SAĞLIK KURUMLARINDA BİLGİ SİSTEMLERİ
Sağlık Bilgi Sistemlerinin Gelişimi
Prof.Dr. Halit Hami ÖZ
Kafkas Üniversitesi
Mühendislik Mimarlık Fakültesi
Bilgisayar Mühendisliği Bölüm Başkanı
Bilgisayar Yazılımı Anabilim Dalı
Kars,Türkiye
Prof.Dr.Halit HAmi ÖZ Kafkas Üniversitesi
1
Bilgi:

Üniversitelerimizde Sağlık Meslek Yüksek Okullarında verilen

SAĞLIK KURUMLARINDA BİLGİ SİSTEMLERİ

Derslerinde yardımcı öğrenim materyali olarak hazırlanan bu sunum
AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ YAYINI NO: 1819 dokümenından yararlanılarak
Ve
6 slayt bir sayfada olmak üzere print edilerek aynı zamanda ders notu
olarak da kullanılabileceği göz önüne alınarak toplamda 18 sunum
olarak hazırlanmıştır.
Diğer sunumlarla ilgili bilgiler bu sunumun sonunda verilmiştir.
Prof.Dr.Halit HAmi ÖZ Kafkas Üniversitesi
2
Prof.Dr.Halit HAmi ÖZ Kafkas Üniversitesi
3
Sağlık Bilgi Sistemleri
Prof.Dr.Halit HAmi ÖZ Kafkas Üniversitesi
4
Prof.Dr.Halit HAmi ÖZ Kafkas Üniversitesi
5
Veri
Prof.Dr.Halit HAmi ÖZ Kafkas Üniversitesi
6
Veri

Veri, bir olayı incelemek, bir olayı aydınlatmak, bir gerçeği ortaya çıkarmak,
herhangi bir konuda karara ya da sonuca varmak amacıyla derlenen ham
materyal (kayıt, gözlem, belge, görüş vs.) olarak tanımlanabilir.

Dolayısıyla veri, bireysel veya örgütsel amaçlar doğrultusunda toplanmakta,
ancak işlenmemiş veya yapılandırılmamış olarak kaydedilmekte ve
depolanmakta olan birbirleriyle ilişkilendirilmemiş olay ve olgulara
ilişkin gerçekler bütünüdür.

O halde, bir olayı incelemek, aydınlatmak, bir gerçeği ortaya çıkarmak,
herhangi bir konuda karara ya da sonuca varmak amacıyla derlenen, kayıt,
gözlem, belge, görüş vs. gibi ham materyale veri denilmektedir.

Başka bir ifade ile veri, çeşitli sembol, harf, rakam ve işaretlerle temsil
edilen ham, işlenmeye hazır, işlenmemiş gerçekler ya da
izlenimlerdir.
Prof.Dr.Halit HAmi ÖZ Kafkas Üniversitesi
7
Enformasyon (Bilgi)

Enformasyonun tek bir tanımı yoktur. Bakış açısına
bağlı olarak tanım, sözdizimsel yönü (yapı),
semantik yönü (anlam) veya pragmatik yönü (niyet
veya enformasyonun amacı) ile ilgili olabilir.

Biz enformasyonu, yalnızca gerçekler, olaylar,
işler, kişiler, süreçler, fikirler veya kavramlar gibi
kurumlar hakkındaki özel bilgiler şeklinde
tanımlayacağız.

Örneğin; bir hekim bir hastanın (kişi) tanısını
(gerçek) bildiği zaman, o enformasyona sahiptir.
Prof.Dr.Halit HAmi ÖZ Kafkas Üniversitesi
8
Enformasyon (Bilgi)

Enformasyon verilerin karar alma
sürecinde destek sunacak şekilde, anlamlı
bir biçime getirilmek üzere, analiz edilerek
işlenmesiyle ulaşılan sonuçlar şeklinde
tanımlanabilir.
Prof.Dr.Halit HAmi ÖZ Kafkas Üniversitesi
9
Enformasyon (Bilgi)
Prof.Dr.Halit HAmi ÖZ Kafkas Üniversitesi
10
Enformasyon (Bilgi)

Enformasyon, karar vericilerin ihtiyacını karşıladığı sürece bir anlam ifade eder.
Örgütsel ve kişisel düzeyde etkili kararlar almada kilit role sahip enformasyonun bazı
özelliklere sahip olması gerekir.

Enformasyonun değerini belirleyen temel nitelikler şu şekilde sıralanabilir:


Doğruluk


Noksansızlık


Zamanlılık


Uygunluk


Yerindelik


Ucuzluk
Prof.Dr.Halit HAmi ÖZ Kafkas Üniversitesi
11
Veri ve Enformasyon İlişkisi

Verinin tek başına bilgilendirici özelliği bulunmamaktadır.

Buna karşılık enformasyon bilgilendirici bir sonuçtur. Enformasyon belli bir
görev veya amaç için, biçim ve içeriği uygun olan veridir.

Biçimleme, süzgeçten geçirme ve özetleme, veriden bilgi üretmede kullanılan
yaklaşımlardır.

Biçimlemede veriler belli bir kalıba veya düzene sokulur; süzgeçten geçirmede
gereksiz veriler ayıklanır; özetlemede ise bilgiler daha sade ve anlaşılır hale
getirilir.


Ham veri belirli işlemlerden geçirilmeden fazla bir anlam taşımaz.
Üzerinde tartışma yapılamaz, bir karara varılamaz, yorum yapılamaz ve
herhangi bir sonuca ulaşılamaz.

Verinin belirli işlemlerden geçirilmesi veri işleme ve veriler işlemden
geçirildikten sonra elde edilen ürün ise enformasyondur.
Prof.Dr.Halit HAmi ÖZ Kafkas Üniversitesi
12
Veri ve Enformasyon İlişkisi
Prof.Dr.Halit HAmi ÖZ Kafkas Üniversitesi
13
Veri ve Enformasyon İlişkisi
Prof.Dr.Halit HAmi ÖZ Kafkas Üniversitesi
14
Veri ve Enformasyon İlişkisi

Enformasyon ve veri arasındaki farkı basit bir şekilde
örneklendirecek olursak; hastane deposuna (malzeme
deposu, eczane deposu vb) farklı zamanlarda giren farklı
ürünlerin barkod sistemi taranarak sisteme kaydedilir.

Dolayısıyla kaydedilen her bir ürün barkodu ile binlerce veri
taranmış olur.

Elde edilen bu veriler toplanarak hastanenin herhangi bir
ünitesinde (acil servis, cerrahi kliniği, dâhiliye kliniği, poliklinik,
yo ğun bakım vb) kullanılan ürün (ilaç veya sarf malzeme)
miktarı, ünitelere göre en fazla kullanılan ürün çeşidi veya
hastanenin belirli bir döneminde kullanılan toplam ürün
miktarı gibi anlamlı enformasyon oluşturulabilir (Şekil 1.1).
Prof.Dr.Halit HAmi ÖZ Kafkas Üniversitesi
15
Veri ve Enformasyon İlişkisi
Prof.Dr.Halit HAmi ÖZ Kafkas Üniversitesi
16
Veri ve Enformasyon İlişkisi

Klinik anlamda verinin enformasyona dönüşüm süreci
Şekil 1.2’de şematize edilmiştir.
Prof.Dr.Halit HAmi ÖZ Kafkas Üniversitesi
17
Veri ve Enformasyon İlişkisi

Buna göre hekim hasta karşılaşmasıyla başlayan
süreçte hasta veya biyolojik süreçlerden veri elde
edilmekte,

verilerin yorumlanmasıyla enformasyon ortaya
çıkmakta ve bu enformasyon tekrar klinisyene
dönmektedir.

Yorumlanmış verilerle tümevarımsal muhakeme
yeni enformasyonu ortaya çıkarmakta ve bu yeni
enformasyon, tıbbın enformasyon yüküne
eklenerek diğer verilerin yorumlanmasında
kullanılmaktadır.
Prof.Dr.Halit HAmi ÖZ Kafkas Üniversitesi
18
Sistem Kavramı

Sistem, bir sınır içerisinde birbirleri ile etkileşim içinde bulunan ve
ortak bir amaca yönelmiş olan öğeler topluluğudur.

Sistem, günlük dilde başarılı sonuçlara ulaşmak için belirli bir
düzene bağlı yol, usul, metot anlamında kullanılmaktadır.

Sistem, mantıki bir bütünlüğü ve tutarlılığı olan fikir ve prensipler
topluluğu, karşılıklı ilişki ve etkileşim içerisinde bulunan
parçaların meydana getirdiği bütün veya belirli kurallara göre
işleyen bir mekanizma demektir.

Sistemi belirli parçalardan (alt birimlerden, alt sistemlerden) oluşan,
bu parçalar arası nda belirli ilişkiler olan, bu parçaların aynı zamanda
dış çevre ile de ilişkisi olduğu bir bütün şeklinde de tanımlamak
mümkündür.
Prof.Dr.Halit HAmi ÖZ Kafkas Üniversitesi
19
Sistem Kavramı

Yukarıdaki tanımdan da anlaşıldığı üzere sistem çeşitli parçalardan oluşmaktadır. Sistemi
oluşturan bu parçalar (öğeler) ise alt sistem olarak adlandırılmaktadır. Örneğin;

Hastanelerde sunulan tedavi hizmetleri bir sistem olarak kabul edilirse,
hastalara tanı konulması,
tedavileri için gerekli medikal malzeme ve ilaçların tedariki,
gerekli tetkiklerin yapılması,
konsültasyon işlemleri, vs.
ile ilgili yapılan her türlü faaliyet birer alt sistem olarak karşımıza çıkmaktadır.






Aynı şekilde eğer sağlık sektörünün tamamı bir sistem olarak ele alınacak olursa, sağlığın
korunması hizmetlerinden tedavi hizmetlerine kadar her bir hizmet alanı birer alt sistem
olarak görülecektir.

Her sistem alt sistemlerden oluştuğu gibi aynı zamanda daha büyük ve kompleks bir
üst sistemin de alt sistemi durumundadır.
Prof.Dr.Halit HAmi ÖZ Kafkas Üniversitesi
20
Prof.Dr.Halit HAmi ÖZ Kafkas Üniversitesi
21
Prof.Dr.Halit HAmi ÖZ Kafkas Üniversitesi
22
Enformasyon Sistemi















Enformasyon sistemleri; kendisinin de bir alt sistem olarak dahil olduğu, daha geniş ve
başka alt sistemlere sahip olan bir sistem kapsamında bilgi kümelerinin
toplanması,
saklanması,
işlenmesi,
dağıtılması,
karar verilmesi ve
iletilmesi
için gerekli olan bir bilgi kümeleri sistemi olarak tanımlanabilir.
Bilişim sistemlerinde bilgi oluşturma süreci ise;
girdi,
işlem,
çıktı,
depolama ve
dağıtım
olmak üzere beş basamaktan meydana gelmektedir.
Prof.Dr.Halit HAmi ÖZ Kafkas Üniversitesi
23
Enformasyon Sistemi

Enformasyon sistemi, belirli enformasyon hedeflerine
ulaşmak için, kişiler, aletler ve örgütlenmiş işlemlerden oluşan
ortamlardır.

Bilgilerin toplanması, işlenmesi, saklanması, erişimi ve dağıtımı
gibi çeşitli işlevlerin yerine getirilmesi için gereken;

uzman işgücü,
bilgisayar,
iletişim,
bilgisayar ağları,
sistem modelleri ve
sistemde bulunan bilgilerin tümüdür.





Prof.Dr.Halit HAmi ÖZ Kafkas Üniversitesi
24
Enformasyon Sistemi

İşletmenin amaçlarını gerçekleştirmek üzere günlük işlemleri yerine
getirebilmek ve uzun vadeli planlar yapabilmek için ihtiyaç duyulan bilgileri
temin etmek üzere bilgi sistemleri geliştirilir.

Bilgi sistemleri doğru, güncel bilgileri ihtiyaç duyan yer ve zamanda
sağlamayı hedefler.

Enformasyon sistemi; belirli hedefleri karşılamak üzere, verileri karar
verici için anlamlı bilgilere çeviren insan gücü, programlar ve yönetsel
süreçlerden oluşan bir dizidir.

Bu anlamda enformasyon sisteminin temel görevi organizasyondaki
karar verme aşamasına kadar bilgiyi
düzenlemek,
saklamak,
işlemek ve
toplamaktır.




Prof.Dr.Halit HAmi ÖZ Kafkas Üniversitesi
25
Enformasyon Sistemi
Prof.Dr.Halit HAmi ÖZ Kafkas Üniversitesi
26
Enformasyon Sistemi
Prof.Dr.Halit HAmi ÖZ Kafkas Üniversitesi
27
Enformasyon Sistemlerinin Bileşenleri

Enformasyon sistemi (ES) bilgiyi özel bir amaç
için toplayan, işleme tabi tutan, depolayan, analiz
eden ve dağıtan bir sistem olup,






girdi birimi,
merkezi işlem birimi,
çıktı birimi,
yazılım,
prosedürler ve
insan kaynakları

olmak üzere altı temel bileşenden oluşmaktadır
Prof.Dr.Halit HAmi ÖZ Kafkas Üniversitesi
28
Enformasyon Sistemlerinin Bileşenleri

Girdi Birimleri: ES’nin temel girdisi olan veriler, girdi birimleri aracılığı ile sisteme
aktarılmaktadır. Girdi birimleri olarak kart delicileri, kart okuyucuları, manyetik teypler,
optik okuyucular, disket sürücüleri, disket ve tarayıcı gibi donanımlar kullanılmaktadır.


Merkezi İşlem Birimi (MİB): Verilerin kontrol edilmesi, işlenmesi ve saklanması ile ilgili
işlemleri yürüten donanımlardır. Bu işlemleri yürütebilmesi için MİB’in aritmetik birim, iç
hafıza ve kontrol birimlerine sahip olması gerekmektedir.


Prosedürler: Bilgi sistemi içinde yer alan personeli girdi ve çıktı birimleri arasında
işbirliğini sağlayan çeşitli işletim ve kullanıcı yönergeleri, sistem prosedürleri olarak
hazırlanmaktadır.


Yazılım: Bir bilgi sisteminde bilgisayar donanım parçalarının çalışmasını sağlayan ve kontrol
eden detaylı, önceden programlanmış komutlardır.


Çıktı Birimleri: Elde edilen bilginin görülmesini ve raporlanmasını sağlayan birimlerdir.


İnsan Kaynakları: ES’inde insan kaynakları çok çeşitlidir.Yöneticiler, bilgi işçileri, üretim ve
hizmet çalışanları ve veri çalışanları bunlardan bazılarıdır.
Prof.Dr.Halit HAmi ÖZ Kafkas Üniversitesi
29
Sağlık Enformasyon Sistemi

Sağlık enformasyon sistemleri, koruyucu ve tedavi edici
sağlık hizmetlerinin yönetimi ve sunumuna ilişkin her türlü
bilginin
üretilmesi,
 iletimi
 ve etkin biçimde kullanılması için kurulan

donanım,
 yazılım,
 yöntem
 ve yönergeler


bütününe verilen isimdir.
Prof.Dr.Halit HAmi ÖZ Kafkas Üniversitesi
30
Sağlık Enformasyon Sistemi
Prof.Dr.Halit HAmi ÖZ Kafkas Üniversitesi
31
Sağlık Enformasyon Sistemi

ES, organizasyonlarda bilgi ile ilgili olarak aşağıdaki fonksiyonları yerine getirmektedir:


Algı (perception): Organizasyonlarda verinin ilk girişinin yapılması veya oluşturulması.


Kayıt (recording): Bilginin fiziksel olarak tutulması.


İşleme (processing): Organizasyonun özel ihtiyaçlarına göre bilginin işleme tabi tutulması.


Aktarma (transmission): Bilgi sisteminde meydana gelen akışlar.


Depolama (storage): Gelecekte kullanılacağı umulan bilgilerin saklanması.


Geri çağırma (retrievel): Kaydedilen verilerde arama yapılması.



Sunma,
raporlama ve iletişim.


Karar verme (decision making).
Prof.Dr.Halit HAmi ÖZ Kafkas Üniversitesi
32
Sağlık Enformasyon Sistemi

Sağlık enformasyon sistemlerinin temel amaçları;

tıbbi kalite güvencesi ve çıktıların değerlendirilmesi,

maliyet kontrolü,

verimliliğin artırılması,

yarar analizi,

talep tahmini,

programlama ve değerlendirme,

dış raporların basitleştirilmesi,

klinik araştırma ve eğitimdir.
Prof.Dr.Halit HAmi ÖZ Kafkas Üniversitesi
33
Sağlık Enformasyon Sisteminin Temel Özellikleri

Doğru, güvenilir, yararlı, eksiksiz ve kapsamlı verileri
zamanında, süratli ve ekonomik olarak derleyebilmeli,


Derlediği verileri herkes kullanabilmeli ve bilgiye
dönüştürebilmeli,


Üretilen bilgi bir havuzda biriktirilebilmeli ve havuzdaki bilgiye
kullanıcılar kolaylıkla ulaşabilmeli,


Kullanıcıların ihtiyacını karşılamalı,

Gereken yerlerde ve düzeylerde son teknolojinin imkânlarını
kolayca kullanabilmeli,


Gelişmelere uyarlanabilecek esnekliğe sahip olmalı,
Prof.Dr.Halit HAmi ÖZ Kafkas Üniversitesi
34
Sağlık Enformasyon Sisteminin Temel Özellikleri

Ülke içinde kurumlar arası, ülke dışında ülkeler arası bilgi alışverişinde bulunabilecek standartlara sahip olmalı,


Farklı yönetim düzeylerinde farklı bilgi gereksinimlerini
karşılayabilmeli,


Tek elden yönetilmeli, fakat tüm kullanıcılarla kolay
denetlenebilmeli,


Sistem basit fakat fonksiyonel, süratli, eğitici ve dinamik
olmalı, gizliliğe özen gösterilmeli,


Sağlık personelinin tümünün etkin ve verimli bir şekilde
katıldığı, motive olduğu ve kullanabildiği bir sistem olmalı,
Prof.Dr.Halit HAmi ÖZ Kafkas Üniversitesi
35
Sağlık Enformasyon Sisteminin Temel Özellikleri

Gerektiğinde sistemin tümü ya da bir kısmı süratle ve kolayca
güncellenebilmeli,


Üretilen bilgi gerektiğinde uygun tablo ve grafik yöntemleriyle
sunulabilmeli,

gerektiğinde de tüm istatistiksel yöntemler uygulanabilmeli,

tahminler yapılabilmeli ve

geçerli sağlık göstergelerini üretebilmeli,


Bilgi en alttan en üst düzeye doğru koordine edilmiş bir şekilde
süzülerek akmalı, üst düzeyden alta doğru geri besleme yapılmalıdır.
Prof.Dr.Halit HAmi ÖZ Kafkas Üniversitesi
36
Sağlık Enformasyon Sistemlerinin Kullanım Alanları

Klinik bilgi sistemleri


Yönetimsel ve finansal sistemler


Stratejik karar destek sistemleri
Prof.Dr.Halit HAmi ÖZ Kafkas Üniversitesi
37
Sağlık Hizmetlerinde Enformasyon Sistemleri
Entegre Edilmiş Sunum Sistemleri
•Klinik bilgi sistemleri
Yönetimli bakım sistemleri (Managed Care
Systems)
Bilgisayar temelli hasta kaydı
Yardımcı Bilgi Sistemleri
Laboratuar
İlaç
Radyoloji
Hemşire bilgi sistemleri
Klinik karar destek sistemleri
•İdari ve finansal
Toplum sağlığı bilgi ağları
Elektronik talep süreçleri
Hasta hesap sistemleri
İnsan kaynakları
Malzeme yönetimi
Ofis otomasyonu
•Stratejik karar desteği
Elektronik verilerin yerlerinin değiştirilmesi
(Electronic data interchange)
Planlama ve pazarlama
Finansal öngörü
Kaynak tahsisi
Performans yönetimi
Çıktı değerlendirilmesi
Prof.Dr.Halit HAmi ÖZ Kafkas Üniversitesi
38
Download

Prof.Dr. Halit Hami OZ-01-Sağlık Kurumlarında Bilgi Sistemi