Ses Basıncı Düzeyi
(dB)
Ses Basıncı Düzeyi (dB)
500
Hz
38
36
35
33
73
67
63
59
55
51
49
46
44
43
41
40
70
64
60
56
52
48
46
43
41
40
38
37
61
55
51
47
43
39
37
35
33
31
30
28
58
52
48
44
40
36
34
32
30
28
27
25
66
60
1000
Hz
36
34
33
31
73
67
63
59
54
50
48
45
43
41
40
38
70
64
60
55
51
47
45
42
40
38
37
35
61
55
51
47
42
39
37
34
31
29
28
26
58
52
48
44
39
36
34
31
28
26
25
23
66
60
2000
Hz
31
28
26
23
73
66
62
58
53
48
45
41
38
35
33
30
70
63
59
54
50
45
42
38
35
32
30
27
61
54
51
46
41
36
34
30
26
23
21
18
58
51
48
43
38
33
31
27
23
20
18
15
66
59
191
4000
Hz
11
4
-2
-9
72
65
60
54
46
38
33
25
18
11
5
-2
69
62
57
50
43
35
30
22
15
8
2
-5
60
53
48
42
34
27
22
14
6
-1
-7
-14
57
50
45
39
31
24
19
11
3
-4
-10
-17
65
58
Lpt=Lwt+10(Q / 4 π r2)
41
39
37
36
79
72
68
64
59
55
53
50
47
46
44
43
76
69
65
61
56
52
50
47
44
43
41
40
67
60
57
52
47
43
41
38
36
34
32
31
64
57
54
49
44
40
38
35
33
31
29
28
72
65
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Gürültü
Kaynağı
Transmikser
Patlatma
Mesafe
(m)
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
Toplam Ses Basıncı Düzeyi
(dB)
Ses Basıncı Düzeyi (dB)
500
Hz
56
52
48
44
42
40
38
36
35
33
68
62
58
54
50
46
44
42
40
38
37
35
85
79
75
71
67
63
61
59
57
55
54
52
1000
Hz
56
52
47
44
42
39
36
34
33
31
68
62
58
54
49
46
43
41
38
36
35
33
85
79
75
71
66
63
61
58
55
53
52
50
2000
Hz
56
51
46
41
39
35
31
28
26
23
68
61
58
53
48
43
40
37
33
30
28
25
85
78
75
70
65
60
58
54
50
47
45
42
4000
Hz
53
47
39
32
27
19
11
4
-2
-9
67
60
55
49
41
34
28
21
13
6
0
-7
84
77
72
66
58
51
45
38
30
23
17
10
Lpt=Lwt+10(Q / 4 π r2)
62
57
52
48
46
43
41
39
37
36
74
67
64
59
54
50
48
45
43
41
39
38
91
84
81
76
71
67
65
62
60
58
56
55
II.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında kullanılan ekipmanların çalıĢma frekans aralığı
500–4000 Hz aralığında olduğundan her bir noktanın ses basıncı düzeyi yaklaĢık gürültü
düzeyine eĢit olacaktır.
Tablo V.1.23. 16. II.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Düzeltme Faktörleri
Mesafe (m)
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
500 Hz
-3,20
-3,20
-3,20
-3,20
-3,20
-3,20
-3,20
-3,20
-3,20
-3,20
Düzeltme Faktörü
1000 Hz”
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
192
2000 Hz
1,20
1,20
1,20
1,20
1,20
1,20
1,20
1,20
1,20
1,20
4000 Hz
1,00
1,00
1,00
1,00
1,00
1,00
1,00
1,00
1,00
1,00
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Mesafe (m)
1750
2000
Düzeltme Faktörü
1000 Hz”
0,00
0,00
500 Hz
-3,20
-3,20
2000 Hz
1,20
1,20
4000 Hz
1,00
1,00
Bütün ekipmanların belirtilen mesafelerde 4 oktav bandında ki net ses düzeyleri (Lpi)
Tablo V.1.23.16‟da verilen düzeltme faktörleri kullanılarak aĢağıdaki tablo oluĢturulmuĢtur.
Tablo V.1.23.17. II.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Kullanılacak Olan Makineler Ġçin 4 Oktav
Bandında Net Ses Gücü Seviyeleri
Gürültü
Kaynağı
Yükleyici
Kamyon
Ekskavatör
Arazöz
Mesafe
(m)
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
600
Toplam Ses Basıncı Düzeyi
(dB)
Ses Basıncı Düzeyi (dB)
500
Hz
63
63
60
55
51
47
45
43
41
39
38
37
70
64
60
56
51
48
46
43
41
40
38
37
67
61
57
53
48
45
43
40
38
37
35
34
58
52
48
44
40
36
1000
Hz
66
60
56
52
47
44
41
39
36
34
33
31
73
67
63
59
54
50
48
45
43
41
40
38
70
64
60
55
51
47
45
42
40
38
37
35
61
55
51
47
42
39
2000
Hz
67
58
54
50
45
40
37
33
30
27
25
22
74
67
64
59
54
49
46
43
39
36
34
31
71
64
61
56
51
46
43
40
36
33
31
28
62
56
52
47
42
37
193
4000
Hz
66
57
52
46
38
31
25
18
10
3
-3
-10
73
66
61
55
47
39
34
26
19
12
6
-1
70
63
58
51
44
36
31
23
16
9
3
-4
61
54
49
43
35
28
Lpt=Lwt+10(Q / 4 π r2)
72
66
63
58
53
50
47
45
42
41
39
38
79
72
68
63
58
54
52
49
46
44
43
41
76
69
65
60
55
51
49
46
43
41
40
38
67
60
56
51
47
42
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Gürültü
Kaynağı
Rock Drill
Silindir
Transmikser
Patlatma
Mesafe
(m)
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
Toplam Ses Basıncı Düzeyi
(dB)
Ses Basıncı Düzeyi (dB)
500
Hz
34
31
29
28
26
25
55
49
45
41
37
33
31
28
26
25
23
22
63
57
53
49
45
41
39
36
34
33
31
30
65
59
55
51
47
43
41
38
36
35
33
32
82
76
72
68
64
60
58
55
53
52
50
49
1000
Hz
37
34
31
29
28
26
58
52
48
44
39
36
34
31
28
26
25
23
66
60
56
52
47
44
42
39
36
34
33
31
68
62
58
54
49
46
43
41
38
36
35
33
85
79
75
71
66
63
61
58
55
53
52
50
2000
Hz
35
31
28
25
22
20
59
53
49
44
39
34
32
28
25
22
19
17
67
61
57
52
47
42
40
36
33
30
27
25
69
63
59
54
49
44
42
38
35
32
29
27
86
80
76
71
66
61
59
55
52
49
46
44
194
4000
Hz
23
15
7
0
-6
-13
58
51
46
40
32
25
20
12
4
-3
-9
-16
66
59
54
48
40
33
28
20
12
5
-1
-8
68
61
56
50
42
35
29
22
14
7
1
-6
85
78
73
67
59
52
46
39
31
24
18
11
Lpt=Lwt+10(Q / 4 π r2)
40
37
35
33
31
29
64
57
53
48
44
39
37
34
32
30
28
26
72
65
61
56
52
47
45
42
40
38
36
34
74
67
63
58
54
49
47
44
42
40
38
36
91
84
80
75
71
66
64
61
59
57
55
53
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
LT= Toplam Ses Düzeyi (dBA)‟nın hesaplanmasında LT= 10 log 10 Li/10 formülü
kullanılmıĢtır. EĢdeğer gürültü düzeylerinin (Lgündüz = Leq) Leq= 10 log 10 LT(i) /10
formülünden hesaplanarak aĢağıdaki tablo oluĢturulmuĢtur.
Tablo V.1.23. 18. II.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Bütün Gürültü Kaynaklarının 4 Oktav
Bandında Mesafelere Göre Toplam Ses Düzeyi
Mesafe (m)
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
Yönetmelikteki Sınır Değer
Lgündüz (dBA)
94
88
84
79
74
69
67
64
62
60
58
57
Madde 23; 70 dBA
ġekil V.1.23.2. II.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Mesafeye Bağlı Olarak Gürültü Seviyeleri
c) III.Grup Gürültü Kaynağı (HES-1, Cebri Boru, Kazı Fazlası Malzeme Alanı-2,
Yaklaşım Tüneli-1 ve 2 ile Enerji Tüneli-1„in Yarısı, Vana Odası ve Denge Bacası)
III.Grup Gürültü Kaynağı içerisinde bulunan alanlar birbirine çok yakın olduğundan söz
konusu alanlar birlikte değerlendirilmiĢtir. III.Grup Gürültü Kaynağı içerisinde bir arada
çalıĢması planlanan iĢ makineleri aĢağıda tablo halinde verilmiĢtir. Tünel çalıĢmalarında
yapılacak patlatma yer altında gerçekleĢtirileceğinden meydana gelecek gürültü
hesaplamalara dahil edilmemiĢtir.
Tablo V.1.23.19. III.Grup Gürültü Kaynağı Ġçerisinde Bir Arada ÇalıĢması Planlanan ĠĢ
Makineleri ve Ses Gücü Seviyeleri
Gürültü Kaynağı
Yükleyici
Kamyon
Ekskavatör
Arazöz
Adet
5
10
5
2
195
Ses Gücü Seviyesi
104
107
107
103
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Gürültü Kaynağı
Rock Drill
Silindir
Transmikser
Ses Gücü Seviyesi
100
108
106
Adet
2
1
4
Tablo V.1.23.20. III.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Yükleyici, Kamyon, Ekskavatör, Arazöz
ve Silindir Ġçin 4 Oktav Bandında Ses Basıncı Düzeyi
Gürültü
Kaynağı
Yükleyici
Kamyon
Ekskavatör
Arazöz
Mesafe
(m)
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
Toplam Ses Basıncı Düzeyi
(dB)
Ses Basıncı Düzeyi (dB)
500
Hz
66
60
56
52
48
44
43
40
38
36
35
34
72
66
62
58
54
50
49
46
44
42
41
40
69
63
59
55
51
47
46
43
41
39
38
37
61
55
52
47
43
39
38
35
33
32
1000
Hz
66
60
56
52
48
44
43
40
38
36
35
34
72
66
62
58
54
50
49
46
44
42
41
40
69
63
59
55
51
47
46
43
41
39
38
37
61
55
52
47
43
39
38
35
33
32
2000
Hz
66
60
56
52
48
44
43
40
38
36
35
34
72
66
62
58
54
50
49
46
44
42
41
40
69
63
59
55
51
47
46
43
41
39
38
37
61
55
52
47
43
39
38
35
33
32
196
4000
Hz
66
60
56
52
48
44
43
40
38
36
35
34
72
66
62
58
54
50
49
46
44
42
41
40
69
63
59
55
51
47
46
43
41
39
38
37
61
55
52
47
43
39
38
35
33
32
Lpt=Lwt+10(Q / 4 π r2)
72
66
63
58
54
51
49
46
44
43
41
40
78
72
69
64
60
57
55
52
50
49
47
46
75
69
66
61
57
54
52
49
47
46
44
43
67
61
58
53
49
46
44
41
39
38
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Gürültü
Kaynağı
Rock Drill
Silindir
Transmikser
Mesafe
(m)
1750
2000
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
Toplam Ses Basıncı Düzeyi
(dB)
Ses Basıncı Düzeyi (dB)
500
Hz
30
29
58
52
49
44
40
36
35
32
30
29
27
26
63
57
53
49
45
41
40
37
35
33
32
31
67
61
58
53
49
45
44
41
39
38
36
35
1000
Hz
30
29
58
52
49
44
40
36
35
32
30
29
27
26
63
57
53
49
45
41
40
37
35
33
32
31
67
61
58
53
49
45
44
41
39
38
36
35
2000
Hz
30
29
58
52
49
44
40
36
35
32
30
29
27
26
63
57
53
49
45
41
40
37
35
33
32
31
67
61
58
53
49
45
44
41
39
38
36
35
4000
Hz
30
29
58
52
49
44
40
36
35
32
30
29
27
26
63
57
53
49
45
41
40
37
35
33
32
31
67
61
58
53
49
45
44
41
39
38
36
35
Lpt=Lwt+10(Q / 4 π r2)
Her bir frekansa göre atmosferik yutuĢ değeri Aatm = 7,4 .10
kullanılarak aĢağıdaki tablo oluĢturulmuĢtur.
Formülde kullanılan;
F : Gürültü kaynağının frekansı
r : Mesafe
Φ : Bağıl nem % 55,43 alınmıĢtır. (Ortalama olarak)
197
36
35
64
58
55
50
46
43
41
38
36
35
33
32
69
63
60
55
51
48
46
43
41
40
38
37
73
67
64
59
55
52
50
47
45
44
42
41
-8
(f 2r /Φ) formülü
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Tablo V.1.23.21. III.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Mesafelere Göre Her Bir Oktav Bandı
Ġçin Atmosferik YutuĢ Hesabı
Mesafe (m)
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
500 Hz
0,02
0,03
0,08
0,02
0,13
0,20
0,25
0,33
0,42
0,50
0,58
0,67
Atmosferik YutuĢ
1000 Hz
0,07
0,13
0,20
0,33
0,53
0,80
1,00
1,34
1,67
2,00
2,34
2,67
2000 Hz
0,27
0,53
0,80
1,34
2,14
3,20
4,01
5,34
6,68
8,01
9,35
10,68
4000 Hz
1,07
2,14
3,20
5,34
8,54
12,82
16,02
21,36
26,70
32,04
37,38
42,72
Atmosferik yutuĢ değerlerinin düĢürülmesinden sonra her bir gürültü kaynağının 4
oktav bandındaki net ses düzeyi L=Lpi- Aatm formülü ile hesaplanarak Tablo V.1.23.22
oluĢturulmuĢtur. LT= Toplam Ses Düzeyi (dBA)‟nın hesaplanmasında LT= 10 log 10 Li/10
formülü kullanılmıĢtır.
Tablo V.1.23.22. III. Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Mesafelere Göre 4 Oktav Bandı Ġçin Net
Ses Düzeyi
Gürültü
Kaynağı
Yükleyici
Kamyon
Ekskavatör
Mesafe
(m)
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
Toplam Ses Basıncı Düzeyi
(dB)
Ses Basıncı Düzeyi (dB)
500
Hz
66
60
56
52
48
44
42
40
38
36
35
33
72
66
62
58
54
50
48
46
44
42
41
39
69
63
59
1000
Hz
66
60
56
52
47
44
41
39
36
34
33
31
72
66
62
58
53
50
48
45
42
40
39
37
69
63
59
2000
Hz
66
59
56
51
46
41
38
35
31
28
26
23
72
65
62
57
52
47
45
41
37
34
32
29
69
62
59
198
4000
Hz
65
58
53
47
39
32
26
19
11
4
-2
-9
71
64
59
53
45
38
32
25
17
10
4
-3
68
61
56
Lpt=Lwt+10(Q / 4 π r2)
72
65
62
57
52
48
46
43
41
39
37
36
78
71
68
63
58
54
52
49
47
45
43
42
75
68
65
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Gürültü
Kaynağı
Arazöz
Rock Drill
Silindir
Transmikser
Mesafe
(m)
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
Toplam Ses Basıncı Düzeyi
(dB)
Ses Basıncı Düzeyi (dB)
500
Hz
55
51
47
45
43
41
39
38
36
61
55
51
47
43
39
37
35
33
31
30
28
58
52
48
44
40
36
34
32
30
28
27
25
63
57
53
49
45
41
39
37
35
33
32
30
67
61
57
53
49
45
43
41
39
1000
Hz
55
50
47
44
42
39
37
36
34
61
55
51
47
42
39
37
34
31
29
28
26
58
52
48
44
39
36
34
31
28
26
25
23
63
57
53
49
44
41
39
36
33
31
30
28
67
61
57
53
48
45
43
40
37
2000
Hz
54
49
44
41
38
34
31
29
26
61
54
51
46
41
36
34
30
26
23
21
18
58
51
48
43
38
33
31
27
23
20
18
15
63
56
53
48
43
38
36
32
28
25
23
20
67
60
57
52
47
42
40
36
32
199
4000
Hz
50
42
35
29
22
14
7
1
-6
60
53
48
42
34
27
22
14
6
-1
-7
-14
57
50
45
39
31
24
19
11
3
-4
-10
-17
62
55
50
44
36
29
23
16
8
1
-5
-12
66
59
54
48
40
33
28
20
12
Lpt=Lwt+10(Q / 4 π r2)
60
55
51
49
46
44
42
40
39
67
60
57
52
47
43
41
38
36
34
32
31
64
57
54
49
44
40
38
35
33
31
29
28
69
62
59
54
49
45
43
40
38
36
34
33
73
66
63
58
53
49
47
44
42
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Gürültü
Kaynağı
Mesafe
(m)
1500
1750
2000
Toplam Ses Basıncı Düzeyi
(dB)
Ses Basıncı Düzeyi (dB)
500
Hz
37
36
34
1000
Hz
36
34
32
2000
Hz
30
27
24
4000
Hz
5
-1
-8
Lpt=Lwt+10(Q / 4 π r2)
40
38
37
III.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında kullanılan ekipmanların çalıĢma frekans aralığı
500–4000 hz aralığında olduğundan her bir noktanın ses basıncı düzeyi yaklaĢık gürültü
düzeyine eĢit olacaktır.
Tablo V.1.23. 23. III.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Düzeltme Faktörleri
Mesafe (m)
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
Düzeltme Faktörü
1000 Hz
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
500 Hz
-3,20
-3,20
-3,20
-3,20
-3,20
-3,20
-3,20
-3,20
-3,20
-3,20
-3,20
-3,20
2000 Hz
1,20
1,20
1,20
1,20
1,20
1,20
1,20
1,20
1,20
1,20
1,20
1,20
4000 Hz
1,00
1,00
1,00
1,00
1,00
1,00
1,00
1,00
1,00
1,00
1,00
1,00
Bütün ekipmanların belirtilen mesafelerde 4 oktav bandında ki net ses düzeyleri (Lpi)
Tablo V.1.23.23‟te verilen düzeltme faktörleri kullanılarak aĢağıdaki tablo oluĢturulmuĢtur.
Tablo V.1.23.24. III.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Kullanılacak Olan Makineler Ġçin 4
Oktav Bandında Net Ses Gücü Seviyeleri
Gürültü
Kaynağı
Yükleyici
Kamyon
Mesafe
(m)
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
Toplam Ses Basıncı Düzeyi
(dB)
Ses Basıncı Düzeyi (dB)
500
Hz
63
63
60
55
51
47
45
43
41
39
38
37
69
63
59
55
51
1000
Hz
66
60
56
52
47
44
41
39
36
34
33
31
72
66
62
58
53
2000
Hz
67
58
54
50
45
40
37
33
30
27
25
22
73
67
63
58
53
200
4000
Hz
66
57
52
46
38
31
25
18
10
3
-3
-10
72
65
60
54
46
Lpt=Lwt+10(Q / 4 π r2)
72
66
63
58
53
50
47
45
42
41
39
38
78
71
67
62
58
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Gürültü
Kaynağı
Ekskavatör
Arazöz
Rock Drill
Silindir
Mesafe
(m)
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
Toplam Ses Basıncı Düzeyi
(dB)
Ses Basıncı Düzeyi (dB)
500
Hz
47
45
42
40
39
37
36
66
60
56
52
48
44
42
39
37
36
34
33
58
52
48
44
40
36
34
31
29
28
26
25
55
49
45
41
37
33
31
28
26
25
23
22
60
54
50
46
42
38
36
33
31
30
28
1000
Hz
50
48
45
42
40
39
37
69
63
59
55
50
47
44
42
39
37
36
34
61
55
51
47
42
39
37
34
31
29
28
26
58
52
48
44
39
36
34
31
28
26
25
23
63
57
53
49
44
41
39
36
33
31
30
2000
Hz
48
46
42
39
36
33
31
70
64
60
55
50
45
43
39
36
33
30
28
62
56
52
47
42
37
35
31
28
25
22
20
59
53
49
44
39
34
32
28
25
22
19
17
64
58
54
49
44
39
37
33
30
27
24
201
4000
Hz
39
33
26
18
11
5
-2
69
62
57
51
43
36
30
23
15
8
2
-5
61
54
49
43
35
28
23
15
7
0
-6
-13
58
51
46
40
32
25
20
12
4
-3
-9
-16
63
56
51
45
37
30
24
17
9
2
-4
Lpt=Lwt+10(Q / 4 π r2)
53
51
48
46
44
42
40
75
68
64
59
55
50
48
45
43
41
39
37
67
60
56
51
47
42
40
37
35
33
31
29
64
57
53
48
44
39
37
34
32
30
28
26
69
62
58
53
49
44
42
39
37
35
33
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Gürültü
Kaynağı
Transmikser
Mesafe
(m)
2000
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
Toplam Ses Basıncı Düzeyi
(dB)
Ses Basıncı Düzeyi (dB)
500
Hz
27
64
58
54
50
46
42
40
37
35
34
32
31
1000
Hz
28
67
61
57
53
48
45
43
40
37
36
34
32
2000
Hz
22
68
62
58
53
48
43
41
37
34
31
28
26
4000
Hz
-11
67
60
55
49
41
34
29
21
13
6
0
-7
Lpt=Lwt+10(Q / 4 π r2)
31
73
66
63
57
53
48
46
43
41
39
37
35
LT= Toplam Ses Düzeyi (dBA)‟nın hesaplanmasında LT= 10 log 10 Li/10 formülü
kullanılmıĢtır. EĢdeğer gürültü düzeylerinin ( Lgündüz = Leq) Leq= 10 log 10 LT(i) /10
formülünden hesaplanarak aĢağıdaki tablo oluĢturulmuĢtur.
Tablo V.1.23.25. III.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Bütün Gürültü Kaynaklarının 4 Oktav
Bandında Mesafelere Göre Toplam Ses Düzeyi
Mesafe (m)
50
100
150
250
400
600
750
1000
1250
1500
1750
2000
Yönetmelikteki Sınır Değer
Lgündüz (dBA)
90
83
79
74
69
66
63
60
58
56
54
53
Madde 23; 70 dBA
ġekil V.1.23.3. III.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Mesafeye Bağlı Olarak Gürültü Seviyeleri
202
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
d) IV.Grup Gürültü Kaynağı (Regülatör-2, Su Alma Yapısı-2, Enerji Tüneli-2‟nin
2/3‟ü, Kazı Fazlası Malzeme Alanı-3)
IV.Grup Gürültü Kaynağı içerisinde bulunan alanlar birbirine çok yakın olduğundan söz
konusu alanlar birlikte değerlendirilmiĢtir. IV.Grup Gürültü Kaynağı içerisinde bir arada
çalıĢması planlanan iĢ makineleri aĢağıda tablo halinde verilmiĢtir. Tünel çalıĢmalarında
yapılacak patlatma yer altında gerçekleĢtirileceğinden meydana gelecek gürültü
hesaplamalara dahil edilmemiĢtir.
Tablo V.1.23.26. IV.Grup Gürültü Kaynağı Ġçerisinde Bir Arada ÇalıĢması Planlanan ĠĢ
Makineleri ve Ses Gücü Seviyeleri
Gürültü Kaynağı
Yükleyici
Kamyon
Ekskavatör
Arazöz
Rock Drill
Silindir
Transmikser
Ses Gücü Seviyesi
104 dB
107 dB
107 dB
103 dB
100 dB
108 dB
106 dB
Adet
4
8
4
1
1
1
2
Tablo V.1.23.27. IV.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Yükleyici, Kamyon, Ekskavatör, Arazöz,
Rock Drill ve Silindir Ġçin 4 Oktav Bandında Ses Basıncı Düzeyi
Gürültü
Kaynağı
Yükleyici
Kamyon
Ekskavatör
Mesafe
(m)
50
100
150
250
350
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
350
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
Toplam Ses Basıncı Düzeyi
(dB)
Ses Basıncı Düzeyi (dB)
500
Hz
65
59
56
51
48
45
42
39
37
36
34
33
71
65
62
57
54
51
48
45
43
42
40
39
68
62
59
54
1000
Hz
65
59
56
51
48
45
42
39
37
36
34
33
71
65
62
57
54
51
48
45
43
42
40
39
68
62
59
54
2000
Hz
65
59
56
51
48
45
42
39
37
36
34
33
71
65
62
57
54
51
48
45
43
42
40
39
68
62
59
54
203
4000
Hz
65
59
56
51
48
45
42
39
37
36
34
33
71
65
62
57
54
51
48
45
43
42
40
39
68
62
59
54
Lpt=Lwt+10(Q / 4 π r2)
71
65
62
57
54
51
48
45
43
42
40
39
77
71
68
63
60
57
54
51
49
48
46
45
74
68
65
60
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Gürültü
Kaynağı
Arazöz
Rock Drill
Silindir
Transmikser
Mesafe
(m)
350
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
350
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
350
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
350
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
350
500
750
1000
1250
1500
Toplam Ses Basıncı Düzeyi
(dB)
Ses Basıncı Düzeyi (dB)
500
Hz
51
48
45
42
40
39
37
36
58
52
48
44
41
38
35
32
30
28
27
26
55
49
45
41
38
35
32
29
27
25
24
23
63
57
53
49
46
43
40
37
35
33
32
31
64
58
55
50
47
44
41
38
36
35
1000
Hz
51
48
45
42
40
39
37
36
58
52
48
44
41
38
35
32
30
28
27
26
55
49
45
41
38
35
32
29
27
25
24
23
63
57
53
49
46
43
40
37
35
33
32
31
64
58
55
50
47
44
41
38
36
35
2000
Hz
51
48
45
42
40
39
37
36
58
52
48
44
41
38
35
32
30
28
27
26
55
49
45
41
38
35
32
29
27
25
24
23
63
57
53
49
46
43
40
37
35
33
32
31
64
58
55
50
47
44
41
38
36
35
204
4000
Hz
51
48
45
42
40
39
37
36
58
52
48
44
41
38
35
32
30
28
27
26
55
49
45
41
38
35
32
29
27
25
24
23
63
57
53
49
46
43
40
37
35
33
32
31
64
58
55
50
47
44
41
38
36
35
Lpt=Lwt+10(Q / 4 π r2)
57
54
51
48
46
45
43
42
64
58
55
50
47
44
41
38
36
35
33
32
61
55
52
47
44
41
38
35
33
32
30
29
69
63
60
55
52
49
46
43
41
40
38
37
70
64
61
56
53
50
47
44
42
41
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Gürültü
Kaynağı
Mesafe
(m)
1750
2000
Toplam Ses Basıncı Düzeyi
(dB)
Ses Basıncı Düzeyi (dB)
500
Hz
33
32
1000
Hz
33
32
2000
Hz
33
32
4000
Hz
33
32
Lpt=Lwt+10(Q / 4 π r2)
39
38
Her bir frekansa göre atmosferik yutuĢ değeri Aatm = 7,4 .10
kullanılarak aĢağıdaki tablo oluĢturulmuĢtur.
-8
(f 2r /Φ) formülü
Formülde kullanılan;
F : Gürültü kaynağının frekansı
r : Mesafe
Φ : Bağıl nem % 55,43 alınmıĢtır. (Ortalama olarak)
Tablo V.1.23.28. IV.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Mesafelere Göre Her Bir Oktav Bandı
Ġçin Atmosferik YutuĢ Hesabı
Mesafe (m)
50
100
150
250
350
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
500 Hz
0,02
0,03
0,08
0,02
0,12
0,17
0,25
0,33
0,42
0,50
0,58
0,67
Atmosferik YutuĢ
1000 Hz
0,07
0,13
0,20
0,33
0,47
0,67
1,00
1,34
1,67
2,00
2,34
2,67
2000 Hz
0,27
0,53
0,80
1,34
1,87
2,67
4,01
5,34
6,68
8,01
9,35
10,68
4000 Hz
1,07
2,14
3,20
5,34
7,48
10,68
16,02
21,36
26,70
32,04
37,38
42,72
Atmosferik yutuĢ değerlerinin düĢürülmesinden sonra her bir gürültü kaynağının 4
oktav bandındaki net ses düzeyi L=Lpi- Aatm formülü ile hesaplanarak Tablo V.1.23.29
oluĢturulmuĢtur. LT= Toplam Ses Düzeyi (dBA)‟nın hesaplanmasında LT= 10 log 10 Li/10
formülü kullanılmıĢtır.
Tablo V.1.23.29. IV. Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Mesafelere Göre 4 Oktav Bandı Ġçin Net
Ses Düzeyi
Gürültü
Kaynağı
Mesafe
(m)
Yükleyici
50
100
150
250
350
500
750
1000
1250
1500
1750
Toplam Ses Basıncı Düzeyi
(dB)
Ses Basıncı Düzeyi (dB)
500
Hz
65
59
55
51
48
45
41
39
37
35
34
1000
Hz
65
59
55
51
48
44
41
38
35
34
32
2000
Hz
65
58
55
50
46
42
38
34
30
28
25
205
4000
Hz
64
57
52
46
41
34
26
18
10
3
-3
Lpt=Lwt+10(Q / 4 π r2)
71
64
61
56
53
49
45
42
40
38
36
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Gürültü
Kaynağı
Kamyon
Ekskavatör
Arazöz
Rock Drill
Silindir
Mesafe
(m)
2000
50
100
150
250
350
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
350
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
350
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
350
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
350
Toplam Ses Basıncı Düzeyi
(dB)
Ses Basıncı Düzeyi (dB)
500
Hz
32
71
65
61
57
54
51
47
45
43
41
40
38
68
62
58
54
51
48
44
42
40
38
37
35
58
52
48
44
41
38
34
32
30
28
27
25
55
49
45
41
38
35
31
29
27
25
24
22
63
57
53
49
46
1000
Hz
30
71
65
61
57
54
50
47
44
41
40
38
36
68
62
58
54
51
47
44
41
38
37
35
33
58
52
48
44
41
37
34
31
28
26
25
23
55
49
45
41
38
34
31
28
25
23
22
20
63
57
53
49
46
2000
Hz
22
71
65
61
56
52
48
44
40
36
34
31
28
68
61
58
53
49
45
41
37
33
31
28
25
58
51
48
43
39
35
31
27
23
20
18
15
55
48
45
40
36
32
28
24
20
17
15
12
63
56
53
48
44
206
4000
Hz
-10
70
63
58
52
47
40
32
24
16
9
3
-4
67
60
55
49
44
37
29
21
13
6
0
-7
57
50
45
39
34
27
18
11
3
-4
-10
-17
54
47
42
36
31
24
15
8
0
-7
-13
-20
62
55
50
44
39
Lpt=Lwt+10(Q / 4 π r2)
35
77
70
67
62
59
55
51
48
46
44
42
41
74
67
64
59
56
52
48
45
43
41
39
38
64
57
54
49
45
42
38
35
33
31
29
28
61
54
51
46
42
39
35
32
30
28
26
25
69
62
59
54
50
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Gürültü
Kaynağı
Transmikser
Mesafe
(m)
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
350
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
Toplam Ses Basıncı Düzeyi
(dB)
Ses Basıncı Düzeyi (dB)
500
Hz
43
39
37
35
33
32
30
64
58
54
50
47
44
40
38
36
34
33
31
1000
Hz
42
39
36
33
31
30
28
64
58
54
50
47
43
40
37
34
32
31
29
2000
Hz
40
36
32
28
25
23
20
64
57
54
49
45
41
37
33
29
26
24
21
4000
Hz
32
23
16
8
1
-5
-12
63
56
51
45
40
33
25
17
9
2
-4
-11
Lpt=Lwt+10(Q / 4 π r2)
47
43
40
38
36
34
33
70
63
60
55
52
48
44
41
39
37
35
34
IV.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında kullanılan ekipmanların çalıĢma frekans aralığı
500–4000 hz aralığında olduğundan her bir noktanın ses basıncı düzeyi yaklaĢık gürültü
düzeyine eĢit olacaktır.
Tablo V.1.23. 30. IV.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Düzeltme Faktörleri
Mesafe (m)
50
100
150
250
350
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
500 Hz
-3,20
-3,20
-3,20
-3,20
-3,20
-3,20
-3,20
-3,20
-3,20
-3,20
-3,20
-3,20
Düzeltme Faktörü
1000 Hz
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
2000 Hz
1,20
1,20
1,20
1,20
1,20
1,20
1,20
1,20
1,20
1,20
1,20
1,20
4000 Hz
1,00
1,00
1,00
1,00
1,00
1,00
1,00
1,00
1,00
1,00
1,00
1,00
Bütün ekipmanların belirtilen mesafelerde 4 oktav bandında ki net ses düzeyleri (Lpi)
Tablo V.1.23.30‟da verilen düzeltme faktörleri kullanılarak aĢağıdaki tablo oluĢturulmuĢtur.
207
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Tablo V.1.23.31. IV.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Kullanılacak Olan Makineler Ġçin 4
Oktav Bandında Net Ses Gücü Seviyeleri
Gürültü
Kaynağı
Yükleyici
Kamyon
Ekskavatör
Arazöz
Rock Drill
Mesafe
(m)
50
100
150
250
350
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
350
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
350
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
350
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
Toplam Ses Basıncı Düzeyi
(dB)
Ses Basıncı Düzeyi (dB)
500
Hz
62
62
59
54
51
48
44
42
40
38
37
36
68
62
58
54
51
48
44
42
39
38
36
35
65
59
55
51
48
45
41
38
36
35
33
32
55
49
45
41
38
35
31
28
26
25
23
22
52
46
42
1000
Hz
65
59
55
51
48
44
41
38
35
34
32
30
71
65
61
57
54
50
47
44
41
40
38
36
68
62
58
54
51
47
44
41
38
37
35
33
58
52
48
44
41
37
34
31
28
26
25
23
55
49
45
2000
Hz
66
57
54
49
45
41
36
32
29
26
24
21
72
66
62
57
53
50
45
41
38
35
32
30
69
63
59
54
50
47
42
38
35
32
29
27
59
53
49
44
40
37
32
28
25
22
19
17
56
50
46
208
4000
Hz
65
56
51
45
40
33
25
17
9
2
-4
-11
71
64
59
53
48
41
33
25
17
10
4
-3
68
61
56
50
45
38
30
22
14
7
1
-6
58
51
46
40
35
28
19
12
4
-3
-9
-16
55
48
43
Lpt=Lwt+10(Q / 4 π r2)
71
65
62
57
54
50
46
44
42
40
38
37
77
70
67
62
58
54
50
47
45
43
41
39
74
67
64
58
55
51
47
44
42
40
38
36
64
57
53
48
45
41
37
34
32
30
28
26
61
54
50
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Gürültü
Kaynağı
Silindir
Transmikser
Mesafe
(m)
250
350
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
350
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
350
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
Toplam Ses Basıncı Düzeyi
(dB)
Ses Basıncı Düzeyi (dB)
500
Hz
38
35
32
28
25
23
22
20
19
60
54
50
46
43
40
36
33
31
30
28
27
61
55
51
47
44
41
37
34
32
31
29
28
1000
Hz
41
38
34
31
28
25
23
22
20
63
57
53
49
46
42
39
36
33
31
30
28
64
58
54
50
47
43
40
37
34
32
31
29
2000
Hz
41
37
34
29
25
22
19
16
14
64
58
54
49
45
42
37
33
30
27
24
22
65
59
55
50
46
43
38
34
31
28
25
23
4000
Hz
37
32
25
16
9
1
-6
-12
-19
63
56
51
45
40
33
24
17
9
2
-4
-11
64
57
52
46
41
34
26
18
10
3
-3
-10
Lpt=Lwt+10(Q / 4 π r2)
45
42
38
34
31
29
27
25
23
69
62
58
53
50
46
42
39
37
35
33
31
70
63
59
54
51
47
43
40
38
36
34
32
LT= Toplam Ses Düzeyi (dBA)‟nın hesaplanmasında LT= 10 log 10 Li/10 formülü
kullanılmıĢtır. EĢdeğer gürültü düzeylerinin (Lgündüz = Leq) Leq= 10 log 10 LT(i) /10
formülünden hesaplanarak aĢağıdaki tablo oluĢturulmuĢtur.
Tablo V.1.23.32. IV.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Bütün Gürültü Kaynaklarının 4 Oktav
Bandında Mesafelere Göre Toplam Ses Düzeyi
Mesafe (m)
50
100
150
250
350
500
750
1000
1250
1500
1750
Yönetmelikteki Sınır Değer
Lgündüz (dBA)
87
81
77
72
69
65
61
58
56
54
52
Madde 23; 70 dBA
209
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
50
2000
ġekil V.1.23.4. IV.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Mesafeye Bağlı Olarak Gürültü Seviyeleri
e) V.Grup Gürültü Kaynağı (HES-2, Enerji Tüneli‟nin-1/3‟ü, Kazı Fazlası Malzeme
Alanı-4, Cebri Boru, Vana Odası ve Denge Bacası)
V.Grup Gürültü Kaynağı içerisinde bulunan alanlar birbirine çok yakın olduğundan söz
konusu alanlar birlikte değerlendirilmiĢtir. V.Grup Gürültü Kaynağı içerisinde bir arada
çalıĢması planlanan iĢ makineleri aĢağıda tablo halinde verilmiĢtir. Tünel çalıĢmalarında
yapılacak patlatma yer altında gerçekleĢtirileceğinden meydana gelecek gürültü
hesaplamalara dahil edilmemiĢtir.
Tablo V.1.23.33. V.Grup Gürültü Kaynağı Ġçerisinde Bir Arada ÇalıĢması Planlanan ĠĢ
Makineleri ve Ses Gücü Seviyeleri
Gürültü Kaynağı
Yükleyici
Kamyon
Ekskavatör
Arazöz
Rock Drill
Silindir
Transmikser
Ses Gücü Seviyesi
104 dB
107 dB
107 dB
103 dB
100 dB
108 dB
106 dB
Adet
5
10
5
2
1
1
2
Tablo V.1.23.34. V.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Yükleyici, Kamyon, Ekskavatör, Arazöz
ve Silindir Ġçin 4 Oktav Bandında Ses Basıncı Düzeyi
Gürültü
Kaynağı
Mesafe
(m)
Yükleyici
50
100
150
250
400
500
750
1000
Toplam Ses Basıncı Düzeyi
(dB)
Ses Basıncı Düzeyi (dB)
500
Hz
66
60
56
52
48
46
43
40
1000
Hz
66
60
56
52
48
46
43
40
2000
Hz
66
60
56
52
48
46
43
40
210
4000
Hz
66
60
56
52
48
46
43
40
Lpt=Lwt+10(Q / 4 π r2)
72
66
63
58
54
52
49
46
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Gürültü
Kaynağı
Kamyon
Ekskavatör
Arazöz
Rock Drill
Silindir
Mesafe
(m)
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
Toplam Ses Basıncı Düzeyi
(dB)
Ses Basıncı Düzeyi (dB)
500
Hz
38
36
35
34
72
66
62
58
54
52
49
46
44
42
41
40
69
63
59
55
51
49
46
43
41
39
38
37
61
55
52
47
43
41
38
35
33
32
30
29
55
49
45
41
37
35
32
29
27
25
24
23
63
57
1000
Hz
38
36
35
34
72
66
62
58
54
52
49
46
44
42
41
40
69
63
59
55
51
49
46
43
41
39
38
37
61
55
52
47
43
41
38
35
33
32
30
29
55
49
45
41
37
35
32
29
27
25
24
23
63
57
2000
Hz
38
36
35
34
72
66
62
58
54
52
49
46
44
42
41
40
69
63
59
55
51
49
46
43
41
39
38
37
61
55
52
47
43
41
38
35
33
32
30
29
55
49
45
41
37
35
32
29
27
25
24
23
63
57
211
4000
Hz
38
36
35
34
72
66
62
58
54
52
49
46
44
42
41
40
69
63
59
55
51
49
46
43
41
39
38
37
61
55
52
47
43
41
38
35
33
32
30
29
55
49
45
41
37
35
32
29
27
25
24
23
63
57
Lpt=Lwt+10(Q / 4 π r2)
44
43
41
40
78
72
69
64
60
58
55
52
50
49
47
46
75
69
66
61
57
55
52
49
47
46
44
43
67
61
58
53
49
47
44
41
39
38
36
35
61
55
52
47
43
41
38
35
33
32
30
29
69
63
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Gürültü
Kaynağı
Transmikser
Mesafe
(m)
150
250
400
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
Toplam Ses Basıncı Düzeyi
(dB)
Ses Basıncı Düzeyi (dB)
500
Hz
53
49
45
43
40
37
35
33
32
31
64
58
55
50
46
44
41
38
36
35
33
32
1000
Hz
53
49
45
43
40
37
35
33
32
31
64
58
55
50
46
44
41
38
36
35
33
32
2000
Hz
53
49
45
43
40
37
35
33
32
31
64
58
55
50
46
44
41
38
36
35
33
32
4000
Hz
53
49
45
43
40
37
35
33
32
31
64
58
55
50
46
44
41
38
36
35
33
32
Lpt=Lwt+10(Q / 4 π r2)
60
55
51
49
46
43
41
40
38
37
70
64
61
56
52
50
47
44
42
41
39
38
Her bir frekansa göre atmosferik yutuĢ değeri Aatm = 7,4 .10
kullanılarak aĢağıdaki tablo oluĢturulmuĢtur.
-8
(f 2r /Φ) formülü
Formülde kullanılan;
F : Gürültü kaynağının frekansı
r : Mesafe
Φ : Bağıl nem % 55,43 alınmıĢtır. (Ortalama olarak)
Tablo V.1.23.35. V.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Mesafelere Göre Her Bir Oktav Bandı
Ġçin Atmosferik YutuĢ Hesabı
Mesafe (m)
50
100
150
250
400
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
500 Hz
0,02
0,03
0,08
0,02
0,12
0,17
0,25
0,33
0,42
0,50
0,58
0,67
Atmosferik YutuĢ
1000 Hz
0,07
0,13
0,20
0,33
0,47
0,67
1,00
1,34
1,67
2,00
2,34
2,67
2000 Hz
0,27
0,53
0,80
1,34
1,87
2,67
4,01
5,34
6,68
8,01
9,35
10,68
4000 Hz
1,07
2,14
3,20
5,34
7,48
10,68
16,02
21,36
26,70
32,04
37,38
42,72
Atmosferik yutuĢ değerlerinin düĢürülmesinden sonra her bir gürültü kaynağının 4
oktav bandındaki net ses düzeyi L=Lpi- Aatm formülü ile hesaplanarak Tablo V.1.23.36
oluĢturulmuĢtur. LT= Toplam Ses Düzeyi (dBA)‟nın hesaplanmasında LT= 10 log 10 Li/10
212
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
formülü kullanılmıĢtır.
Tablo V.1.23.36. V. Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Mesafelere Göre 4 Oktav Bandı Ġçin Net
Ses Düzeyi
Gürültü
Kaynağı
Yükleyici
Kamyon
Ekskavatör
Arazöz
Rock Drill
Mesafe
(m)
50
100
150
250
400
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
Toplam Ses Basıncı Düzeyi
(dB)
Ses Basıncı Düzeyi (dB)
500
Hz
66
60
56
52
48
46
42
40
38
36
35
33
72
66
62
58
54
52
48
46
44
42
41
39
69
63
59
55
51
49
45
43
41
39
38
36
61
55
51
47
43
41
37
35
33
31
30
28
55
1000
Hz
66
60
56
52
47
45
41
39
36
34
33
31
72
66
62
58
53
51
48
45
42
40
39
37
69
63
59
55
50
48
44
42
39
37
36
34
61
55
51
47
42
40
37
34
31
29
28
26
55
2000
Hz
66
59
56
51
46
43
38
35
31
28
26
23
72
65
62
57
52
49
45
41
37
34
32
29
69
62
59
54
49
46
41
38
34
31
29
26
61
54
51
46
41
38
34
30
26
23
21
18
55
213
4000
Hz
65
58
53
47
39
35
26
19
11
4
-2
-9
71
64
59
53
45
41
32
25
17
10
4
-3
68
61
56
50
42
38
29
22
14
7
1
-6
60
53
48
42
34
30
22
14
6
-1
-7
-14
54
Lpt=Lwt+10(Q / 4 π r2)
72
65
62
57
52
50
46
43
41
39
37
36
78
71
68
63
58
56
52
49
47
45
43
42
75
68
65
60
55
53
49
46
44
42
40
39
67
60
57
52
47
45
41
38
36
34
32
31
61
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Gürültü
Kaynağı
Silindir
Transmikser
Mesafe
(m)
100
150
250
400
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
Toplam Ses Basıncı Düzeyi
(dB)
Ses Basıncı Düzeyi (dB)
500
Hz
49
45
41
37
35
31
29
27
25
24
22
63
57
53
49
45
43
39
37
35
33
32
30
64
58
54
50
46
44
40
38
36
34
33
31
1000
Hz
49
45
41
36
34
31
28
25
23
22
20
63
57
53
49
44
42
39
36
33
31
30
28
64
58
54
50
45
43
40
37
34
32
31
29
2000
Hz
48
45
40
35
32
28
24
20
17
15
12
63
56
53
48
43
40
36
32
28
25
23
20
64
57
54
49
44
41
37
33
29
26
24
21
4000
Hz
47
42
36
28
24
15
8
0
-7
-13
-20
62
55
50
44
36
32
23
16
8
1
-5
-12
63
56
51
45
37
33
25
17
9
2
-4
-11
Lpt=Lwt+10(Q / 4 π r2)
54
51
46
41
39
35
32
30
28
26
25
69
62
59
54
49
47
43
40
38
36
34
33
70
63
60
55
50
48
44
41
39
37
35
34
V.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında kullanılan ekipmanların çalıĢma frekans aralığı
500–4000 Hz aralığında olduğundan her bir noktanın ses basıncı düzeyi yaklaĢık gürültü
düzeyine eĢit olacaktır.
Tablo V.1.23. 37. V.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Düzeltme Faktörleri
Mesafe (m)
50
100
150
250
400
500
750
1000
1250
500 Hz
-3,20
-3,20
-3,20
-3,20
-3,20
-3,20
-3,20
-3,20
-3,20
Düzeltme Faktörü
1000 Hz
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
214
2000 Hz
1,20
1,20
1,20
1,20
1,20
1,20
1,20
1,20
1,20
4000 Hz
1,00
1,00
1,00
1,00
1,00
1,00
1,00
1,00
1,00
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Mesafe (m)
1500
1750
2000
Düzeltme Faktörü
1000 Hz
0,00
0,00
0,00
500 Hz
-3,20
-3,20
-3,20
2000 Hz
1,20
1,20
1,20
4000 Hz
1,00
1,00
1,00
Bütün ekipmanların belirtilen mesafelerde 4 oktav bandında ki net ses düzeyleri (Lpi)
Tablo V.1.23.37‟de verilen düzeltme faktörleri kullanılarak aĢağıdaki tablo oluĢturulmuĢtur.
Tablo V.1.23.38. V.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Kullanılacak Olan Makineler Ġçin 4 Oktav
Bandında Net Ses Gücü Seviyeleri
Gürültü
Kaynağı
Yükleyici
Kamyon
Ekskavatör
Arazöz
Mesafe
(m)
50
100
150
250
400
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
Toplam Ses Basıncı Düzeyi
(dB)
Ses Basıncı Düzeyi (dB)
500
Hz
63
63
60
55
51
49
45
43
41
39
38
37
69
63
59
55
51
49
45
42
40
39
37
36
66
60
56
52
48
46
42
39
37
36
34
33
58
52
48
44
40
1000
Hz
66
60
56
52
47
45
41
39
36
34
33
31
72
66
62
58
53
51
48
45
42
40
39
37
69
63
59
55
50
48
44
42
39
37
36
34
61
55
51
47
42
2000
Hz
67
58
54
50
45
42
37
33
30
27
25
22
73
67
63
58
53
51
46
42
39
36
33
31
70
64
60
55
50
48
43
39
36
33
30
28
62
56
52
47
42
215
4000
Hz
66
57
52
46
38
34
25
18
10
3
-3
-10
72
65
60
54
46
42
33
26
18
11
5
-2
69
62
57
51
43
39
30
23
15
8
2
-5
61
54
49
43
35
Lpt=Lwt+10(Q / 4 π r2)
72
66
63
58
53
51
47
45
42
41
39
38
78
71
67
62
58
55
51
48
46
44
42
40
75
68
64
59
55
52
48
45
43
41
39
37
67
60
56
51
47
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Gürültü
Kaynağı
Rock Drill
Silindir
Transmikser
Mesafe
(m)
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
50
100
150
250
400
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
Toplam Ses Basıncı Düzeyi
(dB)
Ses Basıncı Düzeyi (dB)
500
Hz
38
34
31
29
28
26
25
52
46
42
38
34
32
28
25
23
22
20
19
60
54
50
46
42
40
36
33
31
30
28
27
61
55
51
47
43
41
37
34
32
31
29
28
1000
Hz
40
37
34
31
29
28
26
55
49
45
41
36
34
31
28
25
23
22
20
63
57
53
49
44
42
39
36
33
31
30
28
64
58
54
50
45
43
40
37
34
32
31
29
2000
Hz
40
35
31
28
25
22
20
56
50
46
41
36
34
29
25
22
19
16
14
64
58
54
49
44
42
37
33
30
27
24
22
65
59
55
50
45
43
38
34
31
28
25
23
4000
Hz
31
23
15
7
0
-6
-13
55
48
43
37
29
25
16
9
1
-6
-12
-19
63
56
51
45
37
33
24
17
9
2
-4
-11
64
57
52
46
38
34
26
18
10
3
-3
-10
Lpt=Lwt+10(Q / 4 π r2)
44
40
37
35
33
31
29
61
54
50
45
41
38
34
31
29
27
25
23
69
62
58
53
49
46
42
39
37
35
33
31
70
63
59
54
50
47
43
40
38
36
34
32
LT= Toplam Ses Düzeyi (dBA)‟nın hesaplanmasında LT= 10 log 10 Li/10 formülü
kullanılmıĢtır. EĢdeğer gürültü düzeylerinin (Lgündüz = Leq) Leq= 10 log 10 LT(i) /10
formülünden hesaplanarak aĢağıdaki tablo oluĢturulmuĢtur.
216
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Tablo V.1.23.39. V.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Bütün Gürültü Kaynaklarının 4 Oktav
Bandında Mesafelere Göre Toplam Ses Düzeyi
Mesafe (m)
50
100
150
250
400
500
750
1000
1250
1500
1750
2000
Yönetmelikteki Sınır Değer
Lgündüz (dBA)
89
83
79
74
69
67
63
60
57
56
54
52
Madde 23; 70 dBA
ġekil V.1.23.5. V.Grup Gürültü Kaynağı Alanlarında Mesafeye Bağlı Olarak Gürültü Seviyeleri
Genel Değerlendirme
04.06.2010 tarih ve 27601 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Çevrese1 Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği” Ek-7 Tablo 5‟te farklı
Ģantiye alanı için Çevresel Gürültü Sınır Değerleri verilmiĢtir. Bu değerler Tablo V.1.23.40‟ta
sunulduğu gibidir.
Tablo V.1.23.40. ġantiye Alanı Ġçin Çevresel Gürültü Sınır Değerleri
Faaliyet Türü (Yapım, Yıkım ve Onarım)
Bina
Yol
Diğer kaynaklar
Lgündüz (Dba)
70
75
70
217
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Tablo V.1.23.41. Emisyon Gruplarına En Yakın YerleĢimlerin Gürültüden Etkilenme Durumları
En Yakın
YerleĢim Yeri
Kaynağa
Göre Yönü
En Yakın
Yapı/Konutun
Mesafesi (m)
Etkilenme
Mesafesi (m)
Etkilenme
Durumu
I.Grup Gürültü
Kaynağı
Suüstü Köyü
Güneybatı
1.355
70
Etkilenmiyor
II.Grup Gürültü
Kaynağı
Didim Mah.
Batı
990
600
Etkilenmiyor
III.Grup Gürültü
Kaynağı
Dallıca Mah.
Kuzey
690
400
Etkilenmiyor
IV.Grup Gürültü
Kaynağı
Ortaç Mah.
Güneybatı
535
350
Etkilenmiyor
V.Grup Gürültü
Kaynağı
Yenihan Mah.
Kuzey
215
400
Etkileniyor
Ünite
Proje kapsamında yapılacak olan çalıĢmalar için gürültü modellemeleri ayrı ayrı
baĢlıklar altında ve en kötü senaryoya göre yapılmıĢtır.
Tablo V.1.23.41‟de verilen en yakın yerleĢim mesafeleri, oluĢturulan gruplarda yapılan
çalıĢmaların yoğunluklu olduğu emisyon kaynağına göre belirlenmiĢ mesafeler olup, Tablo
V.1.23.41 incelendiğinde V. Grup Gürültü Kaynağı, alanındaki gürültü değeri sınır değerlerin
üstünde kalmaktadır. Fakat, faaliyet kapsamında inĢaatı yapılacak ünitelerin birbirine
yakınlıkları göz önünde bulundurularak gürültü düzeyi hesapları gruplar halinde yapılmıĢ
olup, çalıĢacak makine ekipmanların aynı anda çalıĢacağı düĢünülmüĢtür. Gerçekte ise böyle
bir durumun gerçekleĢmesi mümkün değildir. Modelleme çalıĢmalarının en kötü ihtimal göz
önünde bulundurularak yapıldığı göz önüne alındığında faaliyetin yerleĢim yeri üzerinde
olumsuz bir etkisinin olması beklenmemektedir.
Proje kapsamında inĢaat aĢamasında yetkili merci tarafından istenmesi durumunda
sürekli ölçümleri yapılarak oluĢan gürültü düzeyleri belirlenecektir.
Yürütülecek olan tüm çalıĢmalarda 09.12.2003 tarih ve 25311 sayılı Resmi Gazete'de
yayımlanarak yürürlüğe giren “ĠĢ Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği‟nin ilgili hükümlerine
uyulacaktır. Gereç alanlarında meydana gelecek gürültüden dolayı; çalıĢanların sağlığını
koruyabilmek, faaliyetin sürekliliğini sağlayabilmek için kulaklık veya kulak tıkaçları gibi
uygun koruyucu araç ve gereçler kullanılması sağlanacaktır.
Konut bölgelerinin yakın çevresinde gerçekleĢtirilen Ģantiye faaliyetlerinin, ÇGDYY
Ek-VIII, Tablo 5‟te verilen gündüz zaman dilimi (07:00-19:00) dıĢında akĢam (19:00-23:00)
ve gece (23:00-07:00) zaman dilimlerinde sürdürülmesi yasaktır.
Faaliyet sahibi Ģantiye alanında; inĢaatın baĢlama ve bitiĢ tarihleri ile çalıĢma periyotları
ve ilçe belediyesinden alınan izinlere iliĢkin bilgileri, kolayca görünebilecek bir tabelada
gösterecektir. Projenin inĢaat döneminde hassas alıcı ortamlar için sınır değerler
sağlanacaktır.
218
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
V.1.24. Arazinin hazırlanmasından baĢlayarak ünitelerin açılmasına dek yerine
getirilecek iĢlerde çalıĢacak personelin ve bu personele bağlı nüfusun konut ve diğer
teknik/sosyal altyapı ihtiyaçlarının nerelerde ve nasıl temin edileceği,
Arazinin hazırlanmasından baĢlayarak ünitelerin açılmasına dek gerçekleĢtirilecek olan
inĢaat faaliyetlerinde toplam 200 kiĢinin çalıĢtırılması planlanmaktadır. Gerekli olan personel,
öncelikle yakın yöreden seçilecektir. ÇalıĢanların günlük ihtiyaçlarının, Ģantiye binasında
karĢılanması planlanmaktadır. ġantiye binasında, çalıĢacak personel için misafirhane, kantin,
mutfak, banyo, tuvalet, revir vb. yapılar yer alacaktır.
Personelin ilkyardım ihtiyaçları için Ģantiye binasında ilk yardım dolabı ve personelin
sağlık hizmetlerinin gerçekleĢtirileceği bir adet revir bulundurulacak ve doktor
görevlendirilecektir.
Personelin sağlık durumlarının denetlenmesi ve acil tedavi gibi sağlık hizmetleri için
Yüksekova Ġlçe Merkezi‟nde yer alan sağlık ocağı ve/veya devlet hastanesinden
faydalanılacaktır.
Projenin inĢaat aĢamasında oluĢacak evsel nitelikli atıksu Ģantiye tesisi sahasında
kurulacak olan paket biyolojik atıksu arıtma tesisine iletilecektir. 31.12.2004 tarih ve 25687
sayılı “Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği” ve 25.03.2012 tarihli 28244 sayılı “Su Kirliliği
Kontrolü Yönetmeliğinde DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” kapsamında “Madde 32”
gereği Tablo 21‟de verilen sınır değerler sağlanacak ve alıcı ortam olan Nehil Çayı‟na deĢarj
edilecektir. Proje kapsamında inĢaat süresince kullanılacak olan paket biyolojik atıksu arıtma
tesisi ile ilgili olarak proje onayı “2014/7 sayılı Atıksu Arıtma, Derin Deniz DeĢarjı Tesisi
Proje Onay Genelgesi” kapsamında yaptırılacak ve yetkili merci olan Hakkari Ġl Çevre ve
ġehircilik Müdürlüğü‟nden çevre deĢarj izinleri alınacaktır.
V.1.25. Proje alanında, peyzaj öğeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak
saha düzenlemelerinin (ağaçlandırmalar ve/veya yeĢil alan düzenlemeleri vb.) ne kadar
alanda, nasıl yapılacağı, bunun için seçilecek bitki ve ağaç türleri,
Proje alanı ve proje alanının yakın çevresine iliĢkin olarak yapılacak peyzaj analizlerine
iliĢkin sonuçlar ile ayrı ayrı yapılan bu analizlerin birbirleriyle olan etkileĢimleri ortaya
konularak; sürdürülebilir, çevreye duyarlı, koruma-kullanma dengesinin kurulduğu planlama
yaklaĢımları benimsenmelidir. Hidroelektrik santrali inĢası nedeniyle tahrip edilmiĢ bir alanı
çevresel açıdan stabil bir duruma getirmek, temiz bir çevrenin ve doğal kaynakların gelecek
nesillere aktarılması için zorunludur. Bu nedenle gerek inĢaat faaliyetleri aĢaması sonrasında
ve gerekse iĢletme aĢaması süresince yapılacak peyzaj onarımı; tahrip edilmiĢ alanların
verimliliğinin ve ekolojik, ekonomik ve estetik değerlerinin yeniden kazandırılmasına
yardımcı olur. Bu bağlamda, önerilen projenin tesis edilmesi ve iĢletilmesi sırasında aĢağıda
belirtilen hususlara dikkat edilmesi ile sözü edilen tahribat en aza indirilebilecek ve faaliyetler
sonucu oluĢan tahribatın bertarafı için yürütülecek peyzaj onarım çalıĢmalarına da destek ve
yardımcı olunmuĢ olacaktır. Sözü edilen hususlar:
- DilektaĢı Barajı Sulaması Projesi tesisi için yürütülecek inĢaat çalıĢmalarında kazı ve
dolgunun planlamaya uygun yapılması,
- Kazı çalıĢmalarında üst katmanda bulunan bitkisel toprağın ayrı olarak depolanıp,
inĢaat sonrasında mümkün olan durumlarda dolgu alanlarına tekrar serilmesi,
219
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
- Proje alanı içerisinde inĢaattan kaynaklanan erozyon tehlikesi bulunan alanlarda bu
tehlikeyi önlemek amacıyla bitkisel ve gerekli durumlarda yapısal müdahalenin
gerçekleĢtirilmesi,
- Projenin gerek inĢaat ve gerekse iĢletme aĢamalarında tesviye, drenaj ve su rejimi
kontrolünün sürekli ve uygun bir biçimde devam ettirilmesi,
- Tahrip edilmiĢ alanın biyolojik verimliliğinin organik ve kimyasal gübreler yardımıyla
yeniden kazandırılması ve onarılması Ģeklinde sıralanabilir.
DilektaĢı Barajı Sulaması Projesi‟ne iliĢkin olarak yapılan peyzaj analizleri;
- Peyzajın Su Fonksiyonu Analizi,
- Peyzajın Erozyon Fonksiyonu Analizi,
- Peyzajın Habitat Fonksiyonu Analizi,
- Peyzajın Karakter Fonksiyonu Analizi,
- Peyzajın Görsel Fonksiyonu Analizi, Ģeklinde 5 temel baĢlık altında toplanmıĢtır.
Bu analizler sonucu elde edilen sonuçlar ve bu sonuçlara iliĢkin detaylı görüĢ ve
öneriler Ek-20‟de verilen Ekolojik Peyzaj Değerlendirme Raporu‟nda detaylı olarak
açıklanmıĢ olup belirtilen önlem ve öneriler dikkate alınarak çalıĢmalar gerçekleĢtirilecektir.
Bu bilgiler dahilinde;
-Proje tesislerinden çıkacak kazı fazlası malzeme çevresel etki ve proje ekonomisi
açısından uygun yerlerde biriktirilecektir. Kazı sırasında çıkacak bitkisel toprak üzeri kapalı
olarak ayrı bir yerde depolanacak, bu bitkisel toprak tabakası alanların yeniden onarılmasında,
peyzaj çalıĢmalarında yüzey kaplaması olarak kullanılacaktır.
Ek-20‟de verilen Ekolojik Peyzaj Değerlendirme Raporu‟na göre ġekil 7‟den ġekil 15‟e
kadar 1. Noktadan 9. Noktaya kadar tüm noktalara iliĢkin görünülebilirlik analizi verilmiĢtir.
Bu alandan yapılan görünürlük analizi sonuçlarına göre bu alanın görülebildiği mekanlar
ġekil 7-8-9-10-11-12-13-14-15‟de mavi boya dıĢında kalan alanlardır. Bu haritalarda Ģeffaf
görünen alanlardan hangi birimden görünürlük analizi yapılmıĢsa o birim görünebilmektedir.
Böylece oluĢturulan her birim bazında bu birimlerin nerelerden görülüp nerelerden
görülmediği ortaya konmuĢ olacaktır. Ġnsanların daha çok yol güzergahlarını kullanıldığı
düĢünülürse her bir Ģekilde yolların çok küçük kısımlarının göründüğü, bazılarında yolların
hiç görünmediği ortaya çıkmıĢtır. 2. ve 8. Noktalar daha uzun yol güzergahında
görünebilmektedir. Bu kısımlarda tampon bitkilendirme yapılarak olumsuz görüntülerin
kapatılması yoluna gidilmesi düĢünülmüĢtür.
Ayrıca, proje alanında, peyzaj öğeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak saha
düzenlemelerinde kullanılacak türler ve dikim sayıları aĢağıdaki tabloda verilmiĢtir.
Tablo V.1.25.1. Peyzajda Kullanılacak Bitki Türleri, Dikim Zamanı, Dikilecek Birey Sayısı ve Ġzleme
Programı
Peyzajda Kullanılacak Türler
Juniperus excelsa M. Bieb.subsp.excelsa
Acer monspessulanum L. Subsp.cinerascens (Boiss) Yalt.
Amygdalus communis L.
Cerasus brachypetala Boiss. Var. Bornmuelleri (Schneider) Browicz
Prunus divaricata Ledeb.subsp. divaricata
Celtis glabrata Steven ex Planchon
220
Dikim Sayısı
100
150
200
200
200
100
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Peyzajda Kullanılacak Türler
Quercus brantii Lindley
Quercus petraea (Mattuschka) Liebl. Subsp. Pinnatiloba (C.Koch) Menitsky
Salix triandra L. Subsp. triandra
Dikim Sayısı
200
300
150
V.1.26. Yeraltı ve yerüstünde bulunan kültür ve tabiat varlıklarına (geleneksel
kentsel dokuya, arkeolojik kalıntılara, korunması gerekli doğal değerlere) olabilecek
etkilerin belirlenmesi,
Projenin gerçekleĢtirileceği alanda doğal sit veya tabiat anıtı statüsü bulunan korunması
gereken herhangi bir alan bulunup bulunmadığının tespiti için Van Valiliği Çevre ve
ġehircilik Ġl Müdürlüğü‟ne baĢvuruda bulunulmuĢtur (Bkz. Ek-22). Van Valiliği Çevre ve
ġehircilik Ġl Müdürlüğü GörüĢ Yazısı‟na göre (Bkz. Ek-22), projenin gerçekleĢtirileceği
alanda herhangi bir tabiat anıtı ve doğal sit bulunmadığı belirtilmektedir.
Ayrıca, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü‟nün görüĢ yazısında (Bkz. Ek23), Van Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Müdürlüğü arĢivinde ve yerinde yapılan
incelemede proje alanının 2863 sayılı Kanun kapsamındaki herhangi bir sit alanında
kalmadığı belirtilmiĢtir. Alanda yapılacak olan çalıĢmalar sırasında herhangi bir kültür
varlığına rastlanılması halinde, 2863 sayılı Kanunun 4. Maddesi gereği en yakın Mülki Ġdare
Amirliği‟ne veya en yakın Müze Müdürlüğü‟ne haber verilecektir.
V.1.27. Diğer özellikler.
Bu bölümde aktarılacak baĢka bir husus bulunmamaktadır.
V.2. Projenin iĢletme aĢamasındaki projeler, fiziksel ve biyolojik çevre üzerine
etkileri ve alınacak önlemler,
V.2.1. Proje kapsamındaki tüm ünitelerin özellikleri, hangi faaliyetlerin hangi
ünitelerde gerçekleĢtirileceği, kapasiteleri, ünitelerde üretilecek enerji üretim
miktarları, (Santralın çalıĢma süreleri)
31.25 MWm; 30.00 MWe kurulu gücündeki HES-1 ile 82,64 GWh/yıl, 104.17 MWm;
100.00 MWe kurulu gücündeki HES-2 ile ise 234,29 GWh/yıl elektrik enerjisi üretilmesi
planlanmaktadır. Bu amaçla iĢletme aĢamasında 8 saatlik üç vardiya ile çalıĢılması
planlanmaktadır. Proje kapsamındaki üniteler ve özellikleri Bölüm I, Taloblo I.1‟de yer
almakta olup, proje kapsamındaki Ünitelere ĠliĢkin Plan ve Kesitler Ek-2‟de verilmektedir.
Ayrıca proje ünitelerinin kapladığı alan miktarları Bölüm II, Tablo II.2.2‟de verildiği gibidir.
Proje kapsamında bulunan regülatör ve baraj ile çevrilen sular iletim tesisleri vasıtası ile
santral binasına ulaĢtırılacak ve burada türbinlenerek enerji üretimi yapılacaktır. Projenin
ekonomik ömrü 4 yıl sürecek inĢaat faaliyetlerinden sonra 50 yıl olarak öngörülmektedir.
V.2.2. Su kaynağına ait varsa diğer kullanım Ģekilleri (mansapta kalan yerleĢim
yerlerine iliĢkin su hakları, içme-kullanma, sulama, tarımsal faaliyetler, balık üretim
tesisi vb) ve etkileri (Projenin memba ve mansap kısmında yer alan diğer projelerin
ekosistem üzerindeki etkilerinin birlikte değerlendirilmesi),
Projenin su kaynağı olan Nehil Çayı ve Zap Suyu civarında regülatör ile santral yeri
arasında mevcut durumda sulanmakta olan tarım arazilerini ve bu arazileri sulayan değirmen
221
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
gibi su ile çalıĢan yapıların tespit edilebilmesi amacıyla Su Kullanım Hakları Raporu
hazırlanmıĢ olup, DSĠ 17. Bölge Müdürlüğü‟ne onaylatılmıĢtır (Bkz. Ek-7).
Zap Suyu ve Nehil Çayı‟nın proje sahası içerisinde kalan kısmında sulama amacı ile
yapılmıĢ bent, su alım yapısı ve sulama Ģebekesi, çalıĢır durumda değirmen, balık üretim
çiftliği vb. yapılar bulunmamaktadır. Bu nedenle, mevcut su kullanım hakkı söz konusu
değildir.
Nehil Çayı üzerinde yapılması planlanan DilektaĢı Barajı, Regülatör ve HES
Projesi‟nin membasında inĢaatı devam eden sulama amaçlı Dilimli Barajı, mansabında ise
enerji amaçlı Hakkari Barajı bulunmaktadır. Bu kapsamda, projenin memba ve mansabında
yapılması planlanan projelerin fiziksel ve biyolojik çevre üzerine bir takım etkileri olacaktır.
Regülatör ve barajların göl alanlarında su tutulması sonucunda söz konusu dere/akarsu
ekosistemleri durgun olan yapay göl ekosistemlerine dönüĢmektedir. Mansap tarafında su
kalitesinin değiĢmesi sonucu nehir sıcaklığı, nütrient yükü, bulanıklık, çözünmüĢ gaz miktarı,
ağır metal ve mineral konsantrasyonlarında farklılaĢmalar görülmekle birlikte, organizmaların
hareketlerinin bloklanması ve biyolojik çeĢitlilikte azalma görülmektedir. Ayrıca, akan su
sistemlerinde yoğun olarak bulunamayan tatlısu algleri, su tutulması ile durgun göl yapısına
dönüĢen alanda yoğunluğunu artırmaktadır. Regülatör gölalanı altında kalan bitki
topluluklarının kısa sürede ayrıĢması sonucunda ötrofikasyon süreci hızlanmaktadır. Bu
nedenle, regülatör ve baraj göl alanlarında su tutulmaya baĢlanmadan önce alanın vejetasyonu
temizlenmeli ve su kalitesindeki bozulma en aza indirilmeye çalıĢılmalıdır.
Su tutulması sonucu göz önünde bulundurulması gereken bir diğer husus da, regülatör
ve barajların yapımının gerçekleĢmesi ile derede/çayda bulunan su miktarındaki azalmadır. Su
tutulması sonucunda değiĢen akım düzeni sebebiyle mansap su kalitesi ve morfolojisi de
farklılaĢmaktadır. Bu duruma bağlı olarak sucul ekosistemde bulunan flora ve fauna
elemanlarında bir takım etkiler meydana gelmektedir. Nehir ekosistemine bağımlı olan flora
elemanlarının bir kısmı değiĢen ekolojik Ģartlara uyum sağlayamayarak canlılığını yitirmekte
ve alanda vejetasyon kaybı olmaktadır. Ayrıca, sucul ekosistemde ekosistem devamlılığı için
yeterli miktarda su oranının bulunmaması faunal yapıyı da olumsuz bir Ģekilde etkilemektedir.
Göç davranıĢı sergileyen ergin bireyler yumurtlamak için nehrin üst kısımlarına, genç
bireyler ise daha fazla besin bulabilmek ve denize çıkıĢ yapabilmek için aĢağı kısımlara doğru
göç ederler. Bu durum daha sonra tersine devam etmektedir. Ayrıca, Odonata, Efemeroptera
ve Trichoptera gibi ergin sucul böcekler, larvalarının sürüklenmelerini önlemek için nehrin
üst kısımlarına hareket etmekte ve yumurtalarını buralara bırakmaktadırlar (Aksungur vd.
2011). Fakat baraj ve regülatör gövdeleri bu tür göçleri farklı derecelerde engellemektedir.
Göç eden balıklar yaĢam döngülerinin ana fazları için farklı çevresel koĢullara ihtiyaç
duyarlar. Alabalıklar gibi birçok anadrom balık populasyonu bu tip yapılardan dolayı
göçlerinin engellenmesi sonucu populasyonlarında önemli düĢüĢler görülmektedir. Bu
nedenle regülatör üzerine kurulacak balık geçitleri bu canlıların alandaki mevcudiyetleri
açısından büyük önem taĢımaktadır (Aksungur vd. 2011).
Nehir tipi santrallerde regülatörlerle yönlendirilen su dere yatağından akmayacağı için
bir miktar su canlılığın sürdürülmesi için bırakılmaktadır. Herhangi bir nehir ekosisteminin
ihtiyaç duyduğu su miktarı literatürde “çevresel/ekosistem su ihtiyacı (can suyu)” olarak
tanımlanmakta ve bu ihtiyaç çeĢitli metotlarla hesaplanabilmektedir. Regülatör yapısından
sonra dere yatağına bırakılacak su akıĢının her zaman düzenli olması gereklidir (Aksungur vd.
222
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
2011). Bu nedenle, ekolojik açıdan büyük bir önem taĢıyan söz konusu proje ile projenin
memba ve mansabında bulunan projeler kapsamında inĢa edilecek regülatör ve baraj
yapılarında balık geçitlerinin (balık merdivenleri, balık asansörleri vb) bulundurulması ve
ekolojik hayatın devamlılığı için gerekli olan su miktarının (can suyu) dere yatağına kesintisiz
olarak bırakılması, nehir ekosisteminin devamlılığı açısından mutlaka gereklidir. Böylece,
yumurtlamak için nehrin üst kısımlarına göç eden ergin bireyler ile beslenmek için nehrin
aĢağı kısımlarına göç eden genç bireylerin, sucul ekosistemde meydana gelen fiziksel bariyer
sisteminden en az düzeyde etkilenmesi sağlanacaktır.
V.2.3. Su Kullanım Hakları Raporuna (Regülatörün Yapılacağı Yer Esas alınarak
Su Kullanım Haklarının Belirlenmesi) iliĢkin açıklamalar ve öneriler
Su kullanım hakları çalıĢmaları kapsamında; regülatör ile santral yeri arasında mevcut
durumda sulanmakta olan tarım arazileri ve bu arazileri sulayan değirmen gibi su ile çalıĢan
herhangi bir yapı ve tarımsal sulama söz konusu değildir (Bkz. Ek-7 Su Kullanım Hakları
Raporu). Bu nedenle, alanda regülatör ve barajdan bırakılacak olan can suyuna ilave olarak
herhangi bir su bırakılması söz konusu olmayacaktır.
V.2.4. Mansaba bırakılacak su hesabı (havza özellikleri, yatak ve kesit durumu,
yağış-akış ilişkisi, ekolojik potansiyel ve ekosistem unsurlarının ihtiyaçları, varsa ulusal ve
uluslar arası mevzuatla korunan balık türleri ve muhtemel ihtiyaçları, su hakları
savaklanan sular ve periyotları dikkate alınmalı), doğal akımlar ile çizilen debi süreklilik
eğrileri ile uzun dönemli akımları gösteren tablo-şekiller, Nehirdeki akımın son on yıllık
akım değerleri, Enerji üretimine başlanıldığında mansaba bırakılan su miktarı ölçümleri
için ölçüm istasyonları yeri (Doğal hayatın devamı için mansaba bırakılacak su miktarı
projeye esas alınan son 10 yıllık ortalama akımın en az %10’u olacaktır. ÇED sürecinde
ekolojik ihtiyaçlar göz önüne alındığında bu miktarın yeterli olmayacağının belirlenmesi
durumunda miktar arttırılabilecektir. Doğa Koruma Milli Parklar Genel Müdürlüğü’nün
15.03.2011 tarih ve 21767 sayılı yazısı uyarınca biyolojik çeşitliliğin devamının sağlanması
için gerekli çevresel akış miktarını belirlemek üzere Hidrojeoloji Mühendisi, Hidrobiyoloji
ve Ekoloji bilim dallarından en az doktora yapmış öğretim görevlilerince “Ekosistem
Değerlendirme Raporunun” hazırlanarak Rapora eklenmesi, Belirlenen bu miktara
mansaptaki diğer teessüs etmiş su hakları ayrıca ilave edilecek ve kesin proje çalışmaları
belirlenen toplam bu miktar dikkate alınarak yapılacaktır. Akımın son 10 yıllık
ortalamanın % 10’undan az olması halinde tamamı bırakılacaktır. Havzada teessüs etmiş
su hakları (içme suyu, sulama suyu tahsisleri, balık çiftlikleri vs.) rapor içerisinde yer
almalıdır.) [havzanın hidrolojik karakteri, ekolojik potansiyeli ile havzada önerilen diğer
tesislerde alınan çevre koruma tedbirlerinin yanına bırakılan miktarın enerji üretimine
etkisinin dikkate alınması]
Çığlı (Zap) Suyu üzerinde değiĢik dönemlerde iĢletilmiĢ olan çeĢitli akım gözlem
istasyonları bulunmaktadır. Bölgedeki topoğrafik koĢullar ve yaĢanan terör olaylarına bağlı
olarak istasyonların bir kısmı düzenli olarak iĢletilememiĢtir.
DSĠ 26-043 No’lu Nehil Çayı - Konaklı Köprüsü AGĠ
Nehil Çayı üzerinde ve baraj yerinin mansabında 1.700 m kotunda bulunan istasyonun
yağıĢ alanı 1.162 km2‟dir. 1979-1986 periyodu ve 1999 yılında olmak üzere toplam 9 yıllık
akım gözlemi bulunmaktadır.
223
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
EĠE 2622 No’lu Nehil Çayı - Konak AGĠ
Nehil Çayı üzerinde ve baraj aks yerinin hemen mansabında bulunan EĠE 2622 No‟lu
Nehil Çayı - Konak AGĠ, 1.694 m kota ve 1.136 km2 yağıĢ alanına sahiptir. 1989 yılı, (19931998) periyodu ve (2002-2006) periyodu olmak üzere toplam 12 yıl akım gözlemi
bulunmaktadır.
EĠE 2621 No’lu Zap Suyu – Musahan AGĠ
Mansapta, Nehil Çayı‟nın katıldığı Çığlı (Zap) Suyu üzerindeki istasyon 1.725 m
kotunda bulunmaktadır ve 2.504,40 km2 yağıĢ alanına sahiptir. 1969 yılı, 1971-1989
periyodu, 1993 yılı ve 2000-2006 periyodu olmak üzere toplam 28 yıllık akım gözlemi
bulunmaktadır.
Korelasyon ÇalıĢmaları ve Akımların Uzatılması
Havzadaki istasyonların uzun süreli akım gözlemi bulunmamaktadır. Örneğin, 1990
yılına ait Çığlı (Zap) Suyu üzerinde bir ölçüm bulunmamaktadır. DilektaĢı Barajı‟nın üzerinde
bulunduğu Nehil Çayı üzerinde ve baraj aks yerine yakın bir noktada DSĠ 26-043 No‟lu AGĠ
ve EĠE 2622 No‟lu AGĠ bulunmaktadır. EĠE 2622 No‟lu AGĠ‟nin gözlem süresinin daha uzun
olması, daha yakın bir zamanda gözleminin bulunması ve diğer istasyonlar ile korelasyon
imkanlarının da daha fazla olması sebebi ile DilektaĢı Barajı su temin değerlerinin
oluĢturulmasında baz istasyon olarak kullanılmıĢtır.
EĠE 2622 No‟lu AGĠ‟nin eksik olan akım değerlerinden 1979-1986 periyodu ve 1999
yılı aynı dere üzerinde ve istasyona yakın bir noktada bulunan DSĠ 26-043 No‟lu AGĠ‟nin
akım değerlerinin alan oranı (A2622/A26-43 = 1136.00/1162.00 = 0.977) ile taĢınması
neticesinde tamamlanmıĢtır.
EĠE 2622 No‟lu AGĠ‟nin eksik olan diğer akım değerlerinin uzatılabilmesi için havzada
yer alan diğer akım gözlem istasyonları ile korelasyon çalıĢmaları gerçekleĢtirilmiĢtir. EĠE
2621 No‟lu AGĠ ile yapılan günlük akım korelasyonu neticesinde 1990-1992 periyodu hariç
eksik olan 1971-1978 periyodu, 1987-1988 yılları ve 2000-2001 yılları tamamlanmıĢtır. ġekil
V.2.4.1‟de görüldüğü üzere EĠE 2622 No‟lu AGĠ ile EĠE 2621 No‟lu AGĠ arasında yapılan
günlük akım korelasyonu neticesinde en iyi sonucu üssel korelasyon vermiĢtir.
Korelasyon denklemi:
Q2622 = 0.5206 x Q26211.2401 R = 0.898 olarak bulunmuĢtur.
EĠE 2630 No‟lu AGĠ ile yapılan günlük akım korelasyonu neticesinde 1990-1992
periyodu tamamlanmıĢtır. ġekil V.2.4.2‟de görüldüğü üzere EĠE 2622 No‟lu AGĠ ile EĠE
2630 No‟lu AGĠ arasında yapılan günlük akım korelasyonu neticesinde en iyi sonucu üssel
korelasyon vermiĢtir.
Korelasyon denklemi:
Q2622 = 0.2366 x Q26301.1385 R = 0.971 olarak bulunmuĢtur.
224
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
ġekil V.2.4. 1. EĠE 2621 Nolu AGĠ ile EĠE 2622 Nolu AGĠ Arasındaki Korelasyon Denklemi
ġekil V.2.4. 2. EĠE 2630 AGĠ - EĠE 2622 AGĠ Günlük Akım Korelasyonu
Proje yerinin yağıĢ alanı içi ve çevresindeki yağıĢ gözlem istasyonlarını gösterir gözlem
ağı haritası Bölüm IV.2.6, ġekil IV.2.6.1‟de; Debi-Süreklilik Eğrisi ise ġekil IV.2.4.3 ve ġekil
IV.2.4.4‟te yer almaktadır.
225
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Kaynak: Ek-8, Kısım I, ġekil 23.
ġekil V.2.4. 3. DilektaĢı-1Baraj Yeri Debi Süreklilik Eğrisi
Kaynak: Ek-8, Kısım I, Şekil 29.
ġekil V.2.4. 4. Regülatör-2 Yeri Debi Süreklilik Eğrisi
Proje kapsamında
planlanmaktadır.
kurulacak
olan
regülatör
ve
baraj
Nehil
çayı
üzerinde
Günümüzde bir nehrin biyolojik ihtiyaçlarına dayanan akıĢın yönetimi konusunda
düzenlemeler/yönetmelikler henüz çoğu ülkede mevcut değildir. Ancak nehirdeki yaĢamın
226
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
varlığını sürdürebilmesi için bırakılması gereken su miktarının belirlenmesi amacıyla
kullanılabilecek pek çok metot vardır. Proje kapsamında bırakılacak olan Ekolojik Yaşamın
Devamlılığı İçin Gerekli Olan Su Miktarı (can suyu) Islak Çevre Metodu ile hesaplanmıĢtır.
Islak Çevre Metodu‟nda; nehir yatağının geniĢleyerek su hızının ve su derinliğinin
azaldığı kritik kesitlerde ıslak çevre (akarsu yatağının suyla temas halindeki çevresi) ile debi
arasındaki iliĢkiden yararlanılır. Bu amaçla boyutsuz debi ve boyutsuz ıslak çevre
büyüklükleri söz konusu kesite ait eĢel enkesit parametrelerinden yararlanılarak hesaplanır ve
bu iki parametre grafiğe aktarılır. Grafiğin kırılma noktasına karĢılık gelen boyutsuz debi
değerinden yararlanılarak hesaplanan debi, minimum çevresel/ekosistem su ihtiyacı olarak
tanımlanır. Kırılma noktasından önce debide meydana gelen küçük değiĢimler ıslak çevrede
dolayısı ile sucul canlıların yaĢam alanlarında büyük değiĢimlere neden olmaktadır.
Kırılma noktasından sonra ise debide meydana gelen büyük değiĢimler ıslak çevrede
çok az değiĢime (ihmal edilebilir) neden olmaktadır. Bu yaklaĢımda kritik kesitte ekosistem
için yeterli yaĢam alanı sağlanabiliyor ise nehrin diğer bölümlerinde de ekosistem için uygun
koĢulların sağlanabildiği varsayılır. Bu nedenle ekosistemin sürekliliği için, en az kırılma
noktasına karĢılık gelen debi sistemde bulunmalıdır.
Kırılma noktası boyutsuz ıslak çevre-debi eğrisinin eğiminin bire eĢit olduğu nokta
olarak tanımlanmaktadır. Islak çevre ile debi arasında matematiksel bir iliski kurulduktan
sonra kırılma noktası çok kolay bir biçimde belirlenmektedir (Marotz ve Muhlfeld, 2000;
King ve dig., 1999; HR Wallingford ve DFID, 2003).
ÇalıĢma kapsamında öncelikle iĢletme sırasında sucul ve ilgili yaĢam türleri açısından
en olumsuz koĢulların oluĢacağı akarsu en kesiti seçilmiĢtir. Seçilen en kesit, ilgili akarsu
yatağı boyunca iĢletme sırasında su derinliğinin ve akım hızının en düĢük olacağı, zamansal
debi değiĢimlerine bağlı olarak ripariyen zon değiĢiminin en fazla olacağı koĢulları temsil
etmektedir. Bu yaklaĢım, seçilen en kesitte iĢletme sırasında bilimsel veriler temelinde kabul
edilebilir (sürdürülebilir) ekosistem koĢullarının oluĢması durumunda çayın diğer
bölümlerinde çok daha olumlu koĢulların oluĢacağını öngörmektedir.
Ġnceleme alanında yapılması planlanan baraj ve regülatör için dereye bırakılması
gereken çevresel/ekosistem su ihtiyacı 5 farklı yöntem kullanılarak belirlenmiĢtir. Bu
yöntemlerden dere ve dere etrafındaki ekolojik dengeyi korumak amacı ile çevresel/ekosistem
su ihtiyacı belirlemede ıslak çevre yöntemi baz alınmıĢtır.
Islak çevre yöntemine göre aylık bazda hesaplanan aylık can suyu değerleri (Ek-8,
Kısım IV Sonuçlar, Tablo 20 ve Tablo 21) uzun yıllar yıllık ortalama debi değeri olan 13.18
ve 15.82 m3/sn nin %10 'una tekabul eden 1.318 ve 1.582 m3/sn altında olduğu aylarda derede
oluĢacak su seviyeside göz önünde bulundurularak UYYOA (uzun yıllar yıllık ortalama)
değerinin % 12‟si karĢılık gelen 1.582 ve 1.898 m3/sn alınmıĢtır ve yeni aylık bazda can suyu
değerleri ve “önerilen” satırında verilmiĢtir. Uzun yıllar aylık ortalama akım değerlerinin
uzun yıllar yıllık ortalama akım değerinin altında kalan kurak aylarda önerilen bu can suyu
değerleri DilektaĢı-1 Baraj yerinde gözlenmiĢ olan minimum akım olarak belirlenen ve
Ağustos ayında gözlemlenen 1.07 m3/sn‟nin 1.43 katı; Regülatör-2 yerinde gözlenmiĢ olan
minimum akım olarak belirlenen ve ağustos ayında gözlemlenen 1.28 m3/sn‟nin yaklaĢık 1.48
katı olarak gözükmektedir. Bu durum önerilen bu can suyu değerlerin ekolojik hayatın
devamında yeterli olacağını göstermektedir.
227
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Ek-8, Kısım IV Sonuçlar, Tablo 20 ve Tablo 21‟de Regülatör-2 ve DilektaĢı-1 Baraj
yeri için önerilen aylara göre bırakılması gereken çevresel /ekosistem suyu miktarı Doğa
Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü‟nce revize edilmiĢ olup, uygun görülen değerler
Tablo V.2.4.1‟de verilmiĢtir. Tablo V.2.4.1‟de verilen çevresel/ekosistem suyu belirtilen
miktarda bırakıldığında, sucul habitatın minimum su derinliği gereksinimi olan 0.15 m ve
minimum akım hızı gereksinimi olan 0.20 m/s karĢılanacaktır.
Haziran
Temmuz
Ağustos
Eylül
1.70
Regülatör-2
8.42
7.84
4.82
2.0
2.0
2.0
2.0
2.0
2.0
2.0
2.0
2.63
Yıl. Ort.
Mayıs
1.70
Mart
1.70
ġubat
4.12
Ocak
6.70
Aralık
7.20
Kasım
DilektaĢı-1 Barajı 1.70 1.70 1.70 1.70 1.70 2.25
Parametreler
Ekim
Nisan
Tablo V.2.4. 1. Regülatör-2 ve DilektaĢı-1 Baraj Yeri Ġçin Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel
Müdürlüğü‟nce Bırakılması Uygun Görülen Çevresel /Ekosistem Suyu (can suyu) Miktarları (m3/sn)
Bu kapsamda bırakılacak can suyu debilerine uyulacak olup, mansap doğal yaĢamının
korunması için gerekli tüm tedbirler alınacaktır. Mansap alanına bırakılacak can suyu
miktarını gözlemlemek amacıyla, Atasu Enerji Üretimi A.ġ tarafından DSĠ 17. Bölge
Müdürlüğü‟ne müracaat edilerek kurulacak on-line debi ölçer (AGĠ) cihazı ile günübirlik
akım kayıtları tutulacak ve iĢletme aĢamasında ilgililerce istenecek süreler dahilinde DSĠ 17.
Bölge Müdürlüğü ile Hakkari Çevre ve ġehircilik Ġl Müdürlüğü‟ne veri aktarımı
sağlanacaktır.
Devlet Su ĠĢleri Genel Müdürlüğü Etüt, Planlama ve Tahsisler Dairesi BaĢkanlığı
tarafından onaylanmıĢ, Uzun Yıllar Aylık Ortalama Akım Değerleri (m3/s) Ek-9‟da,
Regülatör-2 ve DilektaĢı-1 Baraj yerinin kurulacağı Nehil çayı Son 10 yıllık Akım Değerleri
Bölüm IV.2.5, Tablo IV.2.5.1 ve Tablo IV.2.5.2‟de verilmektedir.
Proje kapsamında regülatör ve baraj yapıları ile HES arasındaki mesafede suyun
azalmasından kaynaklı sucul habitatta yaĢayan canlıların olumsuz yönde etkilenmesini
önlemek amacı ile ekolojik yaĢamın devamlılığı için gerekli olan su miktarı dereye/çaya
sürekli olarak verilecek ve su azalmasından sucul canlıların minimum düzeyde etkilenmesi
sağlanacaktır.
Proje kapsamında regülatör ve barajın yapılacağı alanda su ürünlerinin geçmesine
mahsus balık geçidi vb. yapı ve tesisler yapılacak olup, balık geçidi planı yapılırken bölge
balıklarının biyolojik ve ekolojik özelliklerinin dikkate alınarak FAO‟nun ve DSĠ‟nin
öngördüğü koĢulları taĢır ve DSĠ‟nin onaylayacağı teknik özelliklere uygun olarak
düzenlenecektir. Balıkların geçide yönlendirilmesi, basamaklar arasındaki mesafe ve genel
eğimleri açısından yönlendirici ve uygun özelliklere sahip olacak, balık merdivenlerinin
derinliği ve basamakların alt ve üst kesimlerindeki geçiĢ deliklerinin büyüklükleri ve
konumlarına da dikkat edilecektir.
228
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Faaliyetin her aĢamasında dere ekosisteminin bozulmaması için her türlü önlem ve
tedbirler alınacaktır. Su ortamında bulunan canlılara olabilecek etkiler konusunda 1380 sayılı
Su Ürünleri Kanunu hükümleri ile 04.04.2014 tarih ve 28962 sayılı “Sulak Alanların
Korunması Yönetmeliği” hükümlerine uyulacaktır.
Projeye iliĢkin “Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım
Hakkı AnlaĢması Ġmzalanmasına ĠliĢkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik” uyarınca DSĠ
ile Su Kullanımı Hakkı ve ĠĢletme Esaslarına ĠliĢkin AnlaĢma imzalanacak ve bu kapsamda
18.08.2009 tarih ve 27323 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe giren “Elektrik
Piyasasında Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım Hakkı AnlaĢması
Ġmzalanmasına ĠliĢkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik” hükümlerine uyulacaktır.
Su Hakları
Su kullanım hakları çalıĢmaları kapsamında; regülatör ile santral yeri arasında mevcut
durumda sulanmakta olan tarım arazileri ve bu arazileri sulayan değirmen gibi su ile çalıĢan
herhangi bir yapı ve tarımsal sulama söz konusu değildir (Bkz. Ek-7 Su Kullanım Hakları
Raporu). Alanda herhangi bir su hakkı olmadığı için, regülatör ve barajdan yalnızca cansuyu
miktarı bırakılacak olup, can suyuna ilave olarak herhangi bir su bırakılmayacaktır (Bkz.
Tablo V.2.4.2).
Tablo V.2.4. 2. Su Haklarına Ġlave Olarak Regülatör-2 ve DilektaĢı-1 Barajı‟ndan Bırakılacak Can Suyu
Miktarları (m3/s)
Aylar
Ocak
ġubat
Mart
Nisan
Mayıs
Haziran
Temmuz
Ağustos
Eylül
Ekim
Kasım
Aralık
Regülatör-2’den Can Suyu Ġçin
Bırakılacak Su Miktarı (m3/s)
2.0
2.0
2.63
8.42
7.84
4.82
2.0
2.0
2.0
2.0
2.0
2.0
DilektaĢı-1 Barajı’ndan Can Suyu Ġçin
Bırakılacak Su Miktarı (m3/s)
1.70
1.70
2.25
7.20
6.70
4.12
1.70
1.70
1.70
1.70
1.70
1.70
HES-1 ve HES-2 tesislerinde, DilektaĢı Barajı‟nda ve Ġletim Tüneli-2 içerisinde su
biriktirilmesine yoluyla da olsa can suyu dıĢında kalan tüm sular enerjiye
dönüĢtürülebilecektir.
229
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
V.2.5. Suyun temin edileceği kaynağın kullanılması sonucu su kalitesine ve su
ortamındaki canlılara (Can suyunun bırakılacağı güzergahtaki canlı türleri ve ekolojik
envanteri) olabilecek etkiler, proje için tespit edilen balık türlerine ait geçiĢ sistemleri ile
mansap can suyu çıkıĢ yerinin gösterildiği çizim (Balık geçidi ve merdivenleri çalıĢır
duruma geldiklerinde, içlerinin tam su dolu ve bölmelerin üzerinde su taĢıracak halde
iĢlevsel olması, gerektiğinde nehre kilitli olan ve kısmi göç yapan türlerin balık geçidi
yaklaĢımını bulmalarına yardımcı ilave donanım montajının dahil edilmesi)
Su Kalitesine Etkiler
Üretime geçen bir santralın su toplama kısmı çevresel etki yaratmaktadır (Aras, Berkün
& Koç 2008). Farklı büyüklükteki su toplama yapıları (regülatörler) nehir üstüne oturtulmuĢ
bir baraj etkisi yaratacaktır. Akarsuyun doğal akıĢı ve akıĢ miktarı engellendiğinden, suyun
taĢıdığı oksijen miktarı ile kimyasal yapısında da değiĢiklikler ortaya çıkacaktır. (Bilgin ve
ark. 2009). Akarsudan göle geçiĢte su hızı difüzyon ve oksijen alma kapasitesinin düĢmesine
bağlı olarak doğal temizleme kapasitesi düĢmekte, oluĢan göl ortamı ötrofikasyon sürecine
girmektedir (Aras ve ark. 2008). Rezervuarlar, göller ve akarsular arasında geçiĢ özellikleri
gösterir. Bekleme süresi göllere göre daha kısadır. Su giriĢi ise baraj tasarımına göre dipten
veya yüzeyden olabilir. Akarsularda ise yapı akım değerlerine göre değiĢmektedir
(Vollenweider,1981). Suyun bekleme süresi ötrofikasyona en büyük etkenlerindendir.
Regülatör ve baraj göl alanının su kalitesinde olumsuz değiĢiklikler oluĢmaması için su tutma
alanı altında kalacak çalı ve ağaç gibi organik maddelerin çürümesinin engellenmesi için
sıyırma yapılacak, böylelikle doğal göllerde görülen ötrofikasyon sürecini hızlandırıcı etki
büyük bir ölçüde engellenecektir.
Su Ortamındaki Canlılar Üzerine Etkiler
Nehil çayı üzerinde yapımı planlanan regülatör küçük olsa da lentik habitat (göl, gölet)
oluĢmasına neden olacaktır. Bu durum algler açısından fitoplanktonik formların baskın
olacağı bir ortam yaratacaktır. Akarsu ortamında, bağlı olarak yaĢayan türler, göl ve gölet
oluĢumu ile serbest yaĢayan planktonik formlar halinde görülmeye baĢlayacaklardır. Lentik
ortamlarda yine sedimen, taĢ ve bitkiler üzerinde bağlı yaĢayan formlar mevcudiyetlerini
sürdüreceklerdir.
Artan fitoplanktonik organizmalar gölalanı içerisinde zooplanktonik organizmalara
besin kaynağı olacaklardır. Genel anlamı ile bölgenin tatlısu alg florasını olumsuz yönde
etkileyebilecek bir durum söz konusu olmayacaktır. Çünkü tatlısu algleri mevcut durumlarını
göl sistemi içerisinde de devam ettirebileceklerdir.
Zooplanktonik organizmaların yaĢam ortamlarının durgun sular olduğu dikkate alınacak
olunursa, yapımı düĢünülen regülatör alanlarında oluĢacak durgun su kütlesi bu canlıların
önemli oranda artıĢı ile sonuçlanacaktır. Suyun mekanik ve sürükleyici etkisinin ortadan
kalkması ve bu canlıların besinlerini oluĢturan fitoplanktonik organizmaların regülatör
alanlarındaki artıĢları zooplankton açısından olumlu sonuç doğuracak ve gerek yoğunluk
gerekse de tür çeĢitliliğinde bir artıĢ olacaktır. Bölgede tür çeĢitliliği ve populasyon
yoğunluğu oldukça az olarak bulunan zooplanktonik organizmalar, regülatör gölleri
oluĢmasından sonra oldukça fazla tür ve yoğunlukla temsil edilmeye baĢlanacaktır. Yani
planlanan faaliyet gerçekleĢtikten sonra zooplanktonik organizmalar için optimum koĢullar
ortaya çıkacaktır.
230
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Akıntılı suya adaptasyon gösteren bentik canlılar, durgun su olan regülatör alanlarında
daha az türle temsil edilmeye baĢlanacaktır. Ancak bu türlerin yerine durgun suya adapte
olan, derin ve çamur alanları tercih eden bentik türler regülatör bölgelerinde yoğunluk
bakımından artacaklardır. Ayrıca sürüklenme davranıĢı gösteren türlerin dağılımında da
değiĢiklik ortaya çıkabilecektir. Regülatörlerin yapımı, bentik tür kompozisyonunu nitelik ve
nicelik açısından değiĢtirecektir. Bu alanlarındaki akıntının azalması ile birlikte dip yapısı da
değiĢecektir. Çakıllı ve büyük kayalıklı zemin yapısı yerine, geniĢ olarak çamur ve balçıklı
alanlar oluĢacaktır. Bu alanlar önceden mevcut olmayan bazı türler için uygun özellik
taĢıyabilecektir.
Alanda yaĢadığı belirlenmiĢ olan balık türlerinin önemli bir kısmı, ülkemizde yaygın ve
genellikle göl ekosistemine adapte olabilen türleri içermektedir. Durgun su sistemine adapte
olamayacak türlerin ise rezervuar öncesi ve sonrasındaki akıntılı alanlarda yaĢamlarını
sürdürebileceklerdir.
Regülatörlerin oluĢumu sonrasında, balıkların besinlerini oluĢturan fitoplanktonik ve
zooplanktonik türlerin yoğunluk artıĢlarının beklenmesi nedeniyle, bu durumun balık
populasyonlarını da olumlu olarak etkileyeceği düĢünülmektedir. Ayrıca oluĢacak durgun su
kütlesi, su kuĢları açısından da beslenme, barınma ve konaklama imkanı sağlayacağından
dolayı bölgenin faunal tür sayısında olumlu bir etki olacaktır. Proje alanında belirlenmiĢ
balıklar ülkemizde yaygın ve genellikle durgun su ekosistemine adapte olabilen türleri
içermektedir. Durgun su sistemine adapte olamayacak türlerin ise regülatör öncesi ve
sonrasındaki akıntılı ortamlarda yaĢamlarını sürdürebileceklerdir.
Baraj ve regülatörler, çaydaki su akıĢının doğal miktarını ve süresini
değiĢtirmektedirler. Doğal sistemlerinde yaĢayan türlerin mevcudiyetleri akıntının miktarı ile
yakından iliĢkilidir. Çay sistemi boyunca hareketli olan sedimen, çayın dip ve kıyı yapısını
Ģekillendirmektedir. Bu materyallerin özellikleri sucul canlılar için önemlidir. DilektaĢı Barajı
ve regülatörü yapımından sonra bu materyaller regülatör alanlarında toplanacak ve alt
sistemlere ulaĢamayacaktır. Bu durum, akıĢ aĢağıdaki sistem için gerekli organik materyalin
eksilmesine ve dolayısı ile alt kısımdaki sucul ekosistemde belli habitat kayıplarına yol
açabilecektir. Su tutma yapıları yoluyla azaltılan sediment taĢınması, nehrin alt kısımlarında
kıyıların bozulmasına ve balıkların doğal habitatlarının ve durgun su vejetasyonun
azalmasına, sucul kuĢların ve diğer sedimana bağlı türlerin olumsuz etkilenmesine neden
olabilir. Ancak regülatörde yapılacak olan çakıl geçitleri az da olsa bu sorunu çözebilecek
niteliktedir. Bu geçitler hem regülatörün ömrünü uzatmakta hem de alt havzadaki çay
yatağının doğal yapısının korunmasına katkı sağlamaktadır.
Regülatörden tünele alınan su, santralden çıktıktan sonra kalitesinde bir miktar değiĢim
gösterecektir. Çünkü yüksekten gelerek çok hızlı bir Ģekilde türbine çarptıktan sonra
santralden düĢük sıcaklıklarda çıkacaktır. Soğuk su, biraz bekleyebileceği bir kanal sistemine
alınıp, daha sonra çay yatağına verilmelidir. Böylece soğuk ortamlara adapte olamayacak
sucul türler için su kalitesi uygun hale gelebilir. Bununla birlikte, iĢletmede kullanılan su
santralden çıktıktan kısa bir süre sonra uygun su kalitesi değerlerine kavuĢacaktır.
Bununla birlikte barajın su toplamaya baĢlayacağı ve iĢletme dönemlerinde minimum
suyun mutlaka mansap kısmından bırakılmaya devam edilmesi gerekmektedir. baraj gövde
alanı ve regülatör ile santral alanı arasındaki kısımda, suyun tünele alınması nedeni ile nehir
yatağının susuz kalması gibi bir risk oluĢmaması için baraj gövdesinden ve regülatörden nehir
231
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
yatağına, sucul yaĢamın devamlılığını sağlayabilecek yeterlilikte suyun bırakılması
gerekmektedir.
Proje kapsamında regülatör ve baraj yapısı ile HES arasındaki mesafede suyun
azalmasından kaynaklı sucul habitatta yaĢayan canlıların olumsuz yönde etkilenmesini
önlemek amacı ile ekolojik yaĢamın devamlılığı için gerekli olan su miktarı dereye/çaya
sürekli olarak verilecek ve su azalmasından sucul canlıların minimum düzeyde etkilenmesi
sağlanacaktır.
HES projelerinde kurulan regülatör yapıları nedeniyle balıkların yumurtlamak için
yaptığı göçlerde akarsuların yönünün engellenmesinden dolayı göçünü tamamlayamama riski
oluĢacağından 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu Madde 22‟de; “Akarsular üzerinde kurulmuĢ
ve kurulacak olan baraj ve regülatör gibi tesislerde su ürünlerinin geçmesine mahsus balık
geçidi veya asansörlerin yapılması ve bunların devamlı olarak iĢler durumda bulundurulması
mecburidir” hükmü yer almaktadır.
Proje kapsamında regülatörün yapılacağı alanda su ürünlerinin geçmesine mahsus balık
geçidi vb. yapı ve tesisler yapılacak olup, proje için önerilen balık geçidi (havuzlu geçitler) ile
ilgili bilgiler Ek-8 HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri Ġçin Değerlendirme
Raporu‟nda verilmektedir. Balık geçidi projesi 1380 sayılı “Su Ürünleri Kanunu”na göre
düzenlenen 10.03.1995 tarih ve 22223 sayılı Su Ürünleri Yönetmeliği Madde 8 gereği
yapılacak, iĢletme sahası içerisinde bulunan balık türlerinin geçiĢine uygun ortam
oluĢturularak ve DSĠ Genel Müdürlüğü ile FAO‟nun “Tasarım, Boyutlandırma ve Ġzleme”
yayını göz önünde bulundurularak, mevcut sucul yaĢamın devamı için gerekli özelliklere
sahip özellikte yapılacaktır. Balık geçidi ve merdivenleri çalıĢır duruma geldiklerinde, içleri
tam su dolu ve bölmeler üzerinde su taĢıracak halde iĢlevsel olacak, gerektiğinde çaya kilitli
olan ve kısmi göç yapan türlerin balık geçidi yaklaĢımını bulmalarına yardımcı ilave donanım
montajı sağlanacaktır. Su Ürünleri Yönetmeliği, Madde 8‟de yer alan hükümlere uyulacak
olup, kullanılan her türlü kanal ve arkların baĢlangıç kısımlarına uygun bir ızgara veya kafes
konulacaktır. Proje alanı için hazırlanan HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri
Ġçin Değerlendirme Raporu içerisinde önerilen Ģekilde balık geçidi tasarım ve yapım
çalıĢmaları gerçekleĢtirilecektir. Bu tasarım ve projelendirme iĢleri kati proje aĢamasında
yapılacak olup, nihai balık geçidi projeleri ilgili kurumlara sunularak onayı alınacaktır.
Faaliyetin her aĢamasında dere ekosisteminin bozulmaması için her türlü önlem ve
tedbirler alınacaktır. Su ortamında bulunan canlılara olabilecek etkiler konusunda 1380 sayılı
Su Ürünleri Kanunu hükümlerine ve 04.04.2014 tarih ve 28962 sayılı “Sulak Alanların
Korunması Yönetmeliği” hükümlerine uyulacaktır.
V.2.6. Kati proje aĢamasında; doğal hayatın devamlılığının sağlanabilmesi için
dere yatağına bırakılacak su miktarı ölçümleri, Akım Gözlem Ġstasyonu yerlerinin
(AGĠ) istasyon kurulmasına uygun olarak dizayn edilmesi, AGĠ kurulma aĢamasında
ilgili DSĠ Bölge Müdürlüğüne müracaat edilmesi ve söz konusu istasyonun ilgili firma
tarafından GPRS modemli cihazla donatılması ile ilgili iĢlemler,
Projenin iĢletilmesi aĢamasında doğal hayatın devamlılığının sağlanabilmesi için,
mansap alanına bırakılacak can suyu (ekolojik yaĢamın devamlılığı için gerekli olan su
miktarı) miktarını gözlemlemek amacıyla, Atasu Enerji Üretim A.ġ. tarafından DSĠ 17. Bölge
Müdürlüğü‟ne müracaat edilerek kurulacak on-line debi ölçer (AGĠ) cihazı ile günübirlik
akım kayıtları tutulacak ve iĢletme aĢamasında ilgililerce istenecek süreler dahilinde DSĠ 17.
232
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Bölge Müdürlüğü ile Hakkari Çevre ve ġehircilik Ġl Müdürlüğü‟ne veri aktarımı
sağlanacaktır.
Faaliyetin her aĢamasında dere ekosisteminin bozulmaması için her türlü önlem ve
tedbirler alınacaktır. Su ortamında bulunan canlılara olabilecek etkiler konusunda 1380 sayılı
Su Ürünleri Kanunu hükümlerine ve Mülga 17.05.2005 tarih ve 25818 sayılı “Sulak Alanların
Korunması Yönetmeliği” hükümlerine uyulacaktır.
V.2.7. Ulusal ve uluslararası mevzuatla korunması gereken alanlar üzerine etkiler,
Ek-5‟te verilen Çevre Düzeni Planı‟nda; proje alanının tamamı doğal ve ağaçlık
karakteri korunacak alan, Enerji Tüneli-2 ve Kazı Fazlası Malzeme Alanı-3 dıĢındaki proje
alanı ekolojik öneme sahip alan, Kazı Fazlası Malzeme Alanı-3‟ün tamamı, Enerji Tüneli-2
ve Regülatör-2‟nin bir bölümü önemli kuĢ alanı kapsamında bulunmaktadır. Ayrıca, Kazı
Fazlası Malzeme Alanı-4‟ün yaklaĢık 2.600 m kuzeydoğusunda Doğa Turizmi Alanı, HES2‟nin yaklaĢık 2.050 m kuzeybatısında Agro Turizm Alanı bulunmaktadır. Ancak, proje etki
alanı sınırları içerisinde herhangi bir turizm ve sit alanı bulunmamaktadır. Proje kapsamında
1/100.000 Ölçekli Mardin-Batman-Siirt-ġırnak-Hakkari Planlama Bölgesi Çevre Düzeni Planı
dahilinde bulunan Plan Hükümleri‟ne uyulacaktır.
Proje kapsamında bulunan DilektaĢı Barajı Göl Alanı‟nın yaklaĢık 1.110 m güneyinde
135 sulak alan listesinde yer alan Yüksekova Sazlıkları bulunmaktadır. Söz konusu projenin
Yüksekova Sazlıkları ile olumsuz bir etkileĢimde bulunması beklenmemektedir (Bkz. Ek-8
HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri Ġçin Değerlendirme Raporu, Kısım III.1
Fauna).
V.2.8. Suyun temin edileceği kaynağın kullanılması, su tutulması sonucu mansapta
olabilecek değiĢimler, bu değiĢimlerin su kalitesine ve su ortamındaki canlılara etkileri,
doğal yaĢam üzerine etkiler (heyelan, erozyon, nehir hidrolojisi, sucul yaĢam, sediment
geliĢi vb.), bu etkilerin ortadan kaldırılmasına yönelik alınacak önlemler (olabilecek
heyelana karĢı alınacak önlemler dahil),
Erozyon
Özellikle ülkemizde tahribatı büyük boyutlara ulaĢan su erozyonu, erozyon çeĢitleri
içerisinde en önemlisidir. Erozyon sonucu aĢınan toprak derelere, oradan rezervuara taĢınır.
Dolan rezervuarda su yerine toprak tutulur. Zamanla rezervuar iyice dolar ve hiç kullanılamaz
hale gelir. Ülkemizde Ģiddetli erozyon nedeniyle enerji üretimi amaçlı rezervuarların kullanım
süresi çok kısadır.
Hidroelektrik santrallerin; akarsularla oluĢan erozyonun önlenmesinde, önemli bir
faydası vardır. Türkiye‟deki akarsuların eğimi fazla olduğu için akarsular yoluyla erozyon
ciddi tehlike arz etmektedir. Hidroelektrik santraller amacıyla yapılan barajlar ve bentler
suyun hızını keserek erozyonu önemli ölçüde durdurabilmektedir (Kaynak: Acar., E., Doğan.,
A., Türkiye‟nin Rüzgar ve Elektrik Enerji Potansiyeli ve Çevresel Etkilerinin
Değerlendirilmesi, VII. Ulusal Temiz Enerji Sempozyumu, UTES‟2008).
Su erozyonunun önüne geçebilmek ve projenin uzun ömürlü olmasını sağlamak
amacıyla alınabilecek bazı tedbirler aĢağıda verilmektedir.
233
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Ġdari Önlemler
645 sayılı Orman Ve Su ĠĢleri Bakanlığının TeĢkilat Ve Görevleri Hakkında Kanun
Hükmünde Kararname‟nin 7. maddesi gereğince gerekli idari önlemler alınmaya
çalıĢılacaktır.
Kültürel Önlemler
Bitki örtüsü tesis etmek veya mevcut bitki örtüsünü geliĢtirmek yoluyla erozyonu
durdurmayı amaçlayan uygulamalardır. Bunlardan bazıları; ağaçlandırma, örtü geliĢtirme,
otlandırma, sediment taĢımayan dere yataklarına yöreye uygun bitki türlerinin ekilmesi gibi
tedbirler alınacak ve bitkilendirme çalıĢmaları yapılacaktır.
Mekanik Önlemler
Yamaçlarda uygulanacak önlemler (Teraslama, çevirme hendeği, örme, çit v.b.) ile
oyuntu erozyonuna karĢı alınacak önlemlerden (Toprak sedde, kuru duvar eĢik, miks eĢik,
tersib bendi, kıyı duvarları, anroĢman vb.) oluĢmaktadır.
Sucul Hayat
Nehirler çözünmüĢ oksijen miktarına tesir eden çok çeĢitli koĢullardan ve üzerine inĢa
edilen yapılardan etkilenen karmaĢık yapılı dinamik sistemlerdir. Karbonlu oksijen
gereksinimi, azotlu oksijen gereksinimi, fotosentez, algler, kirletici maddelerin taĢınma
süreleri nehirlerdeki çözünmüĢ oksijen miktarına tesir eden önemli faktörlerdendir.
Regülatör ve baraj yapılarında yapılması planlanan balık geçitleri ile balıkların yaĢama
alanları arasında kesilme engellenmiĢ olacaktır. Akarsularda yaĢayan balık türlerine göre
yapılacak balık geçitleri, regülatör ve barajların memba ve mansap yönünde aĢılabilmelerini
sağlayan geçitlerdir. Bu geçitler doğal yaĢam döngülerini yitirip, doğal dengenin
bozulmaması için gerektiğinde, balıkların akarsuyun kaynağına gidip gelmelerini sağlamak
amacıyla yapılmaktadır. Regülatörün memba ve mansap yönünde su canlılarının geçiĢinin
sağlanması amacıyla, regülatörün yapılacağı yerde su ürünlerinin geçmesine mahsus balık
geçidi ve/veya asansörü vb. yapı ve tesisler yapılacak ve bu yapılar devamlı iĢler durumda
bulunacaktır. Faaliyetin her aĢamasında dere ekosisteminin bozulmaması için, her türlü önlem
ve tedbir alınacaktır. Ayrıca, su alma yapısından iletim hattına balıkların geçmesini
engelleyecek (ızgara) yapılar yapılacaktır.
Regülatörden sonra dere yatağına bırakılacak ekolojik devamlılık için gereken su
miktarı ile derenin suyunun alınmasından dolayı meydana gelecek olumsuz etkiler en aza
indirilmiĢ olacaktır. Santral çıkıĢından bırakılacak olan kuyruk suyu ile dere normal debisine
geri dönecek ve faaliyetin santralden sonraki dere doğal hayatına herhangi bir etkisi
olmayacaktır.
234
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
V.2.9. Yeraltı ve yüzeysel su kaynaklarına olabilecek etkiler (su kullanımı (tarım
alanlarının sulanması v.b.), proje debisi, iletim kanalının uzunluğu, Su kaynağı
yatağının geniĢliği, alüvyon yapısı içme suyu sondaj kuyu yerlerinin gösterilmesi, vb.
parametrelerin değerlendirilmesi ),
Projenin ana su kaynağı Çığlı (Zap) Suyu‟nun kollarından biri olan Nehil çayıdır. Zap
Suyunun bu mevkiideki ortalama akımı 100 m3/sn civarındadır. Türkiye‟de doğarak Irak‟a
geçen Zap Suyu birçok yan kolu bünyesine almaktadır. Proje sahasındaki ana su kaynağı Zap
suyu ve kollarıdır.
Söz konusu proje debisi yaklaĢık 32,42 m3/s, YaklaĢım Tünelleri uzunluğu 6.200 m ve
Enerji Tüneli uzunluğu 5.055 m olup toplam iletim tünelleri uzunluğu 11.255 m dir.
Projenin membasında 1989 yılında planlaması tamamlanmıĢ olan „Hakkari-Yüksekova
Projesi Dilimli Barajı ve Sulaması‟ bulunmaktadır. 1.950 m kotlarında yer alan barajın 9.142
ha‟lık sulama sahası 1.850 m kotunun üzerindedir. Bu kotlarda sulamanın develope olması
çok mümkün görülmemektedir.
Baraj yerinin hemen mansabında (1,5 km) Suphihane Deresi adında büyük bir yan kol
Nehil Çayına karıĢmaktadır. Ayrıca Nehil Çayının Zap Suyu ile birleĢtiği yere kadar irili
ufaklı birçok dere Nehil Çayına karıĢmaktadır. Bu yüzden mansap canlı yaĢamanın olumsuz
etkileneceği düĢünülmemektedir.
Projenin mansabında, Zap Suyu üzerinden yer alan Hakkari Barajı ve HES
bulunmaktadır. DilektaĢı HES santrali türbinlerinden çıkan sular Hakkari Barajı rezervuarına
bırakılacaktır. Bu nedenle yeraltı ve yüzeysel su kaynaklarında projeden kaynaklı bir değiĢim
ve etkilenme olmayacağı öngörülmektedir.
Bu projede tarımsal amaçlı sulama bulunmadığı için su kullanım hakkı yönünden
tarımsal sulama sezonunda bırakacağı sulama suyu miktarı bulunmamaktadır.
V.2.10. Orman alanlarına olabilecek etki (orman yangınları da dahil) ve bu
etkilere karĢı alınacak tedbirlerin tanımlanması,
Projenin inĢaat aĢamasında gerçekleĢtirilecek ağaç kesimi ve kesim yapılan sahalara
inĢa edilecek proje üniteleri nedeniyle, orman ekosistemi üzerinde olumsuz bir etkiye neden
olması muhtemeldir. Ancak, proje kapsamında bulunan orman arazisi miktarı oldukça azdır.
Orman alanı içerisinde yeni yol açılması durumunda, yapılacak olan çalıĢmalar
ekskavatörle yamaçlardan aĢağıya toprak kaydırmayacak Ģekilde gerçekleĢtirilecektir. Ayrıca,
proje tamamlandıktan sonra saha rehabilite edilecektir.
ĠĢletme aĢamasında ormanlık alanların korunması ve inĢaat aĢamasına parelel olarak
yürütülecek ve gerekirse iĢletme aĢamasında da devam ettirilecek bir ağaçlandırma faaliyeti
planlanacaktır. Ancak iĢletmenin faaliyete açılması, alanın yöre halkına açık olması,
rekreasyon olanağı sağlamıĢ olması çıkabilecek bir yangın ihtimalini arttırmaktadır. Ek-10‟da
verilen ÇED Ġnceleme ve Değerlendirme Formu‟nda alanın orman yangınlarına hassas bir
bölgede olmadığı belirtilmektedir. Yangın ihtimaline karĢı alınacak tedbirler aĢağıda
açıklanmaktadır.
235
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Yangın Ġhtimaline KarĢı Alınacak Tedbirler
Faaliyet Alanı‟nda, çıkabilecek yangına karĢı yeterli sayıda yangın söndürme ekipmanı
(kazma, kürek, balta, su kovası, yangın tüpleri vs.) bulundurulacaktır. 11.04.1974 tarih ve
14765 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢ olan ĠĢçi Sağlığı ve ĠĢ
Güvenliği Tüzüğünün 5. Kısım, 1. Bölüm „‟ĠĢ yerlerinde Yangına KarĢı Alınacak Güvenlik
Tedbirleri‟‟ ile ilgili madde hükümlerine uyulacaktır. Yangın çıkması durumunda olabilecek
etkiler ve yapılacak görevler için tesis personeli eğitilecektir.
Yangın olasılığı durumunda diğer yakın kuruluĢlara haber verilecektir. Yangının fark
edilmesi ve alarm verilmesini takiben, belirli lokasyonlarda hazır bulundurulan yangın ile
mücadele kaynaklarından yararlanarak sorunun derhal ortadan kaldırılmasına çalıĢılacak ve
aĢağıdaki hususlar yerine getirilecektir.












Yangın fark edildiğinde, öncelikle çevredekilere, binada çalıĢan personele ve daha
sonra da ilgililere haber verilecektir.
En yakın güvenlik ve itfaiye birimlerine haber verilecektir.
Acil müdahale ekibi tarafından çevre güvenliği sağlanacaktır.
Söndürme ekipleri derhal yangına müdahale edecektir.
Likit gaz ve elektriksel nedenli yangınlarda, yangın yakınındaki yanıcı madde
kaynakları derhal izole edilecektir.
Yangında „can kurtarmak‟ yapılacak ilk iĢ olacaktır. Bu gibi durumlarda, kiĢilerin
kendisinin ve baĢkasının hayatını lüzumsuz hareketlerle tehlikeye atması önlenecektir.
Yangın, en yakındaki uygun söndürücü cihazlar yardımı ile söndürülmeye çalıĢacaktır.
Dumanın yakıcı ve boğucu etkisine karĢı ağız ve burunlar ıslak bez ile kapatılacaktır.
Yangın söndürülürken lüzumsuz tahribatlara, kırma ve yıkmalara neden
olunmayacaktır.
Yeterli sayıda eleman ve köpüklü yangın söndürücüleri her an kullanılacak Ģekilde
hazır olacaktır. Ġtfaiye aracı statik elektriği ileten topraklı bir yapıda olacaktır.
Yangın söndürmede görevli acil müdahale ekipleri, yerel itfaiye ile irtibatlı olacaktır.
Her yangın yerine ambulans gidecektir.
Olası bir yangın tehlikesine karĢı aĢağıda belirtilen yangınla mücadele sistemleri hazır
bulundurulacak ve kullanılacaktır.




Gaz Tüpleri (Püskürtme yapılarak kullanılacak söndürme gazları)
Duman Dedektörü (duman çıkıĢında, kontrol paneline otomatik olarak iletim yapacak
Ģekilde)
Alev Dedektörü (alev halinde, kontrol paneline otomatik olarak iletim yapacak
Ģekilde)
Gaz Dedektörü (birinci aĢamada, sızıntı olduğunda ve ortamdaki gaz yoğunluğu
artınca alarm verecek ve bilahare ikinci aĢamada fanların otomatik olarak çalıĢmasını
sağlayarak, ortamdaki gaz konsatrasyonunu azaltarak sistemi emniyete alabilecek
Ģekilde)
236
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
V.2.11. Tarım alanlarına olabilecek etkiler ve bu etkilere karĢı alınacak tedbirlerin
tanımlanması,
Proje alanında arazinin dağlık ve dik yamaçlı olmasından dolayı tarıma elveriĢli arazi
miktarı oldukça sınırlıdır. Proje kapsamındaki tarım arazilerinin vasıfları kamulaĢtırma
sırasında belirlenecektir. Projenin uygulama aĢamasından önce proje alanı içerisinde yer alan
tarım arazileri için 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanım Kanunu‟nun 12. Maddesi
gereğince; arazi bozulmaları ve toprak kayıplarını önlemek için yerine göre sekileme,
çevirme, koruma duvarı, bitkilendirme, arıtma, drenaj, inĢaat ve kültürel vs. tedbirler ile çevre
arazilere zarar vermeyecek önlemleri içeren Toprak Koruma Projesi yapılacak, 5403 sayılı
Toprak Koruma ve Arazi Kullanım Kanunu‟nun 21. maddesi (a) bendi gereğince yasal izinler
alınacak ve bu izinlerin alınması süreci içerisinde proje alanında herhangi bir tarım dıĢı
faaliyette bulunulmayacaktır.
V.2.12. Projenin iĢletilmesi sırasında çalıĢacak personelin ve bu personele bağlı
nüfusun konut ve diğer sosyal/teknik altyapı ihtiyaçlarının nerelerde, nasıl temin
edileceği,
Tesisin iĢletme süresince bakım, güvenlik, kontrol ve diğer alanlarda 8 saatlik üç
vardiya olmak üzere toplam 20 kiĢinin çalıĢması planlanmaktadır. Bu personel mümkün
olduğu kadar bölgede yaĢayan halk arasından temin edilecektir. ĠĢletme aĢamasında çalıĢacak
personel için içerisinde personel odaları, toplantı salonu, çay ocağı, dinlenme salonu gibi
kısımların bulunacağı bir idare binası tesis edilecektir.
Personelin ilk yardım ihtiyaçları için iĢletme içerisinde ilk yardım dolabı yer alacaktır.
Personelin sağlık durumlarının denetlenmesi ve acil tedavi gibi sağlık hizmetleri için
Yüksekova Ġlçe Merkezi‟nde yer alan sağlık ocağı ve/veya devlet hastanesinden
faydalanılacaktır.
KıĢ aylarında personelin bulunduğu idari ve sosyal tesisler, bekçi kulübeleri gibi
ünitelerin ısıtılmasında kömürlü sobalar kullanılacaktır.
V.2.13. Ġdari ve sosyal ünitelerde içme ve kullanma amaçlı suların kullanımı
sonrasında oluĢacak atık suların arıtılması için uygulanacak arıtma tesisi karakteristiği,
prosesinin detaylandırılması ve arıtılan atık suların içme suyu havzası dıĢına
çıkarılması, ne miktarlarda, nasıl verileceği,
ĠĢletme aĢamasında çalıĢacak toplam 20 personelden kaynaklı evsel nitelikli atıksu
oluĢumu söz konusu olacaktır. Atıksu miktarları ile atıksudan kaynaklanacak kirlilik yükleri
aĢağıda hesaplanmıĢtır. Hesaplamalarda kiĢi baĢına günlük ortalama su tüketimi 150 litre ve
kirlilik yükü 54 g BOI olarak kabul edilmiĢtir.
Kullanma suyu ihtiyacı = kiĢi x ort, su tüketimi = 20 x 150 = 3.000 lt/gün
Toplam kirlilik yükü = kiĢi x ort, kirlilik yükü = 20 x 54 = 1.080 g BOI/gün
Personel tarafından kullanılan suyun %100‟ünün atıksu olarak geri döneceği kabulü ile,
Atıksu miktarı = kullanma suyu ihtiyacı x intikal yüzdesi
= 3.000 lt/gün x 1,0 = 3.000 lt/gün (3 m3) olacaktır.
237
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
ĠĢletmeye geçilmesi durumunda çalıĢacak 20 personelden kaynaklı günlük toplam 3 m3
atıksu oluĢacaktır.
Evsel atıksular askıda, koloidal ve çözünmüĢ halde organik ve inorganik maddeler
içerir. Ġklimsel Ģartları, insanların yaĢam standartları ve kültürel alıĢkanlıklar atıksu özelliğini
önemli ölçüde etkiler. Konsantrasyonlar kiĢi baĢına günlük su kullanımı değerlerine bağlı
olarak da değiĢir. Her ne kadar suya deĢarj edilen atık miktarı toplumların özelliklerine göre
farklılıklar gösterse de, bu fark çok yüksek değildir.
Bunlar hemen bozunmaya yatkın olup, kanallardan akarken bile biyolojik bozunmaları
devam eder. Böylece zaman içinde atık suyun bazı özellikleri de değiĢmektedir. Tablodaki
bütün değerler, projelendirmede kolay kullanılmaları ve farklı toplumlar için kolay
kıyaslanmaları bakımından g/kiĢi-gün biriminde verilmiĢtir.
Tablo V.2.13.1. ĠĢletme AĢamasında OluĢacak Atıksu Ġçerisindeki Kirlilik Yükleri
KOI= 1,9 x 1.080 =2.052 g KOI/gün
Toplam Organik Karbon = 1 x 1.080 = 1.080 g TOC/gün
AKM = 20 x 220= 4.400 g/gün
Klorür = 20 x 8 = 160 g/gün
Toplam N= 12 x 20= 240 g / gün
Serbest Amonyak = 0,6 x 240 = 144 g/gün
Toplam P = 20 x 4,5 = 90 g /gün
Ġnorganik P = 0,7 x 90 = 63 g/gün
ĠĢletme aĢamasında çalıĢacak personelden kaynaklı evsel nitelikli atıksular, Ģantiye
sahasında kurulması planlanan Paket Biyolojik Atıksu Artırma Tesisine verilecektir. Paket
Atıksu Arıtma Üniteleri kompakt yapısı sayesinde, ünite içinde tüm borulama, pompa ve
havalandırma sistemlerini barındırmaktadır. ArdıĢık kesikli biyolojik arıtma prensibiyle
çalıĢan paket arıtma sistemleri 20 ile 5000 kiĢilik nüfus aralığında uygulanabilmektedir.
arıtma tesisi çıkıĢ suyu bahçe sulamasında kullanılabilecek düzeye gelmektedir. Arıtma tesisi
çıkıĢ suyu bahçe sulamasında kullanılabilecek düzeye gelmektedir. Tesiste yer alan ünite
atıksuları, aktif çamur denilen mikroorganizma topluluğu ile biyolojik sistemle arıtır.
Atıksu Arıtma Tesisinde deĢarj, 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı “Su Kirliliği Kontrolü
Yönetmeliği”, 25.03.2012 tarihli 28244 sayılı “Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde
DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” hükümleri uyarınca gerekli deĢarj kriterleri
sağlandıktan sonra alıcı ortam olan Nehil Çayı‟na deĢarj edilecektir. Bu kapsamda yönetmelik
uyarınca Paket Biyolojik Atıksu Arıtma Tesisi ile ilgili olarak proje onayı “2014/7 sayılı
Atıksu Arıtma, Derin Deniz DeĢarjı Tesisi Proje Onay Genelgesi” kapsamında yaptırılacak ve
yetkili merci olan Hakkari Ġl Çevre ve ġehircilik Müdürlüğü‟nden çevre deĢarj izinleri
alınacaktır.
V.2.14. Konut, sosyal ve idari tesislerden oluĢacak katı atık miktar ve özellikleri,
bu atıkların nerelere ve nasıl taĢınacakları veya hangi amaçlar için ve ne Ģekilde
değerlendirileceği,
Projenin iĢletme aĢamasında çalıĢacak 20 kiĢilik personelden dolayı katı atık
oluĢacaktır. OluĢacak katı atıklar ve bu atıkların bertaraf yöntemleri aĢağıda alt baĢlıklar
halinde değerlendirilmiĢtir. Gerekli önlemlerin alınmasıyla iĢletme çalıĢmaları süresince
oluĢacak katı atıkların çevre üzerine olumsuz bir etkisi olması beklenmemektedir.
238
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Evsel Nitelikli Katı Atıklar
Projenin iĢletme aĢamasında çalıĢacak personelden kaynaklı evsel nitelikli katı atıklar
oluĢacaktır. ĠĢletme aĢamasında 20 kiĢi çalıĢacak olup; günlük kiĢi baĢına üretilen evsel
nitelikli katı atık miktarı 0,80 kg/kiĢi-gün değeri kullanılarak aĢağıdaki Ģekilde hesaplanmıĢtır
(Kaynak: Mülga T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü Atık
Yönetimi Eylem Planı 2008-2012).
ÇalıĢan Sayısı
Birim katı atık miktarı
Katı atık miktarı: 20 x 0,80
: 20 kiĢi
: 0,80 kg/kiĢi/gün
= 16 kg/gün
Evsel nitelikli katı atıklar içerisinde; yemek atıkları, plastik, cam, büro atıkları (kağıt
vb.) türü atıklar bulunacaktır. OluĢacak evsel nitelikli bu atıklar kapalı kaplarda muhafaza
edilecek ve belirli aralıklarla faaliyet sahibi tarafından özel araçlarla veya ücreti mukabilinde,
Yüksekova Belediyesi‟ne ait çöp sahasına götürülecek ve bertarafı sağlanacaktır. Konuya
iliĢkin 27.11.2012 tarih ve 1769 sayılı Hakkari Ġli, Yüksekova Belediye BaĢkanlığı‟ndan
alınan evsel nitelikli katı atıkların toplanmasına dair yazı Ek-18‟de verilmiĢtir.
Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği‟ne göre,
Bu atıkların toplanmasında Madde 18 “Katı atıkların, üretici veya taĢıyanları tarafından
denizlere, göllere ve benzeri alıcı ortamlara, caddelere, ormanlara ve çevrenin olumsuz yönde
etkilenmesine sebep olacak yerlere dökülmesi yasaktır”, bertarafında ise Madde 5 ”Bu
Yönetmelik kapsamına giren katı atıkların bertarafı sırasında belediyeler ve yetkilerini
devrettiği kiĢi ve kuruluĢlar iĢlettikleri katı atık tesislerinin faaliyetlerinin planlanmasında ve
iĢletilmesinde; insanların ruh ve beden sağlığına, hayvan sağlığına, doğal bitki örtüsüne, yeĢil
alanlara ve binalara, toplumun düzeni ve emniyetine, yeraltı ve yüzeysel su alanları ile su
rezerv sahalarına zarar vermeyecek ve hava, gürültü yönünden çevre kirlenmesini önleyecek
uygun tedbirleri almak zorundadır” hükümleri uyarınca gerekli tedbirler alınacaktır.
Bu sebeple oluĢacak katı atıklar (metal, cam, plastik, kağıt vb.), biriktirme kaplarında
niteliklerine göre ayrı ayrı toplanarak görünüĢ, koku, toz, sızdırma ve benzeri faktörler
yönünden çevreyi kirletmeyecek Ģekilde kapalı özel araçlarla taĢınacaktır. Atıkların
biriktirildiği kaplar sürekli olarak kapalı tutularak kemirici hayvan ve haĢerenin önlenmesi
sağlanacaktır. Bu kaplar uygun aralıklarla dezenfekte edilerek tekrar kullanıma sunulacaktır.
Faaliyet süresince, 14.03.1991 tarih ve 20814 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak
yürürlüğe giren “Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği” ile 05.04.2005 tarih ve 25777 sayılı
“Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik”
hükümlerine uyulacaktır.
Çöktürme Havuzu Dip Çamuru
Proje kapsamında tünel giriĢ ve çıkıĢına inĢa edilecek 2 adet çökeltim havuzu
planlanmaktadır. Çökeltim havuzları diplerinde biriken malzeme agrega malzemesi içerdiği
için, faaliyet sahası sınırları içerisinde kurutulduktan sonra proje kapsamında dolgu
malzemesi olarak kullanılacaktır. Çöktürme havuzunun dibindeki malzeme ayda 2 kere
temizlenecektir.
239
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Ambalaj Atıkları
Projenin iĢletme aĢamasında oluĢacak evsel nitelikli katı atıklar arasında tekrar
kullanımı ve geri dönüĢümü mümkün olan atıklar bulunacaktır. Katı atıkların ağırlıkça %
30‟unu ambalaj atıkları oluĢturmaktadır (Kaynak: Mülga T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı
Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü Atık Yönetimi Eylem Planı 2008-2012). ĠĢletme aĢamasında
oluĢacak evsel nitelikli katı atık miktarı günde 16 kg olarak hesaplanmıĢtır. Buna göre
oluĢacak ambalaj atığı miktarı;
Ambalaj Atığı Miktarı = Katı Atık Miktarı x 30/100
= 16 x 30/100 = 4,8 kg/gün
Hesaplanan bu değere evsel nitelikli olmayan diğer malzemelerin atıkları da
eklendiğinde, proje kapsamında oluĢacak ambalaj atığı miktarının yaklaĢık 5 kg/gün olacağı
öngörülmektedir. Ambalaj atıkları çevre kirliliğinin azaltılması, düzenli depolama
tesislerinden azami istifade edilmesi ve ekonomiye katkıda bulunulması amacıyla faaliyet
sahasında diğer atıklardan ayrı olarak biriktirilecektir. Doğal kaynakların korunması ve
depolanacak atık miktarının azaltılması amacıyla ambalaj atıklarının oluĢumunun önlenmesi;
üretimin kaçınılmaz olduğu durumlarda ise öncelikle tekrar kullanılması, geri dönüĢtürülmesi
ve geri kazanılması esas olacaktır. Bu atıklar, diğer katı atıklardan ayrı olarak toplanacak ve
geri dönüĢümleri için lisanslı firmalara verilecektir.
Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği‟ne göre,
Madde 26 – (1) Kullanılan malzemeye ve oluĢtuğu kaynağa bakılmaksızın, tüketim
sonucu oluĢan ambalaj atıkları çevre kirliliğinin azaltılması, düzenli depolama tesislerinden
azami istifade edilmesi ve ekonomiye katkıda bulunulması amacıyla oluĢtukları yerlerde diğer
atıklardan ayrı olarak biriktirilmek zorundadır.
Ayrıca yine aynı yönetmeliğin, Madde 26 – (4) Kaynakta ayrı toplama çalıĢmasını bu
Yönetmelikte tanımlandığı Ģekilde gerçekleĢtiren ilçe belediyesi sınırları içerisinde yer alan
atık üreticileri, oluĢturdukları ambalaj atıklarını, atıkların toplanmasından sorumlu olan
belediyelere ve/veya belediye ile anlaĢma yapan çevre lisanslı toplama ayırma tesislerine
vermekle yükümlüdürler; hükmü uyarınca oluĢan bu atıklar söz konusu tesislere verilecektir.
Ambalaj atıklarının bertarafı 24.08.2011 tarih ve 28035 sayılı Resmi Gazete‟de
yayımlanan “Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği”ne göre sağlanacaktır.
Atık Pil ve Akümülatörler
Projenin iĢletme faaliyetleri esnasında oluĢabilecek atık akümülatörler, kullanılan binek
araçlarının bitmiĢ aküleridir. Araçların akü değiĢimleri, bu çalıĢmalara yönelik altyapısı
yeterli olan yerlerde yapılacak ve araç bakım-onarım yerleri tarafından alınacaktır.
Atık pil kaynakları ise kullanılan elektronik eĢyalardır. Atık piller evsel atıklardan ayrı
toplanacak, pil ürünlerinin dağıtımını ve satıĢını yapan iĢletmelerce veya belediyelerce
oluĢturulacak toplama noktalarına teslim edilecektir. Araçların akümülatörleri değiĢtirilirken
eskisi, akümülatör ürünlerinin dağıtım ve satıĢını yapan iĢletmeler ve araç bakım-onarım
yerlerini iĢletenlerin oluĢturduğu geçici depolama yerlerine ücretsiz teslim edilecektir.
240
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği‟ne göre,
Pil ve akümülatör tüketicileri Madde 13, Atık pilleri evsel atıklardan ayrı toplamakla,
pil ürünlerinin dağıtımını ve satıĢını yapan iĢletmelerce veya belediyelerce oluĢturulacak
toplama noktalarına atık pilleri teslim etmekle; aracının akümülatörünü değiĢtirirken eskisini,
akümülatör ürünlerinin dağıtım ve satıĢını yapan iĢletmeler ve araç bakım-onarım yerlerini
iĢletenlerin oluĢturduğu geçici depolama yerlerine ücretsiz teslim etmekle, eskilerini teslim
etmeden yeni akümülatör alınması halinde depozito ödemekle; tüketici olan sanayi
kuruluĢlarının üretim süreçleri sırasında kullanılan tezgah, tesis, forklift, çekici ve diğer taĢıt
araçları ile güç kaynakları ve trafolarda kullanılan akümülatörlerin, atık haline geldikten sonra
üreticisine teslim edilene kadar fabrika sahası içinde sızdırmaz bir zeminde doksan günden
fazla bekletmemekle, yükümlüdür.
Atık pil geçici depolama alanlarında Madde 20- Atık pillerin geçici depolanmasında iç
ve dıĢ yüzeyleri korozyona dayanıklı konteynerler kullanılması, bu konteynerlerin kolay
taĢınabilir ve hacmi asgari 4 m3 veya daha fazla olması, sızdırmazlık özelliği taĢıması gereken
konteynerlerin kırmızı renge boyanarak her iki yüzeyine “Atık Pil Geçici Deposu” ibaresi
yazılması zorunludur. Konteynerlerın nakliye kolaylığı olan yerlerde zemini beton ve üstü
kapalı alanlarda bulundurulması gerekli olup, bu alanlarda yangına karĢı her türlü tedbir
alınması zorunludur.
OluĢacak atık pil ve akümülatörler 31.08.2004 tarihli, 25569 sayılı „‟Atık Pil ve
Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği‟‟ ile 05.11.2013 tarihli, 28812 sayılı Resmi Gazete‟de
yayımlanarak yürürlüğe giren „‟Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliğinde
DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik‟‟ hükümleri uyarınca evsel atıklardan ayrı olarak,
her iki yüzeyinde „‟Atık Pil Geçici Deposu‟‟ ibaresi bulunan, iç ve dıĢ yüzeyleri korozyona
dayanıklı sızdırmaz konteynırlarda, zemini beton ve üstü kapalı alanlarda geçici olarak
depolanacak, pil ürünlerinin dağıtımını ve satıĢını yapan iĢletmelerce veya belediyelerce
oluĢturulacak lisanslı depolama noktalarına verilerek bertaraf edilecektir.
Tıbbi Atıklar
Faaliyet kapsamında iĢletme aĢamasında çalıĢacak olan 20 personelin ilk yardım amaçlı
tıbbi malzeme kullanımları sonucu 1 gram/gün-iĢçi tıbbi atık oluĢacağı öngörülmektedir.
Buna göre oluĢması muhtemel tıbbi atık miktarı;
20 iĢçi × 1 gram/gün-iĢçi = 20 gram/gün = 0,02 kg/gün‟dür.
Tıbbi atıkların hidrolik sistemle sıkıĢtırılmadan toplanmaları ve taĢınmaları
gerekmektedir. Tıbbi atık depolanması için birim hacim ağırlığı 0,02 m3/ton olarak kabul
edilirse, günlük tıbbi atık üretimi 0,00002 ton × 0,02 m3/ton= 0,0000004 m3/gün olacaktır
(Kaynak: Patrick, 1981, Chzm, 1992).
Yılda 175 gün çalıĢılacağı kabulü ile 175 × 0,02 = 3,5 kg/yıl tıbbi atık oluĢacağı
öngörülmektedir.
Projenin iĢletme aĢamasında oluĢabilecek tıbbi atıklar çevre ve insan sağlığına zarar
verecek Ģekilde doğrudan veya dolaylı olarak alıcı ortama verilmeyecektir. Tıbbi atıklar,
tehlikeli ve evsel atıklar ile karıĢtırılmayacak, kaynağında diğer atıklardan ayrı olarak
toplanacak, biriktirilecek, taĢınacak ve bertaraf edilecektir.
241
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği‟ne göre, Madde 13- Tıbbi atıkların
toplanmasında; yırtılmaya, delinmeye, patlamaya ve taĢımaya dayanıklı; orijinal orta
yoğunluklu polietilen hammaddeden sızdırmaz, çift taban dikiĢli ve körüksüz olarak üretilen,
çift kat kalınlığı 100 mikron olan, en az 10 kilogram kaldırma kapasiteli, üzerinde
görülebilecek büyüklükte ve her iki yüzünde “Uluslararası Biyotehlike” amblemi ile
“DĠKKAT TIBBĠ ATIK” ibaresini taĢıyan kırmızı renkli plastik torbalar kullanılır. Torbalar
en fazla ¾ oranında doldurulur, ağızları sıkıca bağlanır ve gerekli görüldüğü hallerde her bir
torba yine aynı özelliklere sahip diğer bir torbaya konularak kesin sızdırmazlık sağlanır. Bu
torbalar hiçbir Ģekilde geri kazanılmaz ve tekrar kullanılmaz. Tıbbi atık torbalarının içeriği
hiçbir suretle sıkıĢtırılmaz, torbasından çıkarılmaz, boĢaltılmaz ve baĢka bir kaba aktarılmaz.
OluĢacak tıbbi atıklar 22.07.2005 tarihli, 25883 sayılı „‟Tıbbi Atıkların Kontrolü
Yönetmeliği‟‟ ile 21.03.2014 tarihli, 28948 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe
giren „‟Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik‟‟
hükümleri uyarınca yırtılmaya, delinmeye, patlamaya ve taĢımaya dayanıklı, sızdırmaz, en az
10 kilogram kaldırma kapasiteli, üzerinde „‟Uluslararası Biyotehlike‟‟ amblemi ile „‟DĠKKAT
TIBBĠ ATIK‟‟ ibaresi taĢıyan kırmızı renkli plastik torbalarda biriktirilecek ve sterilizasyon
tesisine verilerek bertaraf edilecektir.
Ömrünü Tamamlamış Lastikler
Projenin iĢletmesi için kullanılacak olan iĢ makinalarının lastik değiĢimleri yeterli
altyapıya sahip olan yetkili servislerde gerçekleĢtirilecektir. Ancak, araç ve iĢ makinelerinin
lastiklerinin proje sahasında değiĢtirilmesinin gerekmesi halinde, oluĢacak atık lastiklerin geri
kazanımı esas alınacak, geri kazanım ve bertaraf iĢlemleri, hava, su, toprak, bitki ve hayvanlar
üzerinde tehlike yaratmadan, ses ve koku yoluyla çevreye herhangi bir olumsuz etkide
bulunmadan ve doğal çevre ile koruma alanlarına zarar vermeden yapılacaktır.
Ayrıca, ömrünü tamamlamıĢ lastikler hangi sebeple olursa olsun vadi veya çukurlarda
dolgu malzemesi olarak kullanılmayacak, katı atık depolama tesislerinde depolanmayacak,
ısınmada kullanılmayacak, gösteri ve benzeri fiilleri kapsayacak Ģekilde her ne amaçla olursa
olsun yakılmayacaktır.
Ömrünü tamamlamıĢ lastiklerin bertarafı ile ilgili belge ve dokümanlar düzenli bir
Ģekilde Hakkari Çevre ve ġehircilik Ġl Müdürlüğüne verilecektir. Ayrıca, birer örneği faaliyet
alanında bulundurularak denetim esnasında yetkililere ibraz edilecektir.
Ömrünü tamamlamıĢ lastiklerin toplanması ve bertaraf edilmesi konularında 25.11.2006
tarih ve 26357 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe giren ve 30.03.2010 tarih ve
27537 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanan değiĢikliğiyle birlikte “Ömrünü TamamlamıĢ
Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği” hükümlerine uyulacaktır.
Atık Yağlar
ĠĢletme aĢamasında makine ve ekipmanların bakımları sonucu bir miktar atık yağ
oluĢması muhtemeldir. Ekipmanların bakım ve onarımı, bu çalıĢmalar için gerekli altyapısı
sağlanmıĢ olan yerlerde yapılacak, böylece atık yağ oluĢması ihtimali en aza indirilmiĢ
olacaktır. Ancak herhangi bir nedenle ortaya çıkacak atık yağların geçici depolanması,
taĢınması ve bertarafı “Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği” hükümlerine uygun olarak
gerçekleĢtirilecektir.
242
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği‟ne göre,
Madde 9- “(1) Atık yağ üreticileri,
a) Atık yağ üretimini en az düzeye indirecek Ģekilde gerekli tedbirleri almakla,
b) Atık yağ analizlerini 15 inci maddeye uygun olarak yapmak veya yaptırmakla, atık
yağları kategorilerine göre ayrı ayrı 18 nci maddede belirtilen Ģekilde geçici
depolamakla,
c) Tesisten kaynaklanan farklı kategorideki atık yağları birbirleriyle, PCB ve diğer
tehlikeli atıklarla karıĢtırmamakla, tehlikeli atıkla kirlenmiĢ yağların bertarafı için
Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uymakla,
ç) Atık yağların lisans almıĢ taĢıyıcılar vasıtasıyla lisanslı iĢleme ve bertaraf tesislerine
gönderilmesini sağlamakla,
d) Atık yağların tesis dıĢına taĢınması durumunda Ulusal Atık TaĢıma Formunu
doldurmakla,
e) Yönetmeliğin 26 ncı maddesine göre kayıt tutmakla ve EK-2‟de yer alan Atık Yağ
Beyan Formunu doldurarak takip eden bir sonraki yılın ġubat ayı sonuna kadar il çevre
ve orman müdürlüğüne göndermekle,
f) Atık yağların taĢınmasında üretici ile iĢleme veya bertaraf tesisi iĢletmecisi arasında
uyuĢmazlık çıkması halinde, bu uyuĢmazlık giderilemezse on beĢ gün içinde
uyuĢmazlığı il çevre ve orman müdürlüğüne ve Bakanlığa bildirmekle, bu süre içinde
uyuĢmazlığa konu olan atık yağları kendi depolarında muhafaza altına almakla
yükümlüdür “ hükümlerine uymakla yükümlü olacaktır.
Proje kapsamında oluĢabilecek atık yağlar, insan ve çevreye zarar verecek Ģekilde
sahada boĢaltılmayacak veya yenisi ile değiĢtirilmeyecek, depolanmayacak, doğrudan veya
dolaylı bir biçimde yüzeysel sular ile yeraltı suyuna, denizlere, drenaj sistemleri ile toprağa
verilmeyecek, fuel-oil veya diğer sıvı yakıtlara karıĢtırılmayacaktır. Ayrıca, atık yağlara su,
çözücüler, PCB, toksik ve tehlikeli maddeler ile diğer maddeler ilave edilmeyecek ve farklı
kategorilerdeki atık yağlar birbiriyle karıĢtırılmayacaktır. Atık yağlardan kaynaklanan her
türlü çevresel zararın giderilmesi için yapılan harcamalar, kirleten öder prensibine göre,
kirliliğe neden olan faaliyet sahibi tarafından ödenecektir.
Bu atıkların geçici depolanmasında; Madde 18- (1) “Atık yağlar 20 inci maddenin (f)
bendinde teknik detayları verilen geçirimsiz zemin üzerine yerleĢtirilmiĢ tanklar/konteynerler
içinde toplanır. Farklı kategorideki atık yağlar için farklı tank/konteyner kullanılır. Atık yağ
geçici depolama tankları/konteynerleri göstergeli, aĢırı dolmayı önleyici tertibata sahip olmak
zorundadır. Tanklar/konteynerler iĢaretli yere kadar doldurulur ve hiçbir zaman tam dolu
bırakılmaz. Tanklar/konteynerler kolayca doldurulabilir ve boĢaltılabilir olmak zorundadır.
Tankların/konteynerlerin ağzı yeterli büyüklükte ve kapalı, diplerinde toplanmıĢ katı veya
çamurumsu çökeltilerin temizlenmesi için gerekli düzeneğe sahip olmak ve yağmur suyundan
korunmak zorundadır”; (2) “Atık yağlar, kırmızı renkli ve üzerinde “Atık Yağ” ibaresi yer
alan tank/konteynerlerde depolanır. Farklı kategorilerdeki atık yağlar birbirleriyle
karıĢtırılmaz. Bu tankların içine su, benzin, fuel-oil, boya, deterjan, solvent, antifiriz ve
motorin gibi herhangi yabancı bir madde karıĢtırılmaz”.
Bu atıkların bertarafında; Madde 22-(1) “Geri kazanıma uygun olmayan ve tehlikeli
atık yakma tesislerinde bertaraf edilmesi gereken III. Kategori atık yağlar ile geri kazanım
iĢlemlerinde ortaya çıkan tehlikeli nitelikli atıklar ve bunlarla kirlenmiĢ malzemeler ve de atık
yağ depolama tanklarının dip çamurları Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği
243
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
hükümlerine göre Bakanlıktan lisans almıĢ tesislerde bertaraf ettirilir” hükümleri uyarınca
gerekli tedbirler alınacaktır.
OluĢacak atık yağlar 30.07.2008 tarihli, 26952 sayılı „‟Atık Yağların Kontrolü
Yönetmeliği‟‟ ile 05.11.2013 tarihli, 28812 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe
giren „‟Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliğinde DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik‟‟
hükümleri uyarınca geçirimsiz temin üzerine yerleĢtirilmiĢ, göstergeli, aĢırı dolmayı önleyici
tertibata sahip olmak tanklar/konteynerler içinde toplanacak ve lisanslı tesislere verilerek
bertaraf edilecektir.
Bitkisel Atık Yağlar
Projenin iĢletme aĢamasında 20 kiĢi çalıĢacaktır.
Türkiye‟de 1,7 milyon ton bitkisel yağ tüketimi vardır. Buna göre kiĢi baĢına düĢen
bitkisel yağ tüketimi 21 kg dır. Faaliyetin inĢaat aĢamasında toplam bitkisel yağ tüketimi;
20 kiĢi x 21 kg/yıl.kiĢi = 420 kg / yıl‟dır.
Ülkemizde her yıl yaklaĢık 1,7 milyon ton bitkisel yağ tüketilmektedir. Yağ rafinasyon
prosesi sonucu ve elde edilen yağın tüketimi sonucu yaklaĢık 350 bin ton bitkisel atık yağ
oluĢtuğu tahmin edilmektedir. KiĢi baĢı üretilen bitkisel atık yağ yaklaĢık 4,32 kg‟dır.
(Kaynak: Mülga T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı, Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü, Atık
Yönetimi Dairesi Başkanlığı, Bitkisel Atık Yağların Yönetimi Kitapçığı, Nisan 2010)
Faaliyetin iĢletme aĢamasında oluĢacağı öngörülen bitkisel atık yağ;
20 kiĢi x 4,32 kg/yıl.kiĢi = 86,4 kg/yıl
86,4 kg/yıl x 50 yıl = 4,320 kg‟dır.
(Kaynak: T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı, Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü, Atık
Yönetimi Dairesi Başkanlığı, Bitkisel Atık Yağların Yönetimi Kitapçığı, Nisan 2010)
Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği‟ne göre,
Atık yağ üreticileri Madde 10, Atık yağları diğer atık madde ve çöplerden ayrı olarak
biriktirmekle; faaliyetleri sonucu oluĢan atık yağların biriktirilmesi için sızdırmaz, iç ve dıĢ
yüzeyleri korozyona dayanıklı bidon, konteyner ve tank gibi toplama kaplarını kullanmakla;
atık yağları çevre lisanslı taĢıyıcılarla çevre lisanslı geri kazanım veya bertaraf tesislerine
göndermekle, atık yağ sevkiyatında ulusal atık taĢıma formu kullanmak ve her taĢımadan
sonra bunların bir kopyasını ilgili valiliğe göndermek, bu belgeleri beĢ yıl süreyle tesiste
muhafaza etmekle; geri kazanım veya bertaraf tesisleriyle olabilecek uyuĢmazlıkları ilgili il
çevre ve orman müdürlüğüne bildirmek, uyuĢmazlık giderilinceye kadar uyuĢmazlığa konu
olan atık yağları kendi depolarında muhafaza altında bulundurmakla, yükümlüdürler.
Ayrıca, Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği Madde 5‟e göre KullanılmıĢ
kızartmalık yağ üreten lokanta, yemek fabrikaları, otel, motel, yemekhaneler, turistik tesisler
ve tatil köyleri ile diğer benzeri tesisler, bu yağların toplanması için çevre lisanslı geri
kazanım tesisleriyle veya toplayıcılarla yıllık sözleĢme yapmakla yükümlüdürler. Bu yağların
ücretsiz olarak geri kazanımcıya veya toplayıcılara teslim edilmesi esastır.
244
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Personel yemekhanesinde oluĢacak bitkisel atık yağlar 19.04.2005 tarihli, 25791 sayılı
„‟Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği‟‟ ile 05.11.2013 tarihli, 28812 sayılı Resmi
Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe giren „‟Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliğinde
DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik‟‟ hükümleri uyarınca diğer atık madde ve çöplerden
ayrı olarak sızdırmaz, iç ve dıĢ yüzeyleri korozyona dayanıklı bidon, konteyner ve tank gibi
toplama kaplarında biriktirilecek olup, çevre lisansı geri kazanım veya bertaraf tesislerine
verilerek bertaraf edilecektir.
Tehlikeli Atıklar
ĠĢletme döneminde oluĢması beklenen üstübü, florasan gibi tehlikeli atıklar beton saha
üzerine yerleĢtirilmiĢ sağlam, sızdırmaz, emniyetli ve uluslararası kabul görmüĢ standartlara
uygun konteynırlar içerisinde geçici olarak muhafaza edilecek ve lisanslı araçlar vasıtasıyla
lisanslı tehlikeli atık geri kazanım veya bertaraf tesisine gönderilecektir.
Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği‟ne göre,
Atık üreticisi Madde 9,
a) Atık üretimini en az düzeye indirecek Ģekilde gerekli tedbirleri almakla,
b) Atıkların insan sağlığı ve çevreye yönelik zararlı etkisini, bu Yönetmelik
hükümlerine uygun olarak en aza düĢürecek Ģekilde atık yönetimini sağlamakla, üç
yıllık atık yönetim planını bu Yönetmeliğin yürürlüğe giriĢ tarihinden itibaren altı ay
içinde hazırlayarak valilikten onay almakla,
c) Bu Yönetmelik hükümlerine uygun olarak, atıklarını tesislerinde geçici olarak
depolaması durumunda valilikten izin almakla,
d) Ürettiği atıklarla ilgili kayıt tutmakla, atığını göndereceği lisanslı geri kazanım yada
bertaraf tesisinin istemiĢ olduğu uluslararası kabul görmüĢ standartlara uygun
ambalajlama ve etiketleme yapmakla,
e) (Ek 3) ve/veya (EK 7) de (M) iĢareti ile yer alıp (Ek 6) da belirtilen özellikleri
içermediği öne sürülen atıklar için bu atıkların tehlikeli olmadığını akredite
laboratuvarlar ve/veya uluslar arası kabul görmüĢ kuruluĢlarca yapılan analizlerle
Bakanlığa belgelemekle,
f) Atığın niteliğinin belirlenmesi için yapılan harcamaları karĢılamakla,
g) (Ek 8) de yer alan atık beyan formunu her yıl ocak ayında bir önceki yıla ait
bilgileri doldurmak, iki ay içinde valiliğe göndermek ve (EK 7) de yer alan atık
tanımlama kodunu kullanmakla ve bir yıl boyunca bir nüshasını saklamakla,
h) Atık depolanması veya bertarafının tesis dıĢında yapılması durumunda; (Ek 9 A-B)
deki bilgileri içeren taĢıma formunu doldurmak ve öngörülen prosedüre uymakla,
ı) Atık taĢımacılığında mevcut uluslararası standartlara uymakla,
j) Atığı bertaraf tesisinin kabul etmemesi durumunda taĢıyıcıyı baĢka bir tesise
göndermekle veya taĢıyıcının atığı geri getirmesini ve bertarafını sağlamakla,
k) Bu Yönetmelikteki esaslara uygun olarak atıkların bertaraf edilmesi amacıyla
belediyelerle ya da gerçek ve tüzel kiĢilerle ortak atık bertaraf tesisleri kurmak ve
gerekli harcamalara katkıda bulunmakla,
l) Atıklarını bu Yönetmelikteki esaslara uygun olarak kendi imkanları ile veya
kurulmuĢ atık bertaraf tesisinde gerekli harcamaları karĢılayarak veya belediyelerle
yada gerçek ve tüzel kiĢilerle kurulacak ortak atık bertaraf tesislerinde bertaraf etmek
veya ettirmekle,
245
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
m) Atıkların fabrika sınırları içinde tesis ve binalardan uzakta beton saha üzerine
yerleĢtirilmiĢ sağlam, sızdırmaz, emniyetli ve uluslararası kabul görmüĢ standartlara
uygun konteynırlar içerisinde geçici olarak muhafaza etmekle, konteynırların üzerinde
tehlikeli atık ibaresine yer vermekle, depolanan maddenin miktarını ve depolama
tarihini konteynırlar üzerinde belirtmekle, konteynırların hasar görmesi durumunda
atıkları, aynı özellikleri taĢıyan baĢka bir konteynıra aktarmakla, konteynırların devamlı
kapalı kalmasını sağlamakla, atıklarını kimyasal reaksiyona girmeyecek Ģekilde geçici
depolamakla,
n) Ayda bin kilograma kadar atık üreten üretici biriktirilen atık miktarı altı bin
kilogramı geçmemek kaydı ile valilikten izin almaksızın atıklarını arazisinde en fazla
yüz seksen gün geçici depolayabilir. Bu durumda herhangi bir tehlike halinde arazide
önlem alabilmek için en az bir kiĢiyi görevlendirmekle ve bu kiĢinin, adını, telefonunu
valiliğe bildirmekle,
o) Bu Yönetmelik hükümlerine uygun olarak bertaraf tesislerine gönderilmeden önce
kendi atıklarını gerekli önlemleri alarak fiziksel, kimyasal veya biyolojik iĢlemlerle
zararsız hale getirmek, bakiye atık oluĢuyor ise uygun Ģekilde bertaraf tesisine
götürmekle veya gönderilmesini sağlamakla,
p) Tesis içinde atıkların toplanması taĢınması ve geçici depolanması gibi iĢlemlerden
sorumlu olan çalıĢanların sağlığı ve emniyeti ile ilgili her türlü tedbiri almakla,
r) Kaza sonucu veya kasti olarak atıkların dökülmesi ve bunun gibi olaylar sunucu
meydana gelen kirliliğin önlenmesi amacıyla, atığın türüne bağlı olarak olayın vuku
bulduğu andan itibaren en geç bir ay içinde olay yerinin eski haline getirilmesi ve tüm
harcamaların karĢılanmasıyla,
s) Kaza sonucu veya kasti olarak atıkların dökülmesi ve bunun gibi olaylar vuku
bulduğunda valiliği bilgilendirmek ve kaza tarihi, kaza yeri, atığın tipi ve miktarı, kaza
sebebi, atık bertaraf iĢlemi ve kaza yerinin rehabilitasyonuna iliĢkin bilgileri içeren
raporu valiliğe sunmakla,
t) Faaliyetlerine yönelik inĢaat ve iĢletme ruhsatı alınması aĢamasında, tehlikeli
atıklarının bu Yönetmelik hükümleri doğrultusunda bertarafının sağlandığını
belgelemekle, yükümlüdür” hükümlerine uymakla yükümlüdür.
OluĢacak tehlikeli atıklar, tesisten uzakta üzeri kapalı beton saha üzerine yerleĢtirilmiĢ
sağlam, sızdırmaz, emniyetli ve uluslararası kabul görmüĢ standartlara uygun konteynırlar
içerisinde geçici olarak muhafaza edilecek, konteynırların üzerinde tehlikeli atık ibaresi
bulunacak ve kimyasal reaksiyona girmeyecek Ģekilde geçici depolanacak, bertarafında
14.03.2005 tarihli, 25755 sayılı „‟Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği‟‟ ile 05.11.2013
tarihli, 28812 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe giren „‟Tehlikeli Atıkların
Kontrolü Yönetmeliğinde DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik‟‟ hükümleri uyarınca en
yakın yerdeki lisanslı tehlikeli atık geri kazanım tesisine veya lisanslı tehlikeli atık bertaraf
etme tesisine gönderilerek bertarafı sağlanacaktır.
V.2.15. Proje ünitelerinin iĢletilmesi sırasında oluĢacak gürültünün kaynakları
tesisin en yakın yerleĢim birimine uzaklığı ve kontrolü için alınacak önlemler,
Tesisin iĢletme sürecinde en önemli gürültü kaynağı, santral binasında bulunan türbin
milinin eksen etrafında dönmesinden kaynaklanan mekanik gürültüdür. Ayrıca, cebri boru ve
türbinde su akıĢı sırasında çeperlere su vurması sebebiyle gürültü oluĢacaktır. Santraldeki
diğer gürültü kaynakları ise, bina iklimlendirilmesinden kaynaklanan gürültüler ve
jeneratörlerin devreye girmesi sonucu oluĢacak kesikli gürültülerdir.
246
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Projede bu ekipmanlar santral binasında kapalı bir alan içerisinde yalıtımlı bir odada
bulunacaktır. Santral binası içerisinde bulunan türbinler ve jeneratörden kaynaklanacak
gürültü iletimi iki türlü olacaktır.
 Yapı yoluyla gürültü iletimi
 Ses dalgaları yoluyla gürültü iletimi
Yapılacak yalıtım oda içerisinde tavanda, tabanda ve yan duvarlarda olmak üzere üç
taraflı yapılacaktır. Yalıtım malzemesi olarak taĢ yünü kullanılacaktır. Ayrıca yalıtımlı
odalarda en çok ses geçirgenliğini sağlayan boĢluklar kapı altları ve anahtar delikleri
olduğundan ses yalıtımı için özel tasarlanmıĢ ses geçirmeyen kapı kullanılacaktır. Böylelikle
maksimum düzeyde yalıtım sağlanması hedeflenmektedir. Ġyi yapılan yalıtım sonucu ses
basıncı yaklaĢık olarak 40 dBA kadar düĢürülebilmektedir1. HES projesinin iĢletme
aĢamasında proje ünitelerinden kaynaklanacak ve hassas alıcıya ulaĢabilecek herhangi bir
gürültü oluĢumu söz konusu değildir.
ĠĢletme aĢamasında çalıĢacak tüm personele koruyucu ekipman temin edilecek ve
bunların kullanılması sağlanacak, ĠĢ Sağlığı ve ĠĢçi Güvenliği Tüzüğü ile Çevresel Gürültünün
Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda gereken diğer önlemler
de alınacaktır.
ĠnĢaat ve iĢletme aĢamasında gürültünün çevrede olumsuz bir etki yaratmaması için
gürültü yaratan faaliyetler ÇGDYY‟de belirlenmiĢ olan ve gündüz süresi olarak tanımlanan
07:00-19:00 saatleri ile sınırlandırılacaktır.
Proje kapsamındaki ilgili bütün faaliyetler boyunca, gürültünün asgari seviyede kalması
için gerekli bütün önlemler alınacaktır. Projenin inĢaat ve iĢletme faaliyetleri boyunca 1593
sayılı Umumi Hıfzısıhha Kanunu ile 4857 sayılı ĠĢ Kanunu‟na ve ilgili bütün yönetmeliklere
uyum gösterilecektir.
ĠĢletmenin tüm dönemlerinde iĢ sağlığı ve güvenliği ile ilgili mevzuata uyulacak olup,
çalıĢanların gürültüden korunması için özel baĢlık, kulaklık veya kulak tıkaçları gibi gürültüye
karĢı uygun koruyucu araç ve gereçler kullanması sağlanacaktır.
V.2.16. Proje alanında peyzaj öğeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak
saha düzenlemeleri, (ağaçlandırmalar ve /veya yeĢil alan düzenlemeleri v.b.) ne kadar
alanda, nasıl yapılacağı, bunun için seçilecek bitki ve ağaç türleri
Proje alanında peyzaj öğeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak saha
düzenlemelerine iliĢkin bilgiler Bölüm V.1.25‟te verilmiĢtir.
V.2.17. Proje kapsamında yapılacak bütün tesis içi ve tesis dıĢı taĢımaların trafik
(araç) yükünün ve etkilerinin değerlendirilmesi.
Proje kapsamında Hakkari-Yüksekova Asfaltı kullanılacak olup, söz konusu
karayolunun kullanılması sonucunda oluĢacak trafik yükü Bölüm V.1.3‟te hesaplanmıĢtır.
Faaliyet kapsamında inĢaat aĢamasında yapılacak olan çalıĢmalarda kullanılacak olan
karayollarında, kullanılacak araçlardan kaynaklı oluĢacak araç yükündeki artıĢ inĢaat
faaliyetlerinin yapılacağı süre içerisinde geçerli olacaktır. Bu nedenle inĢaat aĢamasında
1
Yalıtımla ilgili bilgiler İZOCAM A.Ş „den temin edilmiştir.
247
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
meydana gelecek olan araç yükündeki artıĢ uzun süreli ve kalıcı olmadığından herhangi bir
olumsuzluk oluĢmayacağı öngörülmektedir. Projenin yer aldığı yöre içerisinde kullanılacak
karayolları üzerinde trafik yükünün azaltılması için araçlara hız limitleri getirilecek, hafriyat
taĢıma araçlarının üzeri kapatılacak, gerekli alanlara uyarı levhaları konulacaktır.
V.2.18. Projenin iĢletilmesi aĢamasındaki faaliyetlerden insan sağlığı ve çevre
açısından riskli ve tehlikeli olanlar,
Projenin iĢletme aĢamasında su tutulması dolayısıyla su akımlarında azalma olacaktır.
Deredeki suyun azalmasından kaynaklı sucul habitatta yaĢayan canlıların olumsuz yönde
etkilenmesi mümkündür. Bunu önlemek amacıyla Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel
Müdürlüğü‟nce de uygun görülen ekolojik hayatın devamlılığı için gereken su miktarı (can
suyu) (Tablo V.2.4.1) çaya bırakılacaktır.
Faaliyetin her aĢamasında dere ekosisteminin bozulmaması için her türlü önlem
alınacaktır. Su ortamında bulunan canlılara olabilecek etkiler konusunda 1380 sayılı Su
Ürünleri Kanunu, 04.04.2014 tarih ve 28962 sayılı “Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği”
hükümlerine uyulacaktır.
Projenin iĢletme aĢamasında oluĢacak atıklar, insan sağlığı ve çevreye zarar verecek
Ģekilde doğrudan veya dolaylı olarak alıcı ortama verilmeyecektir. OluĢacak atıkların zararlı
etkilerinin azaltılması için gerekli tedbirler alınacak; atıkların toplanması, biriktirilmesi, geçici
depolanması ve bertarafı ilgili yönetmelikler uyarınca gerçekleĢtirilecektir.
Tesiste olabilecek herhangi bir kaza durumunda tehlikeli maddelerin çevre ve insan
sağlığı üzerinde yaratabilecekleri olumsuz etkileri en aza indirgemek amacıyla, hazırlanmıĢ
olan acil müdahale planına uygun Ģekilde hareket edilecektir.
V.2.19. Diğer özellikler.
Bu bölümde aktarılacak baĢka bir husus bulunmamaktadır.
V.3. Projenin Sosyo-Ekonomik Çevre Üzerine Etkileri
V.3.1. Proje ile gerçekleĢmesi beklenen gelir artıĢları; yaratılacak istihdam
imkanları, nüfus hareketleri, göçler, eğitim, sağlık, kültür, diğer sosyal ve teknik altyapı
hizmetleri ve bu hizmetlerden yararlanılma durumlarında değiĢiklikler vb. (Projenin
yapımı dolayısıyla etkilenecek yöre halkı ile görüĢmeler yapılarak sosyolojik etkinin
ortaya konulması)
Ülkemizin petrol kaynakları yönünden yetersiz olması, buna karĢılık yüzeysel su
kaynakları yönünden zengin olması, enerji politikasının hidroelektrik santrallere doğru
kaymasını zorunlu hale getirmiĢtir. Hidroelektrik santrallerinin iĢletim maliyetlerinin düĢük
olması ve çevreye çok önemli zarar verici etkileri bulunmaması nedeniyle tüm dünyada tercih
edilen baĢlıca enerji kaynaklarındandır.
Proje yerel ve bölgesel ölçekte toplum için potansiyel bir ekonomik büyüme imkanı
yaratacaktır.
248
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Proje Türkiye‟nin enerji açığını karĢılamak için gerçekleĢtirilecek olan önemli bir
projedir. ĠnĢaat aĢamasında verilen zararlar geçici olup, gerekli önlemler alınacak, projenin
tamamlanması ile de sona erecektir. Proje, yörenin ekonomik ve sosyal yapısına da canlılık
getirecektir. Sonuç olarak proje faydalı bir proje olup fiziksel, biyolojik ve sosyal çevreye
olumsuz yönde bir etkisi olmayacak ve istihdam açısından da geliĢme yaĢanacaktır.
Proje ile ekonomik ve sosyal hayat olumlu yönde etkilenecektir. Söz konusu projeyle
ulusal olarak enerji üretimi faydası sağlanacak, regülatör ve diğer proje ünitelerinin inĢası
sırasında yöre halkına iĢ imkanı sağlanacaktır. Bu iĢ imkanı sayesinde yöredeki göçlerin en
azından inĢaat süresince azalması sağlanacaktır.
ĠnĢaat aĢamasının yaklaĢık olarak 4 yıl sürmesi öngörülmüĢtür. Ġmkanlar ölçüsünde
çalıĢacak personel yöreden temin edilecektir. ĠĢçi ücretlerine ek olarak, diğer doğrudan gelir
kaynakları arasında müteahhitlik hizmetleri, bina ve ekipman kiralanması yapılacaktır. Ayrıca
inĢaat sırasında kullanılacak kamyon, iĢ makinası gibi ekipmanlar için gerekli olan benzin,
mazot yöredeki akaryakıt istasyonlarından temin edilecektir. Proje kapsamında inĢaat ve
iĢletme süresince her türlü iaĢe ve ibade bölgeden temin edilerek yerel ekonomiye katkıda
bulunulacaktır.
ĠĢletme aĢamasında görev yapması düĢünülen personel devamlı istihdam edilmiĢ
olacaktır. ĠnĢaat süresince tüm Ģantiye gereksinimleri yerel imkanlarla karĢılanacak ve bu da
yöredeki gıda, giyim, yakacak, yerel ulaĢım ve hizmet sektörleri ile genel ticari yaĢam
hareketlenecektir.
V.3.2. Çevresel fayda-maliyet analizi.
Çevresel Faydalar
HES projeleri enerji üretimi için uygulanabilecek en temiz enerji üretim
sistemlerindendir. ĠĢletme aĢamasında hava, su ve toprak kirliliği yaratacak bir emisyonu
bulunmamaktadır. Sistemin iĢletme aĢamasında, can suyunun yeterli miktarda bırakılması
sonucu, çevreye zarar verebilecek bir tehdit unsuru yoktur.
Projenin çevresel faydaları Ģu Ģekilde sıralanabilir:



Nükleer, termik ve doğalgaz çevrim santralleri gibi elektrik üretim çeĢitlerine göre çok
daha temiz olması,
Ülkenin yenilenebilir kaynaklarını kullanıyor olması,
Suyun kontrollü bir Ģekilde iletilmesi, böylece sel ve taĢkınların engellenmesi,
Projenin baĢlıca çevresel maliyetleri ise;


Projenin arazi hazırlık ve inĢaat döneminde oluĢacak gürültü ve toz emisyonu
Nehil çayı ekosistemi üzerinde olabilecek etkiler, Ģeklinde sıralanabilir.
Çevresel Koruma Tedbirleri ve Maliyetler
Projenin inĢaat çalıĢmaları sırasında çevre kirliliğine sebep olabilecek toz oluĢumu, kazı
fazlası malzemenin depolanması, katı atıkların ve atıksuların toplanması ve bertarafı için
raporun ilgili bölümlerinde de belirtildiği gibi yatırımcı firma sorumluluğunda olacaktır.
249
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Yatırımcı firma çevre kirliliğini önlemek için ihtiyaç duyulan yatırımları yapacak olup, tüm
tedbirleri alacaktır ve ilgili yönetmelik hükümleri çerçevesinde çalıĢacaktır.
V.3.3. Projenin gerçekleĢmesine bağlı olarak sosyal etkilerin değerlendirilmesi.
(Proje Alanı ve Etki Alanındaki tarım, hayvancılık, balıkçılık, arıcılık vb. faaliyetlere
etkileri, projenin inĢası ve iĢletmesi aĢamasında çalıĢacak insanlar ile yerel halk
iliĢkileri, bunların insan yaĢamı üzerine etkileri ve Sosyo-Ekonomik Açıdan Analizi,
uygulamaya geçirilecek sosyal sorumluluk projeleri)
Projenin gerçekleĢmesine bağlı olarak oluĢması muhtemel sosyal etkiler Ek-11‟de
verilen Sosyal Etki Değerlendirme Raporu‟nda ele alınmıĢ olup, aĢağıda bu önerilere
değinilmiĢtir.
Proje kapsamında bulunan ünitelere yakın konumda bulunan Ortaç köyü ve Yüksekova
yönünde sabah saatlerinde 7.30-8.30 arasında gidiĢ ve öğleden sonra 14.30-15.30 saatleri
arasında dönüĢ olmak üzere öğrenci servisi hareketliliği mevcuttur. Bu saatler arasında ilgili
yollarda iĢ makinesi ve ağır vasıta trafiği durdurulmalı ve hafif araç trafiğinin ise
sınırlandırılması faydalı olacaktır. Ortaç köyü otlatma alanının bir kısmının baraj sularının
altında kalması karĢısında ortaya çıkacak olumsuz etkilerin bertaraf edilmesi için, bu
bölgedeki otlatma miktarı karĢılığında ot veya yem yardımı yapılması ya da yeni otlatma alanı
gösterilmesi gerekmektedir. Uzun vadede bu sıkıntının giderilebilmesi için köyün geçim
olanaklarının çeĢitlendirilmesi ve bu yönde desteklerin sağlanması yararlı olacaktır. Köyde
besi hayvancılığı ve mandıracılık, ekolojik tarım, ceviz yetiĢtiriciliği ve bağcılık, geliĢme
potansiyeli taĢıyan alanlar olup, teĢvik sağlandığı takdirde köyde bu yönde gelir yaratıcı
faaliyetlerin ortaya çıkması mümkündür. Ortaç köyü, Ģantiyenin köy yakınlarında
bulunmasını istememektedir. Ancak belirlenen Ģantiye yerinin hiçbir köy ve mahalleyi
rahatsız etmeyecek bir konumda bulunması, bu yönde Ģikâyetlerin ortaya çıkmasını
engellemektedir. Denge Bacası-1‟e kadar yapılacak yeni yolun Dibekli köyü merkezine kadar
uzatılması, köyün ulaĢım sorununu halledeceğinden olumlu etki yaratacaktır. Köye kütüphane
binası yapılması ve mevcut ilköğretim okulunun büyütülmesi konusunda yapılacak yardımlar
da, faaliyet sahibinin paydaĢı olan çevre halkına yönelik sosyal sorumluluğu bakımından
önem taĢımaktadır. Ayrıca Gökyurt Köyü okulunun büyütülmesi, faaliyet sahibinin çevreye
dönük sosyal sorumluluğu bakımından olumlu etkiler yaratacak bir katkı olarak
değerlendirilmelidir. Bütün etki alanı bakımından en temel sorun iĢsizliktir. Yüksek nüfuslu
olan ve bu nüfusun büyük bölümünü çalıĢma çağındaki kiĢilerin oluĢturduğu etki alanı, bu
büyük yatırımın yaratacağı istihdam olanaklarına muhtaçtır. O nedenle faaliyetin bütün
safhalarında istihdam konusunda etki alanı içindeki köy ve mahalle halkına öncelik verilmesi,
etki azaltıcı önlemler bakımından hayati önem taĢımaktadır.
Söz konusu projenin uygulama aĢamasında Ek-11‟de verilen Sosyal Etki Değerlendirme
Raporu‟nda yer alan öneriler dikkate alınarak çalıĢmalar gerçekleĢtirilecek olup, olabildiğince
bu önerilere uyulacaktır.
250
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
BÖLÜM VI: ĠġLETME PROJE KAPANDIKTAN SONRA OLABĠLECEK VE
SÜREN ETKĠLER VE BU ETKĠLERE KARġI ALINACAK ÖNLEMLER
V1.1. Arazi ıslahı ve Reklamasyon ÇalıĢmaları,
Faaliyet kapsamında üretim çalıĢmalarında kullanılacak makine ekipman ve tesisler
üretimin bitiminde, baĢka bir projede kullanılmak üzere alandan uzaklaĢtırılacak ve proje
alanı rehabilite edilecektir.
Arazi ıslahı çalıĢmaları, arazinin fiziksel yapısının yörenin topoğrafyasına ve ekolojisine
uygunluğunu sağlamaya yönelik olacaktır. Böylece iĢletme alanının çevre araziye yeniden
entegrasyonu sağlanacaktır. Genel olarak; arazi ıslah çalıĢmaları, alan tesviyesi ve
Ģekillendirilmesi iĢlemlerini kapsayacaktır. Kazı çalıĢmaları esnasında yüzeyden sıyrılarak
alınan bitkisel toprak, peyzaj çalıĢmaları kapsamında alana yeniden serilecektir. Ardından
faaliyet alanının doğal bitki örtüsüne uygun çalı ve otsu türlerle bitkilendirme çalıĢması
yapılacaktır.
Proje kapsamında bozulan alanların eski haline döndürülebilmesi için arazi ıslahı
çalıĢmaları yürütülecektir. Projenin inĢaat aĢamasının sona ermesinin ardından iĢletme
aĢamasına geçilirken bu çalıĢmalar gerçekleĢtirilecektir.
50 yıllık iĢletme periyodu sonunda ortaya çıkabilecek Ģartlar gereği iĢletmenin faaliyete
kapatılması gündeme gelirse, su alma yapıları, santral binası gibi proje ünitelerinin
kaldırılması konusunda DSĠ 17. Bölge Müdürlüğü‟nün görüĢüne baĢvurulacak ve çalıĢmalar
17. Bölge Müdürlüğü‟nün uygun gördüğü biçimde gerçekleĢtirilecektir. Gerekli görülmesi
durumunda, proje üniteleri sökülerek araziden uzaklaĢtırılacaktır.
Proje ünitelerinin alandan kaldırılmasından sonra, sahadan sıyrılan bitkisel toprak alana
serilecek ve doğal peyzaj bütünlüğünün sağlanması için yörenin ekolojik koĢullarına uygun
fidanlarla, Ek-20‟de verilen Ekolojik Peyzaj Değerlendirme Raporu‟nda belirtilen tür
kompozisyonu dikkate alınarak bitkilendirme iĢlemi yapılacaktır.
GerçekleĢtirmesi planlanan rehabilitasyon ve rekültivasyon çalıĢmalarına dair konsept
ve yöntem, projenin faaliyete kapanmasının gündeme geldiği zamanın teknolojik ve bilimsel
geliĢmelerine paralel olarak yeniden değerlendirilecek ve gerekli olması durumunda revize
edilecektir.
V1.2. Mevcut su kaynaklarına etkiler,
Baraj ve regülatörün yapımıyla Nehil çayı yatağının hidrolojik özelliklerinin,
dolayısıyla da morfolojik özelliklerinin de değiĢmesi beklenmektedir. Baraj ve regülatörler
havzada oluĢan katı maddeler için bir süzgeç özelliği göstererek doğal akımlarla taĢınan katı
maddeleri engelleyerek bu taĢınımı durduracaktır. Mansaptaki herhangi bir noktada, o
noktaya gelen katı madde miktarı o noktadan koparılan/taĢınan miktardan küçük olacağından
dere/çay yatağında oyulmalar beklenmektedir. Sucul hayatın devamı için gerekli olan çevresel
akıĢ (can suyu) sürekli olarak nehir yatağına bırakılacaktır. Baraj ve regülatör yapımı ile
meydana gelecek çevresel etkilerden ilki akarsu sisteminin durgun su ortamına dönüĢmesidir.
Rezervuar tarafında kaplanan alan artık nehir habitatı ya da karasal ekosistem değil, göl
ekosistemine benzer bir yapıda olacaktır. Tek bir farkla ki, rezervuar tam olarak uzun süre
251
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
boyunca su ve besin tutan doğal göller gibi davranmazlar. Rezervuar alanı içerisindeki su,
rezervuarın iĢletiliĢ Ģekline göre kısa süreler için rezervuarda kalır.
Baraj ve regülatörlerde su tutulması sonucu, akarsu ortamından durgun su ortamına
geçilecektir. OluĢacak baraj ve regülatör gölündeki su kalitesini korumak amacıyla rezervuar
alanındaki bitki örtüsü su tutulmaya baĢlanmadan önce sıyrılacaktır. Böylece, söz konusu
arazinin bitki örtüsünden arındırılması organik maddelerin çürümesini engelleyecek ve
oluĢacak baraj gölündeki su kalitesinin korunması sağlanacaktır.
VI.3. Olabilecek hava emisyonları,
Söz konusu projenin baraj ve HES faaliyeti olması nedeniyle, bu kapsamda herhangi bir
hava emisyonu oluĢmayacaktır.
252
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
BÖLÜM VII: PROJENĠN ALTERNATĠFLERĠ
(Bu bölümde yer seçimi, teknoloji, alınacak
karĢılaĢtırılması ve tercih sıralaması belirtilecektir.)
önlemler,
alternatiflerin
Proje ilk defa EĠE tarafından 1987 yılında hazırlanan “Zap Suyu Havzası Master Plan
Raporu” içerisinde istikĢaf seviyesinde incelenmiĢtir. Daha sonra DilektaĢı Barajı ve HES,
4628 sayılı yasaya göre DSĠ„nin internetteki sitesinde Tablo 2‟de yayınlanmıĢ ve ihaleye
çıkarılmıĢtır. Ġhaleyi alan “Atasu Enerji Üretimi A.ġ.”, “Hidro Dizayn Mühendislik
MüĢavirlik ġirketine” Aralık 2007‟de DilektaĢı Barajı HES Fizibilite Raporunu hazırlatmıĢtır.
DilektaĢı Barajı HES Fizibilite Raporu‟na göre iki kademeli nehir santralı teklif edilmiĢtir.
Aralık 2007 tarihli DilektaĢı Barajı HES Fizibilite Raporu‟nda ayrıca EĠE çözümü olan tek
kademeli uzun tünelli baraj santralı alternatifi de ele alınmıĢtır. Daha sonra Atasu Enerji A.ġ.
tarafından Nisan 2008 ve Temmuz 2008 tarihlerindeki havzadaki alternatifleri sistematik
olarak inceleyen “DilektaĢı HES Fizibilite Ek” ve “Ek Revize” raporları hazırlanmıĢtır. Aralık
2007‟deki fizibilite raporunda incelenen barajlı ve regülatörlü çözümler bu raporda mansaptan
membaya doğru sistematik olarak tekrar incelenerek en uygun havza enerji kademeleri
formülasyonu araĢtırılmıĢtır. Yapılan teknik ve ekonomik çalıĢmalar sonucunda baĢlıca üç
alternatifin diğerlerine göre öne çıktığı görülmüĢtür.
Bunlar;
1. Ġki kademeli (1. kademe barajlı; 2. kademe regülatörlü) çözüm (Alternatif B4),
2. Ġki kademenin de regülatörlü nehir santralı olduğu çözüm (Alternatif N2),
3. EĠE Master Plan Raporu‟nda verilen barajlı tek kademeli çözüm (Alternatif B1).
Aralık 2007‟deki fizibilite raporunda bu alternatiflerden iki kademeli (regülatörlü) nehir
santralı (Alternatif N2) çözümü teklif edilmiĢ; EĠE‟nin barajlı tek kademeli çözümü
(Alternatif B1) de baz çözüm olarak sunulmuĢtur. Daha sonra EĠE ile ek raporda geliĢtirilen
çözümler üzerinde yapılan görüĢmeler sonucunda, EĠE„nin iki kademeli (1. kademe barajlı;
2. kademe regülatörlü) çözümü (Alternatif B4) daha uygun görmesi üzerine “Hidro
Dizayn Mühendislik MüĢavirlik ġirketi“ tarafından hazırlanan “DilektaĢı Barajı ve HES
Fizibilite Raporu” revize edilmiĢ ve Kasım-2008 tarihli “DilektaĢı Barajı ve HES Revize
Fizibilite Raporu” hazırlanmıĢtır. Kasım-2008 tarihli DilektaĢı Barajı ve HES Revize
Fizibilite Raporu‟nda iki kademeli havza enerji geliĢme planının 1. kademesi barajlı santral;
2. kademesi ise yine ilk fizibilite raporunda teklif edilen regülatörlü santral olmaktadır. Bu
raporda ayrıca ilk fizibilite raporunda verilen iki kademeli regülatörlü çözüm (Alternatif N2)
ve EĠE çözümü (Alternatif B1) de alternatifler olarak verilmektedir.
Hazırlanan iĢ bu ÇED raporunda Ġki Kademeli (1. kademe barajlı; 2. kademe
regülatörlü) Çözüm (Alternatif B4) ele alınmıĢ olup, bu formülasyon dıĢında baĢka bir
alternatif formülasyon bulunmamaktadır.
253
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
BÖLÜM VIII: ĠZLEME PROGRAMI
VIII.1. Faaliyetin inĢaatı için önerilen izleme programı, faaliyetin iĢletmesi ve
iĢletme sonrası için önerilen izleme programı ve acil müdahale planı, Çevre Yönetim
ekibi,
ĠnĢaat AĢaması Ġçin Önerilen Ġzleme Programı
Ġzleme planı inĢaat ve iĢletme dönemi ile devam eden süreçte üretilen çalıĢmaların
hedeflenen noktalara ulaĢıp ulaĢmadığının kontrolü amacıyla gerçekleĢtirilmektedir. Bu
bağlamda izleme, projenin baĢlaması ile birlikte; çevresel koĢullarda meydana gelen
değiĢimleri, önceden tahmin edilen etkilerin mevcut seviyeleri, geliĢtirilen önlemlere uygunluk
ve bu önemlerin etki azaltmadaki baĢarısı konularında bilgi sağlayacaktır.
Etki değerlendirmesi çalıĢmasında projenin tüm olası etkilerinin önemi belirlenirken bu
etkiler için uygun müdahalelerin kapsanmasına yönelik çalıĢmalar yapılmaktadır. Ancak buna
rağmen projenin hayata geçmesi ile birlikte öngörülmeyen etkiler ortaya çıkabilir ki,
gerçekleĢtirilen izleme programı aracılığıyla elde edilen bilgiler bu etkilerin soruna
dönüĢmeden çözümüne olanak sağlayacaktır.
Proje kapsamında izlenmesi öngörülen parametreler, bu parametreler için uygun görülen
izleme noktası yeri, izleme sıklığı, izleme maliyetinin nereden karĢılanacağı, kurumsal
sorumluluklar ve parametrelerin izlenme gerekliliklerinin nedenleri Ek-14 Çevresel Etki
Ġzleme Planı içerisinde verilmektedir.
ĠĢletme AĢaması Ġçin Önerilen Ġzleme Programı
Su Kullanım Hakkı ve ĠĢletme Esaslarına ĠliĢkin AnlaĢma‟ya göre yatırımcı firma, dere
yatağının su alma yeri mansabında doğal hayatın idamesini sağlaması ve bu kesimde su
haklarını karĢılayacak miktardaki suyu (can suyu) dere yatağına bırakacaktır. Ayrıca projenin
yapılacağı alanda yer alan tarım arazilerinin sulanması için inĢaat ve iĢletme döneminde
isteklilere gerekli olan sulama suyu miktarı verilecektir.
Katı atıkların toplanması ve belediye atık sahasına atılması da kontrol edilmesi gereken
diğer konular arasındadır.
Acil Müdahale Planı
Proje kapsamında hem inĢaat hem de iĢletme dönemlerinde oluĢabilecek acil durumlar
için taslak bir acil eylem planı hazırlatılacaktır. Bu plana göre, Acil Müdahale Planı
Koordinatörü tarafından bir Acil Müdahale Ekibi oluĢturularak, ekipteki her bir kiĢinin görev
ve sorumlulukları, ayrıca acil durumlarda uygulanması gereken prosedürler belirlenecektir.
Doğal afet ve kaza, sabotaj gibi acil müdahale gerektiren durumlarda gerekli olan ilk
yardım yapılması amacıyla sahada ilk yardım için gerekli olan malzemeler (Ġlk yardım çantası
vs.) bulundurulacaktır. ÇalıĢmalara baĢlamadan önce olası bir yangın durumuna karĢı itfaiye
raporu alınacak, acil eylem planı hazırlatılacak ve Sivil Savunma Müdürlüğü‟ne
onaylatılacaktır.
254
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Yangın gibi acil müdahale gerektiren durumlarda faaliyet sahibine ait araç ve
malzemelerin, yangın söndürme konusunda Orman ĠĢletme Müdürlüğü tarafından
kullanılabilecektir. Tesiste olabilecek herhangi bir kaza durumunda tehlikeli maddelerin çevre
ve insan sağlığı üzerinde yaratabilecekleri olumsuz etkileri en aza indirgemek amacıyla
uygulanmak üzere bir acil müdahale planı hazırlanacaktır.
Acil Müdahale Planı doğal afet, yangın, sabotaj gibi acil durumlarda iĢlerlik kazanır.
Yangın, deprem, patlama veya tehlikeli kimyasalların etrafa yayılması olaylarından herhangi
birinin meydana gelmesi, acil durum olarak nitelendirilmektedir. Bu tür olaylarda tehlikenin
büyümesini, kimyasal madde yayılmasına bağlı kirliliğin geniĢlemesini vb. engellemeye
yönelik tedbirlerin alınabilmesi ve yangın durumunda tesisi personelinin güvenli ve süratli bir
Ģekilde terk edebilmesi amacıyla acil müdahale planı hazırlanır. Bu planda bulunması gerekli
unsurlar kısaca aĢağıda sıralanmıĢtır:








Acil Müdahale Ekibi‟nin (AME) belirlenmesi
AME‟nin görev tanımlarının yapılması
AME içerisinde ast kademeler oluĢturulması (kurtarma, ilkyardım, müdahale vb.)
AME‟nin ilgili kurum/kuruluĢlar ve kendi içerisindeki koordinasyon konularının
belirlenmesi
AME‟nin ihtiyaç duyacağı hizmet (ulaĢtırma, levazım, ikmal, bakım vb.) tahsis ve
protokollerin belirlenmesi
AME içerisinde çalıĢacak personelin günlük çalıĢma esaslarının belirlenmesi
AME‟nin, acil müdahaleler konusunda gerekli eğitimleri alması.
ÇalıĢanlar arasında kurtarma ve söndürme ekipleri oluĢturularak, acil durumlarda
yardım istenecek kurum ve kuruluĢlar listesi ile irtibat numaraları Ģantiye binasında asılı
olarak bulunacaktır.
ÇalıĢma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı‟nın 09.12.2003 tarih ve 25311 sayılı Resmi
Gazetede yayınlanan “ĠĢ Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği” hükümlerine uyulacaktır.
03.07.2009 tarih ve 27277 Sayılı Resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren “Sanayi
Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği” ve 10.11.2012 tarih ve 28463 sayılı Resmi
Gazetede yayımlanan Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğinde DeğiĢiklik
Yapılmasına Dair Yönetmeliği”nde belirlenen tüm hususlara uyulacaktır.
ĠĢçilerin toz ve gürültüden etkilenmemeleri için toz maskesi ve kulaklık kullanmaları
sağlanacaktır. Ayrıca araç, makine ve teçhizatın kullanımından dolayı da iĢ kazaları en aza
indirebilmek için gerekli eğitimler verilecek ve uyarı tabelaları asılacaktır. Makine ve
ekipmanlar sürekli bakımlı tutulacaktır.
Kullanılan teknoloji ve malzemeden kaynaklanabilecek kaza riskine karĢı 22.10.1984
tarih ve 18553 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan “Maden ve TaĢocakları ĠĢletmelerinde ve
Tünel Yapımında Alınacak ĠĢçi Sağlığı ve ĠĢ Güvenliği Önlemlerine ĠliĢkin Tüzüğe”
uyulacaktır. Bu tüzüğe göre sahanın fenni nezaretçisi, iĢci sağlığı ve iĢ güvenliği gereklerinin
yerine getirilmesinden ve iĢletmenin teknik esaslar çerçevesinde çalıĢtırılmasından
sorumludur.
Ayrıca iĢ kazası ihtimaline karĢı ocak alanında uygun bir yerde yeterli donanımda bir
ecza dolabı ve en yakın sağlık ocağına ulaĢmak için bir araç bulundurulacaktır.
255
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Nakliye esnasında olabilecek trafik kazalarına karĢı 18.07.1997 tarih ve 23053 sayılı
Resmi Gazetede yayımlanan “Karayolları Trafik Yönetmeliği” ve 25.05.2012 tarih ve 28303
sayılı Resmi Gazetede yayımlanan „‟Karayolları Trafik Yönetmeliğinde DeğiĢiklik
Yapılmasına Dair Yönetmelik‟‟ hükümlerine uyulacaktır. Ocak alanının etrafı tel örgü ile
çevrilecek, görülebilecek yerlere uyarı levhaları asılacaktır. Proje alanında Ġl Özel Ġdare
Müdürlüğü‟nün belirleyeceği sağlık koruma bandı mesafesi bırakılacak ve uyarıcı tabelalar ile
sivillerin alana girmesi ve muhtemel kazalar önlenmeye çalıĢılacaktır.
Kullanılacak teknoloji ve malzemelerden kaynaklanabilecek kazalardan bir diğeri de
malzeme taĢımada kullanılan kamyonlardan kaynaklanabilecek olası trafik kazalarıdır.
Bunlara mahal vermemek için sürücülerin trafik kurallarına ve hız limitlerine uymaları
sağlanacaktır.
Herhangi bir kaza durumunda en yakın sağlık merkezinden gerekli yardım istenecektir.
Malzemenin taĢınması sırasında yerleĢim birimlerinden geçerken sürücülerin hız limitlerine
uymaları sağlanacaktır. YerleĢim yerlerinden geçerken kamyon sürücüleri, daha dikkatli
olmaları hususunda uyarılacaktır. Ayrıca taĢıma iĢlemi gündüz 08.00 ile 20.00 saatleri
arasında yapılacaktır. Nakliye sırasında “Karayolları Trafik Yönetmeliği” hükümlerine
uyulacaktır.
Ayrıca faaliyet sahasında, çıkabilecek herhangi bir yangına karĢı yeterli sayıda yangın
söndürme cihazı (kazma, kürek, balta, su kovası vs.) bulundurulacak, Ģantiye hiçbir zaman
boĢ bırakılmayacak, bunun için Ģantiyede sürekli bir eleman görev alacaktır. Yangın
konusunda hassas davranılacak olup; sahada ateĢ yakılmayacak, çalıĢan iĢçiler sürekli kontrol
edilecek ve uyarılacaktır.
Makineler sadece ilgili operatör tarafından ve kullanım talimatına uygun olarak
çalıĢtırılacaktır. ÇalıĢan iĢçiler periyodik olarak eğitilecektir. Ayrıca makinelerin periyodik
bakımları belirlenecek iĢletme bakım talimatına göre yapılacaktır. ĠĢletmede orman yangını
söndürme araç ve gereçleri hazır bulundurulacak, konu ile ilgili kullanılacak araç ve
gereçlerin kullanımları çalıĢanlara öğretilecek, araç ve gereçler devamlı bakımlı
bulundurulacaktır. Bu konuda en yakın Orman Ġdaresi ile iletiĢim kurulacak ve gerek
iĢletmede gerekse civarda çıkabilecek orman yangınları ivedi olarak Orman Ġdaresine
bildirilecek ve olası bir orman yangınında çalıĢanların tümü ile yangına müdahale edilecektir.
Tesisin çalıĢması sırasında insan sağlığını ve güvenliğini riske sokabilecek olası iĢ
kazalarına engel olmak amacıyla T.C. ÇalıĢma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı‟nın 11.01.1974
tarih ve 14765 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan “ĠĢçi Sağlığı ve ĠĢ Güvenliği Tüzüğü”ndeki
hükümlere uyulacaktır.
Tesiste, acil bir durumda uygulanacak etkili önlemler, olası acil durumlar göz önüne
alınarak tesisin proje ve inĢaat aĢamasında dizayn edilmiĢtir. Acil bir durumda meydana
gelecek zararları en aza indirmek amaçlanmaktadır. Tesiste çalıĢan personel, oluĢabilecek acil
bir durumda, müdahale organizasyonunu gerçekleĢtirme ve panik yaĢanmaması için gerekli
önlemlerin alınabilmesi konusunda bilinçlendirilecektir. Tesis yangın ekipmanları, acil durum
planı, 19.12.2007 tarih ve 26735 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren
“Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik” ve 09.09.2009 tarih ve 27344 sayılı
Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren “Binaların Yangından Korunması Hakkında
Yönetmelikte DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” hükümlerine uygun olarak
belirlenmiĢtir.
256
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Tesiste meydana gelebilecek herhangi bir acil durumda ilk müdahalenin yapılması
amacıyla Acil Durum Ekibi oluĢturulmuĢtur. Yangın, deprem ve benzeri afetlerde binada
bulunanların tahliyesini sağlamak, olaya ilk müdahaleyi yapmak, arama-kurtarma ve
söndürme olaylarına katılmak bu ekibin görevleridir. Tesiste çalıĢma saatleri içinde her
vardiya için 4 tane yangın söndürme sorumlusu ve 4 tane de yangın kurtarma ekibi seçilmiĢtir.
Sorumlu, çalıĢma saatinin baĢlangıcından bitimine kadar sorumlu olacak, yangına karĢı
korunma önlemlerini kontrol etmek ve aldırmakla yükümlü olacaktır. Bu görev mesai saati
dıĢında gece bekçisinin olacaktır. Tesiste olası bir yangın durumunda ilk müdahalenin
yapılması için aĢağıda belirtilen ekipler kurulacaktır.
a) Söndürme ekibi
b) Kurtarma ekibi
c) Koruma ekibi
d) Ġlk yardım ekibi
Ekiplerin Görevleri ve Sorumlulukları
a) Söndürme Ekibi:
Öncelikle yangının söndürülmesinden sorumludur. Yangını haber alan ekip personeli
söndürmede kullanılması gereken cihaz ve teçhizatı ile birlikte yangın mahalline en kısa
sürede ulaĢıp söndürme ve yangının yayılmasını önleme çalıĢmalarına baĢlar. Yangının
yayılmasını önlemek için kapı ve pencereler kapalı ama kilitsiz tutulur. Görevliden baĢkasının
yangının bulunduğu bölgeye yaklaĢmasına izin verilmez. Yangın kapalı alanda ise gaz
maskeleri kullanılır. Açık alandaki yangınları söndürme iĢlemi rüzgar arkaya alınarak önden
arkaya doğru söndürülür.
b) Kurtarma Ekibi:
Yangının çıktığı bölgede ve yayılması muhtemel bölgede bulunan öncelikle insanları
bölgeden kurtarmak ve tehlike bölgesinin dıĢına çıkarmakla görevlidir. Bu ekip ikinci
öncelikle yangın bölgesinde bulunan değerli evrak ve malzemeler ile taĢınabilir malları
yangından uzaklaĢtırmak ve toplanma bölgesine ulaĢtırmakla görevlidir. Makinelerin hazır
olmasından sorumludur.
c) Koruma Ekibi:
Kurtarma bölgesine ulaĢtırılan malzeme ve diğer cisimleri her türlü talana karĢı ve baĢka
Ģekilde zarar görmesine karĢı korumak, yangın mahalline görevlilerin dıĢındaki çalıĢanların
giriĢine engel olmakla görevlidir. Bu ekip aynı zamanda tesisteki eksik personel sayısını
bildirip, bulunabileceği bölüme süratle söndürme ve kurtarma ekibine bildirecektir.
d) Ġlk Yardım Ekibi:
Toplanma bölgesinde görev yapar ve bölgeye getirilen yaralıların ilk müdahalelerinin
yaparak sevkine refakat eder. Bu ekip aynı zamanda ambulans, hastane koordinasyonunu
sağlamakla birlikte sevk edilen personel varsa takibini yapar. Ġlk yardım ekibi acil durumlarda
ihtiyaç duyulabilecek her türlü malzemenin hazır bulundurulmasından da sorumludur.
Tesiste bulunan tüm yangın ekipmanları, 24.12.1973 tarih ve 7/7551 sayılı Bakanlar
Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan “Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle
257
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
ÇalıĢılan ĠĢ Yerlerinde ve ĠĢlerde Alınacak Tedbirler Hakkındaki Tüzük”, 11.01.1974 tarih ve
7/7583 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan “ĠĢçi Sağlığı ve ĠĢ Güvenliği
Tüzüğüne” uygun olarak yerleĢtirilecektir. Tesisin yangından korunma tedbirleri çerçevesinde
19.12.2007 tarih ve 26735 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren “Binaların
Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik” ve 09.09.2009 tarih ve 27344 sayılı Resmi
Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren “Binaların Yangından Korunması Hakkında
Yönetmelikte DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” hükümlerine uyularak tesisi
projelendirilmiĢtir. Tesiste 09.12.2003 tarih ve 25311 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak
yürürlüğe giren “ĠĢ Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği”ne uyulacaktır. Tesis için hazırlanan
Acil Müdahale Planı Ġl Sivil Savunma Müdürlüğü‟ne onaylatılacaktır.
ġekil VIII.1.1. Doğal Afet ve Kaza, Sabotaj ve Benzeri Durumlarda Uygulanacak Müdahale Planı
ĠĢletme Sonrası Ġçin Önerilen Ġzleme Programı
ĠĢletme sonrasında, su kalitesi, nehir üzerindeki biyolojik çeĢitlilik izlenecektir.
Olumsuz sonuçlar ilgili idareye bildirilecektir.
258
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
VIII.2. ÇED Olumlu Belgesinin verilmesi durumunda, Yeterlik Tebliği’nde
“Yeterlik Belgesi alan kurum/kuruluĢların yükümlülükleri” baĢlığı altında belirtilen
hususların gerçekleĢtirilmesi ile ilgili program.
18.12.2009 tarih ve 27436 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanan Yeterlilik Belgesi Tebliği
gereğince hazırlanan ÇED Raporuna ÇED olumlu belgesi verilmesinden sonra, yatırımın
baĢlangıç ve inĢaat dönemlerine ait taahhütlerin yerine getirilip getirilmediği, “Yeterlilik
Tebliği Ek-4‟te yer alan Nihai ÇED Raporu Ġzleme Raporları Formu” doldurularak, Çevre ve
ġehircilik Bakanlığı tarafından belirlenen süreler dahilinde Çevre ve ġehircilik Bakanlığ‟na
iletilecektir.
259
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
BÖLÜM X: YUKARIDAKĠ BAġLIKLAR ALTINDA VERĠLEN BĠLGĠLERĠN
TEKNĠK OLMAYAN BĠR ÖZETĠ
(Projenin inĢaat ve iĢletme aĢamalarında yapılması planlanan tüm çalıĢmaların ve
çevresel etkiler için alınması öngörülen tüm önlemlerin, mümkün olduğunca basit,
teknik terim içermeyecek Ģekilde ve halkın anlayabileceği sadelikte anlatılması)
Atasu Enerji Üretimi A.ġ tarafından Hakkari Ġli, Yüksekova Ġlçesi, Gökyurt Köyü,
DilektaĢı Köyü, Dibekli Köyü, Ortaç Köyü, Salkımlı Köyü, Tatlı Köyü ve Armutdüzü Köyü
sınırları içerisinde, Nehil Çayı üzerinde 31.25 MWm; 30.00 MWe kurulu gücündeki HES-1 ve
104.17 MWm; 100.00 MWe kurulu gücündeki HES-2 ile “DilektaĢı Barajı, Regülatör ve HES
Projesi”nin gerçekleĢtirilmesi planlamaktadır.
Proje kapsamında HES-1 ile 82,64 GWh/yıl, HES-2 ile ise 234,29 GWh/yıl elektrik
enerjisi üretilmesi planlanmaktadır. Projenin amacı sadece elektrik enerjisi üretmek olup,
sulama ve taĢkın kontrolü gibi amaçları bulunmamaktadır.
Proje kapsamında çalıĢanların sosyal ihtiyaçlarının karĢılanması, iĢ makinelerinin ve
nakliye kamyonlarının gerekli durumlarda bakım ve onarımlarının yapılabilmesi için baraj aks
yerinin yaklaĢık 3.100 m güneyinde Ģantiye alanı, kazı iĢleri sonucu oluĢacak hafriyatın
depolanması amacıyla 4 adet kazı fazlası malzeme alanı oluĢturulması planlanmaktadır.
ġantiye alanı içerisinde; prefabrik idari, teknik ve sosyal altyapı binaları bulunacaktır.
Projenin inĢaat aĢamasında 200, iĢletme aĢamasında ise 20 personelin görev alması ve
personelin olabildiğince yöre halkından temin edilmesi planlanmaktadır. Böylece yörede
istihdam imkanı sağlanmıĢ olacaktır.
Proje kapsamında yerleĢim yeri olarak, su altında kalacak herhangi bir alan
bulunmamaktadır. Bu nedenle, yeniden yerleĢim söz konusu değildir.
Proje kapsamında yer alan ünitelerin inĢaatı aĢamasında toz ve gaz emisyonları, gürültü,
vb. etkiler oluĢacaktır.
Proje ünitelerinin inĢasında yapılacak kazı çalıĢmalarından dolayı toz oluĢumu söz
konusu olacaktır. Toz oluĢumunu en aza indirgemek için sulama/spreyleme çalıĢmaları
yapılacak, taĢımada kullanılacak kamyonların üzeri branda ile örtülecek, tüm araç ve iĢ
makinelerine hız sınırı getirilecek, savurma yapmadan yükleme ve boĢaltma yapılmasına özen
gösterilecektir. Tozumayı ve tozdan kaynaklı etkileri önlemek amacıyla her türlü önlem
alınacaktır.
Proje kapsamında çalıĢacak araçların egzoz ölçümleri düzenli olarak yaptırılacak ve izin
verilen egzoz emisyonu sınır değerlerinin aĢılmamasına dikkat edilecektir.
Regülatör-2 ve DilektaĢı-1 Barajı‟nın mansabında yer alan sucul yaĢamın devamlılığı
için Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü‟nce uygun görülen Ekolojik Yaşamın
Devamlılığı İçin Gerekli Olan Su Miktarları (can suyu) (Bkz. Tablo V.2.4.1) dere yatağına
bırakılacaktır.
260
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
BÖLÜM IX: HALKIN KATILIMI
(Projeden etkilenmesi muhtemel yöre halkının nasıl ve hangi yöntemlerle
bilgilendirildiği, proje ile ilgili halkın görüĢlerinin ve konu ile ilgili açıklamalar)
Söz konusu projeye iliĢkin olarak, ÇED Yönetmeliği‟nin 9. Maddesi gereğince, ÇED
sürecine halkın katılımını sağlamak, faaliyet hakkında bilgilendirmek, görüĢ ve önerilerini
almak amacıyla 15.07.2011 tarihinde saat 11.30‟da, Hakkari Ġli, Merkez Ġlçesi, Hakkari Ġl
Kültür ve Turizm Müdürlüğü Atatürk Kültür Merkezi Konferans Salonu“nda ÇED Sürecine
Halkın Katılımı Toplantısı” gerçekleĢtirilmiĢtir.
ÇED Yönetmeliğinin 9. Maddesi gereğince toplantı tarihini, saatini, yerini ve konusunu
belirten ilanlar, biri yerel biri ulusal düzeyde yayımlanmakta olan toplam iki gazetede
yayımlatılmıĢtır.
Halkın Katılımı Toplantısı‟na yöre halkı, civardaki köylerin muhtarları ve ilgili kurum
yetkililerince katılım sağlanmıĢtır. Yöre halkı ile soru-cevap Ģeklinde bir toplantı
gerçekleĢtirilmiĢ olup, toplantı dahilinde düzenlenen Halkın Katılımı Toplantısı Tutanağı Ek12‟de verilmektedir.
ġekil IX. 1. Halkın Katılımı Toplantısı‟ndan Görünüm-01
261
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
ġekil IX. 2. Halkın Katılımı Toplantısı‟ndan Görünüm-02
262
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
BÖLÜM VIII: SONUÇLAR
(Yapılan tüm açıklamaların özeti, projenin önemli çevresel etkilerinin sıralandığı
ve projenin gerçekleĢmesi halinde olumsuz çevresel etkilerin önlenmesinde ne ölçüde
baĢarı sağlanabileceğinin belirtildiği genel bir değerlendirme, proje kapsamında
alternatifler arası seçimler ve bu seçimlerin nedenleri )
Atasu Enerji Üretimi A.ġ tarafından Hakkari Ġli, Yüksekova Ġlçesi, Gökyurt Köyü,
DilektaĢı Köyü, Dibekli Köyü, Ortaç Köyü, Salkımlı Köyü, Tatlı Köyü ve Armutdüzü Köyü
sınırları içerisinde, Nehil çayı üzerinde 31.25 MWm; 30.00 MWe kurulu gücündeki HES-1 ile
82,64 GWh/yıl ve 104.17 MWm; 100.00 MWe kurulu gücündeki HES-2 ile 234,29 GWh/yıl
elektrik enerjisi üretilmesi planlanmaktadır. Projenin amacı sadece elektrik enerjisi üretmek
olup, sulama ve taĢkın kontrolü gibi amaçları bulunmamaktadır.
Projede kullanılacak ve/veya inĢa edilecek üniteler ana baĢlıklar halinde aĢağıda
sıralanmıĢtır.
-DilektaĢı-1 (Baraj) HES kapsamında;
DilektaĢı-1 Barajı, Dolusavak, Derivasyon Tüneli, Memba Batardosu, Mansap
Batardosu, Dipsavak Yapıları, Sualma Yapısı, Enerji Tüneli, Kapak ġaftı, Denge Bacası,
Cebri Boru Ve Vana Odası, DilektaĢı-1 (Baraj) HES, Generatörler, Transformatörler
DilektaĢı-2 (Regülatör) HES kapsamında;
DilektaĢı-2 Regülatörü, Çakıl Geçidi, Sualma Yapısı, Enerji Tüneli, Denge Bacası,
Cebri Boru Ve Vana Odası, DilektaĢı-2 (Regülatör) Hes, Generatörler, Transformatörler
bulunmaktadır.
Proje kapsamında çalıĢanların sosyal ihtiyaçlarının karĢılanması, iĢ makinelerinin ve
nakliye kamyonlarının gerekli durumlarda bakım ve onarımlarının yapılabilmesi için baraj aks
yerinin yaklaĢık 3.100 m güneyinde Ģantiye alanı, kazı iĢleri sonucu oluĢacak hafriyatın
depolanması amacıyla 4 adet kazı fazlası malzeme alanı oluĢturulması planlanmaktadır.
ġantiye alanı içerisinde; prefabrik idari, teknik ve sosyal altyapı binaları bulunacaktır.
Projenin inĢaat aĢamasında 200, iĢletme aĢamasında ise 20 personelin görev alması ve
personelin olabildiğince yöre halkından temin edilmesi planlanmaktadır. Böylece yörede
istihdam imkanı sağlanmıĢ olacaktır.
Nehil Çayı üzerinde yapılması planlanan DilektaĢı Barajı, Regülatör ve HES
Projesi‟nin membasında inĢaatı devam eden sulama amaçlı Dilimli Barajı, mansabında ise
enerji amaçlı Hakkari Barajı bulunmaktadır. Ayrıca, DilektaĢı-1 Barajı ve HES projesinde
yapılması düĢünülen tünel yapısı ve DilektaĢı-2 Regülatörü ve HES projesinde yapılması
düĢünülen tünel yapısının, DSĠ 17. Bölge Müdürlüğü tarafından ön inceleme aĢamasında
çalıĢmaları devam eden Salkımlı Göleti‟nin sulama sahalarından geçtiği, ancak bu aĢamada
Salkımlı Projesi‟ne herhangi bir etkinin olmadığı belirtilmektedir. ĠĢbu projenin her
aĢamasında Salkımlı sulama sahalarını etkilemeyecek Ģekilde gerekli önlemler alınacaktır.
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve HES Projesi kapsamında yer alan DilektaĢı-2 HES‟in
mansabında bulunan Hakkari Barajı ile ilgili olarak ise normal zamanlarda 5m, taĢkın
anlarında ise 7m batık çalıĢılacaktır.
263
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Projenin ekonomik ömrü 4 yıl sürecek inĢaat faaliyetlerinden sonra 50 yıl olarak
alınmıĢtır. Projenin inĢaat aĢamasında 200, iĢletme aĢamasında ise 20 personelin görev alması
ve personelin olabildiğince yöre halkından temin edilmesi planlanmaktadır.
Proje ünitelerinin üzerinde bulunduğu araziler orman alanı, mera alanı ve tarım
alanlarından oluĢmaktadır.
Projenin uygulama aĢamasından önce proje alanı içerisinde yer alan,
-Tarım arazileri için, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanım Kanunu‟nun 12.
Maddesi gereğince; arazi bozulmaları ve toprak kayıplarını önlemek için yerine göre
sekileme, çevirme, koruma duvarı, bitkilendirme, arıtma, drenaj, inĢaat ve kültürel vs.
tedbirler ile çevre arazilere zarar vermeyecek önlemleri içeren Toprak Koruma Projesi
yapılacak, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanım Kanunu‟nun 21. maddesi (a) bendi
gereğince yasal izinler alınacak ve bu izinlerin alınması süreci içerisinde proje alanında
herhangi bir tarım dıĢı faaliyette bulunulmayacaktır.
-Mera vasıfındaki araziler için, 28.02.1998 tarih 23272 sayılı Resmi Gazete‟de
yayımlanarak yürürlüğe giren 4342 sayılı Mera Kanunu‟na uygun hareket edilecek, mera ve
mera olabilecek nitelikteki alanlar için Mera Kanunu‟nun 14. Maddesi‟ne göre tahsis amacı
değiĢikliği talebinde bulunulacaktır.
-Orman alanları için kamulaĢtırma söz konusu olmamaktadır; bu alanlarda 6831 sayılı
Orman Kanunu‟nun 16 ve 17 nci maddeleri gereğince izin alınacaktır.
DilektaĢı-1 Barajı‟nın mansabında yer alan sucul yaĢamın devamlılığı için gerekli olan
can suyu miktarları Temmuz-ġubat aylarında 1,70 m3/s, Mart ayında 2,25 m3/s, Nisan ayında
7,20 m3/s, Mayıs ayında 6,70 m3/s, Haziran ayında 4,12 m3/s; Regülatör-2‟nin mansabında yer
alan sucul yaĢamın devamlılığı için gerekli olan can suyu miktarları Temmuz-ġubat aylarında
2.0, Mart ayında 2,63 m3/s, Nisan ayında 8,42 m3/s, Mayıs ayında 7,84m3/s, Haziran ayında
4,82 m3/s olarak dere yatağına bırakılacaktır.
HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri Ġçin Değerlendirme Raporu ve
Ekolojik Peyzaj Değerlendirme Raporu‟nda belirtilen tüm önlemler alınacaktır.
Faaliyetin her aĢamasında dere ekosisteminin bozulmaması için her türlü önlem ve
tedbirler alınacaktır. Su ortamında bulunan canlılara olabilecek etkiler konusunda 1380 sayılı
Su Ürünleri Kanunu hükümlerine ile 04.04.2014 tarih ve 28962 sayılı “Sulak Alanların
Korunması Yönetmeliği” hükümlerine uyulacaktır.
Proje kapsamında faaliyetin gerçekleĢtirileceği alanda hukuku devam eden herhangi bir
hak (ruhsat) olup olmadığına dair Maden ĠĢleri Genel Müdürlüğü‟ne baĢvuruda
bulunulmuĢtur. Maden ĠĢleri Genel Müdürlüğü sistem kayıtlarında proje alanı ile çakıĢmalı
durumda ruhsat bulunması neticesinde, 13.02.2013 tarih ve 873 sayılı olur yazısı ile
mahallinde tetkik için heyet görevlendirilmiĢ, tetkik sonucunda Ek-28‟de verilen tutanak imza
altına alınmıĢtır.
Ek-28‟de verilen tutanakta proje alanı ile çakıĢmalı durumda bulunan ER 3202794, ER
3211090, ER 3159703 ve ER 3252787 sayılı II-A Grubu iĢletme ruhsat sahalarında yapılan
tespitler sonucunda;
264
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
-ER 3202794 sayılı ruhsat sahasına ait iĢletme izni ile koruma alanının çakıĢtığı, Y:
425446 X: 4167241 koordinatında kırma-eleme tesisi, Y: 425397 X: 4167072 koordinatında
Ģantiye alanı olduğu,
-ER 3211090 sayılı ruhsatın iĢletme izni ile çakıĢmadığı, iĢletme izni içerisinde Y:
425637, X: 4166740 koordinatında Ģantiye alanı olduğu,
-ER 3159703 sayılı iĢletme ruhsatına ait iĢletme izin sahalarıyla çakıĢtığı, bu ruhsata ait
Y: 425067 X: 4166345 koordinatında Ģantiye sahası, Y: 425045 X: 4166275 koordinatında
ocak alanının mevcut olduğu,
-ER 3252787 sayılı iĢletme ruhsatına ait iĢletme izni ile baraj koruma alanının
çakıĢmadığı, ruhsat alanı ile kısmen çakıĢmalı olduğu; çakıĢma alanında ekonomik rezerve
sahip kalker oluĢumunun mevcut olmadığı belirtilmiĢtir.
Heyete katılan ER 3211090 sayılı ruhsat sahibi firma yetkilisi, aynı zamanda ER
3202794 sayılı ruhsat sahibinin firma yetkilisi olup;
-ER 3211090 sayılı ruhsat alanına ait iĢletme izni ile koruma alanının çakıĢmadığı,
Ģantiye alanı, kırma-eleme tesisi ve stok alanının koruma alanı ile çakıĢmaması nedeniyle
koruma alanının üretime engel teĢkil etmeyeceğini, ancak mevcut hakları saklı kalmak
Ģartıyla ileride ocakta yapılacak patlatmalara karĢı çıkılmaması ve üretime engel olunmaması
Ģartıyla uygun olacağını;
-ER 3202794 sayılı ruhsata ait iĢletme izni ile koruma alanının çakıĢtığı, bu ruhsata ait
kırma-eleme tesisi, Ģantiye binası, stok alanları ve ocakların bir kısmı koruma alanı içerisinde
kaldığı ve bu alanlara yatırım yapıldığı için konunun bu yönde değerlendirilmesi gerektiğini
beyan etmiĢtir.
Yukarıda belirtilen tutanak sonuçları göz önünde bulundurulduğunda, iĢbu proje alanı
ile çakıĢmalı durumda bulunan ER 3202794 sayılı ruhsat alanına iliĢkin ruhsat sahibinden
muvafakatname alınmıĢ olup (Bkz. Ek-29), ER 3159703 sayılı ruhsat alanına iliĢkin
çalıĢmalar devam etmektedir.
Projenin Çevresel Etkilerine Dair Genel Değerlendirme
Proje kapsamında yer alan ünitelerin inĢaatı aĢamasında oluĢacak toz ve gaz
emisyonları, gürültü, vibrasyon, trafik yoğunluğu ve iĢletme döneminde su miktarının
azalması gibi faktörler nedeniyle, projenin çevresel etkileri oluĢacaktır.
Arazinin hazırlanmasından baĢlayarak ünitelerin açılmasına dek sürdürülecek iĢler
kapsamında iĢ makineleri çalıĢtırılacak, özellikle tünel inĢaatı esnasında patlayıcı madde
kullanımı söz konusu olacaktır. Patlayıcı maddeler için Hakkari Valiliği‟nden gerekli izinler
alınacak, patlayıcı üreticilerinden satın alınan ürünler yönetmeliklere uygun olarak proje
sahasına taĢınacaktır. Proje kapsamında yapılacak patlatma iĢlerinde kullanılacak patlayıcı
maddeler proje sahasında depolanmayacak, yetkili satıcılardan tedarik edilerek önceden
planlanan patlatma zamanlarında ihtiyaç kadarıyla proje alanına getirtilecek ve tamamı
kullanılacaktır. Projede patlatma iĢlerinde eğitimli ve tecrübeli ateĢçiler çalıĢtırılacaktır.
Deneyimli patlatma ve emniyet mühendisleri iĢlere nezaret edecektir.
265
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Proje ünitelerinin inĢasında yapılacak kazı çalıĢmalarından dolayı toz oluĢumu söz
konusu olacaktır. Toz oluĢumunu en aza indirgemek için sulama/spreyleme çalıĢmaları
yapılacak, taĢımada kullanılacak kamyonların üzeri branda ile örtülecek, tüm araç ve iĢ
makinelerine hız sınırı getirilecek, savurma yapmadan yükleme ve boĢaltma yapılmasına özen
gösterilecektir. Tozumayı önlemek ve etkisini minimum düzeye indirmek amacıyla gerekli
her türlü önlem alınacaktır.
Proje kapsamında çalıĢacak araç ve iĢ makinelerinin kullanacağı yakıttan kaynaklı
olarak egzoz emisyonu oluĢacaktır. ĠnĢaatı planlanan ünitelerde faaliyetin sürekli olmaması
nedeniyle yakın yerleĢimlerde olumsuz bir etki oluĢması beklenmemektedir. Ayrıca,
faaliyetler sırasında oluĢacak gaz emisyonunun muhtemel olumsuz etkilerini önlemek
amacıyla çalıĢma saatlerine dikkat edilecek, tüm çalıĢan araçların egzoz ölçümleri düzenli
olarak yaptırılacak ve izin verilen egzoz emisyonu sınır değerlerinin aĢılmamasına dikkat
edilecektir.
Proje kapsamında yapımı planlanan ünitelerin inĢaat çalıĢmaları esnasında oluĢacak
gürültü düzeyleri en kötü duruma göre hesaplanmıĢ olup, V. Grup Gürültü Kaynağı
alanındaki gürültü değeri sınır değerlerin üstünde kalmaktadır. Fakat, faaliyet kapsamında
inĢaatı yapılacak ünitelerin birbirine yakınlıkları göz önünde bulundurularak gürültü düzeyi
hesapları gruplar halinde yapılmıĢ olup çalıĢacak makine ekipmanların aynı anda çalıĢacağı
düĢünülmüĢtür, gerçekte ise böyle bir durumun gerçekleĢmesi mümkün değildir. Modelleme
çalıĢmalarının en kötü ihtimal göz önünde bulundurularak yapıldığı göz önüne alındığında
faaliyetin yerleĢim yeri üzerinde olumsuz bir etkisinin olması beklenmemektedir. Proje
kapsamında inĢaat aĢamasında yetkili merci tarafından istenmesi durumunda sürekli ölçümleri
yapılarak oluĢan gürültü düzeyleri belirlenecektir.
Proje kapsamında çalıĢacak personelin toz ve gürültü gibi faktörlerden etkilenmelerini
önlemek, çalıĢanların sağlığını koruyabilmek, faaliyetin sürekliliğini sağlayabilmek için toz
maskesi, kulaklık veya kulak tıkaçları gibi uygun koruyucu araç ve gereçler kullanılması
sağlanacaktır. Yürütülecek olan tüm çalıĢmalarda 09.12.2003 tarih ve 25311 sayılı Resmi
Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren “ĠĢ Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği”nin ilgili
hükümlerine uyulacaktır.
ĠnĢaat aĢamasında çalıĢacak iĢçilerden kaynaklanan evsel nitelikli atıksu Ģantiye tesisi
sahasında kurulacak olan paket Biyolojik Atıksu Arıtma Tesisine iletilecektir. 31.12.2004
tarih ve 25687 sayılı “Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği” ve 25.03.2012 tarih ve 28244 sayılı
“Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” kapsamında
“Madde 32” gereği Tablo 21‟de verilen sınır değerler sağlanacak ve alıcı ortam olan Nehil
Çayı‟na deĢarj edilecektir. Proje kapsamında inĢaat süresince kullanılacak olan paket
Biyolojik Atıksu Arıtma Tesisi ile ilgili olarak Mülga Çevre Orman Bakanlığı-Çevre
Yönetimi Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan “2014/7 sayılı Atıksu Arıtma, Derin Deniz
DeĢarjı Tesisi Proje Onay Genelgesi” uyarınca proje onayı yaptırılacak ve yetkili merci olan
Hakkari Ġl Çevre ve ġehircilik Müdürlüğü‟nden çevre deĢarj izinleri alınacaktır.
Projenin iĢletme aĢamasında çalıĢan iĢçilerden kaynaklı evsel nitelikli atıksular da paket
biyolojik atıksu arıtma tesisine verilecek ve oradan Nehil Çayı‟na deĢarjı sağlanacaktır.
Projenin inĢaat ve iĢletme aĢamalarından kaynaklanacak evsel nitelikli katı atıklar kapalı
kaplarda muhafaza edilecek ve belirli aralıklarla faaliyet sahibi tarafından özel araçlarla veya
ücreti mukabilinde Yüksekova Belediyesi‟ne ait çöp sahasına götürülecek ve bertarafı
266
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
sağlanacaktır. Katı atıkların toplanması, biriktirilmesi ve uzaklaĢtırılması “Katı Atıkların
Kontrolü Yönetmeliği”nde belirtildiği üzere yapılacaktır. Projenin inĢaat ve iĢletme
aĢamalarında oluĢacak katı atıklardan kaynaklı olumsuz bir etkinin oluĢması
beklenmemektedir.
Proje kapsamında oluĢacak bitkisel toprak ve hafriyat atığı malzemelerin inĢaat alanı
dıĢındaki alanlara rastgele atılmasını önlemek amacıyla kamyonlara yüklenerek proje
kapsamında belirlenen ve DSĠ 17. Bölge Müdürlüğü‟nce de uygun görülen kazı fazlası
malzeme alanlarına taĢınacaktır.
Hafriyat atıklarının depolanması sırasında doğal yüzey akıĢının bozulmamasına dikkat
edilecektir. Proje kapsamında oluĢacak hafriyat, eğimli arazilerden geliĢigüzel dere yatağına
bırakılmayacaktır. Hiçbir biçimde dere yatağına hafriyat ve pasa bırakılmayacaktır. Yapılacak
tüm çalıĢmalar arazilerde tahribata neden olmayacak ve su akıĢ rejimi ile kalitesini olumsuz
yönde etkilemeyecek Ģekilde yürütülecektir. Biriktirme sırasında malzemenin yüksekliği ve
eğimi, akmaları önleyecek Ģekilde ayarlanacaktır. Proje kapsamında 18.03.2004 tarih ve
25406 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanan “Hafriyat Toprağı, ĠnĢaat ve Yıkıntı Atıklarının
Kontrolü Yönetmeliği” hükümlerine uyulacaktır. Hafriyat atıklarının dere yataklarına
boĢaltılması ve yönetmelik hükümlerinin dıĢında yöntemlerle depolanması ya da bertaraf
edilmesi söz konusu olmayacaktır.
Dere yatakları üzerinde herhangi bir sebepten dolayı yapılacak olan köprü, menfez gibi
sanat yapıları ile ilgili olarak DSĠ 17. Bölge Müdürlüğü‟nden görüĢ alınacak olup, söz konusu
yapılar DSĠ 17. Bölge Müdürlüğü görüĢü doğrultusunda tesis edilecektir.
Proje kapsamında kullanılması planlanan iĢ makinelerinden kaynaklı atık yağların
oluĢması muhtemeldir. ĠĢ makinelerinin periyodik bakımları proje alanı dıĢında en yakın ilçe
merkezi bünyesinde bulunan petrol ve araç bakım istasyonlarında yapılacak ve atık yağların
ilgili bakım istasyonlarında değiĢtirilmesi sağlanacaktır. Projenin iĢletme aĢamasında ise
santral ve Ģalt sahasında bulunan ekipmanın yağ değiĢimlerinden kaynaklı atık yağ
oluĢacaktır. OluĢacak atık yağlar 30.07.2008 tarihli, 26952 sayılı “Atık Yağların Kontrolü
Yönetmeliği” ile 05.11.2013 tarihli, 28812 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe
giren “Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliğinde DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik”
hükümleri uyarınca geçirimsiz zemin üzerine yerleĢtirilmiĢ, göstergeli, aĢırı dolmayı önleyici
tertibata sahip olmak tanklar/konteynerler içinde toplanacak ve lisanslı tesislere verilerek
bertaraf edilecektir.
Projelenin inĢaat ve iĢletme aĢamasında atık olarak ortaya çıkacak kullanılmıĢ lastik,
akü, pil, kablo, yağ tutucu filtre, tıbbi atık vb. atıklar, ilgili yönetmeliklerde belirtilen esaslara
göre tesislerde geçici olarak depolanacak ve en yakın yerdeki lisanslı geri kazanım tesisine
veya lisanslı bertaraf etme tesisine gönderilecektir. TaĢımada lisanslı araçlar kullanılacaktır.
Projenin inĢaat ve iĢletme aĢamalarında oluĢacak atıklardan kaynaklı olumsuz bir etkinin
oluĢması beklenmemektedir.
Proje kapsamında; 2872 sayılı Çevre Kanunu ve bu kanuna istinaden yayımlanan çevre
mevzuatına uyulacak ve çevre kalitesinin korunması için kirliliği önleyici her türlü tedbir
alınacaktır. Yürürlükteki mevzuatlar çerçevesinde çevre ve toplum sağlığının korunması adına
tüm önlem ve izinler alınacaktır.
267
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.
Faaliyetin toplum ve çevre sağlığına yapacağı etkiler dikkate alınarak, insan sağlığını
olumsuz yönde etkilemeyecek Ģekilde koruma bantları oluĢturulacak, çalıĢmalar esnasında
oluĢabilecek kirlilik en uygun Ģekilde bertaraf edilecek, çalıĢanlar için kullanılacak olan içme
ve kullanma sularında gerekli bakteriyolojik ve kimyasal yönden analizler yaptırılacaktır.
Projenin inĢaat ve iĢletme süreci boyunca uyulacak olan baĢlıca kanun ve yönetmelikler
aĢağıda sıralanmaktadır.
 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu ve ilgili yönetmelikleri (3386
ve 5226 sayılı yasalarla değiĢik)
 2872 sayılı Çevre Kanunu ve ilgili yönetmelikleri
 3213 Sayılı Maden Kanunu (5995 sayılı kanunla değiĢik)
 4342 sayılı Mera Kanunu ve ilgili yönetmelikleri
 4857 sayılı ĠĢ Kanunu ve ilgili yönetmelikleri
 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ve ilgili yönetmelikleri
 6831 sayılı Orman Kanunu ve ilgili yönetmelikleri
 Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik
(14.07.2007 tarih ve 26582 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir.)
 Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği
(24.08.2011 tarih ve 28035 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir.)
 Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği
(31.08.2004 tarih ve 25569 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir.)
 Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliğinde DeğiĢiklik Yapılmasına Dair
Yönetmelik
(05.11.2013 tarih ve 28812 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir.)
 Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği
(30.07.2008 tarih ve 26952 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir.)
 Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliğinde DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik
(05.11.2013 tarih ve 28812 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir.)
 Atık Yönetimi Genel Esaslarına ĠliĢkin Yönetmelik
(05.07.2008 tarih ve 26927 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir.)
 Çevre Denetimi Yönetmeliği
(21.11.2008 tarih 27061 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir.)
 Çevre Denetimi Yönetmeliğinde DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik
(16.08.2011 tarih ve 28027 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir.)
 Çevre Düzeni Planlarına Dair Yönetmelik
(11.11.2008 tarih 27051 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir.)
 Çevre Düzeni Planlarına Dair Yönetmelikte DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik
(17.02.2009 tarih 27144 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir.)
 Çevre Kanununca Alınması Gereken Ġzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik
(29.04.2009 tarih 27214 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir.)
 Çevre Kanununca Alınması Gereken Ġzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelikte DeğiĢiklik
Yapılmasına Dair Yönetmelik
(14.09.2012 tarih 28411 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir.)
 Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği
(03.10.2013 tarihli 28784 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir.)
 Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği
(04.06.2010 tarih ve 27601 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir.)
 Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliğinde DeğiĢiklik
268
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.





















Yapılmasına Dair
(27.04.2011 tarih ve 27917 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir.)
Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik
(06.03.2007 tarih ve 26454 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir.)
Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelikte DeğiĢiklik Yapılmasına
ĠliĢkin Yönetmelik
(03.05.2007 tarih ve 26511 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir.)
Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü Yönetmeliği
(30.11.2013 tarih ve 28837 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir.)
Geçici veya Belirli Süreli ĠĢlerde ĠĢ Sağlığı ve ĠĢçi Güvenliği Hakkında Yönetmelik
(23.08.2013 tarih 28744 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir.)
Hafriyat Toprağı, ĠnĢaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği
(18.03.2004 tarih ve 25406 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir.)
Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği
(06.06.2008 tarih ve 26898 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir.)
Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliğinde DeğiĢiklik Yapılmasına Dair
Yönetmelik
(05.05.2009 tarih ve 27219 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir.)
Ġçme Suyu Elde Edilen veya Elde Edilmesi Planlanan Yüzeysel Suların Kalitesine Dair
Yönetmelik
(29.06.2012 tarih ve 28338 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir.)
ĠĢ Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği
(09.12.2003 tarih ve 25311 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir.)
Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği
(14.03.1991 tarih ve 20814 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir.)
Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik
(26.03.2010 tarih ve 27533 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir.)
Lağım Mecrası ĠnĢası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Dair Yönetmelik
(13.03.1971 tarih ve 13783 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir.)
Ömrünü TamamlamıĢ Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği
(25.11.2006 tarih ve 26357 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir.)
Ömrünü TamamlamıĢ Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliğinde DeğiĢiklik Yapılmasına Dair
Yönetmelik
(30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir.)
Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli Ve Zararlı Maddelerle ÇalıĢılan ĠĢyerlerinde Ve ĠĢlerde
Alınacak Tedbirler Hakkında Tüzük
(24.12.1973 tarih ve 14752 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanmıĢtır.)
Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği
(03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir.)
Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğinde DeğiĢiklik Yapılmasına
Dair Yönetmelik
(10.11.2012 tarih ve 28463 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir.)
Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği
(31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir.)
Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik
(25.03.2012 tarih ve 28244 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir.)
Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği
(04.04.2014 tarih ve 28962 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir.)
Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği
269
DilektaĢı Barajı, Regülatör ve
HES Projesi ÇED Raporu
Atasu Enerji Üretim A. ġ.




(14.03.2005 tarih ve 25755 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir.)
Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik
(3005.11.2013 tarih ve 28812 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir.)
Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği
(22.07.2005 tarih ve 25883 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir.)
Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik
(21.03.2014 tarih ve 28948 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir.)
Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı KirlenmiĢ Sahalara Dair Yönetmelik
(08.06.2010 tarih ve 27605 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir.)
270
Download

(çed) raporu - Çevre ve Şehircilik Bakanlığı