Türk Kardiyol Dern Kardiyovasküler Hemşirelik Dergisi - Turk Soc Cardiol Turkish Journal of Cardiovascular Nursing 2014; 5(7):12-21
DERLEME
REVIEW
Klinik Araştırmalarda Hemşirenin Rolü ve Önemi
Nurse's Role and Importance of Clinical Trials
Sevda EFİL1, Nuray ENÇ2
1
Çanakkale 18 Mart Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu, İç Hastalıkları Hemşireliği, Çanakkale
2
İstanbul Üniversitesi Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi, İç Hastalıkları Hemşireliği Anabilim
Dalı, İstanbul
Dünyada ve ülkemizde değişmekte olan
The burden caused by the health problems
sosyoekonomik özellikler ve farklılaşan yaşam
such as cardovascular diseases, cancer, obesity and
tarzları paralelinde kardiyovasküler hastalıklar,
diabetes has been considerably increasing in paralel
diyabet, obezite, bazı kanserler
gibi sağlık
with the changing life styles and increasingly
sorunlarının
yük
hızla
differentiating socioeconomic patterns in our
Kronik hastalıkların artması ile
country and around the world. With the rise in
birlikte hastalıkların tedavisine ve hastaların yaşam
chronic diseases, the treatment of diseases and
kalitesini arttırmaya yönelik klinik çalışmalara hız
clinical studies with regard to increasing life quality
verilmiş,
of patients have gained momentum and a notable
artmaktadır.
meydana
getirdiği
ulusal ve uluslar arası düzeyde klinik
çalışmalarda
artış
increase in national and international clinical
yaklaşımı
studies hasn’t gone unnoticed. These studies which
gerektiren bu çalışmalarda ekibin bir üyesi olarak
require an multidisciplinary team approach include
hemşire eğitim düzeyi, bilgi, beceri, klinik deneyim
the roles and responsibilities a nurse undertake as a
gibi özelliklerine bakılarak; üstlendiği rol ve
member of the team in terms of her/his level of
sorumluluklarla çalışmalarda yer almaktadır. Bu
education, knowledge, skill and clinical experience.
çalışmada; klinik araştırmalarda hemşirenin önemi
In this study the significance and role of the nurse
ve rolü anlatılmaktadır.
in clinical trials are discussed.
görülmüştür.
dikkatlerden
kaçmayan bir
Multidisipliner
ekip
Anahtar Kelimeler: Klinik araştırmalar,
araştırma hemşiresi, hemşirenin rolü
Key Words: Clinical studies, research
nurses, the role of nurse
Geliş tarihi: 27.10.2013 Kabul tarihi: 05.05.2014
Yazışma adresi: Çanakkale 18 Mart Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu Terzioğlu Kampüsü Öğretim Görevlisi Sevda Efil
17100 Çanakkale - Türkiye
Tel: 02862181397 E-posta: [email protected]
12
Türk Kardiyol Dern Kardiyovasküler Hemşirelik Dergisi - Turk Soc Cardiol Turkish Journal of Cardiovascular Nursing 2014; 5(7):12-21
Kronik hastalıkların artması ile
birlikte
hastalıkların
tedavisinin
ve
arttırılması gibi özelliklerinden dolayı
önemlidir.[2-5]
hastaların yaşam kalitesinin, sağlık bakım
Hemşirelik bakımı, elde edilebilen
kalitesinin arttırılması ve maliyet-etkili
en bilimsel bilgiye dayalı olmalıdır. Bilgi
bakımın
ve
verilebilmesi
için
bilimsel
karar
verme
arasındaki
ilişki
çalışmalar sonucu elde edilen bulguların
hemşireliğin
hemşirelik uygulamalarına aktarılması bir
belirleyici
gereksinim olmuştur.[1,2]
uygulamalar hemşirelik uygulamalarına
Bakımda
geleneksel
uygulamalardan
olarak
uzaklaşarak
etkinliği
bilimsel
kanıtlanmış
profesyonelleşmesinde
Kanıta
unsurdur.
rehberlik
edecek
bilimsel
[1,6]
oluşmasını
sağlar.
en
dayalı
bilginin
Profesyonelleşme
bilgiyi
onları, araştırma sürecine sokmuştur. Artık
söz
hemşireler, araştırmalarla tanılama için
konusudur.[3,4] Bu olumlu değişimlerin,
karmaşık yöntemleri seçebilmekte, daha
hemşirelik mesleğinin gelişimine ve diğer
doğru hemşirelik tanıları koyabilmekte,
sağlık disiplinlerine yararlı olacağı fark
daha iyi planlar yapabilmekte ve uygun
edilmiştir. Bu durum, son yıllarda sağlık
girişimleri
bakım reformları ve artan etkili sağlık
yönelmektedirler.[1,7-9]
doğru
kullanmaya
değişim
bakım hizmetlerinin odağının tıpta olduğu
gibi
hemşirelikte
de
kanıt
temelli
uygulamalar olmasına neden olmuştur.[2,5,6]
Kanıta
dayalı
hemşirelik,
değerlendirmelere
Profesyonelleşme sürecinde klinik
araştırmalara hız verilmiş,
ulusal ve
uluslar arası düzeyde klinik çalışmalarda
dikkatlerden
kaçmayan
bir
artış
klinik
görülmüştür. Klinik araştırma gönüllülerle
uzmanlıklarını, hasta tercihlerini ve eldeki
yapılan ve belli bir sağlık sorunu hakkında
en iyi kanıtları kullanarak karar almaları
önceden belirlenmiş, cevabı bilinmeyen bir
tanımlanmaktadır.[1,7]
soruyu aydınlatmaya yönelik bilimsel bir
hemşirelerin
süreci
uygulamalarında
seçip
olarak
Hemşirelik
bakımının
dayalı
araştırmadır. Klinik araştırmalar kontrollü
uygulamalara temellenmesi, daha iyi hasta
ve kontrolsüz olmak üzere iki gruba
sonuçlarının elde edilmesi, hemşirelik
ayrılmaktadır. Kontrollü klinik araştırmalar
biliminin gelişmesine ve klinik karar
da
vermeye
bulunmakta
katkı
sağlaması,
politika/prosedürlerin
sağlanması
ve
kanıta
en
yeni
kullanılmasının
bakım
kalitesinin
hem
kontrol
hem
olup
bu
deney
grubu
araştırmaların
bağımsız kontrollü araştırmalar, kendi
kendine
kontrollü
klinik
araştırmalar,
13
Türk Kardiyol Dern Kardiyovasküler Hemşirelik Dergisi - Turk Soc Cardiol Turkish Journal of Cardiovascular Nursing 2014; 5(7):12-21
çapraz
araştırmalar
ve
dış
kontrollü
araştırmalar olmak üzere çeşitli tipleri
bulunmaktadır.
Kontrolsüz
standartlarla uyumlu hale getirilmiştir.[12,1618]
Türkiye’de
klinik
yapılan
tüm
klinik
araştırmalar seçilen deneklerin tümüne
çalışmalarda hekim, hemşire ve diğer
aynı
tip
sağlık çalışanları TC Sağlık Bakanlığı’nın
yapılacak
uluslararası standartlara uyumlu biçimde
yöntem
uygulanmakta
araştırmalarda
herhangi
bu
karşılaştırma
bir
kontrol
grubu
bulunmamaktadır.[10]
Dikkatle
geliştirdiği
doğrultuda
araştırmayı
sürdürürler. Bu kurallar çalışmaya katılan
klinik
gönüllülerin güvenliğini sağlamaya yönelik
araştırmalar, insanlardaki hastalıklara karşı
olarak belirlenmiş olup, klinik çalışmanın
yeni
geliştirilmesi
gidişi etkinlik ve güvenlilik açısından
açısından en güvenli ve hızlı yöntemlerdir.
çalışma süresince ve çalışma bitiminden
tedavi
bir
Uzun
planlanmış
yöntemleri
süreç,
bilgi
birikimi
deneyim gerektirmektedir.
Bir
ve
sonra da sürekli denetlenir. [12]
Klinik
sorunu
öncesi araştırmalarda
var
araştırma ve çözüm bulma amacını temel
olan tedavilerden daha etkin ve/veya daha
alan araştırmalar, bilimsel standartları takip
az istenmeyen etkisi olduğu belirlenen yeni
eder.
ürünler, toplumun kullanımına sunulmadan
Yönetmelikler
doğrultusunda
hazırlanan bu standartlar hastaları korur ve
önce
güvenilir
gönüllülerde
klinik
denemeler
çerçevesinde
denenmelidir.
Öncelikle
çalışma
sonuçlarının
ortaya
çıkmasına yardımcı olur. [10-15]
Türkiye’de
klinik
araştırma
mutlaka
sağlıklı
ve/veya hasta
hayvan deneyleri ile elde edilen bilgilerin
standartları son yıllarda giderek önemli
doğrudan
ölçüde artmaktadır. Klinik çalışmalara
yaşanan çok acı deneyimler ile ortaya
özgü 6225 sayılı kanunun 26 Nisan
çıkmıştır. Bu nedenle, yapılan çalışmalarda
2011’de
insanlar üzerindeki etkisini araştırmak
klinik
yayımlanmasıyla,
araştırmalarda
Türkiye’de
uygulanamayacağı
dönem
klinik araştırmaların (biomedikal, genetik
başlamıştır. Bu tarihten itibaren uluslar
alanında) önemini arttırmaktadır.[11,14-16]
arası standartları geliştirmek için birçok
Gönüllü
girişimde bulunulmuştur. 13 Nisan 2013
düzeyde gözeten ve bilimsel titizliği ön
tarihinde yayımlanan klinik araştırmalar
plana alan bu denemeler sonrası bu yeni
hakkında yönetmelik ile Türkiye’de klinik
ürünlerin yararlı etkileri, olumsuz yönleri,
araştırma
var olan tedavilere üstünlükleri ortaya
yönetimi
yeni
insana
uluslararası
güvenliğini
en
üst
14
Türk Kardiyol Dern Kardiyovasküler Hemşirelik Dergisi - Turk Soc Cardiol Turkish Journal of Cardiovascular Nursing 2014; 5(7):12-21
konabilir. Gönüllülerin bu süreçte olası
Araştırmalar
zararlardan korunması için bu çalışmalar,
başvurmaları gerekmektedir.[18]
ulusal
ve
uluslararası
hazırlanmış
Daire
Başkanlığına
düzenlemelerle
araştırma
protokolleri
çerçevesinde gerçekleştirilir.
Klinik Araştırma Hemşiresi
[11,14,17]
Hemşirelik araştırmaları bilimsel
yaklaşım için önemli kaynak oluşturur.
Araştırma çabaları, hemşirelikte nitelikli
bilginin seçimi, genellenmesi ve sınanması
ile mesleksel özerkliğe katkıda bulunur.
Klinik Çalışma Protokolleri
Araştırmaya
başlamadan
önce
Hemşirelik
kuramlarının
araştırmalarla
araştırmayı tüm yönleriyle anlatan ve
genellenmesi
açıklayan bir protokol hazırlanmalıdır.
hemşire, araştırmacı hemşire, eğitici ve
Sorumlu araştırmacı hazırladığı protokolde
yönetici
klinik çalışmayı ve neden yapıldığını
Hemşireler
özetler. Klinik çalışma protokolün önemli
beklentilere
bilgileri şu şekilde özetlenebilir.
[14,17]
hemşireleri;
gibi
ilgi
bu
uygulayıcı
alanlarına
hızlı
yanıt
götürür.
gelişmelere
verebilmek
ve
için,
araştırmanın temel ilkelerine başvurmak ve
1. Klinik araştırmanın amacı, yöntemi
etkin
2. Araştırmaya alınma ölçütleri (dahil
zorunluluğunu artık benimsemişlerdir.[4]
edilme kriterleri ve çıkarılma kriterleri)
3. Klinik
araştırmaya
katılacak
hasta
sayısı
olarak
Araştırma
araştırmalara
süreci
mantıksal
4. Tedavi planı, veri toplama, analiz
yöntemleri hakkında detaylı bilgi
5. Araştırma ekibi ve problem çıkması
bir
klinik
izlenen
hemşirelik
aynıdır
ve
bilimsel
yöntemin benzer kurallarına başvurulur.
Araştırmanın
tasarlanmasından
ve
yöntemlerinden hemşirelik araştırmasında
yararlanılır.[4,9]
halinde neler yapılacağıdır.
Böyle
açısından
adımlar
araştırmalarında
katılmak
çalışmaya
Uluslararası
klinik
araştırma
başlayabilmek için öncelikle Etik Kurul
merkezlerinde çalışan
onayı
eğitim düzeyi, bilgi, beceri deneyim ve
ve
sonrasında Sağlık
Bakanlığı
Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu’nun
üstlendikleri
izninin alınması gerekir. Ülkemizde etik
standartlar
kurul
Sağlık
Amerika’da klinik araştırma merkezinde
Klinik
tam yetkili ve profesyonel hemşirelik
onayı
alındıktan
sonra
Bakanlığı iznini almak üzere
rol
hemşireler için
çerçevesinde
belirli
getirilmiştir.[14-16,19-21]
15
Türk Kardiyol Dern Kardiyovasküler Hemşirelik Dergisi - Turk Soc Cardiol Turkish Journal of Cardiovascular Nursing 2014; 5(7):12-21
uygulamaları ile katılım sağlayabilmek
için; araştırmacının kurul tarafından ve
Literatürde klinik araştırmalarda,
yönetici hemşire olarak çalışabilmek için
üç ile beş yıl mesleki deneyimi
yasal olarak belirlenen devlet akreditasyon
kuruluşu tarafından onaylanmış hemşirelik
olan,
derecesi veya diploması olmalıdır. Ayrıca
hemşireler tercih edilmektedir. Araştırmayı
en az bir yıl için Ulusal Sağlık Enstitüsü
yöneten hemşire; belirli bir uzmanlık
hemşirelik
uygulama alanında yüksek bilgi düzeyine
Kliniklerinde
(NIH)
uygulamalarına
gözlemci
olarak
ve
ve
yüksek
lisans
mezunu
yeteneğine
organizasyon
olan
sahip,
denetime katılmış olmalıdır. Bu statüdeki
hedeflerine ulaşmak için gelişmiş liderlik
hemşireler
becerileri kullanabilir olmalıdır. Araştırma
akut
ve
karmaşık
hasta
popülasyonları için bakımı planlar, uygular
sürecinde
ve
sağlayabilen, güçlü bir iletişim ve işbirliği
mesleki
bilgilerinin
doğrultusunda
klinik karar vermeyi kullanır.[14]
multidisipliner
yaklaşımı
göstermelidir.[11,14-16]
becerilerini
Aynı kaynakta klinik araştırmalarda
Araştırmaları yürütme, sonuçları bakıma
uzman hemşire olabilmek için; Hemşirelik
yansıtma, danışmanlık gibi sorumluluklar
Akreditasyon Komisyonu (NLNAC) veya
en
Collegiate Hemşirelik Eğitim (CCNE)
hemşireler tarafından yürütülmektedir.[4,14-
Komisyonu tarafından, akredite olan bir
16,22]
hemşirelik
devlet
okulundan
Hemşirelik
Yüksek
yüksek
Lisans
lisans
mezunu
derecesi
olan
hemşireler,
derecesi
bulguları uygulamaya dönüştürebilmeli,
bulunmalıdır. En az beş yıllık bir uzmanlık
bulguları paylaşmalı, uygulamalar için
alanında, sertifikalı ve belirli bir hasta
araştırmaları
popülasyonunun bakımından sorumlu özel
değerlendirmelidir.
bir program içinde çalışmış olmalıdır.[14]
hemşireler de veri toplama, sorunları
Doktora
hemşirelerden,
Lisans
onaylı
az
derecesi
daha
geniş
almış
bilimsel
düzeyde hemşirelik sorunlarının ölçüm ve
çözümü için yöntemler geliştirmeleri ve
hemşirelik
araştırma
geliştirilmesinde
liderlik
beklenmektedir.[4,16,22]
yorumlamalı
Ön
lisans
ve
mezunu
belirleme, araştırmanın önemini özümseme
gibi
konularda
sorumluluklara
sahip
[4,11,14-16]
olmalıdırlar.
Hemşirelerin klinik araştırmalarda
çalışmalarının
üstleneceği rol araştırmanın tipine bağlı
yapmaları
olarak farklılık gösterirken, sorumluluklar
eğitim düzeyine, deneyimine, ilgisine,
araştırma
bilgisine
bağlı
olarak
16
Türk Kardiyol Dern Kardiyovasküler Hemşirelik Dergisi - Turk Soc Cardiol Turkish Journal of Cardiovascular Nursing 2014; 5(7):12-21
değişebilmektedir.[14,19-23]
araştırmalarda
Klinik
hemşirenin
rolleri
aynı
3.
Araştırma
müdahalelerini
yönetir;
belirlenen protokollere göre hasta verilerini
zamanda hasta ve ailesinin istekleri göz
toplar,
önünde
değerlendirir; protokolün uygulamasında
bulundurularak
da
[14,15,24,25]
belirlenmiştir.
Araştırma
tanımı,
için
hastanın
cevabını
farklı durumları değerlendirir. Hemşirelik
hemşiresinin
özellikleri
tedavi
ve
görev
araştırmanın
uygulamalarını kanıta dayalı uygulamalara
entegre
eder
ve
hemşirelik
sürecini
planlanması ve uygulanmasındaki rolü şu
kullanarak en iyi bakımı sağlar.[13,15,16,24,25]
şekilde özetlenebilir.
4. Hastanın haklarının korunmasından,
1. Araştırma hemşiresi kliniksel çalışmaya
hasta güvenliğinin ve hastanın ekip üyeleri
başlamadan protokolün oluşturulmasına,
ile iletişiminin sağlanmasından sorumlu
protokole özgü eğitim materyallerinin ve
olan araştırma hemşiresi kontrollü klinik
yaşam kalitesi ölçeklerinin geliştirilmesine
araştırmalarda; ilacın güvenlik profilinin
katkıda
belirlenmesinde destek olması için yan
bulunur.
Klinik
çalışmanın
başlaması ile çalışmanın uygulanmasını
etkileri
koordine eder, çalışmaya katılan tüm
aralıklarla kan örneklerini alıp laboratuvara
sağlık
göndermektedir.[13,24,25]
uzmanları
ile
işbirliğini
değerlendirmekte
ve
belli
sürdürür.[4,10]
5. Eğitici rolü de üstlenen araştırma
2. Araştırma hemşiresi çalışma sırasında
hemşiresi hasta ve ailesine çalışmaya
hastanın izleminden de sorumludur. Tedavi
alınma kriterleri, benzer tedavi seçenekleri,
sırasında meydana gelen yan etkilerin tipi,
uygulanacak tedavi protokolünün yarar ve
şiddeti, görülme zamanı ve süresini takip
zararları, çok yönlü çalışmalarda tedavi
eder. Yan etkilerin kontrolünde hastaya
seçenekleri,
uygulanan tedaviyi de belirterek araştırma
süreci, tedavi planı ve evdeki bakım ge-
hemşiresi tarafından hastanın dosyasına
reksinimleri
kayıt
problem
Çalışmanın amacını açıklayarak hasta ve
oluştuğunda sorumlu araştırmacıya bildirir
ailesinin kararını kolaylaştırmalı ve bu
ve ekiple beraber yeni bir protokolün
doğrultuda çalışmaya katılma nedenini
planlanmasına ve uygulanmasına katılır.
açıklamasına
Doğru kayıt; hem hasta hem de hekim için
yaklaşım, bilgilendirilmiş onay sürecinin
yasal
güvenliğini sağlar.[11,15,23]
edilmektedir.
dayanak
Bir
sağlaması
açısından
randomizasyon
hakkında
destek
ve
kayıt
bilgilendirir.
olmalıdır.
Bu
önemlidir.[11,14,16,23]
17
Türk Kardiyol Dern Kardiyovasküler Hemşirelik Dergisi - Turk Soc Cardiol Turkish Journal of Cardiovascular Nursing 2014; 5(7):12-21
6. Araştırma hemşiresi aynı zamanda
çalışmaya teşvik eden özelliğe sahip
mesleki
olmalıdır.[14,15,22]
eğitim
olanaklarına
hizmet
vermektedir. Birimde çalışan personelin
8.
eğitim ihtiyaçlarını denetlemek için yetkili,
getirirken sadece hasta ve yakınları için
sorumlu araştırmacı ve diğer araştırma
değil sağlık profesyonellerine de rehberlik
ekibi
deneyimli
hizmeti sağlar. Klinik yönetim veya klinik
hemşiredir. Birimlerin eğitim ihtiyaçlarını
uygulama yönetiminde belirli bir alan için
belirler ve ihtiyaçlar doğrultusunda eğitimi
program
planlar, uygular ve değerlendirir. Eğitimin
vermektedir. Görevdeki
etkinliğini
sağlayabilmek
tüm
birimlerle iletişim kurma, hemşirelerin
personelin
öğrenme
düzeylerini
atanmış sorumluluk alanlarıyla ilgili bilgi
değerlendirir. Hasta bakımının yapıldığı
verme ve klinik araştırma merkezinde
belirli bir program içinde ilgili teknoloji ile
çalışan tüm hemşireler için iletişim ve
hemşire eğitimini yapar ve daha az
danışmanlık hizmetleri sağlar.[14,15,24]
deneyimli
yeterliliğinin
9. Klinik araştırmalarla bilimsel katkı
yardımcı
sağlayan hemşireler; bir klinik alanda
ile
işbirliği
yapan
hemşirelerin
için
değerlendirilmesine
olur.[13,15,16,24,25]
7.
Araştırmada
Tüm
bu
sorumluluklarını
yöneticisi
olarak
yerine
hizmet
Klinik Merkezi
uzman, yüksek bilgiye sahip, araştırma ilke
yönetici
rol
üstlenen
ve
metodolojisinde
uzman
hemşire, yapılan işlemler ve hasta bakım
olmalıdır. Rolleri;
alanının yönetimine yardımcı olmak için
çalışmalarının geliştirilmesi, koordinasyon
diğer bölümlerle işbirliği yapan deneyimli
ve yönetimde liderlik sağlamak, araştırma
hemşiredir. Yüksek kalitede hasta bakımını
yapan hemşireler için rehberlik sağlamak,
denetler ve kaynakların (örneğin personel,
araştırmaya katılan hastalara sonuçları
odalar,
değerlendirmede
vb)
uygun
kullanımını
klinik
hemşire
yol
araştırma
göstermektir.
sağlar. Olumlu hasta bakımı sonuçlarını
Çalışmanın tamamlanması ile verilerin
teşvik ve protokol bütünlüğünü korumak
analizine ve yayıma hazırlanmasına destek
için araştırma ekipleri ve destek hizmetleri
olmaktır.[4,10,23]
ile
hedeflere ulaşmak için araç sağlayan
etkileşime
girer. Klinik
çalışmada
bu
yönetici hemşire modeli; etkili liderlik,
bağımsız
üstün
geliştirmesi beklenmektedir.[24,25]
iletişim
becerileri,
güvenli,
destekleyici ve profesyonel bir ortamda
bir
Görevdeki
araştırma
birincil
portföyü
10. Bakım gereksinimi çalışmanın tipine,
hastanın klinik durumuna ve araştırmanın
18
Türk Kardiyol Dern Kardiyovasküler Hemşirelik Dergisi - Turk Soc Cardiol Turkish Journal of Cardiovascular Nursing 2014; 5(7):12-21
etkilerine göre değişmektedir. Kontrollü
gönüllülerin çalışmaya ve protokole
klinik araştırmalarda; yeni ilaç ya da tıbbi
uygunluğunu izler, olası yan etkileri
cihazlarla ilgili yapılan deneysel çalışmalar
rapor
4 fazda gerçekleşmektedir. Her bir evre,
bildirir (tıbbi kayıt, veri toplama
bir öncekinden elde edilen bilgilerin
formları).
doğrulanması
ve
olası
eksikliklerin

edip
Ürün
sorumlu
ilaç
araştırmacıya
olarak
kullanılmaya
giderilmesi amacını taşır.[12,14,17]
başlandıktan

Faz I çalışmalar; sağlıklı gönüllülerle
çalışmalar Faz IV çalışmalar olarak
yapılan çalışmalardır. Bazı durumlarda
kabul edilir. Bu çalışmaların
(kanser
"uzun süreli güvenilirlik" verilerinin
ilaçları)
üzerinde
de
hasta
yapılabilir.
gönüllüler
Hemşire;
Klinik
klinik
amacı
çalışmalar
sırasında ortaya çıkmayan yan etkiler
güvenliği ve hastanın ekip üyeleri ile
bu
iletişiminin sağlanması, yan etkileri
edilebilir.
değerlendirme ve kan örneklerini alıp
tedaviye yönelik eğitim verir, oluşan
gönderme
gibi
araştırmalar
sırasında
Hemşire
rapor
gönüllülere
yan etkileri takip eder ve bakımını
sağlar.[11,12,14,23-25]
sorumlulukları yerine getirir.
Faz II çalışmalar; ilacın etkinliğinin
Sonuç olarak; multidisipliner ekip
etki
yaklaşımı gerektiren uluslararası klinik
profilinin araştırılması ve doz-cevap
araştırmalarda hemşirenin çalışmadaki rolü
verilerinin
ve çalışmaya kattığı başarı giderek önemini
hastalarda

toplanmasıdır.
yapılan
hastanın haklarının korunması, hasta
laboratuvara

sonra
belirlenmesi,
toplanmasını
yan
amaçlar.
Hemşirenin eğitici rolü ön plandadır.
arttırmaktadır.
Ülkemizde
Gönüllülere ve aileye ilacın etkinliği,
araştırmalarda hızlı bir artış olmasına
oluşabilecek yan etkiler ve uygulanma
rağmen kadrolu görev yapan araştırma
şekli ile ilgili bilgi verir. İlacın doğru
hemşiresi bulunmamaktadır. Bu çalışma
uygulanıp uygulanmadığını denetler,
araştırma hemşiresinin görev, yetki ve
tedavinin yararlarını ve yan etkilerini
sorumlulukların
belirlenmesi
ve
kayıt eder.
hemşirenin
dayanağının
olması
Faz III ilacın belli bir endikasyon için
açısından
kullanımının geniş çaplı etkinliğini
oluşturmaktadır.
yasal
önemli
bir
de
klinik
rehber
göstermek ve ruhsat alınması için
yapılan
çalışmalardır.
Hemşire
KAYNAKLAR
19
Türk Kardiyol Dern Kardiyovasküler Hemşirelik Dergisi - Turk Soc Cardiol Turkish Journal of Cardiovascular Nursing 2014; 5(7):12-21
1.
Kocaman
G.
Hemşirelikte
kanıta
dayalı
uygulama. Hemşirelikte Araştırma Geliştirme
2.
Temel
Ardahan
AB,
araştırmalarının
kullanımı,
M.
Hemşirelik
engeller
ve
araştırma kullanımında değişim modelleri.
Hemşirelikte Araştırma Geliştirme Dergisi
2011;3:63-70.
3.
Clinical
Research
Nursing,
15. Memorial
Sloan-Kettering
of
Cancer
Center,
1999;7:215-224.
Importance
Seçil A, Zuhal B, Ayla B ve ark. Hemşirelikte
http://www.mskcc.org/pediatrics/importance-
Araştırma İlke, Süreç ve Yöntemler. 3. Baskı,
clinical-trials (Erişim Tarihi 21.09.2013)
Clinical
Trials.
16. Lisa Merry, Anita J Gagnon, Julia Thomas.
Yin King Lee L. Evidence-Based Practice in
The
Hong Kong:İssues and İmplications in its
Example of Effective Managemen. Journel of
Establishment. Journal of Clinical Nursing,
Professional Nursing 2010;26(4):221-231.
Walshe
K,
Rundall
Research
17. Ulusal
TG.
Evidence-based
Program
Klinik
(TUCRIN).
Coordinator:
Araştırma
Altyapı
An
Ağı
Erişim
http://tucrin.deu.edu.tr/
Tarihi: 19.10.2013.
18. Klinik Araştırmalar Hakkında Yönetmelik,
457.
http://www.tisd.org.tr/files/2013/136Klinik.pdf
Kara M, Babadağ K. Kanıta Dayalı Hemşirelik.
(Erişim Tarihi 21.09.2013)
Atatürk Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu
19. Babadağ K, Kara M. Kanıta Dayalı Hemşirelik
Dergisi 2003;6(3):96-104.
ve Meslekleşme. Atatürk Üniversitesi HYO
Closs SJ, Cheater FM. Evidence for nursing
Dergisi 2004;7(2):112-117.
practice:a clarification of the issues. J Adv
9.
nurse Biomed Imaging Interv J 2008; 4(3):e34
ml Erişim Tarihi 21.09.2013
care. The Milbank Quarterly 2001;79(3):429-
8.
13. A Quinn. Expanding the role of the oncology
Nurse Education: the need for evidence-based
management: From theory to practice in health
7.
php?content=1 Erişim Tarihi 22.09.2013
http://www.cc.nih.gov/nursing/crn/crn_2010.ht
2003;12(5):618-624.
6.
Derneği,
Hicks C. Hennessy D. Qulity in Post-Basic
Ankara: Odak offset. 2004:21-29.
5.
Araştırmalar
http://www.klinikarastirmalar.org.tr/toplumsal.
14. NIH
provision. Journal of Nursing Management
4.
Tarihi:21.09.2013
12. Klinik
Dergisi 2003;2:61-69.
Erişim
topics/topics/clinicaltrials/
20. Yılmaz M. Hemşirelik Bakım Hizmetinin
Nurse 1999;30(1):10-17.
Kalitesini Geliştirme Yolu Olarak Kanıta
Squires J, Estabrooks CA, Gustavsson P,
Dayalı Uygulama. Cumhuriyet Üniversitesi
Wallin L. Individual determinants of research
Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi 2005;9(1):41-
utilization by nurses: a systematic review
48.
update. Implementation Science 2011;6(1):1-
S,
Altıok
M.
Kanıta
Dayalı
Uygulamalar ve Hemşirelik. Fırat Üniversitesi
20.
10. Akan H. Klinik Araştırmalar Kitabı, Bilimsel
Tıp Yayınevi 2010:297-300.
Clinical
Sağlık Bil. Dergisi 2006;20(2):159-166.
22. Graneheim UH, Lundman B. Qualitative
11. National Heart, Lung and Blood Institute,
Explore
21. Yurtsever
Trials.
content analysis in nursing research: concepts,
procedures
and
measures
to
achieve
http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-
20
Türk Kardiyol Dern Kardiyovasküler Hemşirelik Dergisi - Turk Soc Cardiol Turkish Journal of Cardiovascular Nursing 2014; 5(7):12-21
trustworthiness
Nurse
Education
Today
l_of_Care.pdf. Erişim Tarihi: 21.10.2013
2004;24:105–112.
23. Can G.
Klinik Araştırmalarda
24. http://www.cc.nih.gov/nursing/crn/CRN_Mode
Araştırma
Hemşiresinin Rol ve Sorumlulukları. Doktor,
25. http://www.cc.nih.gov/nursing/crn/DOP_docu
ment.pdf Erişim Tarihi: 21.10.2013
2004;4(23):78-79.
21
Download

DERLEME REVIEW Klinik Araştırmalarda Hemşirenin Rolü ve