Depresyon ve Dinamik
Hipnoterapi
Uygulamaları
Uzm.Dr.Betul sezgin
Psikoterapi Enstitüsü, Hipnoz derneği
Bayramoğlu/kocaeli
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
DEPRESYON NEDĠR
• Depresif bozukluklar, yetiĢkinlikte görülen
psikiyatrik bozukluklar arasında en yaygın görülen
bozukluktur.
• En tipik belirtisi, günlük etkinlikleri ilgi ve istekle
yapma ve yaĢamdan zevk almanın yerini üzüntü,
keder, mutsuzluk, isteksizlik, karamsarlık, umutsuzluk
ve suçluluk gibi duyguların almasıdır.
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Epidemiyoloji
• Depresif bozuklukların yaĢam boyu yaygınlığı %20.8
• Distimik bozukluklar MDB’dan daha az görülüyor.
YaĢam boyu yaygınlığı %2.5-6 arasında değiĢiyor.
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
• Halsizlik/bitkinlik, iĢtahsızlık, zayıflama, çarpıntı,
nefes darlığı gibi somatik yakınmalar ile hekime
baĢvururlar.
• Hatta hastaların bu duygularından pek söz
etmedikleri ve bazen de inkar ettikleri görülebilir
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Belirtiler
• Klinik açıdan bakıldığında depresif hastalığın en tipik
özellikleri
• Depresif duygudurum
• Suçluluk duygusu
• Ġntihar düĢünceleridir.
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Depresif duygudurum
•
•
•
•
•
•
•
KiĢinin kendisini boĢlukta hissetmesi,
Ağlamaklı olması,
Duygulanımda sığlaĢma
Her Ģeyin kötü tarafını görme,
Değersizlik
Anlamsızlık
Çaba harcamanın anlamsız gelmesi.
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Somatik belirtiler
• 1.Enerji yitimi
• 2. Ağrılar
• 3.Gastrointestinal belirtiler
• 4.Anksiyetenin otonom belirtileri
• 5.Zayıflama- Kilo artıĢı
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Organik nedenlerin ayırıcı tanısı nasıl
yapılabilir ?
• Ayrıntılı tıbbi öykü alarak
• Tam fizik ve nörolojik muayene yapılarak
• Rutin kan ve idrar tetkikleri yapılarak
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Ayırıcı tanı
 ġizofreni
 Duygudurum bozukluğu
 Antipsikotik kullanan hastalar
 Yas
 Ġlaç kullanımı
 Madde kullanımı
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Hastanın ele alınması
1)
2)
3)
4)
5)
6)
7)
8)
9)
Allta yatan organik bir neden bulunup bulunmaması
EĢlik eden baĢka bir psikiyatrik hastalığın varlığı
Yineleyen bir epizod olup olmadığı
Bipolar bozukluğun depresif epizod olup olmadığı
Kendisinde ya da ailesinde antidepresan ilaç kullanım öyküsü
intihar riski
Hastalığın ortaya çıkmasında ya da sürmesinde rolü olan bir
psikososyal stresin varlığı
hastanın destek sistemi
hastanın ekonomik gücü
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
• Depresyonun akut döneminde daha çok destekleyici
psikoterapötik giriĢimlerde bulunurken, depresyon
ilerledikçe depresyonun ortaya çıkmasında rolü
olduğu düĢünülen kiĢilik özellikleri ve psikososyal
etmenler üzerinde durulmalıdır.
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
DEPRESYON VE
HĠPNOTERAPĠ
Betul Sezgin
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
DĠNAMĠK MODEL
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
1) SALDIRGANLIĞIN ĠÇE
YÖNELMESĠ MODELĠ:
• Depresyonda oluĢan ambivalan duygulanımın
sevilen ve içe alınmıĢ bir nesneye yönelen, saldırgan
itkiler nedeniyle geliĢtiği düĢüncesi
• Ġçe yönelen öfkenin amacı bağımlılık ve sevgi
ihtiyacını hüsrana uğratan sevgi nesnesini
cezalandırmaktır.
Freud ve Karl Abraham
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
• ĠçselleĢtirilmiĢ olan nesne, hastanın öldürücü itkilerinin hedefi
haline gelmektedir.
• Engelleyici(frustrating) bir ebeveyn olduğu kabul edilen bu
nesneye karĢı geliĢtirilen zıt duygular depresyonda olan
hastalarda psiĢik hareketlerin merkezi bir öğesidir.
• Sevilen nesneye (ebeveyn) yönelen bu saldırganlığa suçluluk
duyguları da eĢlik etmektedir.
• Zıt duygular, suçluluk ve içe yönelmiĢ öfke çok aĢırı olduğu
durumlarda öz kıyım davranıĢıyla sonuçlanabilmektedir.
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
2)Kendilik değerinin (self esteem)
kaybı ve depresyon
• Egonun kendilik değerindeki çökme ile ilgili olarak
depresyonun yeniden formüle edilmesi 1950 li yıllara
tekabül eder.
• Depresyonun kaynağının egonun ulaĢılamaz amaç ve
ideallerden vazgeçememesi olduğu iddia edilmektedir.
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
• Ġnsan büyürken güçsüzlük hissi (eziklik) ile büyür.
• Bu eziklik hissini yaĢamamak için sürekli savunmada
yaĢar
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
3) NESNE KAYBI VE
DEPRESYON (ANAKLĠTĠK)
• Nesne kaybı ifadesiyle anlatılmak istenen, bağlanılmıĢ
önemli nesnelerle yaĢanan örseleyici ayrılıklardır.
.
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
anaklitik depresyon
• Spits ve arkadaĢlarının araĢtırmalarından sonra ortaya çıkmıĢ bir
depresyon türüdür.
• Bu çalıĢmanın baĢlığı “ Çocukların Sağlıklı Büyümesinin Önündeki
”engellerdir.
• Bu çalıĢma birinci dünya savaĢı ve ardından gelen ikinci dünya
savaĢı sonrasında yetimhanelerde kalan çocuklar üzerinde yapıldı.
• Bu çalıĢmada çocukların yiyecek barınma gibi temel ihtiyaçları
karĢılansa da çocukların sağlıklı geliĢemedikleri, hatta bazılarının
öldüğü gözlemlendi.
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
• Bunun sebebi de uyarılma eksikliği, duygusal beslenme eksikliği,
destek eksikliği ve ilgi eksikliğiydi.
• Karakter özellikleri açısından baktığımızda anaklitik
depresyonda içsel bir boĢluk duygusundan bahsedebiliriz.
• Burada erken dönemde sosyal beslenme, destek ve
uyarılmanın kaybı vardır . Bu ihtiyaçlara bir özlem söz
konusudur .
• KiĢide boĢluk hissi vardır.
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
• John Bowlby , çocuğun geliĢimi sırasında anne ya da
bakım verenle kurduğu bağlar üzerine geniĢ kapsamlı
klinik çalıĢmalar yürütmüĢtür.
• Bu bağların yaĢamın ileriki yıllarında baĢka sevgi
nesneleriyle kurulacak bağların öncülü olduğu kabul
edilmektedir
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
• Bowlby, erken dönemde yaĢanan yoksunluğa bağlı
olarak çocuklukta geliĢen duyarlılaĢmanın , eriĢkin
yaĢamdaki psikopatolojik durumlar için genel bir
karakteristik yatkınlık yarattığını kabul etmiĢtir.
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
• Nesne Kaybı Teorisi iki basamaklı bir varsayım olarak
formüle edilmiĢtir:
• 1) Erken dönemde sevgi bağlarının kopması
sonucunda geliĢen depresyona davranıĢsal yatkınlık
• 2) EriĢkinlikte yaĢanan kayıpların, çocukluktaki
örseleyici kaybı yeniden canlandırarak depresif
dönemleri hareketlendirmesi
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
4)ÖğrenilmiĢ çaresizlik modeli
NĠHĠLĠSTĠK DEPRESYON
• Bu modele göre depresif duruĢ, kiĢinin istemediği bir
takım olayları sonlandırmayı baĢaramadığı geçmiĢ
yaĢantılardan öğrenilmiĢtir.
• Model köpeklerde yapılan deneylere dayanmaktadır.
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
• Martin Seligman öğrenilmiĢ çaresizliği geçmiĢte
yaĢanan kontrol edilemeyen çaresizlik dönemlerinin
birikimi sonucu oluĢan bir özellik, (istenmeyen
durumlardan kurtulmak için kiĢisel olarak eyleme
geçmenin yararsız olacağı inancı) olarak önermiĢtir.
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
ÖğrenilmiĢ çaresizlik
• Seligman’ın öğrenilmiĢ çaresizlik modeli Bu kendiliğin
canlılığını yitirmesi gibidir.
• DıĢarıdaki olası durumları güvenilir ve düzenli bir
Ģekilde kontrol edilebileceklerine dair bir algı
geliĢmemiĢtir.
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
• Güç ve kontrol hissini yaĢamak açısından kiĢi bir
Ģekilde ciddi hasar görmüĢtür.
• Bunlar genellikle çocukluğun erken dönemlerinde
yaĢanan zorlanmıĢ pasiflik yada tutarsız davranıĢlara
maruz kalma gibi durumlarla iliĢkilidir.
• KiĢi ben Ģunu yaparsam arkasından Ģu gelir gibi içsel
bir tutarlılık geliĢtiremez .
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
KĠġĠLĠK FAKTÖRLERĠ
• Bir kiĢiyi depresyona yatkın yapan tek bir kiĢilik tipi
yoktur.
• Tüm insanlar kiĢilik örüntüleri ne olursa olsun uygun
koĢullar altında deprese olabilir.
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Kendiliğin yeniden yapılandırılması
•
•
•
•
Varsayımlar :
1) KiĢiliğin geliĢimi epigenetiktir.
2) Kendiliğin yapısını kiĢinin deneyimleri belirler.
3) GeliĢim birden fazla çizgiden oluĢur.
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
• Nesne kalıcılığı
a) Temsili nesne kalıcılığı
b)Çağrımsal nesne kalıcılığı
Nesne Sürliliği
a)Temsili nesne sürekliliği
b)Çağrımsal nesne süreliği
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
• Yani nesne kalıcılığının yapısal olarak önemi ve sonucu
kendiliğin sınırlarının geliĢmesidir.
•
•
•
•
•
Ġç ve dıĢ dünya arasındaki sınırlar,
Kendisi ile öteki arasındaki sınırlar
Gerçek olan ile gerçek olmayan arasındaki sınırlar
Anksiyete ile öfke arasındaki sınırlar,
Mutluluk ile mutsuzluk arasındaki sınırlar vs.
.
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
• KarĢımızda sınır konusunda sıkıntı yaĢayan hastalar olduğunda:
•
•
•
•
Sınırların ayrımlaĢtırılması olabilir
Sınırların kararlı hale getirilmesi olabilir,
Sınırların esnekliği
Geçirgenliği olabilir
• Sınır geliĢiminin dört ana unsurudur. Bu gibi durumlarda
biliriz ki; nesne kalıcılığı ve sürekliliğinin geliĢiminde bir sorun
var.
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
AKIġ ġEMASI
• Yapısal duraklama açısından değerlendirme
• KiĢide biyolojik yatkınlık ve benzeri Ģeyler var mı?
• Travma kayıp, tutarsızlıklar gibi psikojenetik faktörler
ön planda mı ?
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Yapısal duraklama açısından
değerlendirme
• Kendilik algısında sorun var mı?
• KiĢiler arası iliĢki kurmada sorun var m?
• GeliĢimsel çizgide sorun var mı?
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Ego kapasiteleri nasıl?
• Gerçeklik testi
• Hasar görmüĢ iç görü ve muhakeme
• Engellenme intolerensı
• Zayıf dürtükontrol bozukluğu
• Zevk egosuna yatkınlık
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
•
•
•
•
•
•
•
Primitif savunmaların olması
Bölme
Ġnkar
Eyleme vurumlar
ĠdealleĢetirme yansıtma yansıtmalı özdeĢim
Süper ego boĢlukları
Yansıtmalı özdeĢim
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Kendilik aktivasyonu sonrasında terk
depresyonu bileĢenleri
•
•
•
•
•
•
Ümitsizlik-Çaresizlik
Panik duygusu
Ölümcül depresyon
Cinaiöfke
BoĢluk
Suçluluk duygusu
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
•
•
•
•
GeliĢimsel çizgide sorun yoksa:
BiliĢsel iĢleyiĢ
Duygulanım düzenlemesi
Dürtü kontrolü gibi genel noktalara yayılan
baĢarısızlıklar ile çalıĢılır
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
• Odamıza gelen hastaya baktığımızda; geliĢimsel
duraklamalardan ortaya çıkan semptomlara göre
yapısal olgunlaĢma ile ilgili değerlendirmeyi yaptıktan
sonra yarım kalmıĢ geliĢimi bitirmesine nasıl yardımcı
olabiliriz. ?
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
AMAÇLAR
• DuraklamıĢ geliĢimsel süreci tamamlamayı odak noktasına almak
• GeliĢimsel görevleri bitirmesine yardım etmek
• Kendilik hissinin artan bir Ģekilde geliĢmesi
•
KiĢinin bütünleĢmesi hissini sağlaması
•
Borderline ve Ģizotipal hastalarla nesne kalıcılığı
• Borderline hastalarla nesne sürekliliğinin sağlanması konularında
çalıĢılmasına yardımcı olur.
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
AMAÇ:
• Çocuklar dünyayı keĢfetmek isterler ve kendi içlerinden gelen
duygusal bilgilere göre yaĢarlar.
• Bütün bu deneyimleri toplarlar, içlerine alırlar.
• Ardından, önce ayrıĢmıĢ sonra, bütünleĢmiĢ Ģekilde örgütlerler.
• Dolayısı ile bizimde yaptığımız Ģey buna benzer bir Ģeydir.
• Amacımız tekrar, tekrar bunu mümkün olduğunca yeniden
yaĢatabilmek.
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Yapısal patoloji ile çalıĢırken dört
adım var :
• 1) Tanısal formulasyon yaparak geliĢimsel
duraklamanın hangi aĢamada gerçekleĢtiğini
belirlemektir.
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
•
•
•
•
•
Nasıl düĢünüyor
DüĢüncelerinin içeriği
Duygulanımlarını nasıl yönetiyor
KiĢiler arası iliĢkilerinin niteliği nedir
Kendilik temsillerinin niteliği nedir.
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
•
•
•
•
Duygularını nasıl yaĢıyor?
Duygularını nasıl ifade ediyor?
Eyleme vurumlarlamı?
Sembolik dili kullanabiiyor mu?
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
• Yani nevrotik yelpazede mi, borderline yelpazede mi,
Ģizotipal yelpazede mi yoksa psikotik yelpazede mi.
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
2 Ġçsel tasarımının oluĢturulması
• AnlaĢıldığını , kabullenildiğini, onaylandığını ve
kendini hissetmesi için olanak sağlamak
• Kendi hayalinde kendini canlandırması
• Haylinde kasma ve gevĢeme denetimleri yaĢatarak
kendi kontrolunu hissetmesini sağlamak
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
• metaforik ve sembolikler üzerinden kendilik
tasarımları üzerinde çalıĢılabilir.
• Ev,dağ, orman, çayır, su
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Sensorimotor alanla çalıĢmak
• Kasları kasmak gevĢetmek
• Bu metaforun kullanımı ve kiĢinin içsel dünyasında
çağrıĢımsal olarak içsel tasarımlar kavramını uyandırır.
• Bebeklerin geliĢimsel olarak bu yetileri edinmek için
geçtikleri sürece benzer Ģekilde bir süreci yaĢatmak
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
• Kolunu sıkmak istediğinde sıkabilmen, rahatlamasını
istediğinde rahatlatabilmeni fark ediyorsun, sen istediğinde
kapıları açabilirsin, kapıları kapatabilirsin,sen istediğinde
pencereleri açabilirsin ve yine sen isteğinde kapatabilirsin bu
senin seçimin, bu senin kontrolünde, bu senin kolun, bu
senin gücün, bu senin katılığın, bu senin rahatlığın, bu senin
parçan
• Aynı Ģekilde bu deneyim sana kolunu yanında sallandırdığın
her an bir Ģeyleri sıkabileceğine dair içinde güç olduğunu
hatırlatan bir Ģeydir. Yahut yeterince güvende hissettiğinde
onu rahatlatabileceğin bir gücün de var.’’
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
3)SEMBOLĠZASYON
• YaĢantılanan deneyimlere sembolizasyonla bir anlam
vermektir .
• Neler oluyor ?
• Neler hissediyorsun?
• Bu senin için ne demek, ne anlam ifade ediyor
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
• Hipnoprojektif yöntemler, rüyalar,duyguları
konuĢmak.
• Yapacağınız Ģey bunun hasta için taĢıdığı anlamları
irdelemek ve ortaya çıkarmaktır.
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
• KonuĢarak
• Yazarak
• Anlatarak
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
• Kendiliğin kalıcılığı, kendiliğin bütünlüğü ve kendiliğin
sürekliliği hislerinin geliĢtirilmesi gerekiyor.
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
4) GeliĢimsel olarak saplandığı
yaĢantılara, içsel tasımlara eriĢmek
• YaĢ geriletmesi
• YaĢ ilerletmesi
• YönlendirilmiĢ fantaziler
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
• Kendilerini kabullenme ve kendilik kapasitelerini
sahiplenmelerini sağlıyoruz
• Kontrol ve güç sahibi olduklarına dair bir his
geliĢtirmelerine yardımcı olmak.
• Güvenlik hislerini geliĢtirmek
• Kendilerini tam ve bütünleĢmiĢ hissetmelrini
sağlamak
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
•
•
•
•
•
BilinçdıĢı düzeyde
Bilinçli zihinde
Bedensel düzeyinde
Zihinsel tasarımlar olarak
Duygulanım düzeyinde
• Anıların ve mevcut kiĢiler arası iliĢkilerin yeniden
yapılanması bağlamında iĢlemlenir.
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
• Burada danıĢanın içselleĢtirildiği ortam,
destekleyici iyi niyetli ve kabul edici büyümeyi
teĢvik edici bir ortamdır, bence psiĢik yapıyı
değiĢtiren de budur.
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
• Bizim amacımız, olgunlaĢma için gereken içselleĢme
sürecinin tamamlanmasını ve hayatına devam
etmesini sağlamaktır.
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
DUYGULARIN
DÜZENLENMESĠ
• Nevrotik öncesi hastaların sorunu genelde eyleme
vurum ve dürtüselliği kontrol edememedir.
• Yada disosiyotif yönelimleri kontrol etme veya
kendine zarar verme durumlarını kontrol etmek
gerekir.
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
• Duygulanımımız canlılığımızın yaratıcılığımızın
kaynağıdır.
• Fakat nevrotik öncesi hastalarda duygulanımlar,
sıkıntı yaratacak düzeyde olabilir.
• Çünkü duygulanımları nötrleĢtirilmemiĢtir
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
• Duygular yoğunlaĢtığında korkarlar, boğulurlar buda
pek çok semptomun oluĢmasının öncülüdür.Peki
duygulanımı nötrleĢmemiĢ halden nötrleĢmiĢ hale
nasıl geçiriyoruz.
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
• NötrleĢtirilmiĢmemiĢ duygunun tam karĢıtı ise
kontrol edilmiĢ yoğun olamayan duygulanımdır,
• ikincil süreç düĢünce sisteminden geçmiĢtir, ilkel yada
arkaik değildir.
• Kendiliği tehdit etmez canlandırır ve egoya uyumlu
olarak deneyimlenir, kendiliğin parçası olarak
deneyimlenir.
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
•
•
•
•
•
Hartmann’ın önerdiği duyguların nörtleĢtirilmesi:
1) Kapsamak yani konteynır olma
2)Modülasyon (ayarlama),
3)Simgeleme sembolizasyon,
4) Entegrasyon bütünleĢtirmedir
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
• Ġkimizin bir arada olması, ikimizin birlikte bir Ģey
yapıyor olması düĢüncesi hastanın güvende
hissetmesini sağlar.
• Hastanın kendini güvende hissetmediğinde bile
desteklendiğini, hissetmesi önemlidir. Ġttifakı
sağlamak, öncelikle çalıĢmayı derinleĢtirmeye
yöneliktir.
• Bu nedenle çalıĢmadan önce ve sonra da birliktelik
hissi canlandırılır.
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
KAYNAKÇA
1) Algül A.AteĢ MA, Semiz B.Depresyon Etiyolojisinde ÇağdaĢ
Modeller.Turkiye Klinikleri J Int Med Sci 2007;3(47):6-11
2) Masterson günleri III; Ayrıcı tanı ve terapi teknikleri,18-19 Aralık
2009.Psikoterpi Enstitüsü Eğitim Yayınları:37
3) Fromm E, Brown DP. Hipnoterapi ve hipnoanaliz. Psikoterpi
Enstitüsü Eğitim Yayınları: 199
4) Baker A. 14.dünya hipnoz kongresi 2007. Sandiego/ABD
5) Lynn SJ &Kırshch I. Klinik hipnozun esasları. Kanıta dayalı bir
yaklaşım.Psikoterapi enstitüsü Eğitim Yayınları 66
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Download

Betül Sezgin Depresyon ve Dinamik Psikoterapi