Av. Atilla İNAN
Başkent Üniversitesi Hukuk Fakültesi
İhale Hukuku Öğretim Görevlisi
[email protected]
Yeni Kurulan Büyükşehir
Belediye Kapsamında
Kapatılan İl Özel İdareleri
Hakkında Açılacak Yapım
İşi Davalarında
Tarafın Belirlenmesi
06.11.2012 Tarihli Resmi Gazetede yayımlanan
6360 sayılı “On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi Ve Yirmi
Yedi İlçe Kurulması İle Bazı Kanun Ve Kanun Hükmünde
Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun” 1/4
maddesi ile Büyükşehir kurulan illerdeki il özel idarelerinin
tüzel kişilikleri kaldırılmış bulunmaktadır. Söz konusu Kanun
hükmünün yürürlük tarihi ise 30.02.2014 tarihi olarak belirlenmiştir. Bu durumda, kapatılan İl Özel İdareleriyle ilgili olarak kapanış tarihinden önceki uyuşmazlıkların muhatabı kim
olacağı uygulamada duraksamalara neden olmaktadır. Bu
konuya açıklık getirmek yazımızın amacını oluşturmaktadır.
Kuşkusuz il özel idarelerinin kapanmasından önceki
uyuşmazlıkların muhatabı o il özel idaresidir. Bu durumda il
özel idaresi kapandıktan sonra davaya kimin halef olacağı
birinci inceleme konumuzu oluşturmaktadır. Diğer taraftan,
olay ve işlem, yani uyuşmazlık il özel idaresi mevcutken doğup da kapandıktan sonra dava açılacaksa davanın muhatabı olarak kimin gösterileceği de çözülmesi gereken ikinci
konumuzdur.
Bu sorunların çözümü konusunda, o bölgede kurulan Büyükşehir Belediyelerinin davanın tarafı olabileceği
savunulmaktadır. Bu düşünce il özel idaresi kapanınca o
bölgede Büyükşehir kurulduğuna göre muhatabın kurulan
Büyükşehir belediyesi olduğu düşüncesine dayanmaktadır.
Ancak, 6360 sayılı yasada özel bir düzenleme bulunduğuna
göre, bu düzenlemenin esas alınması gerektiği kuşkusuzdur. (Mahalle İdarler Dergisi 2014 Ağustos )
seçiminden geçerli olmak üzere kaldırılarak bu belediyeler
köye dönüştürülmüştür.
(2) Bu madde ile tüzel kişilikleri kaldırılan belediyelerin personeli, her türlü taşınır ve taşınmaz malları, hak,
alacak ve borçları il özel idaresine devredilir. Hazinenin özel
mülkiyetindeki veya Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki
taşınmazlardan Maliye Bakanlığınca, bu maddeyle tüzel
kişilikleri kaldırılan belediyelere tahsis edilmiş olanlar, komisyon kararıyla, ihtiyaçlarına göre ilgili il özel idarelerine
veya köy tüzel kişiliklerine tahsis edilmiş sayılır. Ancak, köye
dönüştürülen belediyelerin ihtiyaç duyulan taşınmazları ile
araç ve gereçleri komisyon kararıyla ilgili köy tüzel kişiliğine
bırakılır. Mahkemelerde süren davaları ile belediye olarak
faaliyet gösterdiği döneme ve yapılan işlemlere ilişkin olarak
açılacak davalarda, muhatap ilgili il özel idaresidir.
(3) Bu yerleşim yerleri için 5779 sayılı Kanun uyarınca verilen paylar, tüzel kişiliğin kalktığı yıl için İçişleri Bakanlığınca İlbank A.Ş.’ye bildirilen nüfus esas alınmak suretiyle
beş yıl süreyle ilgili il özel idarelerine gönderilir.
(4) Köye dönüştürülen belediyelerin kanunlarla yapılandırılan borçları ile kamu kurumlarına ve İlbank A.Ş.’ye
6360 sayılı Kanunun Geçici 2. maddesinde aynen;
“…(1) Türkiye İstatistik Kurumu tarafından tespit edilen 2011 yılı Adrese Dayalı Nüfus Sayım sonuçlarına göre
nüfusu 2.000’in altında olan ekli (27) sayılı listedeki adları
yazılı belediyelerin tüzel kişilikleri ilk mahalli idareler genel
MEVZUAT
15
olan borçları, bu belediyelerin tüzel kişiliklerinin fiilen sona
erdiği tarihi takip eden yıldan itibaren İlbank A.Ş. tarafından
ilgili il özel idaresi tahakkukundan üçüncü fıkrada öngörülen
miktarı geçmeyecek taksitler hâlinde ödenir.
(5) Birinci fıkra hükmü uyarınca köye dönüştürülen
belediyeler, 30/6/2013 tarihine kadar 5393 sayılı Kanunun 8
inci maddesindeki usule bağlı olmaksızın, belediye meclisinin kararı ile ortak sınırı olan ve ekli (27) sayılı listeyle tüzel
kişiliği sona ermeyen belediyeye mahalle olarak katılma talebinde bulunabilir. Katılma işleminin gerçekleşebilmesi için
katılacak belediye ile katılınacak olan belediyenin sınırları
Bu maddeye göre tüzel kişiliği kaldırılan belediyelerin taşınmazlarının satışı ile vadesi tüzel kişiliğin sona ereceği tarihi
aşan borçlanmaları İçişleri Bakanlığının onayına tabidir. Bu
Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce ilanı yapılmış memur alımları hariç olmak kaydıyla, bu madde kapsamına giren belediyeler tarafından nakil yoluyla atanacaklar da dâhil
olmak üzere hiçbir şekilde yeni personel alımı yapılamaz ve
bu belediyeler tarafından aynı tarihten itibaren tüzel kişiliğinin sona erdiği tarihi geçecek şekilde veya mevcut hizmet
alımlarının kapsamını ve personel sayısını genişletecek şekilde hizmet alımı sözleşmesi düzenlenemez.
(8) Bu maddeye göre il özel idaresi veya belediyelere devredilen personelden ihtiyaç fazlası olanlar geçici 1 inci
madde hükümlerine göre kamu kurumlarına devredilir.
(9) Daha önce, birden fazla köy veya köy kısımlarının birleşmesiyle oluşan ve bu Kanuna göre yeniden köye
dönüşen belediyelerde, başka bir işleme gerek kalmaksızın
valinin uygun görüşü ve İçişleri Bakanlığının onayı ile birden
fazla köy kurulabilir …” denilmektedir. Bir başka deyişle söz
konusu hüküm bütünüyle kapatılan belediyelerle ilgili bulunmaktadır.
arasında başka bir belediye veya köy bulunamaz. Bu belediyelerin meskûn sahaları arasındaki uzaklık on kilometreden
fazla olamaz. Katılım işlemi katılınacak belediye meclisinin
olumlu kararı ile sonuçlanır. Başka il ya da ilçe mülki sınırındaki bir belediyeye katılım olması durumunda belediye sınırı
ile birlikte mülki sınır değişmiş sayılır. Ekli (27) sayılı listede
yer almakla birlikte, bu Kanunun yayımlandığı tarihe kadar
5393 sayılı Kanunun 8 inci maddesine uygun olarak birleşme veya katılma yoluyla nüfusunu 2.000’in üzerine çıkaran
belediyelerin tüzel kişilikleri korunur.
(6) Bu madde uyarınca bir başka belediyeye katılmak suretiyle tüzel kişilikleri sona eren belediyelerin personeli, her türlü taşınır ve taşınmaz malları, hak, alacak ve
borçları bağlandığı belediyeye devredilir. Bu belediyelerin
mahkemelerde süren davaları ile yapılan işlemlere ilişkin
olarak açılacak davalarda muhatap, katıldığı belediyedir.
Oysa 6360 sayılı Kanunun Geçici 1. maddesinin 5.
fıkrasında aynen;
“…(5) Bu Kanun ile tüzel kişilikleri kaldırılan il özel
idarelerinin her türlü taşınır ve taşınmaz malları, hak, alacak
ve borçları, komisyon kararıyla ilgisine göre bakanlıklara,
bakanlıkların bağlı veya ilgili kuruluşları ile bunların taşra
teşkilatına, valiliklere, yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığına, büyükşehir belediyesine ve bağlı kuruluşuna veya
ilçe belediyesine devredilmesine karar verilir. Devir işlemi,
yapılacak ilk mahalli idareler genel seçimi tarihinde uygulamaya konulur. Maliye Hazinesine devredilen taşınmazlar
Kanunun yayımlandığı tarih itibarıyla kullanmakta olan kurumlara tahsis edilmiş sayılır. Hazinenin özel mülkiyetindeki
veya Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki taşınmazlardan
Maliye Bakanlığınca, bu Kanunun 1 inci maddesiyle tüzel kişilikleri kaldırılan il özel idarelerine, belediyelere ve köy tüzel
kişiliklerine tahsis edilmiş olanlar; kuruluş kanunlarıyla ken-
(7) Bu belediyeler, personelini, taşınır ve taşınmazları ile kamu kurum ve kuruluşlarına olan borçlarını il özel idaresine veya katılacakları belediyeye, bu Kanunun yürürlüğe
girdiği tarihten itibaren bir ay içinde bildirir. Bu belediyelerin
taşınmazlarının tahsisi ve kiralanması iş ve toplu iş sözleşmesinin yapılması, yeni nazım ve uygulama imar planının
yapılması, her türlü imar uygulaması (inşaat ruhsatı hariç),
iş makineleri ve diğer taşıtların satışı ile borçlanmaları il özel
idaresinin veya katılacakları belediyenin onayına bağlıdır.
16
Aralık 2014 • Yıl: 15 • Sayı: 171
dilerine verilen kamusal nitelikteki görevleri yerine getirmeleri amacıyla ve komisyon kararıyla; ilgisine göre bakanlıklara, bakanlıkların bağlı veya ilgili kuruluşlarına, yatırım izleme
ve koordinasyon başkanlıklarına, büyükşehir belediyelerine,
büyükşehir belediyelerinin bağlı kuruluşlarına ve ilçe belediyelerine tahsis edilmiş sayılır …” denilerek özel bir şekilde
düzenlenmiş bulunmaktadır.
gerekir.
Bu durumda YİKOB’un görev ve yetkilerini irdelemek
Bilindiği gibi, Yatırım îzleme ve Koordinasyon Başkanlığı (YİKOB) 6360 sayılı Kanunla büyükşehir belediye sınırları dahilinde daha önce il özel idarelerince yerine getirilen
fonksiyonları icra etmek üzere kurulmuş bir birimdir. YİKOB ‘ların
başka fonksiyonları olmakla birlikte örneğin daha önce il özel
idarelerince gerçekleştirilen ilköğretim okullarının yapım, bakım
ve onarımı 31/03/2014 tarihinden itibaren YİKOB’lar tarafından
yerine getirilmektedir. Valinin ya da diğer kamu idarelerinin talebi halinde kamu idarelerinin yatırım faaliyeti niteliğindeki işleri
de YİKOB tarafından yerine getirilebilir.
YİKOB’ların büyük ölçekli bütçe gerektiren söz konusu
faaliyetleri, bu birimin mali görev ve sorumluluk gerektiren yetkilerinin de kimler tarafından kullanılacağı hususunu önemli
kılmaktadır. (Ahmet ARSLAN,Yatırım İzleme Koordinasyon
Başkanlıklarında Harcama yetkilileri ve Ve gerçekleştirme
Görevlileri Mali Kılavuz Eylül 2014)
Bu yazımızda çeşitli mevzuat hükümleri çerçevesinde YİKOB’larda harcama yetkisi ile ön mali kontrol anlamında
gerçekleştirme görevinin kimler tarafından nasıl kullanılabileceği hususları irdelenecektir.
II. YİKOB’un Görev ve Yetkileri
6360 sayılı On Üç İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi
Altı İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 34’üncü
maddesi ile 3152 sayılı İçişleri Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri
Hakkında Kanuna eklenen hükümlere göre;
pım, bakım, onarım ve yardım işlerini bu başkanlık aracılığıyla
yapabilirler. Bu işler karşılığı genel bütçe kapsamındaki kamu
idarelerince yapılacak kaynak transferleri ödenek aktarması
suretiyle, diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca yapılacak kaynak transferleri ise tahakkuk işlemleri ile gerçekleştirilir.
- Yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığı tarafından, merkezi idarenin adli ve askeri teşkilat dışında taşradaki
tüm birimlerinin hizmet ve faaliyetlerinin etkinliği, verimliliği ve kurumların stratejik plan ve performans programlarına uygunluğu
ile ilgili hazırlanacak rapor, valinin değerlendirmesiyle birlikte
Başbakanlığa ve bu kurumların bağlı veya ilgili olduğu bakanlığa gönderilir. Bu raporlar yıllık olarak hazırlanır ve takip eden
yılın şubat ayı sonuna kadar yukarıdaki mercilere gönderilir.
- Yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıkları, afet
yardım, acil çağrı, yatırım izleme, rehberlik ve denetim, strateji ve
koordinasyon ile idari müdürlükler kurabilir.
- Yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığının sevk
ve idaresi, vali veya vali tarafından görevlendirilecek bir vali
yardımcısı tarafından yerine getirilir. Maliye Bakanlığınca, yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıklarının görev
ve sorumluluklarını yerine getirebilmesi için her yıl İçişleri Bakanlığı bütçesine yeterli ödenek konulur.
- Büyükşehir belediyelerinin bulunduğu illerde kamu kurum
ve kuruluşlarının yatırım ve hizmetlerinin etkin olarak yapılması,
izlenmesi ve koordinasyonu, acil çağrı, afet ve acil yardım hizmetlerinin koordinasyonu ve yürütülmesi, ilin tanıtımı, gerektiğinde merkezi idarenin taşrada yapacağı yatırımların yapılması ve koordine edilmesi, temsil, tören, ödüllendirme ve protokol
hizmetlerinin yürütülmesi, ildeki kamu kurum ve kuruluşlarına
rehberlik edilmesi ve bunların denetlenmesini gerçekleştirmek
üzere valiye bağlı olarak Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı kurulmuştur.
- Bakanlıklar ve diğer merkezi idare kuruluşları, kaynağını aktarmak şartıyla illerde yapacakları her türlü yatırım, yaMEVZUAT
17
Bu durumda, “Tüzel kişilikleri kaldırılan il özel idarelerinin her türlü taşınır ve taşınmaz malları, hak, alacak
ve borçlarına muhatap belirlenmesi için bir komisyon kararı
alınması zorunluluğu vardır.
Söz konusu komisyon da, bakanlıklar, bakanlıkların
bağlı kuruluşları ile bunların taşra teşkilatı ve valilikler açısından ilgi kurarak muhatabı belirleyecektir.
- Kamu kurum ve kuruluşlarının 5/1/1961 tarihli ve
237 sayılı Taşıt Kanunu kapsamındaki araçlarının alımı, işletilmesi, bakım ve onarımı ile bürolarının ihtiyaçları; valilik
ve kaymakamlık konutlarının yapım, bakım, işletme ve
onarımı ile emniyet hizmetlerinin gerektirdiği harcamalar yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığınca karşılanabilir.
- Merkezi idare tarafından yapılan her türlü yardım ve
desteğin koordinasyonu, denetimi ve izlenmesi ve acil durumlarda bizzat yerine getirilmesi yatırım izleme ve koordinasyon
başkanlığı tarafından sağlanır.
- İldeki kamu kurum ve kuruluşlarınca yürütülmesi
gereken yatırım ve hizmetlerin aksadığının ve bu durumun
halkın sağlığı, huzur ve esenliği ile kamu düzeni ve güvenliğini olumsuz etkilediğinin vali veya ilgili bakanlığınca tespit edilmesi durumunda, vali uygun süre vererek hizmet ve yatırımın
gerçekleştirilmesini ister. Hizmet ve yatırımın verilen sürede
gerçekleşmemesi hâlinde, vali söz konusu yatırım ve hizmetin
ildeki diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca yerine getirilmesini
isteyebileceği gibi yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığı
aracılığıyla da yerine getirebilir.
Kuşkusuz bu ilginin kurulabilmesinde davada taraf
olan merciin belirlenmesinde o merciin tüzel kişiliğinin olması şarttır. Yasada her ne kadar “Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı” diye bir merciden söz edilmekte ise
de, bu merciin tüzel kişiliği olmadığından davanın bu merciin
bağlı olduğu İç İşleri Bakanlığı aleyhine açılmasının uygun
olacağı düşünülebilir. Ancak, yukarıda metni verilen 3152
sayılı İçişleri Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanuna eklenen hükümlere göre Yatırım İzleme ve Koordinasyon
Başkanlıkları Vali’ye bağlı olarak kurulduğuna göre, dava da
taraf ehliyetinin o ilin Valiliği olması gerekir. Nitekim, uygulamada bu şekilde yürütülmektedir.
SONUÇ
6360 sayılı Kanunla il özel idareleri kapatıldıktan
sonra il özel idaresi aleyhine açılan davalarda, davanın
tarafı o ilin Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı
olacaktır. Bir başka deyişle, il özel idareleri aleyhine açılan
davanın tarafı Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığının kendine özgü tüzel kişiliği olmadığından, taraf ilgili
Valilik olacaktır.
- Yapılan veya yapılacak harcamalar karşılığı tutarlar
ilgili kurumun pay ve ödeneklerinden tahsis yapan kurum tarafından kesilerek İçişleri Bakanlığına veya hizmeti yerine getiren
diğer kamu kurum ve kuruluşuna gönderilir.
Adından da anlaşılacağı üzere söz konusu birimin faaliyetleri esas itibariyle yatırım yani yapım işleridir. Söz konusu işlerin milyonlarca lirayı bulan ihale ve hakedişleri kamu zararına
sebebiyet verilmemesi ve kamu zararından sorumluluk açısından harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisinin belirlenmesinde dikkatli olunmasını önemli hale getirmektedir.
Kaldırılan il özel idareleriyle ilgili özel bir düzenleme
bulunduğuna göre, Hukuk Muhakemeleri Kanununa göre
taraf ehliyetine sahip olan tüzel kişiyi, değinilen özel hüküm
çerçevesinde belirlemek gerekmektedir.
18
Aralık 2014 • Yıl: 15 • Sayı: 171
Download

Yeni Kurulan Büyükşehir/Av.A. İnan