────────────────────────────── www.ufomer.com ──────────────────────────────
Medeni
Usûl
Hukuku
Yazan : Doç. Dr. Murat ATALI
Özeti Hazırlayan : Ömer F. UZUN
www.ufomer.com
1
────────────────────────────── www.ufomer.com ──────────────────────────────
İlk 3 ünitenin özeti verilmiştir. Devamına sahip olmak için
sitemi ziyaret edin. "Adalet" sekmesindeki yazımı okuyun.
Nasıl sahip olacağınızı göreceksiniz.
I.ÜNİTE :
Medeni Usûl Hukuku'na Giriş
Özel Hukuk - Genel Hukuk
Bir menfaatin hukuk kuralıyla korunması durumunda, o menfaat ( hak )
durumuna yükselmektedir. Hakkın temelinde yer alan menfaatin kişisel
olması durumunda ( özel hukuk )'tan; buna karşılık söz konusu menfaatin
toplumsal olması durumunda ise ( genel hukuk )'tan söz edilir.
Uyuşmazlık
Bir hakkın varlığı hakkında taraflar arasında meydana gelen ve sulh olma
yoluyla veya
diğer barışçıl yollarla çözülmesi mümkün olmayan
anlaşmazlıklara uyuşmazlık denir.
Taraflar arasında meydana gelen
uyuşmazlığın sona erdirilmesi ve sosyal barışın yeniden sağlanabilmesi için iki
seçenek vardır. Bunlardan ilki müeyyideyi, ( bizzat ihkakı hak ) adı verilen
yöntemle kişinin kendisinin uygulaması, diğeri ise
güç kullanma yetkisini
elinde bulunduran devlete başvurmasıdır.
Bu yöntemlerden ilki zayıf olanın müeyyideyi uygulayamamasına ve sosyal
barışın daha da bozulmasına neden olacağından ikinci yol, yani devlete
başvurma yolu en adil ve güvenilir yoldur.1
1
Devletin bu rolü üstlenmesi sonucu, yasama, yürütme işlevi yanında yargı işlevi ortaya çıkmıştır.
Modern devletlerde bu işlev, bağımsız mahkemelere verilmiştir.
2
────────────────────────────── www.ufomer.com ──────────────────────────────
Yargı Kolları ve Yargılama Hukuku
Türk hukukunda yedi ( 7 ) farklı yargı kolunun bulunduğu kabul edilir. Bunlar,
Anayasa Yargısı, Adli Yargı, İdari Yargı, Askeri Yargı, Hesap Yargısı, Seçim
Yargısı ve Uyuşmazlık Yargısı'dır.
Yüksek Mahkemeler
Genellikle ilk derecede verilen nihai kararların hukuka uygun olup olmadığını
kontrol eden ve böylece yargı kolu açısından ülkede içtihat birliğinin
sağlanması görevini yerine getiren mahkemelere yüksek mahkeme denir.
Anayasamıza göre yüksek mahkemeler şunlardır:

Anayasa mahkemesi

Yargıtay



Danıştay
Askeri Yargıtay
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi

Uyuşmazlık Mahkemesi
Bölge Adliye Mahkemesi
Adli yargı kolunda, ilk derece mahkemeleri tarafından verilen, kesinleşmemiş
karar ve hükümlerin iptal edilmesi veya değiştirilmesi amacıyla yapılan
başvuruları inceleyen bir üst mahkemedir. İkinci derece mahkeme olup, ilk
derece mahkemelerinin verdikleri kararların hukuka uygun olup olmadığını
denetler.
Medeni Usul Hukukunun Konusu ve Amacı
Medeni usul hukukunun amacını, konusundan bağımsız düşünmek mümkün
değildir. Bu bağlamda medeni usul hukukunun amacı, mahkeme önüne gelen
dava ve taleplerin hukuka uygun yöntemlerle karara bağlanmasıdır.
Tasarruf Yetkisi
Hak sahibinin uyuşmazlık konusu olan hakkını talep edip etmeme, dava açıp
açmama, açtığı davaya devam edip etmeme,
karşı taraf ile uzlaşıp
uzlaşmama veya hakkından feragat edip etmeme konularında serbest
olmasıdır.
3
────────────────────────────── www.ufomer.com ──────────────────────────────
Medeni Usul Hukukunun Kaynakları



2011 tarihli Medeni Usul Hukuku
Anayasa'nın ilgili maddeleri
Türk Ticaret ve Türk Medeni Kanununun ilgili maddeleri,

Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin
Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanunu



Yargıtay Kanunu
Harçlar Kanunu ve Tebligat Kanunu
İş Mahkemeleri Kanunu
4
────────────────────────────── www.ufomer.com ──────────────────────────────
II.ÜNİTE :
Yargıda İnsan Kaynağı,
Mahkemelerin Bağımsızlığı ve
Tarafsızlığı
Yargılama Faaliyetinin Süjeleri
Yargılama faaliyetinin süjeleri, yargılama faaliyetini yürüten hakimler, zabıt
kâtipleri ve diğer yazı işleri görevlileridir. Medeni usul hukuku açısından
Cumhuriyet Savcılarının dava açma hakları olmadığından, Cumhuriyet
savcılarını bunlar arasında saymıyoruz.
1) Hakimler
Türk milleti adına yargı yetkisini kullanmak amacıyla kurulan mahkemelerde
görev yaparlar. Hakimler, hakimlik mesleği dışında başka bir işle
uğraşamazlar. Aslen ve sadece hakimlik görevini yapan hukukçulardan
oluşurlar.
Hakimler, devletin sahip olduğu egemenlik yetkisini, vicdani kanaatlerine
göre, gerektiğinde devlete karşı kullanırlar.
Adli ve İdari yargıda hâkimlik mesleğini düzenleyen temel kanun ( 2802 )
sayılı ( Hakimler ve Savcılar Kanunu )'dur. Bu kanuna göre mesleğe giriş için
önce adaylık dönemi gereklidir. Adaylığa kabul için aranan koşulları
taşıyanlar, katıldıkları yazılı ve sözlü sınavda başarılı olurlarsa ( hakim veya
savcı adayı ) statüsünü kazanırlar. Bu evrede meslek öncesi eğitime tabi
olurlar. Adaylık dönemi sonunda yapılan yazılı sınavda başarılı olanlar
( hakim ) statüsünü kazanırlar.
5
────────────────────────────── www.ufomer.com ──────────────────────────────
2) Zabıt Kâtibi
Yargı personeli arasında yer alan zabıt kâtipleri,
Adli Yargı Adalet
Komisyonu tarafından görevlendirilirler. Temel görevleri, görevlendirildikleri
mahkemelerde ve mahkeme dışında hakim huzuruyla yapılan bütün işlemlerde
hazır bulunmak, duruşmaları tutanağa geçirmektir.2
3) Yazı İşleri Görevlileri
Yargılama faaliyetiyle ilgili kayıt, dosya tutma, yazışma, arşivleme ve
benzeri birçok işi yerine getiren görevlilerdir. Bu personel Yazı İşleri
Müdürünün sorumluluğu altında çalışırlar.
MAHKEMELERİN BAĞIMSIZLIĞI
Mahkemelerin bağımsızlığını teknik anlamda hakimlerin bağımsızlığı olarak
algılamak gerekir. Neticede kararı verecek olan hakimin kendisidir.
Anayasada bu konu Mahkemelerin bağımsızlığı adı altında yer alsa da, ilk
cümlesi ( hakimler görevlerinde bağımsızdırlar ) şeklinde başlamaktadır.
Bağımsızlıkla hakimlerin, Anayasa, kanun ve hukuka uygun olarak vicdani
kanaatlerine göre hüküm vermesidir.
Anayasa'da mahkemelerin bağımsızlığından bahsederken,

"Hiçbir organın, makamın veya kişinin, yargı yetkisinin kullanılması

sırasında, mahkemelere veya hakimlere talimat veremeyeceğine";
"Görülmekte olan bir dava hakkında, Mecliste yargı yetkisinin
kullanılması
ile
ilgili
soru
sorulamayacağına,
açıklama


yapılamayacağına";
"Yasama ve yürütme organları ile idarenin, mahkeme kararlarına
uymak zorunda olduğuna";
"Hakimlerin kanunda belirtilen hiçbir görevden başka bir görev
alamayacağına" değinilmektedir.
Hakimlerin bağımsızlığından söz edebilmek için ayrıca, mesleğe kabul, tayin,
terfi ve denetim işlerinin de bağımsız organlar tarafından yerine getirilmiş
olması gerekir. Söz konusu bu görev Anayasa tarafından Hakimler ve
Savcılar Yüksek Kurulu'na ( HSYK ) verilmiştir.
2
Zabıt Katipleri bir anlamda hakim huzurunda yapılan bütün işlemlerin ( resmi tanığı )'dırlar.
6
────────────────────────────── www.ufomer.com ──────────────────────────────
HAKİMLİK TEMİNATI
Anayasamızda Mahkemelerin Bağımsızlığı'nı düzenleyen 138. maddeden
hemen sonra, 139 ve 140. maddelerde hakimlik ve savcılık teminatına ilişkin
bazı hususlara değinilmiştir.
Bu cümleden olarak;

hakimlerin ve savcıların azlolunamayacağı,

kendileri istemedikçe Anayasa'da belirtilen yaştan önce ( 65 yaş )

emekliye sevk edilemeyecekleri,
bir kadronun kaldırılmasıyla dahi olsa, aylık, ödenek ve diğer özlük

haklarından mahrum bırakılamayacakları,
mesleğe kabul, tayin, yer değiştirme gibi işlemlerin HSYK tarafından
yapılacağı, belirtilmiştir.
Hakimlerin görevleriyle ilgili durumları, görevlerini tarafsız şekilde yapıp
yapmadıkları, suç işleyip işlemedikleri, HYSK bünyesinde oluşturulan ( Teftiş
Kurulu ) tarafından yapılır.
HAKİMLERİN TARAFSIZLIĞI
Hakimler görevlerini yerine getirirken, taraflardan hiçbiri ile çıkar ilişkisi,
akrabalık, hasımlık gibi sebeplerle muhatap olmamalıdırlar. Bu durum onların
tarafsızlığını etkileyebilir.
Hakimin ( Davaya Bakmaktan ) Yasaklılığı
Hukuk Muhakemeleri Kanunu, bazı durumlarda hakimlerin tarafsız
kalamayacaklarını belirterek, bunların var olması durumunda davaya bakan
hakimin ( yasaklılık ) durumuyla karşılaşmasını kararlaştırmıştır. Hakim ile
taraflar arasındaki sıkı bağlar yasaklılık nedeni olarak kabul edilmiştir.
Aşağıda verilen durumlarda hakimler davadan yasaklıdır.

davanın kendisine ait olması veya doğrudan dava ile ilgili olması,


davanın eşi veya eski eşine ait olması
davanın kendi altsoyu veya eşinin altsoyuna ait olması



evlatlık bağı bulunan kişilerin davaları
üçüncü dereceye kadar kan veya kayın hısımlığı bulunması
nişanlısının davası

taraflardan birisine, vekil, vasi veya kayyım olması
7
────────────────────────────── www.ufomer.com ──────────────────────────────
Yasaklılık sebeplerinden herhangi birisinin olması durumunda, talep olmasa
dahi hakim re'sen çekilme kararı vermek zorundadır. Yasaklılık sebebi
olmasına rağmen, taraflar hakimin davaya devam etmesini isteseler dahi,
böyle bir istek kabul edilemez.
Hakimin Reddi
Hakim ile mahkemedeki taraflardan birisi arasında var olan ilişki, yasaklılık
derecesinde olmasa bile, hakimin tarafsızlığını bozacağından şüphe edilmesi
üzerine hakimin reddi istenebilir.
Şu hallerde hakimin reddi istenebilir:

hakim davanın taraflardan birine öğüt vermiş ya da yol göstermişse,

davada taraflardan birine veya üçüncü bir kişiye görüşünü açıklamışsa


davada tanık veya bilirkişi olarak dinlenmişse,
davanın, hakimin dördüncü dereceden dahi olsa yansoy hısımlarına ait
olması,

dava sırasında taraflardan biri ile hakim arasında husumet mevcut ise,
Hakimin reddi ile hakimin yasaklılığı arasında önemli bir fark vardır. Hakimin
yasaklılığı durumunda, hakimin kesin olarak tarafsızlığını koruyamayacağına
inanılmaktadır, oysa hakimin reddi durumunda bu durum kesin olmamakla
beraber bu konuda bir şüphe söz konusudur.
Ret Talebinin İleri Sürülmesi
Ret talebi hakim veya taraflardan birisi tarafından ileri sürülebilir. Bu talep
en geç birinci duruşmada ileri sürülmelidir. Hakimin bu durumunu bilen
taraflardan biri ilk duruşmada ret talebinde bulunmazsa, daha sonra bu
talepte bulunamaz.3
Ret talebi şekle bağlanmıştır. Bu bağlamda talep dilekçe ile yapılabilir.
Dilekçede talebin sebebi ve delilleri açıkça belirtilmelidir.
Ret talebi hakim tarafından geri çevrilebilir. Örneğin bu talep süresi içinde
yapılmamışsa, gösterilen deliller yeteri kadar inandırıcı değilse ve davayı
uzatmak gayesiyle yapıldığı anlaşılmışsa, hakim bu talebi geri çevirir.
3
Hakimin bu durumu yani taraflardan birisi ile olan ilişkisi duruma sırasında öğrenilmişse, duruşmayı
takip eden ilk duruşmada bu talep ileri sürülebilir.
8
────────────────────────────── www.ufomer.com ──────────────────────────────
Ret Talebinin İncelenmesi
Ret talebi reddi istenen hakim dışındaki bir mahkeme veya hakim tarafından
incelenir. Kural olarak talebin incelenmesine, reddi istenen hakim katılamaz.
Ret talebinin incelenmesi sırasında delillerin tam olarak ispatlanması
gerekmez. Şüphenin bulunması yeterlidir. Ret sebebinin muhtemel görülmesi
( yaklaşık ispat ) halinde ret talebi kabul edilir.
Ret talebinin kabulü halinde davaya bakan hakim davadan elini çeker başka
bir hakim davayı yürütür. Reddi halinde ise hakim kaldığı yerden davaya
devam eder.
9
────────────────────────────── www.ufomer.com ──────────────────────────────
III.ÜNİTE :
Mahkemelerin Görev ve Yetkisi
Uyuşmazlık özel hukuku ilgilendiriyorsa, çözüm için başvurulması gereken
mahkeme adli yargının medeni yargı kolu için öngörülmüş yargı makamlarıdır.
Medeni yargıdaki mahkemelerden bir kısmı ilk derece mahkemesi olarak,
diğer bir kısmı da ( kanun yolu ) mahkemesi olarak çalışır.
İlk derece mahkemeleri uyuşmazlık durumunda ilk önce kendilerine
başvurulmasını isterler, kanun yolu mahkemeleri ise, ilk derece
mahkemelerinin verdikleri kararlara yapılan itirazları incelerler.
Medeni yargıda yer alan ilk derece mahkemeleri
a) genel mahkemeler ve
b) Özel mahkemelerdir. Daha önce de gördüğümüz gibi genel mahkemeler
Sulh Hukuk ve Asliye Hukuk mahkemeleridir.
uzmanlık mahkemeleri
olarak da tanımlanabilir.
Özel mahkemeler ise,
( Kanun Yolu ) Mahkemeleri, ( istinaf ) incelemesinin yapıldığı Bölge Adliye
Mahkemeleri ile Yargıtay'dan4 oluşur.
4
Yargıtay yüksek mahkeme olup, yirmi üç ( 23 ) hukuk ve on be ( 15 ) ceza dairesinden oluşur.
10
────────────────────────────── www.ufomer.com ──────────────────────────────
Görev
Medeni usul hukukunda görev, medeni yargı koluna giren bir uyuşmazlığın
( yani davanın ) bu yargı kolunda bulunan ilk derece mahkemelerinden
hangisi tarafından görüleceğini ifade eder. Bir başka ifade ile, özel hukuktan
kaynaklanan bir davanın belli bir yerdeki genel mahkemeler tarafından mı
yoksa uzmanlık mahkemeleri tarafından mı görüleceğine karar verme
durumudur.
Yetki
Medeni yargıya dahil bir uyuşmazlığın neredeki ( hangi bölgedeki ) bir ilk
derece mahkemesinde çözüleceğini belirten bir terimdir.
Anayasamız, bir davaya hangi mahkemenin bakması gerektiğini açıklarken,
öncelikle o dava ile ilgili özel bir mahkemenin
bulunup bulunmadığına
bakılmasını istemektedir. Çünkü özel mahkemeler, genel mahkemelerden
daha önceliklidir.
GENEL MAHKEMELERİN GÖREVLERİ
Hatırlanacağı üzere Medeni Yargı'daki genel mahkemeler, Sulh ve Asliye
Hukuk mahkemeleridir. Bu mahkemelerin görevleri 5235 Sayılı Kanun ile
belirlenmiştir.
a) Sulh Hukuk Mahkemelerinin Görevleri

Kira ilişkisinden doğan alacak uyuşmazlıklarını çözmek,

taşınır veya taşınmaz malların paylaşımı, ortaklığın giderilmesine
ilişkin davalara bakmak

taşınır veya taşınmaz mallarda sadece ( zilyetliğe ) ilişkin davaları
çözmek

çekişmesiz yargı işlerindeki davalara bakmak.5
b) Asliye Hukuk Mahkemesinin Görevleri
Bu mahkemeler, Sulh Hukuk Mahkemelerinin görevleri dışında kalan ve
kanunun özel mahkemelere bırakmadığı davalara bakarlar. Sulh hukuk
mahkemelerini ilgilendiren bir dava kanunla açıkça Sulh Hukuk Mahkemesi
tarafından görülür denmemişse, bu davaya asliye hukuk mahkemesi de
bakabilir.
5
Çekişmesiz yargıda genel görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemesidir.
11
────────────────────────────── www.ufomer.com ──────────────────────────────
c) Özel Mahkemelerin Görevleri
Özel mahkemeler, uzmanlık mahkemeleridir. Bir kanunla kurulurlar ve
görevleri bu kanunla açıkça belirlenir. Özel mahkemelerin görevi genel
mahkemelerden önce gelir. Bu mahkemelerin kurulmadığı yerlerde, bu
mahkemelerin görev alanına giren işlere genel mahkemeler bakar.
Özel Mahkemeler şunlardır :
1) Aile Mahkemesi
Aile hukukundan doğan dava ve işlere bakarlar. Adalet Bakanlığı tarafından
HSYK'nın olumlu görüşü alınarak, her ilde ve merkez nüfusu yüz bin
( 100.000) ve üzerinde olan ilçelerde kurulur.
2) Asliye Ticaret Mahkemesi
Ticari davalara ve ticari nitelikteki çekişmelere bakan mahkemedir. Asliye
ticaret mahkemesinin bulunmadığı yerlerde, bu mahkemenin görevini Asliye
Hukuk Mahkemesi yerine getirir. Ama bulunuyorsa dava önceliği Asliye
Ticaret mahkemesindedir.
3) Fikri ve Sinai Haklar Hukuk Mahkemesi
Bu mahkemeler, endüstriyel tasarımlarla, coğrafi işaretlerin korunmasıyla,
patent haklarıyla ve marka haklarının korunmasıyla ilgili davalara bakarlar.
4) İcra Mahkemesi
Bu mahkemelerin temel görevi, icra ve iflas dairelerinin işlemlerine karşı
yapılan şikayet ve itirazları inceleyip karara bağlamaktır.
5) İş Mahkemesi
İş kanununa göre işçi sayılar kimseler ile, işverenler arasındaki iş
akitlerinden doğan hukuk uyuşmazlıklarına bakmakla görevlidir.
6) Kadastro Mahkemesi
Kadastro Kanununun uygulanması ile ilgili uyuşmazlıklara bakar.
12
────────────────────────────── www.ufomer.com ──────────────────────────────
7) Tüketici Mahkemesi
Tüketicinin Korunması Kanununun uygulanmasından doğan dava ve işlere
bakar. Tüketici mahkemelerinde açılacak davalar her türlü resim ve harçtan
muaf tutulmuştur.
Belli bir parasal limitin altındaki uyuşmazlıklar,
mahkemeden önce ( Tüketici sorunları hakem heyeti )'ne götürülür. Bu
durum bir zorunluluktur ve hakem heyetinin kararı tarafları bağlar.
Görevsizlik Kararı
Mahkemenin, gerek taraflardan birisinin itirazını dikkate alarak ve gerekse
resen yapacağı bir inceleme ile görevsiz olduğu kanaatine varması sonucunda
verdiği nihai bir karardır. Mahkeme bu karar ile dosyadan elini çekmektedir.
Görevsizlik kararı kanun yolu ( istinaf )'na götürülebilir. Bu durumda
mahkeme görevsizlik kararını doğru bulursa, karar kesinleşmiş olur. Yanlış
bulursa mahkemeye davaya devam etmesini söyler.
Görevsizlik kararından sonra, görevli mahkeme davaya kaldığı yerden devam
eder. Bu sırada yeniden mahkeme harcı alınmaz. Mahkeme giderleri, önceden
verilmiş olan gider avanslarından karşılanır.
Medeni Yargıda Yetki Kavramı
Yukarıda belirttiğimiz gibi, ( yetki ) kavramı, uyuşmazlığın neredeki, hangi
çevredeki görevli ilk derece mahkemesinde çözüleceğini ifade eder.
Mahkemelerin yargı çevreleri, kuruldukları coğrafi alandır. Bu coğrafi alana
( yargı çevresi ) adı verilir. Bu bağlamda mahkemelerin yargı çevreleri,
bulundukları illerin ve bunlara bağlı olan ilçelerin idari sınırlarıdır.
Bir uyuşmazlıkta yetkili mahkeme davanın açıldığı tarihte, davalının yerleşim
yerinin bulunduğu mahkemedir.
Genel Yetki Kuralı
Davalının yerleşim yerinin bulunduğu yer hangi mahkemenin yargı çevresi
içerisinde ise, söz konusu kişiye açılacak bütün davalarda genel yetkili
mahkeme, o yerleşim yeri mahkemesidir. Buna genel yetki kuralı denir.
Yerleşim yeri gerçek kişiler için ( sürekli kalmak niyetiyle oturdukları yer),
tüzel kişiler için ise ( işlerinin yönetildiği yer)'dir.
13
────────────────────────────── www.ufomer.com ──────────────────────────────
Kişiye karşı açılacak bütün davaların, o kişinin yerleşim yerindeki mahkeme
olacağı kesin değildir. Nitekim davalıların birden fazla olduğu durumlarda
mahkeme, bunlardan herhangi birisinin yerleşim yerinde açılır. Diğerleri de
bu mahkemede yargılanır.6
Boşanma ve ayrılık davalarında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim
yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları
mahkemedir.
Özel Yetki Kuralları
Uyuşmazlığın daha kolay çözülmesini sağlamak için, bazen davaların genel
yetkili mahkeme yerine başka bir yer mahkemesinde çözülmesi gerekebilir.
Bu gibi haller için kanun koyucu ( özel yetki kurallarını ) koymuştur. Bu yetki
kuralı görevli mahkemeyi belirlerken değişik ölçütlerden yararlanmıştır.
Örneğin, haksız fiilin gerçekleştiği yer, borcun ifa edilmesi gereken yer,
dava konusu taşınmazın bulunduğu yer sık karşılaşılan ölçütlerdir.
Aşağıda sadece belli başlı özel yetki kurallarına değinilecektir.
1) Geçici Olarak Oturulan Yer Mahkemesi
Memur, işçi, öğrenci, asker gibi bir yerde geçici olarak oturan kişilere karşı
açılacak taşınır davaları uzun süre devam edecekse, yetkili mahkeme adı
geçen bu kişilerin bulundukları yerdeki mahkemedir.
2) Sözleşmenin İfa Olunacağı Yer Mahkemesi
Sözleşmelerden kaynaklanan davalarda genel yetkili mahkeme yanında ilave
bir mahkeme daha öngörülmüştür. Bu mahkeme sözleşmenin ifa edileceği yer
mahkemesidir. Burada sözü edilen sözleşmeler, ( borçlar hukukundan ) doğan
sözleşmelerdir.
6
Türkiye'de yerleşim yeri bulunmayanlar için genel yetkili mahkeme, davalının Türkiye'de mutat
meskeninin bulunduğu yer mahkemesidir.
14
────────────────────────────── www.ufomer.com ──────────────────────────────
3) Mirastan Doğan Davalarda Yetkili Mahkeme
Terekenin paylaşılması, ölüme bağlı tasarrufların7 iptali ile ilgili tüm davalar
ölen kimsenin son yerlerin yerindeki mahkemede açılır. Yeni mirasçılık
belgesinin verilmesi ile ilgili taleplerin söz konusu olduğu davalar,
mirasçıların her birinin oturduğu yer mahkemelerinde açılabilir.
4) Taşınmazın Aynından Doğan Davalarda Yetkili Mahkeme
Bu tür davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi ( kesin ) yetkilidir.
( İrtifak ) 8 haklarına ilişkin davalar da, üzerinde irtifak hakkı kurulan
taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir. Bu taşınmazlar birden fazla ise ve
her biri ayrı bir yerde ise, bu durumda birisinin bulunduğu yerdeki mahkeme
yetkilidir.
5) Karşı Davada Yetkili Mahkeme
Asıl davaya bakan mahkeme, karşı davaya da bakmaya yetkilidir.
6) Şubeler ve Tüzel Kişilerle İlgili Davalarda Yetkili Mahkeme
Şubelerin işlemlerinden doğan davalar, o şubenin bulunduğu yerde de
açılabilir. Şubenin tüzel kişiliği olmadığında, dava
şubenin bağlı olduğu
( tüzel kişiliğe ) açılır.
7) Sigorta Sözleşmesinden Doğan Davalarda Yetkili Mahkeme
Deniz sigortaları ayrık tutularak bu konuda bir özel yetki kuralı getirilmiştir.
Buna göre zarar sigortalarından kaynaklanan davalar, taşınmazın bulunduğu
yerdeki mahkemelerde görülürken; söz konusu bir taşınır ise rizikonun
gerçekleştiği yer mahkemesi yetkilidir.
8) Haksız Fiilden9 Doğan Davalarda Yetkili Mahkeme
Bu tür fiillerden doğan uyuşmazlıklarda yetkili mahkeme, haksız fiilin
meydana geldiği ya da zararın ortaya çıktığı yerleşim yeri mahkemesidir.
7
Mirasbırakan tarafından yapılmış olan ve tasarrufu yapan kişinin ölümünden sonra sonuç doğuracak
olan işlemdir. Vasiyetname düzenlenmesi veya miras sözleşmesi yapılması gibi.
8
İrtifak hakkı, bir eşya üzerinde hak sahibine o eşyadan yararlanma yetkisi sağlayan bir ayni haktır.
9
Bir kişinin hukuka aykırı ve kusurlu bir eylemiyle, başkasının şahsına veya malına zarar vermesi
durumudur.
15
────────────────────────────── www.ufomer.com ──────────────────────────────
Yetki Sözleşmesi
Yukarıda bahsedilen sekiz özel yetki kuralı kanun koyucu tarafından
belirlenmiştir. Bununla birlikte kanun koyucu tacirler ve tüzel kişiler
arasındaki uyuşmazlıklarda, tacirlere ve tüzel kişilere yetkili mahkemeyi
ortaklaşa belirleme hakkını da vermiştir.
Tarafların yapacakları ( yetki sözleşmesinin ) geçerli olabilmesi için,
öncelikle yazılı olarak yapılması ve sözleşmede yetkili mahkemenin açıkça
belirtilmiş olması gerekir. Bu sözleşme şekle tabi değildir, adi şekilde de
yapılabilir.
Davanın Yetkisiz Mahkemede Açılması
Davanın taraflar tarafından belirlenen yetki sözleşmesi ile kararlaştırılan
mahkeme ve özel yetki kurallarıyla belirtilen mahkeme dışında, başka bir
mahkemede ( yetkisiz mahkemede ) açılması durumunda, hakim bu durumu
resen gözetir ve ( yetkisizlik kararı ) verir.
Davanın tarafları da süreye tabi olmaksızın yetkisizlik kararını isteyebilirler.
Yetkisizlik Kararı
Davanın yetkisiz bir mahkemede açılması durumunda, kesin yetki hallerinde
hakim resen karar verirken; kesin olmayan yetki hallerinde ise taraflardan
birisinin itirazı üzerine yetkisizlik kararı verilir. Yetkisizlik kararı kanun
yoluna ( temyiz ) götürülebilir. Mahkeme bu kararı doğru bulursa, yetkisizlik
kararı kesinleşir, yanlış bulursa mahkemeye kaldığı yerden mahkemeye
devam etmesi bildirilir.10
10
Yetkisizlik kararı iki şekilde kesinleşir, birincisi temyize götürülür ve mahkeme bunu kabul eder
kesinleşmiş olur, ikincisinde ise temyiz süresi geçirilir, bu süre içinde itiraz edilmezse karar kesinleşir.
16
────────────────────────────── www.ufomer.com ──────────────────────────────
17
Download

Yazan : Doç. Dr. Murat ATALI Özeti Hazırlayan : Ömer F