T.C.
İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ
İŞLETME FAKÜLTESİ İŞLETME İKTİSADI ENSTİTÜSÜ
İKİNCİ ÖĞRETİM İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ
YÜKSEK LİSANS PROGRAMI
“ 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU’NUN
BAŞLICA YENİLİKLERİ”
( ESKİ SENDİKA VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ
KANUN METİNLERİ KARŞILAŞTIRMASI İLE BİRLİKTE)
Proje Danışmanı : Prof.Dr.Ömer Zeki SADULLAH
Hazırlayan
: Serpil TÜRKMEN - 2779
OCAK 2013
T.C.
İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ
İŞLETME FAKÜLTESİ İŞLETME İKTİSADI ENSTİTÜSÜ
İKİNCİ ÖĞRETİM İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ
YÜKSEK LİSANS PROGRAMI
“ 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU’NUN
BAŞLICA YENİLİKLERİ”
( ESKİ SENDİKA VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ
KANUN METİNLERİ KARŞILAŞTIRMASI İLE BİRLİKTE)
Proje Danışmanı : Prof.Dr.Ömer Zeki SADULLAH
Hazırlayan
: Serpil TÜRKMEN - 2779
OCAK 2013
İşletme Fakültesi İşletme İktisadı Enstitüsü 2779 no'lu öğrencilerinden
Serpil TÜRKMEN'in bitirme projesi olarak yaptığı “6356 sayılı SENDİKALAR
VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU’NUN BAŞLICA YENİLİKLERİ” başlıklı
çalışması, değerlendirilerek başarılı bulunmuştur.
Bitirme Projesi Danışmanı : Prof.Dr.Ömer Zeki SADULLAH
ii
ÖZ
Bu proje çalışmasının amacı; Ülkemizdeki Sendikalar, Toplu İş Sözleşmesi, Grev ve
Lokavt Kanunlarının dayanağı olan Anayasalarımızdaki sendikal haklar ve toplu iş
sözleşmesi haklarına ilişkin açıklamalardan yola çıkarak, Tanzimat Döneminde ve
Cumhuriyet’ten sonra yayınlanan Sendika ve Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunlarını
ilgili maddeleri itibariyle tarihsel süreç içerisinde incelemek suretiyle, 07 Kasım 2012 tarihinde
yürürlüğe giren 6356 sayılı “Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununu” 2821 sayılı
“Sendikalar Kanunu” ve 2822 sayılı “Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunu” ile
karşılaştırmalı olarak tetkik edip, getirilen başlıca yenilikleri ele almaktır.
Bu doğrultuda; Ülkemizde Cumhuriyet öncesinde ilk Anayasa olan “Ta’til-i Eşgal
Kanunu”ndan başlayarak, Cumhuriyet dönemi sonrasındaki Anayasalar incelenmiş ve
Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmeleri Kanunları ile birlikte sendikal haklara ilişkin temel
konular ilgili maddelere değinilerek ele alınmıştır. Daha sonra Sendika Kanunlarının ve
Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunlarının tarihsel süreci 1909 yılından itibaren
günümüze kadar yürürlükte olan Kanunlar ana hatları ile ele alınmış olup, 6356 sayılı
Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununun başlıca yenilikleri, 2821 sayılı Sendikalar
Kanunu ve 2822 sayılı Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunu ile karşılaştırmalı olarak
değişen ve değişmeyen maddeleri ile birlikte tablo üzerinde şematik ve açıklamalı olarak
belirtilmiştir.Son olarak da, yeni kanunun getirdiği başlıca yenilikler özet olarak belirtilerek
değerlendirmeye yer verilmiştir.
Genel olarak bakıldığında, çalışma hayatının önemli bir unsuru olan sendikalarının
kuruluş, oluşum, yapı, işleyiş ve uymaları gereken kuralları belirleyen Sendika Kanunları
ile işçilerin ve işverenlerin, karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma
koşullarını düzenlemek amacıyla toplu iş sözleşmesi yapma hakkına sahip oldukları Toplu
İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunları Anayasal bir hak olarak hüküm altına alınmıştır.
Zaman içinde hızla değişen dünyamızda ekonomik, teknolojik, sosyal gelişim ve
dönüşümle birlikte bilgi ve evrenselliğin boyutlarının da nasıl hızla değiştiğini düşünürsek,
çalışma hayatı ve çalışma koşullarının teminatı durumunda olan sendikal haklar, toplu iş
sözleşmesi, grev ve lokavt hakları kullanılırken; toplumsal dengeyi sağlayacak şekilde,
toplum ve Ülke çıkarlarının gözetilmesi, Devlet-İşveren-Sendika-İşçi ve diğer ilgili
tarafların sorun çözücü müzakereler ve karşılıklı fayda sağlama yaklaşımını sergilemeleri;
bireysel, sendikal ve toplumsal açılardan uzun vadede sürdürülebilir bir yaşam için önem
verilmesi gereken konular olarak ortaya çıkmaktadır.
iii
ÖNSÖZ
Bu çalışmada, temel olarak Türkiye’de 07 Kasım 2012 tarihinde yürürlüğe giren 6356
sayılı “Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununu” 2821 sayılı “Sendikalar Kanunu” ve
2822 sayılı “Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunu” ile karşılaştırmalı olarak
incelenmesi amaçlanmış, bunun yanı sıra tarihsel süreç içerisinde Cumhuriyet Dönemi
öncesinde 1909 yılından başlayarak, Cumhuriyet Dönemi sonrasında 1924 yılından itibaren
Anayasalar ve Sendika Kanunları ile Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunları
üzerinde durulmuştur.
Çalışma hayatının aktörlerinden olan Sendikalar, çalışma koşullarını belirleyen Toplu
İş Sözleşmeleri ile Grev ve Lokavt’a ilişkin düzenlemeler Türkiye’de tarihsel süreç
içerisinde toplumsal, ekonomik, sosyal, siyasi boyutlardaki etmenlerle birlikte farklı
uygulamalara tabi olmuştur.
Proje çalışmasında, 2821 sayılı Sendikalar Kanunu ile 2822 sayılı Toplu İş
Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunları eski kanunlar olarak, 6356 sayılı Sendikalar ve
Toplu İş Sözleşmesi Kanunu yeni kanun olarak konu başlıkları altında tablo içerisinde
karşılıklı olarak değişen ve değişmeyen madde hükümleri ile birlikte detaylı olarak
incelenmiştir.
Ayrıca; söz konusu Kanunların dayanağı durumunda olan Ülkemizdeki Anayasaların
tarihsel sürecinin ve ilgili Anayasa maddelerinin genel hatlarıyla ele alınması suretiyle
konunun daha iyi anlaşılması amaçlanmıştır.
Yapmış olduğum bu çalışmada, İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi
Kütüphanesinden, değerli akademisyenleri eserlerinden ve konuyla ilgili güncel gelişmeler
için ilgili internet haber sitelerinden yararlanılmıştır.
Bu çalışmada, yeni 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun
çalışma hayatımıza getirdiği başlıca yeniliklerin eski yasalarla karşılaştırma olarak bir
tablo halinde verilmesi ile daha anlaşılır hale geldiğini düşünüyorum.
Bu projenin hazırlanmasında; başta beni böyle bir konuda çalışma yapmaya sevk
eden, yönlendiren ve çalışma süresince yardımlarını esirgemeyen danışman hocam
Prof.Dr.Ömer Zeki SADULLAH’a, yüksek lisans yapmama destek veren İnsan Kaynakları
Yönetimi Anabilim Dalı Başkanı Prof.Dr.Cavide UYARGİL ile öğretim üyeleri
Prof.Dr.Gönen DÜNDAR ve Prof.Dr.Oya ÖZÇELİK’e, İşletme Yönetimi ve
Organizasyon Anabilim Dalından öğretim üyeleri Doç.Dr.Muhteşem BARAN ve
Prof.Dr.İbrahim PINAR’a, çalışmam süresince her türlü desteği sağlayan başta annem
Saime DOĞRU, babam Hayrettin DOĞRU, eşim Sait TÜRKMEN ve oğlum Metin Hasret
TÜRKMEN olmak üzere tüm aileme teşekkürü bir borç bilirim.
iv
KISALTMALAR
a.g.e. :
A.e.
:
C:
:
ILO
:
mad. :
RG
:
s.
:
TSGLK:
TİS
:
vd.
:
Yay. :
Adı geçen eser
Aynı eser / yer
Cilt
Uluslar arası Çalışma Örgütü
Madde
Resmi Gazete
Sayfa
Toplu Sözleşme Grev ve Lokavt Kanunu
Toplu İş Sözleşmesi
Ve diğerleri
Yayınları / Yayınevi
v
İÇİNDEKİLER
ÖZ………………………………………………………………………………………….iii
ÖNSÖZ…………………………………………………………………………………….iv
KISALTMALAR………………………………………………………………………….v
GİRİŞ………………………………………………………………………………………1
BÖLÜM 1 …………………………………………………………………………………2
ANAYASALARIMIZDA SENDİKAL HAKLARIN İNCELENMESİ(1909-1980)…..2
1. Anayasalarımızda Sendikal Haklar………………...………………………………….2
BÖLÜM 2…………………………………………………………………………………..7
SENDİKA KANUNLARI(1947-2012)………………………………………………........7
2. Sendikacılığın Tarihçesi ve 2821 sayılı Kanun ile 6356 sayılı Kanun maddelerinin
karşılaştırması…………………………..……………………………………….……….....7
2. 1. Tanımlar, Sendika Amacı, Kuruluşu.……………..………………………..………...10
2. 2. Sendika Üyeliği / Üyeliğin Kazanılması /E-Devlet……………………………….....12
2. 3. Sendika Üyelik Aidatı /Dayanışma Aidatı ………………………………………......13
2. 4. Sendika Üyeliğinin Sona Ermesi…….……………………………………………….14
2. 5. Sendika Kurucu Üyeliği……………………………………………….………..........15
2. 6. Bireysel Sendika Özgürlüğü/Sendikal Nedenle Fesihte Sendikal Tazminat ………….16
2. 7. Sendika Temsilcilerinin Belirlenmesi………………………………..…………..........17
2. 8. Sendika Yöneticilerinin ve Sendika Temsilcilerinin Güvencesi………………..……..18
2. 9. Uluslararası Kuruluşlara Üyelik/Dış Temsilcilik…………………………...................19
2.10. Sendikal Faaliyetler…………………………………………………………………...20
2.11. İşkolları ve İşkolu Tespiti…………….………………………………………...........21
2.12. Sendika Gelirleri……………………………………………………………………...22
2.13. Denetim ve Şeffaflık…………………………………………………..…....................23
2.14. Ceza Hükümleri……………………………………………………….……………..24
BÖLÜM 3………………………………………………………………………………....25
TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ GREV VE LOKAVT KANUNLARI(1909-2012)
3. Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunlarının Tarihçesi ve 2822 sayılı
Kanun ile 6356 sayılı Kanun maddelerinin karşılaştırması…………………………….25
3.1. Toplu İş Sözleşmesi Tanımı / İçeriği / Kapsamı………………………….…………..27
3.2. Toplu İş Sözleşmesi Şekli /Süresi …………..…………….………………………….28
3.3. Teşmil…………………………………………………………………………….........29
3.4. Yetki Tespiti……………………………………….………………………………….30
3.5. Yetki İtirazı…………………………………………………………………..................31
3.6. Yüksek Hakem Kurulu’na Başvuru………………..…………………….......................32
3.7. Yüksek Hakem Kurulu’nun Kuruluşu…………………………………………….........33
3.8. Grev Tanımı…………………………………………….................................................34
3.9. Lokavt Tanımı ………………………………………………………………………....35
3.10. Grev ve Lokavt Yasakları ………………………………………………………….....36
3.11. Ceza Hükümleri…………………………………………………….............................37
SONUÇ…………………………..………………………………………….………….......39
KAYNAKÇA…………………………..……….……….……………………………........44
EK 1 : 6356 sayılı Kanun ile 2821 sayılı Kanun maddelerinin karşılaştırmalı tablosu
EK 2 : 6356 sayılı Kanun ile 2822 sayılı Kanun maddelerinin karşılaştırmalı tablosu
vi
GİRİŞ
Tüm dünyada olduğu gibi Ülkemizde de toplum, ekonomi, teknoloji, sanayii, bilgi,
iletişim gibi konularda yaşanan hızlı değişim ve dönüşüm süreci, her alanda olduğu gibi
çalışma hayatında, işçi-işveren ilişkilerinde, sendikal haklar ve özgürlüklerde etkilerini
göstermektedir.
Ülkemiz çalışma hayatının içerisindeki tüm çalışanları ve çalıştıranları ilgilendiren en
önemli konuların başında sendikal haklar, toplu sözleşmeler, grev ve lokavt konuları
gelmektedir. Çalışma hayatında tarafların haklarının, özgürlüklerinin, borçlarının, sendikal
yapılanmanın neye göre, nasıl, hangi düzeyde belirleneceği, koşulların , sınırların, yöntemin,
süreçlerin nasıl olacağı gibi hususların; devlet, işçi, işveren, sendika tarafları olan geniş bir
kesimi ilgilendirdiği gibi makro düzeyde ekonomik, endüstriyel, siyasal, sosyal ve toplumsal
boyutları olduğunu söyleyebiliriz.
Tarafları ve boyutları itibariyle geniş bir alanı ilgilendiren önemini her zaman korumuş
olan sendikalar, toplu iş sözleşmeleri, grev ve lokavt hakkında yapılan bu çalışmada
sendikal açıdan temel bazı konulara değinilmiş olup, Anayasalarımızdaki sendikal haklar,
temel hak ve özgürlükler bağlamında ilgili maddelere bakılarak, Tanzimat Dönemi ve
Cumhuriyet’ten sonra yayınlanan Sendika ve Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunları
genel maddeleri itibariyle karşılaştırmalı olarak incelenmiştir.
Yeni ve eski Sendika Kanunlarının, Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunlarının
incelenmesi ile Türkiye’deki sendikal hakları korumak ve geliştirmek durumunda olan
Sendikalar ve gelişen, değişen dünya ve ülkemiz koşullarını bilimsel kriterler içinde
değerlendirmek suretiyle sendikal haklara ilişkin yapılacak araştırmalara bir nebze de olsa
katkı sağlanması düşünülmüştür.
“6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun Başlıca Yenilikleri” konulu
bu proje, üç bölümden oluşmaktadır.
Projenin birinci bölümünde; Ülkemizde Cumhuriyet öncesinde ilk Anayasa olan “Ta’til-i
Eşgal Kanunu”ndan başlayarak, Cumhuriyet dönemi sonrasındaki Anayasalar incelenmiş ve
Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmeleri Kanunları ile birlikte sendikal haklar açısından yapılan
düzenlemeler değerlendirilmiştir.
Projenin ikinci bölümünde; Sendika Kanunlarının tarihsel süreci 1947 yılından itibaren
ana hatları ile ele alınmıştır. 07 Kasım 2012 tarihinde yürürlüğe giren 6356 sayılı Sendikalar ve
Toplu İş Sözleşmesi Kanununun Başlıca Yenilikleri, 2821 sayılı Sendikalar Kanunu ile
karşılaştırmalı olarak değişen ve değişmeyen maddeleri ile birlikte ele alınmıştır.
Projenin üçüncü ve son bölümünde; Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt hakları
açısından 1909 yılından günümüze kadar yürürlükteki kanunlar tarihsel süreç içerisinde
incelenerek, 07 Kasım 2012 tarihinde yürürlüğe giren 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş
Sözleşmesi Kanununun başlıca yenilikleri, 2822 sayılı “Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt
Kanunu” ile karşılaştırmalı olarak değişen ve değişmeyen maddeleri ile birlikte ele alınmıştır.
1
BÖLÜM 1
1.ANAYASALARIMIZDA SENDİKAL HAKLARIN İNCELENMESİ(1909-1980)
Proje çalışmasının bu ilk bölümünde, Ülkemizde Cumhuriyet öncesinde ilk Anayasa
olan “Ta’til-i Eşgal Kanunu”ndan başlayarak, Cumhuriyet dönemi sonrasındaki Anayasalar
incelenmiş olup, Sendikalar, Toplu İş Sözleşmeleri, Grev, Lokavt ve diğer sendikal haklar
açısından yapılan düzenlemeler değerlendirilmiştir.
1.1.Anayasalarımızda Sendikal Haklar
Ülkemizde ilk olarak İkinci Meşrutiyet ile birlikte, ağır çalışma koşullarının
tepkisiyle meşrutiyetçi hareketten yararlanarak ilan edilen ve birbirini izleyen otuza yakın
grev üzerine1, 1325(1909)“Tatil’i Eşgal Kanunu” çıkartılmıştır. Bu kanun, sendikaların
sözünü etmiş ve “umumi hizmet” gören müesseselerde sendika kurulmasını yasaklayan ve
cezalandıran hükümler koymuştur2.
Cumhuriyetimizin ilanından sonra kabul edilen ilk Anayasamız olan 1924 Anayasası
toplanma ve dernek kurma hakkını tanımıştır3.Sendikal haklara ilişkin doğrudan bir
düzenleme yoktur. Ancak, Anayasanın 73.maddesinde angarya yasaklanmış ve dernek
kurma hakkının sendika kurma hakkını da kapsaması dolayısıyla dernek kurma
özgürlüğüne ilişkin 70.madde hükmünün sendika özgürlüğünü de güvence altına aldığı
kabul edilmiştir. Anayasanın bu maddesinden yola çıkılarak 1947’de 5018 sayılı “İşçi ve
İşveren Sendikaları ve Sendika Birlikleri Hakkında Kanun” Cumhuriyet döneminin ilk
Sendikalar Kanunu olarak yürürlüğe konulmuştur4.
5018 sayılı Kanunun, bugünkü anlamda çağdaş ve özgür bir sendikacılığı getirmediği
bir gerçektir. Çünkü bu kanun, sendikaları devletin sıkı bir kontrolü altında tutmakta,
faaliyetlerinin durdurulması ve sendikaların kapatılması konusunda idari makamlara büyük
yetkiler tanımakta, toplu sözleşme ve grev hakkından yoksun tutulduğu için de, sadece bir
dernek gibi bazı faaliyetlerde bulunmasını mümkün kılmakta idi5.
27 Mayıs 1960’da yapılan ihtilal den sonra çıkarılan kanunların başında 1961
Anayasası gelmiştir. Sendikal haklar bakımından 1961 Anayasası yeni bir dönemin
1
Erişçi, Lütfü: Türkiye’de İşçi Sınıfının Tarihi (Özet Olarak), İstanbul, 1951, s.3
2
Çelik,Nuri, İş Hukuku Dersleri, Yenilenmiş 23.B., Beta Yay.,İstanbul,2010, s.396
3
Ancak, özellikle 1924 yılından itibaren bazı işçi kuruluşları 4 Mart 1925’de Takriri Sükun
Kanunu ile karşı karşıya kalmışlardır.Bu kanun dernek kurma, siyasi veya mesleki olarak
örgütlenme olanağını ortadan kaldırmıştır( Erişçi, a.g.e., s.18-19)
4
Türkiye Sendikacılık Ansiklopedisi, Tarih Vakfı, İstanbul, 1996, C:1, s.52
5
Adal, Zeki, vd. İnsan Kaynakları Yönetimi, 5.B.,Beta Yay., İstanbul,2010, s.567
2
başlangıcıdır. Anayasanın devrimci karakteri, işçi haklarına ilişkin düzenlemelerinde
açıkça görülmektedir. Bu haklar işçilerin siyasal güçleri baskı altında tutarak zorlamaların
sonucunda değil, demokratik ve sosyal bir hukuk devletinin gereği olarak getirilmiştir.
1961 Anayasası işçilere sendika özgürlüğü (mad.46) ne ilişkin olarak “çalışanlar ve
işverenler önceden izin almaksızın sendikalar ve sendika birlikleri kurma ve bunlara
serbestçe üye olma ve üyelikten ayrılma hakkına sahiptirler. İşçi niteliği taşımayan kamu
hizmeti görevlilerinin bu alandaki hakları kanunla düzenlenir. Sendika ve sendika
birliklerinin tüzükleri yönetim ve işyerleri demokratik esaslara aykırı olmaz” hükmü ile
birlikte işçilerin iktisadi ve sosyal haklarını geliştirmelerini sağlayan toplu iş sözleşmesi ve
grev haklarını (mad.47) da tanımıştır6.
Ayrıca; çalışma hayatına ilişkin olarak, “çalışma hakkı(mad.42)”, “çalışma
şartları(mad.43)”, “dinlenme hakkı(mad.44), “ ücrette adalet sağlanması(mad.45)”, “sosyal
güvenlik(mad.48)” düzenlemeler yapılmıştır.
Böylece; 1961 Anayasasının esaslarına uygun olarak hazırlanan ve 5018 sayılı
Kanunun yerini alan 15 Temmuz 1963 tarihli ve 274 “Sendikalar Kanunu” ile bunun
tamamlayıcısı olan 275 sayılı “Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunu”nun 1963
yılında aynı zamanda yürürlüğe girmesiyle işçilerin haklarına ilişkin yeni düzenlemelerin
yapıldığını söyleyebiliriz.
12 Mart 1971 dönemindeki değişiklikler arasında Anayasanın sendikal haklara
ilişkin bazı maddeleri de değiştirilmiş, 20.09.1971 tarih ve 1488 sayılı Kanunla bu hak
işçilerle sınırlandırılmış, kamu görevlilerinin sendika kurma ve üye olma haklarına ilişkin
düzenleme Anayasadan çıkarılmıştır7.
1961 Anayasasından çok farklı bir anlayış ürünü olan ve 12 Eylül 1980 Harekatının
amacı doğrultusunda hazırlanan 1982 Anayasası’nda ise; özel olarak sendikal hakların
düzenlenişindeki farklılıkların yanı sıra, temel hak ve özgürlüklere ilişkin genel
hükümlerde yapılan köklü değişikliklerin etkileri sosyal haklar üzerinde de görülür. 1982
Anayasasında özellikle sendika, toplu sözleşme, grev hakları önemli değişikliklere
uğramış, bu hakların konusu ve kullanımı Anayasa’dan kaynaklanan yasak ve istisnalarla
daraltılmıştır.
1982 Anayasası, kolektif hakların kullanımı, son derece ayrıntılı hükümlerle ve özel
sınırlamalarla 1961 Anayasa’sına göre önemli ölçüde daraltmış, işyerindeki toplu pazarlık
düzeni ile sıkı ilişkili bir biçimde düzenlenmiştir.1995 değişikliklerinden önceki dönemde,
başta siyaset, siyasal işbirliği, ortak hareket yasakları olmak üzere, 1961’e göre pek çok
yeni yasaklama getirmiştir.
6
Çelik, a.g.e.,s.397
7
Türkiye Sendikacılık Ansiklopedisi, a.g.e., C:1, s.52
3
Sendika kurma hakkına ilişkin 51.maddesinde işçi ve işverenlerin, üyelerinin
çalışma ilişkilerinde ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek için
önceden izin almaksızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurulabileceğini belirterek, 1961’den
farklı olarak sendikaların kuruluş amaçlarını ve faaliyetlerinin çerçevesini Anayasa ile
sınırlamıştır.
Yine aynı biçimde, 1961 Anayasası toplu sözleşme ve grev hakkını işçilerin
işverenlerle olan münasebetlerinde sosyal ve iktisadi durumlarını korumak ve düzeltmek
amacıyla kullanılabilecek temel haklar olarak düzenlerken, 1982 Anayasası
53.maddesinde, toplu iş sözleşmesi hakkının işçilerin yanı sıra işverenler tarafından da
kullanılabilecek bir temel hak olduğunu belirtilmiştir8.
1961 Anayasası’ndan farklı olarak toplu iş sözleşmesinden ayrı bir maddede
düzenlenen grev hakkı ile ilgili 54.maddeye bakıldığında, maddenin “Grev Hakkı ve
Lokavt” başlığını taşıdığı ve 1982 Anayasası ile, artık lokavtın da anayasal koruma altına
alındığı görülmektedir. Ayrıca; grevin, sadece toplu iş sözleşmesinin yapılması sırasında
uyuşmazlık çıkması halinde başvurabilecek bir hak olarak düzenlenmesi ve 1961
Anayasa’sında hak grevinin anayasal dayanağı olarak kabul edilen “iktisadi ve sosyal
durumlarını korumak(…)amacıyla(…)grev hakkına sahiptirler ” hükmüne de yer
verilmemesi, bundan böyle hak grevine başvurma olanağını ortadan kaldırmıştır. Yine
Anayasada siyasi amaçlı grev ve lokavt, dayanışma grev ve lokavtı, genel grev ve lokavt,
işyeri işgali, işi yavaşlatma, verimi düşürme ve diğer direnişler yasaklanmış, greve katılma
serbestisi güvence altına alınmıştır. Buna göre; greve katılmayanların işyerinde
çalışmalarının, greve katılanlar tarafından engellenemeyeceği hüküm altına alınmıştır.
Toplu İş Sözleşmesi özerkliği ise; ilk defa 1961 Anayasası ile gerçek anlamda
tanınmış ve 1963 yılında yasal yoldan düzenlenmiştir.1982 Anayasası da toplu iş
sözleşmesi özerkliğinin temel kurumlarına yer vererek sistemin ileriye doğru işlerliğini
güvence altına almıştır.
1961 ve 1982 Anayasalarının işçilere tanıdığı sosyal hakların başında sendika
özgürlüğü, grev ve toplu iş sözleşmesi hakları gelmektedir.
1982 Anayasası ilk defa sendika ve toplu iş sözleşmesi hakkının yanı sıra lokavt
hakkını da işverenlere tanımıştır. Söz konusu haklar aynı zamanda toplu iş sözleşmesi
özerkliğinin ortaya çıkması için varlığı zorunlu temel haklardır. Bunlardan sadece lokavt
hakkının bulunmaması halinde de toplu iş sözleşmesi özerkliği varlığını
sürdürebilmektedir.
Anayasanın 48.maddesinde sözleşme özgürlüğüne yer verilmesine rağmen
53.maddede toplu iş sözleşmesi kurumunun ayrıca güvence altına alınması, sözleşme
özgürlüğünden daha değişik yeni bir sözleşme türünün yaratılması anlamına gelir ki, bu
8
A.e., C:1, s.53
4
toplu iş sözleşmesinin, diğer klasik sözleşmelerden farklı, özgün nitelikleri olan bir
sözleşme olduğunu ortaya koyar.
Ayrıca, toplu iş sözleşmesi, tarafları ve amacı Anayasanın 53.maddesinde açıkça
belirtilmiş bir sözleşmedir. Toplu İş Sözleşmesinin Anayasa’da saptanan amacı, işçi ve
işverenlerin karşılıklı ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını
düzenlemektedir. Bu amacın gerçekleştirilmesi için işçilere ve onların örgütlü gücüne,
işverenlerle birlikte, bir özerklik tanınmıştır. Taraflar bu özerk alan içinde ekonomik ve
sosyal durumlarını, çalışma şartlarını serbest pazarlık ilkesi çerçevesinde saptarlar ve bir
toplu iş sözleşmesinde düzenlerler9.
Ancak; toplu iş sözleşmesinin işçi yanını oluşturan sendikalar, Anayasanın
51.maddesi uyarınca, üyeleri olan işçilerin ekonomik ve sosyal faaliyetlerini korumak ve
geliştirmek yükümlülüğü altındadırlar. Anayasa, özellikle sosyal devlet ilkesi uyarınca
işverenler karşısında zayıf kabul edilen işçinin örgütlü sosyal gücü olan sendikalara,
işverenler karşısında gerektiğinde kullanabilmek üzere grev hakkı ve toplu iş sözleşmesi
yapma olanağı sağlamaktadır10.
Sendikalara üye olma ve üyelikten ayrılma özgürlüğü ile hiç kimsenin sendikaya
üye olmaya, üye kalmaya ve üyelikten ayrılmaya zorlanamayacağı 1982 Anayasa’sının
51.maddesinde belirtilmiştir.
Ayrıca; 1982 Anayasa’sının 53.maddesinde, 23.07.1995 tarih ve 4121 sayılı
Kanunun 4.maddesiyle yapılan değişiklikler ile kamu görevlilerinin sendikal hakları
anayasal koruma altına alınmıştır. Böylece; 20.09.1971 tarih ve 1488 sayılı Kanunla
işçilerle sınırlandırılan sendika kurma ve üye olma haklarının kamu görevlilerine verilmesi
sağlanmıştır.
1982 Anayasasının esaslarına uygun olarak hazırlanan 2821 sayılı “Sendikalar
Kanunu”11, 1963 yılında kabul edilen 274 sayılı Sendikalar Kanunu’nun yerini almış ve
1983’ten 2012’ye kadar sendikalar hukukunu düzenleyen kanun olmuştur.
2822 sayılı “Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunu”12 ise 1963 yılında kabul
edilen 275 sayılı Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunu’nun yerini alarak
Türkiye’de toplu sözleşme, grev ve lokavtın yasal temellerini 1983 yılından 2012 yılına
kadar düzenlemiştir.
9
Türkiye Sendikacılık Ansiklopedisi, a.g.e., C:3, s.264
10
A.e., C:3, s.265
11
RG 7 Mayıs 1983, 18040
12
RG 7 Mayıs 1983, 18040
5
Özetle; 1961 Anayasası ile ve 1963’te yürürlüğe giren Kanunlarla Ülkemize gelen
sendikal haklar, 12 Eylül 1980’e kadar, on yedi yıl gibi, sosyal haklar için çok kısa
sayılabilecek bir uygulama alanı bulmuştur. On yedi yıl içinde olumlu, bazen de olumsuz
olarak yaşanan gelişmeler küçümsenecek nitelikte değildir.
Her şeyden önce, sendikal haklar işverenlerin dahi artık kavram olarak
reddedemedikleri, önemi kavranmış, varlıkları tartışılamaz haklar niteliğini kazanmışlardır.
Sadece bu temel kazanım dahi, on yedi yıllık sendikal haklar uygulamasının ülkemiz
açısından, çalışanlar adına ne denli önemli bir işlev yaptığını ortaya koymaktadır13.
Ayrıca; 22.05.2003 tarihinde TBMM’de kabul edilen 4857 sayılı İş Kanunu14 dünyada
ve Türkiye’de yaşanmakta olan ekonomik, siyasi ve teknolojik değişimlerin zorunlu kıldığı,
Avrupa Birliği ve Uluslar arası Çalışma Örgütü (ILO)’nun normlarıyla uyumlu bazı temel
ilkelere ve birçok değişikliğe yer vermekte15 olup, çalışma hayatının bir parçası durumunda
olan sendikal haklarla da ilgilidir.
Bilindiği üzere; Anayasamızın 2.maddesinde belirtildiği gibi, Türkiye Cumhuriyeti
insan haklarına saygılı bir devlettir.Anayasamıza göre,” Herkes kişiliğine bağlı, dokunulmaz,
devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve hürriyetlere sahiptir.”(mad.12/1)Temel hak ve
hürriyetler, Anayasada belirtilen nedenlerle, Anayasanın sözüne ve ruhuna uygun olarak,
ancak kanunla sınırlanabilir(mad.13).hükümleri vardır.
Dolayısıyla; temel hak ve hürriyetlerin korunması bağlamında özellikle başka bir
kişiye bağlı olarak çalışanlar için Anayasamızın “Temel haklar ve ödevler” başlığı altında
sayılabilecek olan; Eşitlik (mad.10), kişi dokunulmazlığı (mad.17), özel hayatın gizliliği
(mad.20), düşünce ve kanaat hürriyeti (mad.25), toplantı hak ve hürriyetleri (mad.33 vd.),
çalışma ve sözleşme hürriyeti (mad.48), çalışma hakkı ve ödevi (mad.49), dinlenme hakkı
(mad.50), sendika hakkı (mad.51), toplu iş sözleşmesi hakkı (mad.53), grev hakkı ve lokavt
(mad.54), sosyal güvenlik hakları(mad.60 vd.), sağlık hakkı (mad.56) konularının her zaman
gündemde olacak ve olması gereken ulusal ve uluslar arası öneme sahip hususlar olduğu
unutulmamalıdır.
13
14
15
Ketenci Şükran,vd.,Bırakınız Yapsınlar Bırakınız Geçsinler,Bilgi Yay.,İstanbul,1985, s.160
RG 10.06.2003
Adal, Zeki, vd., a.g.e., s.494
6
BÖLÜM 2
SENDİKA KANUNLARI(1947-2012)
Bu ikinci bölümde; sendika kanunlarının tarihsel sürecinden bahsedilerek, eski Kanun
(2821 Sendika Kanunu) ile yeni Kanun (6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi
Kanunu) maddeleri karşılaştırmalı olarak değişen ve değişmeyen yönleriyle genel olarak
incelenmiştir.
2. Sendika Kanunlarının Tarihçesi ve 2821 sayılı Kanun ile 6356 sayılı Kanun
maddelerinin karşılaştırması.
Sendika kanunları; sendikalarının kuruluş, oluşum, yapı, işleyiş ve uymaları gereken
kuralları belirleyen kanunlardır.
Türkiye’de Cumhuriyet döneminin ilk Sendika Kanunu, 20.02.1947’de yürürlüğe
giren 5018 sayılı “ İşçi ve İşveren Sendikaları ve Sendika Birlikleri Hakkında Kanun”dur.
5018 sayılı Yasayı 24.07.1963’te yürürlüğe giren 275 sayılı “Sendikalar Kanunu”
izlemiş, bu konuda değişiklikler yapan 1317 sayılı kanun 12.08.1970’de yürürlüğe
girmiştir.
5018 sayılı Kanun daha sonra, 28.9.1983’te 2822 sayılı “Sendikalar Kanunu”,
29.11.1983’te 2966 sayılı, 25.5.1988’de 3449 sayılı, 4.4.1995’te 4101 sayılı Kanunlarla
bazı maddelerinde değişikliğe uğramıştır16.
5018 sayılı Kanun, II.Dünya savaşı sonrasında iç ve dış faktörlerin etkisi ile ortaya
çıkan siyasal yaşamdaki göreli demokratikleşmenin çalışma hayatındaki uzantılarından
biridir. Kanun, sendika özgürlüğüne yönelik olumlu hükümler yanında sendikaların
çalışmalarını önemli ölçüde kısıtlayıcı hükümleri de beraberinde getirmiştir.
İşçi ve işveren sendikaları ve birlikleri 5018 sayılı kanun ile vasıfları tayin edilen birer
dernek niteliğindedir. Kanun, sendikaların amaçlarını; yardımlaşma, ortak çıkarları koruma
ve temsil olarak belirterek, önemli bir sınırlama ile yola çıkmıştır. Sendika hakkı bakımından
işçilerle işverenler aynı kefeye konmuştur.
Kanunda Sendika çokluğu ilkesi benimsenmiş olup, “aynı işkolunda birden fazla
sendika kurulabilir” (mad.3) hükmünün yanı sıra aynı maddeye göre “çeşitli işlerde çalışan
işçiler bu işlere ait sendikalardan birine veya birden fazlasına üye olabilir” hükmüne yer
verilmiştir.
Kanun, sendika kurma ve sendikaya üye olma hakkını sadece 15.06.1937 tarihinde
yürürlüğe giren 3008 sayılı İş Kanunu’nda tanımı yapılan işçi ve işverenlere tanımıştır.
16
Türkiye Sendikacılık Ansiklopedisi, a.g.e., C:3, s.35
7
Ancak, 3008 sayılı Kanundaki söz konusu tanımların kapsamının dar olması sendika kurma
ve sendikaya üye olmada esas alınması sendikaya üye olunabileceklerin sayısını önemli
ölçüde azaltmıştır.17.
5018 sayılı Kanunda temel olarak serbestlik ve gönüllülük esasını benimsenmiş olup,
sendikaların kurulmasının isteğe bağlı olduğu, kimsenin bir sendikaya üye olmaya,
olmamaya ya da üyelikten çekilmeye ya da çekilmemeye zorlanamayacağı,
İş Sözleşmelerine ya da işyerinin iç yönetmeliklerine bu hükme aykırı şartlar
konulamayacağı(mad.9) hüküm altına alınmıştır.
274 sayılı Sendikalar Kanunu ve 275 sayılı Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt
Kanunu(TİSGLK) ile sendikacılık ve toplu pazarlık özellikle 1970-1980 yılları arasında hızla
ülke genelinde yaygınlaşmıştır. 274 sayılı Kanun hem işyeri hem de işkolu sendikacılığına
izin verdiği için çok sayıda sendika kurulmuş, ancak bazı sendikaların siyasi amaçlara da
yönelmesi ile sendikacılık hareketi dağınık ve bölünmüş bir şekilde gelişmiştir.1980
müdahalesi ile sendikacılık hareketi önemli ölçüde kesintiye uğramış, 1982 Anayasasında
getirilen bazı değişikliklerle ve çıkartılan 2821 sayılı “Sendikalar Kanunu” ile sendikaların
faaliyetleri yeniden düzenlenmiştir. Kısıtlanan bazı haklar ve çağdaş sendikacılık ilkeleriyle
bağdaşmayan birçok konuda o tarihten bu güne kadar birçok değişiklik yapılarak çağdaş ve
uluslar arası normlara uyum sağlanmaya çalışılmaktadır18.
Sendika mevzuatına 274 sayılı Kanun ile giren üyelik aidatının işçinin ücretinden
kaynaktan kesilmesi uygulaması (check-off), 2821 sayılı Kanunda da değişik bazı koşullarla
kabul edilmiştir.(mad.61)
2821 sayılı Kanunda “sendika kurma ve sendikaya üye olma özgürlüğü (pozitif
sendika özgürlüğü)”, “sendikadan çıkma ve uzak kalma özgürlüğü(negatif sendika
özgürlüğü)”, “sendikalı-sendikasız işçi ayrımı yasağı”, “sendikacılık faaliyetlerinden dolayı
işten çıkarma veya farklı işlemde bulunma yasağı”, “sendikacılık tazminatı ve bunun iş
güvencesi tazminatı ile olan ilişkileri”, “işçi kuruluşu yöneticilerinin güvencesi”, “işyeri
sendika temsilciliği ve güvencesi”, “işkolu tespiti”, “üyelik koşulları-hak ve borçlar”, “genel
kurul”, “zorunlu ve seçimlik organlar”, “Gelir ve giderler”, “Faaliyetler” gibi konularına
ilişkin hükümler yer almaktadır.
Sendikalar Kanununun eski şeklinde; Sendika-Federasyon-Konfederasyon olan
sendikal çalışma sistemi, 2821 sayılı Kanun ile Sendika-Konfederasyon olarak değiştirilerek,
Federatif sistem kaldırılmıştır.
17
18
A.e., C:3, s.157
Adal, v.d. , a.g.e., s.567
8
Ayrıca; son yıllarda ekonomi ve teknolojideki değişim ve gelişmeler, dünyadaki
değişik ekonomik sektörlerin nisbi öneminde de değişmeler yaratmaktadır.
Teknolojinin yenilendiği bazı sektörlerde düşen istihdam, özellikle hizmet sektöründe
artış göstermekte olup, istihdam yapılarındaki bu değişimler sendikaların üye yapıları ve
sayıları üzerinde olumsuz etkiler yaratmaktadır.Bunun yanında, işsizlik ve gelişmişlik
düzeyine bağlı eksik istihdam gibi konular sendika üyeliğinde düşüşe ve sendikal hareketin
niteliğinde zayıflamalara yol açmaktadır.19.
Sendikal açıdan temel bazı konulara değinerek sendika kanunlarının incelenmesi ile
Türkiye’deki sendikal hakları korumak ve geliştirmek durumunda olan sendikaların gelişen,
değişen dünya ve ülkemiz koşullarını bilimsel kriterler içinde değerlendirerek, yapı ve işleyiş
mekanizmasını oluşturmak, üyelerinin temel sorunlarına yanıt vermek ve sendikal kimliğinin
gerektirdiği atılımları gerçekleştirmek zorunda olduklarını söyleyebiliriz.
19
Yazıcı, Erdinç :Yeni Bir Dünyanın Eşiğinde Türk-İş ve Değişim, Sistem Yay.,İstanbul,
1993, s.135
9
2.1.Tanımlar, Sendika Amacı, Kuruluşu
2821 sayılı SENDİKALAR KANUNU
SENDİKALAR VE TOPLU İŞ
SÖZLEŞMESİ KANUNU

İşçi, işveren ve işyeri kavramları İş
Kanunu’ndan farklı olarak tanımlanmıştır.
(mad.2)

İşçi, işveren ve işyeri kavramları
22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş
Kanunundaki tanımları ile benimsenmiştir.
(mad. 2/3)


Sendikaların, işkolu esasına göre bir Eski kanunda Sendikaların kuruluşunda
işkolunda ve Türkiye çapında faaliyette “Türkiye çapında faaliyette bulunmak” amacı
bulunmak amacı ile kurulacağı hüküm kaldırılarak,
altına alınmıştır. (mad. 3)
Sendikaların faaliyet alanı “kuruldukları
işkolu” ile sınırlandırılmıştır. (mad. 3/1)


“….Bir işkolunda birden fazla sendika Eski yasada bulunmayan yeni tanımlar
kurulabilir. Meslek veya işyeri esasına bulunmaktadır. (mad. 2/1- b-c-ç-g)
göre işçi sendikası kurulamaz….”hükmü
vardır.(mad. 3)
Çerçeve Sözleşme (Ekonomik ve Sosyal
Konseyde temsil edilen işçi ve işveren
konfederasyonlarına üye işçi ve işveren
sendikaları arasında işkolu düzeyinde yapılan
sözleşme)
Görevli makam (Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığına bağlı Bölge Müdürlükleri yerine
İş Kurumu İl Müdürlükleri)
Grup Toplu İş Sözleşmesi (İşçi sendikası ile
işveren sendikası arasında, birden çok üye
işverene ait aynı işkolunda kurulu işyerlerini
ve işletmeleri kapsayan toplu iş sözleşmesi)
Kuruluş (Sendika ve Konfederasyon)
10
2821 sayılı SENDİKALAR KANUNU

Kuruluşta uyulacak usul olarak; “Sendika
kurucuları, sendika merkezinin bulunacağı
ilin
valiliğine
makbuz
karşılığında,
dilekçelerine ekli olarak sendika tüzüğünü,
kurucuların nüfus cüzdanlarının suretlerini,
ikametgah belgelerini, meslek ve sanat
özgeçmişlerini,
sendikanın
kurulacağı
işkolunda fiilen çalışır olduklarını kanıtlayan
belgeler ile sabıka kayıtlarını…vermek
zorundadırlar.” hükmü belirtilmiştir. (mad. 6)

“…Vali, tüzük ve belgelerin birer örneğini
derhal Çalışma ve Sosyal Güvenlik, İçişleri
ve Maliye bakanlıkları ile ilgili Çalışma ve
Sosyal
Güvenlik
Bakanlığı
Bölge
müdürlüğüne gönderir.
SENDİKALAR VE TOPLU İŞ
SÖZLEŞMESİ KANUNU

Kuruluş
usulü
olarak;
“Kuruluşlar,
kurucularının
kuruluşun
merkezinin
bulunacağı ilin valiliğine dilekçelerine ekli
olarak kuruluş tüzüğünü vermeleriyle tüzel
kişilik kazanır. Sendikalar için kurucuların
kurucu olabilme şartlarına sahip olduklarını
ifade eden yazılı beyanları; üst kuruluşlar
için ilgili kuruluşların genel kurul kararları
dilekçeye eklenir.” hükmüne yer verilmiştir.
(mad. 7/1)
Eski kanundaki nüfus cüzdan sureti,
ikametgah, meslek ve sanat özgeçmişi,
işkolunda fiilen çalışmayı kanıtlayan belge,
sabıka
kaydı
verilmesi
zorunluluğu
kaldırılmıştır.

Eski kanundan farklı olarak “Vali, tüzük ve
kurucuların listesini on beş gün içerisinde
Bakanlığa gönderir. Bakanlık; kuruluşun
adını, merkezini ve tüzüğünü on beş gün
içinde resmi internet sitesinde ilan eder.”
hükmü yer almaktadır.(mad. 7/2)
Belgelerin şekli ile başvuru usul ve esasları
Çalışma ve Sosyal Güvenlik, İçişleri ve
Maliye
bakanlıklarınca
müştereken
çıkartılacak bir yönetmelikle belirlenir.
Sendika ve konfederasyonların tüzükleri
Anayasada
belirlenen
Cumhuriyetin
niteliklerine ve demokratik esaslara aykırı Eski kanundaki tüzük ve belgelerin birer
olamaz.” hükümleri vardır.
örneğinin İçişleri ve Maliye bakanlıkları ile
ilgili Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
Bölge
müdürlüğüne
gönderilmesi
uygulaması kaldırılmıştır.
Değişmeyen hükümler:
Eski kanundaki(mad.22); “İşveren vekilleri bu Kanunun uygulaması bakımından işveren
sayılırlar” hükmü, yeni kanunda da bulunmaktadır. (mad. 2/2)
Eski kanunda belirtilen(mad. 2); “ Sendika kuruluşu için 7 işçi veya işverenin bir işkolunda
faaliyette bulunmak için bir araya gelmeleri, Konfederasyon kuruluşu için ise değişik
işkollarından en az 5 Sendikanın bir araya gelmeleri ”şartları yeni kanunda da yer
almaktadır. (mad. 2/2 )
Eski kanundaki(mad.3) ; “Kamu işveren sendikalarının, aynı işkolundaki kamu işverenleri
tarafından kurulması ve aynı işkolunda faaliyette bulunması şartı aranmaz” hükmü
ile(mad.6) “Sendika ve konfederasyonlar önceden izin almaksızın kurulabilir.” (madde 6)
hükmü, yeni kanunda (mad. 3/2) ve(mad.3/1) korunmuştur.
11
2.2.Sendika Üyeliği / Üyeliğin Kazanılması/ E-Devlet Denetimi
2821 sayılı SENDİKALAR KANUNU
SENDİKALAR VE TOPLU İŞ
SÖZLEŞMESİ KANUNU

İşçi sendikalarına üye olmak için belirlenen
yaş sınırı 16 yaş olup, 16 yaşını doldurmamış
olanların üyeliği kanuni temsilcilerinin yazılı
iznine bağlıdır.(mad. 20)

İşçi sendikalarına üye olmak için belirlenen
yaş sınırı 15 yaşa indirilmiştir. yaş sınırının
altında kalanlar için kanuni temsilcisinin
izninin
alınması
şartı
kaldırılmıştır.
(mad. 17/1)

“…İşçi veya işverenlerin aynı zamanda ve
aynı işkolunda birden çok sendikaya üye
olamaz.”hükmüne ilaveten aynı işkolunda
ve aynı zamanda farklı işverenlere ait iş
yerlerinde çalışan işçilerin birden çok
sendikaya üye olabilecekleri belirtilmiştir.
(mad. 17/3)

“…İşçi veya işverenlerin aynı zamanda ve
aynı işkolunda birden çok sendikaya üye
olamaz.” hükmü vardır.(mad. 22)

Sendika üyeliği için, üye kayıt fişinin
doldurulup imzalanması ve notere tasdik
ettirilmesi, üye kayıt fişinin sendikaya
verilmesi ve sendika tüzüğünde belirlenen
yetkili organın kabulü ile üyeliğinin 
Sendika üyeliği; e-devlet kapısı üzerinden
kazanılması uygulaması vardır. (mad. 22)
üyelik başvurusunda bulunulması ve sendika
tüzüğünde belirlenen yetkili organın kabulü
ile e-devlet üzerinden kazanılacaktır.

Üyeliği kesinleşen üye kayıt fişinin (mad. 17/5)
sendikaca on beş gün içinde Çalışma ve
Sosyal Güvenlik Bakanlığına ve işçinin
çalıştığı işyerinin bağlı bulunduğu Bölge
Müdürlüğüne gönderilmesi uygulaması
vardır.(mad. 22)
 Üyelik başvurusu e-devlet üzerinden
yapıldığı anda elektronik ortamda eş zamanlı
olarak Sendikaya ve Bakanlığa ulaşacaktır.
(mad. 17/5)
Değişmeyen hükümler:
Eski kanundaki (mad. 22); “Bu Kanun anlamında işveren sayılanlar işveren sendikalarına
üye olabilirler.” hükmü yeni kanunda korunmuştur. (mad. 17/2)
Eski kanundaki(mad. 22); “Bir işyerinde yardımcı işlerde çalışan işçilerin de, işyerinin
girdiği işkolunda kurulu bir sendikaya üye olabilmelerine” ilişkin hüküm yeni kanunda da
yer almaktadır. (mad. 17/4)
Eski kanundaki (mad. 22); “ İşçi ve işverenlerin bu hükme aykırı şekilde birden çok
sendikaya üye olmaları halinde sonraki üyeliklerin geçersiz olması ” hükmü yeni kanunda
korunmuştur. (mad. 17/3)
12
2.3 Sendika Üyelik Aidatı / Dayanışma Aidatı
2821 sayılı SENDİKALAR KANUNU
SENDİKALAR VE TOPLU İŞ
SÖZLEŞMESİ KANUNU

Üyelik aidatı; işçiden, bir günlük çıplak
ücretini geçmeyecek şekilde kesilen aylık
sendika aidat tutarı, işverenler için ise;
işyerinde çalışan işçilere ödediği bir günlük
çıplak ücretleri toplamını geçemez olarak
belirtilmiştir. (madde 23)

Üyelik aidatı;
Kuruluşların
(Sendika/Konfederasyon)
tüzüklerinde belirtilen usul ve esaslara göre,
genel kurul tarafından belirlenecektir.
(madde 18/1)

“Sendika tüzüklerine, üyelik aidatı dışında,
üyelerden başka bir aidat alınacağına ilişkin
hükümler konamaz.” hükmü ile “toplu iş
sözleşmelerinde, üyelik aidatı dışında
herhangi bir başka kesinti kararlaştırılamaz”
hükmü vardır.(madde 23)

Dayanışma aidatı, yani bir işyerinde var olan
toplu iş sözleşmesine taraf olan sendikaya
üye olmayan işçilerin o toplu iş
sözleşmesinden yararlanmak için, ilgili
sendikaya ödemek durumunda bulundukları
aidat, üyelik aidatının üçte ikisini
oluşturmaktadır.
 Eski kanunda belirtilen;
“Sendika tüzüklerine, üyelik aidatı dışında,
üyelerden başka bir aidat alınacağına ilişkin
hükümler konamaz.” hükmü ile
“toplu iş sözleşmelerinde, üyelik aidatı
dışında herhangi bir başka kesinti
kararlaştırılamaz” hükmü yer almamıştır.
(madde 18)
 Dayanışma aidatı, üyelik aidatı ile aynı
miktara yükseltilmiştir.
(madde 18/2)
Değişmeyen hükümler:
Eski kanundaki (madde 61) “Sendika tüzüğüne uygun olarak kesilmesi istenilen aidatı
kesmeyen işveren ilgili sendikaya karşı kesmediği veya kesmesine rağmen bir ay içinde
ilgili kuruluşa göndermediği miktar tutarınca genel hükümlere göre sorumlu olduktan
başka aidatı sendikaya verinceye kadar bankalarca işletme kredilerine uygulanan en yüksek
faizi ödemek zorundadır” hükmü yeni kanunda korunmuştur. (madde 18/3)
Eski kanundaki (madde 61) “Sendikanın talebi üzerine üyelik ve dayanışma aidatlarının
işçinin ücretinden kesilerek, işveren tarafından ilgili Sendikaya iletilmesi usulü
(check-off)”yeni kanunda korunmuştur.(madde 18/2)
13
2.4.Sendika Üyeliğinin Sona Ermesi
2821 sayılı SENDİKALAR KANUNU

Üyelikten çekilme bildiriminin noter
huzurunda münferiden kimliğin tespiti ve
istifa edecek kişinin imzasının tasdiki ile
olacağı hükmü vardır(mad. 25)
SENDİKALAR VE TOPLU İŞ
SÖZLEŞMESİ KANUNU
 Sendika üyesi olan kişi, e-devlet kapısı
üzerinden çekilme bildiriminde bulunmak
suretiyle
üyelikten
çekilebilecektir.
E-devlet kapısı üzerinden yapılan çekilme
bildirimi elektronik ortamda eşzamanlı
olarak Bakanlığa, sendikaya ulaşacaktır.
(mad. 19/2)

Üyelikten çekilme, e-devlet üzerinden
sendikaya bildirim tarihinden itibaren bir ay

sonra geçerlilik kazanacaktır. (mad. 19/3)
Üyelikten çekilme notere başvurma 
tarihinden itibaren bir ay sonra geçerlilik İşçi sendikası üyesinin işsiz kalma
süresinin 1(bir) yılı geçmemesi durumunda
kazanacağı hükmü vardır(mad. 25)
sendika üyeliğinin etkilenmemesi söz
konusu olacaktır.(mad. 19/9)


İşçi sendikası üyesi işçinin geçici olarak Sendikanın faaliyet alanı içinde kalmak
işsiz kalması veya sendikanın faaliyet alanı şartı ile başka bir işe geçmesi halinde
içinde kalmak şartı ile başka bir işe geçmesi sendika üyeliğinin etkilenmeyeceği hususu
halinde sendika üyeliği etkilenmez hükmü belirtilmemiştir.
vardır(mad. 24)

Genel Kurul tarafından verilen Sendika
üyeliğinden çıkarılma kararı, e-Devlet
kapısı üzerinden Bakanlığa elektronik
ortamda bildirilecek ve çıkarılana yazı ile
tebliğ edilecektir.(mad. 19/4)
Değişmeyen hükümler:
Eski kanundaki (mad. 25); ” İşçi veya işveren, sendikada üye kalmaya veya üyelikten
ayrılmaya zorlanamaz” hükmü yeni kanunda da yer almaktadır. (mad. 19/1)
Eski kanunda (mad. 24) belirtilen “Sendika üyesinin silah altına alınması (herhangi bir
askeri ödev nedeniyle) durumunda üyeliğinin askıda kalması” uygulamasına; yeni
kanuna göre devam edilecektir. (mad. 19/10)
14
2.5.Sendika Kurucu Üyeliği
2821 sayılı SENDİKALAR KANUNU
SENDİKALAR VE TOPLU İŞ
SÖZLEŞMESİ KANUNU

Sendika kurucusu olabilmek için;
“Türk vatandaşı, medeni hakları kullanmaya
ehil ve sendikaların kurulacağı işkolunda
fiilen çalışır olmak; Türkçe okur-yazar
olmak” şartları vardır. (mad. 5)

Sendika kuruculuk şartlarında;
“Fiil
ehliyetine sahip ve fiilen çalışan gerçek
veya tüzel kişiler sendika kurma hakkına
sahiptir.” hükmü (mad. 6/1) belirtilmiş
olup,
Sendikanın kurulacağı “iş kolunda fiilen
çalışır olma’ ve “Türkçe okur-yazar olma”
bulunma şartları kaldırılmıştır.

Sendika kurucusu olmayı engelleyen
suçlarda; “…kasten işlenen bir suçtan dolayı
bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına
ya da devletin güvenliğine karşı suçlar,
Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine
karşı suçlar, milli savunmaya karşı suçlar,
devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk
suçları..” hüküm altına alınmıştır.(mad. 5)

Sendika kurucusu olmayı engelleyen
suçlarda; “…kasten işlenen bir suçtan
dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis
cezasına ya da devletin güvenliğine karşı
suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin
işleyişine karşı suçlar, milli savunmaya
karşı suçlar, devlet sırlarına karşı suçlar ve
casusluk suçları..” bulunmamaktadır.
Değişmeyen hükümler:
 Eski kanundaki (mad. 5) “…Zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik,
güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat
karıştırma, suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerini aklama ve kaçakçılık” suçlarından
birinden mahkumiyeti bulunanların, sendika kurucusu olamayacağı hükmü, yeni kanunda
korunmuştur. (mad. 6/1)
15
2.6. Bireysel Sendika Özgürlüğü / Sendikal Nedenle Fesihte Sendikal Tazminat
2821 sayılı SENDİKALAR KANUNU

“Sendika üyeliği veya sendikal
faaliyetlerden dolayı hizmet akdinin feshi
halinde; 4857 sayılı İş Kanununun 18, 19,
20, ve 21 inci madde hükümleri
uygulanır…”hükmü
yer
almaktadır.
(mad. 31)

“…İşverenin, hizmet akdinin feshi
dışında, üçüncü ve beşinci fıkra
hükümlerine aykırı hareket etmesi halinde,
işçinin bir yıllık ücret tutarından az
olmamak üzere tazminata hükmedilir…”
hükmü vardır.(mad. 31)

“..İşveren, bir sendikaya üye olan işçilerle
sendika üyesi olmayan işçiler veya ayrı
sendikalara üye olan işçiler arasında, işin
sevk ve dağıtımında, işçinin mesleki
ilerlemesinde, işçinin ücret, ikramiye ve
primlerinde, sosyal yardım ve disiplin
hükümlerinde ve diğer hususlara ilişkin
hükümlerin uygulanması veya çalıştırmaya
son verilmesi bakımından herhangi bir
ayırım yapamaz.
Ücret, ikramiye, prim ve paraya ilişkin
sosyal yardım konularında toplu iş
sözleşmesi hükümleri saklıdır…”hükmü
vardır.(mad. 31)
SENDİKALAR VE TOPLU İŞ
SÖZLEŞMESİ KANUNU

Sendika
üyeliği
veya
sendikal
faaliyetlerden dolayı hizmet akdinin feshi
halinde; İş Kanununun 19.maddesine yer
verilmeyerek, 4857 sayılı Kanunun 18, 20
ve 21'inci madde hükümlerine göre dava
açma hakkına sahiptir hükmüne yer
verilmiştir. (mad. 25/5)

İş
sözleşmesinin
sendikal
nedenle
feshedildiğinin tespit edilmesi hâlinde,
4857 sayılı Kanunun 21’inci maddesine
göre işçinin başvurusu, işverenin işe
başlatması veya başlatmaması şartına bağlı
olmaksızın sendikal tazminata karar verilir.
Ancak işçinin işe başlatılmaması hâlinde,
ayrıca 4857 sayılı Kanunun 21’inci
maddesinin birinci fıkrasında belirtilen
tazminata hükmedilmez. İşçinin 4857 sayılı
Kanunun yukarıdaki hükümlerine göre
dava açmaması ayrıca sendikal tazminat
talebini engellemez. (mad. 25/5)

İşveren, bir sendikaya üye olan işçilerle
sendika üyesi olmayan işçiler veya ayrı
sendikalara üye olan işçiler arasında,
çalışma şartları veya çalıştırmaya son
verilmesi bakımından herhangi bir ayrım
yapamaz. Ücret, ikramiye, prim ve paraya
ilişkin sosyal yardım konularında toplu iş
sözleşmesi hükümleri saklıdır.(mad. 25/2)
Değişmeyen hükümler:
Eski kanundaki (mad. 31); “İşçilerin işe alınmaları, belli bir sendikaya girmeleri veya
girmemeleri veya belli bir sendikadaki üyeliği muhafaza veya üyelikten istifa etmeleri
veya sendikaya girmeleri veya girmemeleri şartına bağlı tutulamaz.” hükmü, yeni
kanunda korunarak “İşçilerin işe alınmaları; belli bir sendikaya girmeleri veya
girmemeleri, belli bir sendikadaki üyeliği sürdürmeleri veya üyelikten çekilmeleri veya
herhangi bir sendikaya üye olmaları veya olmamaları şartına bağlı tutulamaz” şeklinde
hüküm altına alınmıştır. (mad. 25/1)
16
2.7. Sendika Temsilcilerinin Belirlenmesi
2821 sayılı SENDİKALAR KANUNU

“…İşyeri sendika temsilcileri bu
görevlerini, işyerindeki işlerini aksatmamak
ve iş disiplinine aykırı olmamak şartı ile
yerine getirirler.” hükmü yer almaktadır.
(mad. 35)
SENDİKALAR VE TOPLU İŞ
SÖZLEŞMESİ KANUNU

“…İşyeri sendika temsilcileri, işyerindeki
işlerini aksatmamak ve iş disiplinine aykırı
olmamak şartı ile görevlerini yerine
getirir.”hükmünden sonra “ İşyerlerinde,
sendika temsilcilerine görevlerini hızlı ve
etkili biçimde yapmalarına imkân verecek
kolaylıklar sağlanır.”ibaresi eklenmiştir.
(mad. 27/4)

Eski kanunda bulunmayan “Sendika
tüzüğünde işyeri sendika temsilcisinin
seçimle belirlenmesine ilişkin hüküm
bulunması hâlinde, seçilen üye temsilci
olarak atanır” hükmüne yer verilmiştir.
(mad. 27/2)
Değişmeyen hükümler:
Toplu iş sözleşmesi yapmak üzere yetkisi kesinleşen sendika tarafından, iş yerinde çalışan
üyeleri arasından iş yeri sendika temsilcisi atanmasında esas alınan iş yerinde işçi sayıları ve
temsilci sayıları bakımından eski kanundaki (mad. 34) hüküm ile, yeni kanundaki
(mad. 27/1) hükmü arasında farklılık yoktur.
Yani; işyerinde işçi sayısı 50’ye kadar ise 1, 51 ile 100 arasında ise en çok 2, 101 ile 500
arasında ise en çok 3, 501 ile 1000 arasında ise en çok 4, 1001 ile 2000 arasında ise en çok 6,
2000 den fazla ise en çok 8 sendika temsilcisi atanması söz konusudur. Bunlardan biri baş
temsilci olarak görevlendirilebilir.
İşyeri temsilcilerinin görevleri; eski kanunda(mad. 35) “İşyeri sendika temsilcileri ve baş
temsilcisi, işyerine münhasır kalmak kaydı ile işçilerin dileklerini dinlemek ve şikayetlerini
çözümlemek, işçi ve işveren arasındaki işbirliği ve çalışma ahengi ile çalışma barışını devam
ettirmek, işçilerin hak ve menfaatlerini gözetmek, iş kanunları ve toplu iş sözleşmelerinde
öngörülen çalışma şartlarının uygulanmasına yardımcı olmak..” hükmü, yeni kanunda
(mad. 27/3) korunmuştur.Ayrıca; eski kanundaki (mad. 35) “Temsilcilerin görevinin
sendikanın yetkisi süresince devam edeceği” hususu yeni kanunda (mad. 27/1)
değişmemiştir.
17
2.8. Sendika Yöneticilerinin ve Sendika Temsilcilerinin Güvencesi
2821 sayılı SENDİKALAR KANUNU

Sendika ve konfederasyonların yönetim
kurullarında veya başkanlığında görev
aldığı için kendi isteği ile çalıştığı
işyerlerinden ayrılan işçiler, bu görevlerinin
seçime girmemek, yeniden seçilmemek
veya kendi istekleriyle çekilmek suretiyle
son bulması halinde, ayrıldıkları işyerinde
işe yeniden alınmalarını istedikleri takdirde,
işveren, talep tarihinden itibaren en geç bir
ay içinde bu işçileri o andaki şartlarla eski
işlerine veya eski işlerine uygun bir diğer
işe, diğer isteklilere nazaran öncelik
vererek almak zorundadır.
Bu takdirde, işçinin eski kıdem hakları ve
ücreti saklıdır. Bu hak, sendika veya
konfederasyonlardaki yöneticilik görevinin
sona ermesinden başlayarak üç ay içinde
kullanılabilir. hükmü vardır.(mad. 29)

İşyeri sendika temsilcisinin teminatı başlığı
altında “İşyeri sendika temsilcisinin belirsiz
süreli hizmet akdinin işveren tarafından
feshinde İş Kanununun ilgili hükümleri
uygulanır.”hükmü vardır. (mad. 30)
SENDİKALAR VE TOPLU İŞ
SÖZLEŞMESİ KANUNU

“İşçi kuruluşunda yönetici olduğu için
çalıştığı işyerinden ayrılan işçinin iş
sözleşmesi askıda kalır. Yönetici dilerse
işten ayrıldığı tarihte iş sözleşmesini bildirim
süresine uymaksızın veya sözleşme süresinin
bitimini beklemeksizin fesheder ve kıdem
tazminatına
hak
kazanır.
Yönetici,
yöneticilik süresi içerisinde iş sözleşmesini
feshederse kıdem tazminatı fesih tarihindeki
emsal ücret üzerinden hesaplanır.” hükmü
bulunmaktadır. (mad. 23/1)

“….sayılan nedenler dışında yöneticilik
görevi sona eren sendika yöneticisine ise
başvuruları hâlinde işveren tarafından kıdem
tazminatı ödenir…” hükmüne yer verilmiştir.
(mad. 23/3)

İşyeri sendika temsilcisinin teminatı başlığı
altında
“İşveren,
işyeri
sendika
temsilcilerinin iş sözleşmelerini haklı bir
neden olmadıkça ve nedenini yazılı olarak
açık ve kesin şekilde belirtmedikçe
feshedemez. Fesih bildiriminin tebliği
tarihinden itibaren bir ay içinde, temsilci
veya üyesi bulunduğu sendika dava açabilir.”
hükmü yer almaktadır.
(mad. 24/1)
Değişmeyen hükümler:
Eski kanundaki (mad. 30) “.. İşveren, yazılı rızası olmadıkça işyeri temsilcisinin çalıştığı
işyerini değiştiremez veya işinde esaslı bir tarzda değişiklik yapamaz. Aksi halde değişiklik
geçersiz sayılır” hükmü, yeni kanunda korunmuştur. (mad. 24/4)
18
2.9. Uluslararası Kuruluşlara Üyelik / Dış Temsilcilik
2821 sayılı SENDİKALAR KANUNU

Uluslararası işçi ve işveren kuruluşlarına
serbestçe üye olabilme ve üyelikten
çekilebilme
şartı
olarak
“Türkiye
Devletinin şekline, insan haklarına saygılı,
milli,demokratik, laik ve sosyal hukuk
devleti niteliklerine; Devletin ülkesi ve
milleti ile bölünmez bütünlüğüne; Türk
Ulusuna ait egemenliğin kullanılmasının
hiç bir suretle belli bir kişiye, zümreye veya
sınıfa bırakılamayacağı ilkelerine; vicdan
ve din özgürlüğüne; aykırı faaliyet
göstermeyen” uluslararası işçi ve işveren
kuruluşları açıklanması hükmü vardır.
(mad. 28)
SENDİKALAR VE TOPLU İŞ
SÖZLEŞMESİ KANUNU

Eski kanundan farklı olarak, Uluslararası işçi
ve işveren kuruluşlarına kurucu olmak ve dış
temsilcilik
açmak
hüküm
altına
alınmıştır.(mad. 21/1)

Uluslararası işçi ve işveren kuruluşlarının
kurucusu ve üyesi olabilme, dış temsilcilik
açma konusunda herhangi bir şart
belirtilmemiştir.
“Kuruluşlar
tüzüklerinde
gösterilen
amaçlarını gerçekleştirmek üzere uluslararası
işçi ve işveren kuruluşlarının kurucusu
olabilir, bu kuruluşlara serbestçe üye olabilir

ve üyelikten çekilebilir, iş birliğinde
Uluslararası işçi ve işveren kuruluşlarına bulunabilir, üye ve temsilci gönderebilir
serbestçe üye olabilme ve üyelikten veya kabul edebilir ve dış temsilcilik
çekilme konusunda Çalışma ve Sosyal açabilir.” hükmü konmuştur. (mad. 21/1)
Güvenlik
Bakanlığı
belirtilmiştir.

(mad. 28)
Uluslararası işçi ve işveren kuruluşlarının
kurucusu ve üyesi olabilme, dış temsilcilik
açma konularında Dışişleri Bakanlığı’nın
görüşü alınarak, İçişleri Bakanlığı’nın
izninin gerektiği belirtilmiştir.(mad. 21/2)
Değişmeyen hükümler:
KKTC'de faaliyet gösteren işçi ve işveren kuruluşlarının, Türkiye'de kurulu üst kuruluşlara
(Konfederasyon) üye olabilmeleri hükmü eski kanunda(madde 28) olduğu gibi yeni kanunda
(mad. 21/4)korunmuştur.
19
2.10. Sendikal Faaliyetler
2821 sayılı SENDİKALAR KANUNU

SENDİKALAR VE TOPLU İŞ
SÖZLEŞMESİ KANUNU

Sendikalar
aşağıdaki
bulunabilirler:
faaliyetlerde “Kuruluşlar,
tüzüklerinde
yer
alan
konularda serbestçe faaliyette bulunur.”
hükmü (mad. 26/1) ve
1. Toplu iş sözleşmesi akdetmek,
2.Toplu iş uyuşmazlıklarında, ilgili
makama, arabulucuya, hakem kurullarına,
iş mahkemelerine ve diğer yargı
organlarına başvurmak.
“Kuruluşlar,
tüzükleriyle
belirlenen
amaçları dışında faaliyette bulunamaz”
hükmü (mad. 26/5) ile
sendikal faaliyet konuları ve faaliyet alanı
3. Çalışma hayatından, mevzuattan, toplu iş tüzükle sınırlandırılmıştır.
sözleşmesinden, örf ve adetten doğan
hususlarda işçileri ve işverenleri temsilen
veya yazılı başvuruları üzerine, nakliye,
neşir veya adi şirket mukaveleleri ile 
hizmet akdinden doğan hakları ve sigorta
haklarında üyelerini ve mirasçılarını “Kuruluşlar ticaretle uğraşamaz. Ancak,
temsilen davaya ve bu münasebetle açtığı kuruluşlar genel kurul kararıyla nakit
davadan ötürü husumete ehil olmak,
mevcudunun yüzde kırkından fazla
4. Grev veya lokavta karar vermek ve idare olmamak kaydıyla sanayi ve ticaret
kuruluşlarına yatırımda bulunabilir.”hükmü
etmek. (mad. 28)
bulunmaktadır.(mad. 26/8)

“Nakit mevcudunun yüzde kırkından fazla
olmamak kaydı ile sınai ve iktisadi
teşebbüslere yatırımlar yapmak.”hükmü
vardır.(mad. 33/7)
Değişmeyen hükümler:
Eski kanundaki “…Sendika ve konfederasyonların faaliyetlerinden yararlandırmada, üyeleri
arasında eşitliğe uymak zorunda olduklarına” dair hüküm (mad. 33/8) yeni kanunda
(mad. 26/3) korunmuştur.
20
2.11. İşkolları ve İşkolu Tespiti
2821 sayılı SENDİKALAR KANUNU

İşçi
ve
işveren
kurulabilecekleri işkolları ;
SENDİKALAR VE TOPLU İŞ
SÖZLEŞMESİ KANUNU

sendikalarının İşçi
ve
işveren
kurulabilecekleri işkolları ;
1. Tarım ve ormancılık, avcılık ve
balıkçılık, 2. Madencilik, 3. Petrol, kimya
ve lastik, 4. Gıda sanayii, 5. Şeker,
6. Dokuma, 7. Deri, 8. Ağaç, 9. Kağıt,
10. Basın ve yayın, 11. Banka ve sigorta,
12. Çimento, toprak ve cam, 13. Metal,
14. Gemi, 15. İnşaat, 16. Enerji, 17. Ticaret,
büro, eğitim ve güzel sanatlar. 18. Kara
taşımacılığı, 19. Demiryolu taşımacılığı,
20. Deniz taşımacılığı, 21. Hava
taşımacılığı, 22. Ardiye ve antrepoculuk,
23. Haberleşme, 24. Sağlık, 25. Konaklama
ve eğlence yerleri, 26. Milli savunma,
27. Gazetecilik, 28. Genel işler. olarak
belirtilmiştir. (mad. 4)
sendikalarının
1. Avcılık, balıkçılık, tarım ve ormancılık,
2. Gıda sanayi, 3. Madencilik ve taş ocakları,
4. Petrol, kimya, lastik, plastik ve ilaç,
5. Dokuma, hazır giyim ve deri,
6. Ağaç ve kâğıt, 7. İletişim, 8. Basın, yayın
ve gazetecilik, 9. Banka, finans ve sigorta,
10. Ticaret, büro, eğitim ve güzel sanatlar,
11. Çimento, toprak ve cam, 12. Metal,
13. İnşaat, 14. Enerji, 15. Taşımacılık,
16. Gemi yapımı ve deniz taşımacılığı,
ardiye ve antrepoculuk, 17. Sağlık ve sosyal
hizmetler, 18. Konaklama ve eğlence işleri,
19. Savunma ve güvenlik, 20. Genel işler
olarak belirtilmiştir. (mad. 4/1)

Eski kanunda 28 olan işkolu sayısı 20’ye
inmiştir.Eski kanunda olmayan;
“Yeni bir toplu iş sözleşmesi için yetki süreci
başlamış ise işkolu değişikliği tespiti bir
sonraki dönem için geçerli olur. İşkolu tespit
talebi ve buna ilişkin açılan davalar, yetki
işlemlerinde ve yetki tespit davalarında
bekletici neden sayılmaz.” (mad. 5/2) ve
“İşkolu değişikliği yürürlükteki toplu iş
sözleşmesini
etkilemez.”(mad.5/3)
hükümleri ilave edilmiştir.
Değişmeyen hükümler:
Eski kanundaki “Bir işyerinin girdiği işkolunun tespiti Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığınca yapılır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tespit ile ilgili kararını Resmi
Gazete'de yayımlanır.” hükmü (mad. 4) yeni kanunda (mad. 5/1) korunmuştur.
21
2.12. Sendika Gelirleri
2821 sayılı SENDİKALAR KANUNU
SENDİKALAR VE TOPLU İŞ
SÖZLEŞMESİ KANUNU


“…Sendika
ve
konfederasyonlar,
kendilerinin veya Türkiye Cumhuriyetinin
üyesi bulunduğu uluslararası kuruluşlardan
başka
dış
kaynaklardan
Bakanlar
Kurulundan izin almadıkça yardım ve bağış
kabul edemezler…” hükmü vardır.
(mad. 40)
“…Kuruluşlar, yurt dışındaki kişi, kurum ve
kuruluşlardan Bakanlığa önceden bildirimde
bulunmak suretiyle yardım ve bağış
alabilir…” hükmüne ilaveten
eski kanunda olmayan,
“…işçi kuruluşları yurtdışında kurulu işveren
ve
işveren
kuruluşlarından;
işveren

kuruluşları ise işçi ve işçi kuruluşlarından
“...gelirlerinin en az yüzde onunu yardım ve bağış alamaz…” hükmü yer
üyelerinin eğitimi ile mesleki bilgi ve almaktadır. (mad. 28/3)
tecrübelerini artırmak için kullanmak
zorundadırlar.”hükmü vardır.(mad. 44)

Eski kanundaki gelirlerin dağıtımı hususu
genişletilerek, “Kuruluşlar, yönetim kurulu
kararıyla ve nakit mevcudunun yüzde 10’unu
aşmamak kaydıyla, yurtiçi ve yurtdışındaki
doğal afet bölgelerine doğrudan veya yetkili
makamlar aracılığıyla konut, eğitim ve sağlık
tesisleri kurulması amacıyla kamu kurum ve
kuruluşlarına ayni ve nakdi yardımda
bulunabilirler” hükmü olarak belirtilmiştir.
(mad. 28/7)
Ancak; eski kanun belirtilen “..gelirlerinin en
az yüzde onunu üyelerinin eğitimi ile
mesleki bilgi ve tecrübelerini artırmak için
kullanma zorunluluğuna” ilişkin bir hükme
yer verilmemiştir.
Değişmeyen hükümler:
Eski kanundaki “…kamu kurum ve kuruluşları, siyasi partiler sendika ve konfederasyonlara
mali yardım ve bağışta bulunamazlar. Sendika ve konfederasyonlar da bu gibi yardım ve
bağışları kabul edemezler…” ve “…İşçi sendika ve konfederasyonları, işverenlerden,bu
Kanun ve diğer kanunlara göre kurulu işveren kuruluşlarından,esnaf ve küçük sanatkarlar
kuruluşlarından, derneklerden, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ve
vakıflardan yardım ve bağış alamazlar…” hükümleri (mad. 40) yeni kanunda (mad. 28/2 ve
mad.28/3) korunmuştur.
22
2.13. Denetim ve Şeffaflık
2821 sayılı SENDİKALAR KANUNU
SENDİKALAR VE TOPLU İŞ
SÖZLEŞMESİ KANUNU


“Sendika ve konfederasyonlarda denetleme
kurulları veya denetçiler tarafından
yapılacak idari ve mali denetimde yönetim
ve işleyişin, gelir ve giderlerin, bunlarla
ilgili işlemlerin kanun, tüzük ve genel kurul
kararlarına
uygun
olup
olmadığı
incelenir…”hükmü vardır. (mad. 47)
“Kuruluşların denetimi, kanun ve kuruluşun
tüzük hükümlerine göre denetleme kurulları
tarafından yapılır. Denetimde, yönetim ve
işleyişin, gelir, gider ve bilançoların ve
bunlarla ilgili işlemlerin kanun, tüzük ve
genel kurul kararlarına uygunluğu incelenir.”
(mad. 29/1) hükmü eski kanundaki hükme
paralel olmakla birlikte;

Mal
bildirimi
ile
ilgili
olarak;
“...Konfederasyon, sendika ve sendika
şubelerinin başkanları ve yöneticileri
göreve seçildikten sonra üç ay içinde,
kendilerinin, eşlerinin, velayetleri altındaki
çocuklarının 6 ncı maddedeki yönetmelik
esaslarına göre doldurulacak mal varlığı
bildirimini notere vermek zorundadırlar...”
hükmü vardır.(mad. 42)
Eski kanunda bulunmayan “Kuruluşların
gelir ve giderlerine ilişkin mali denetimleri,
en geç iki yılda bir 1/6/1989 tarihli ve 3568
sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik
ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanununa göre
denetim yetkisine sahip yeminli mali
müşavirlerce yapılır. Bu denetimin yapılmış
olması,
denetleme
kurulunun
yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. “hükmü
ilave edilmiştir.(mad. 29/2)

Ayrıca;
eski
kanunda
bulunmayan
“Kuruluşlar; faaliyet, dış denetim ve
denetleme kurulu raporları ile genel kurul
derhal
kararlarını
uygun
vasıtalarla
yayınlar.”
hükmüne
yer
verilmiştir.
(mad. 29/3)

Mal bildirimi ile ilgili olarak; “Kuruluşların
ve şubelerin kurucu ve yöneticileri, kendileri,
eşleri ve velayetleri altında bulunan
çocuklarına ait mal bildirimlerini 19/4/1990
tarihli ve 3628 sayılı Mal Bildiriminde
Bulunulması, Rüşvet ve Yolsuzluklarla
Mücadele Kanunu ve ilgili yönetmeliklere
göre
vermek
zorundadır.”
hükmü
bulunmaktadır.
23
2.14.Ceza hükümleri
2821 sayılı SENDİKALAR KANUNU

Ceza hükümleri olarak, para cezalarının
yanı sıra hapis cezaları da hüküm altına
alınmıştır.(mad. 59)

”… idarî para cezasına karar vermeye
Cumhuriyet savcısı yetkilidir.”hükmü
vardır.(mad. 59)
SENDİKALAR VE TOPLU İŞ
SÖZLEŞMESİ KANUNU
Ceza hükümleri arasında hapis cezaları
bulunmamaktadır.
Aşağıdaki cezalar hüküm altına alınmıştır.
a) 6’ncı maddede belirtilen sendikalar için
kurucu olabilme şartlarına sahip olduğuna
ilişkin gerçeğe aykırı beyanda bulunanlar,
fiilleri daha ağır bir cezayı gerektirmediği
takdirde
700
Türk
Lirası,
b) 14’üncü maddeye göre yapılacak
seçimlerle ilgili oylamalara ve bu
oylamaların sayım ve dökümüne hile
karıştıranlar, fiilleri daha ağır bir cezayı
gerektirmediği takdirde 5000 Türk Lirası,
c) 17’nci maddeye aykırı olarak üye
kaydedenler ile 19’uncu maddeye aykırı
olarak üye kalmaya veya üyelikten
ayrılmaya zorlayanlar, fiilleri daha ağır bir
cezayı gerektirmediği takdirde her bir üyelik
için 700 Türk Lirası,
ç) 26’ncı maddenin altıncı fıkrasına aykırı
hareket edenler ile yedinci fıkrasına göre
siyasi partilerin ad, amblem, rumuz veya
işaretlerinin kullanılmasına karar veren veya
kullananlar 5000 Türk Lirası,
d) 28’inci maddenin ikinci ve üçüncü
fıkralarına aykırı hareket eden kuruluşların
yetkili sorumluları 1500 Türk Lirası, fiilin
tekrarı hâlinde ise ayrıca bağış miktarı kadar,
(mad. 78/1)
Bu maddenin birinci fıkrasının (a) ve (d)
bentlerinde belirtilen fiilleri işleyenler, idari
yaptırım kararının kesinleşmesinden itibaren
beş yıl süreyle sendika organlarında görev
alamaz. (mad. 78/2)
Birinci fıkrada öngörülen idari yaptırımlar,
gerekçesi belirtilmek suretiyle Bakanlık
Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğünce
verilir. (mad. 78/3)
24
BÖLÜM 3
TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ GREV VE LOKAVT KANUNLARI(1909-2012)
Bu üçüncü bölümde; toplu iş sözleşmesi, grev ve lokavt kanunlarının (TSGLK)
tarihsel sürecinden bahsedilerek, eski Kanun (2822 Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt
Kanunu) ile yeni Kanun (6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu)
maddeleri karşılaştırmalı olarak değişen ve değişmeyen yönleriyle genel olarak
incelenmiştir.
3. Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunlarının Tarihçesi ve
Kanun ile 6356 sayılı Kanun maddelerinin karşılaştırması
2822 sayılı
Ülkemizde toplu iş sözleşmesi, grev ve lokavtı bir bütün olarak düzenleyen ilk Kanun
275 sayılı “Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunu”dur. Cumhuriyet öncesinde, 1909
yılında çıkarılan Tatil-i Eşgal Kanunu konuya kısmi ve genellikle yasakçı düzenlemeler
getirmiş olmakla birlikte 24.07.1963’te yürürlüğe giren 275 sayılı Kanun, toplu iş
sözleşmesi grev ve lokavt prosedürünü, hak ve sınırlarını açık şekilde belirlemiştir.
Dayanaklarını 1961 Anayasası’nda bulan 275 sayılı Kanun, 1980 askeri
müdahalesine kadar uygulanmış, 1983’de çıkarılan 07.05.1983 tarihli 18040 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 2822 sayılı Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt
Kanunu’yla yürürlükten kalkmıştır.2822 sayılı Kanun, 275 sayılı Kanunun aksine, bir tepki
Anayasası olarak da değerlendirilen 1982 Anayasası’na dayanan özüyle görece kısıtlayıcı,
sınırlayıcı ve yasakçı bir Kanun olarak eleştirilmiştir. Kanun, 19.06.1986’da yürürlüğe
giren 3299 sayılı ve 2.6.1988’de yürürlüğe giren 3451 sayılı Kanunlarla değişikliğe
uğramıştır20.
Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunundan(TİSGLK) önce çalışma koşulları
genellikle mevzuatın emredici kurallarına aykırı olmamak üzere işverence koyulmaktaydı.
İşyerindeki çalışma koşullarından bazılarının herkesçe bilinmesi Kanun koyucu tarafından
zorunlu görüldüğünden, her işyeri için iç yönetmelik yapılması öngörülmüştü. İşverenin
tek taraflı olarak hazırladığı iç yönetmelik, Bölge Çalışma Müdürlüklerine onaylatılıp
işyerine asılıyor ve uygulanıyordu.TİSGLK ile anılan uygulama maddesi kaldırılmıştır.
Toplu İş Sözleşmesi Grev Lokavt Kanunundan(TİSGLK) sonra ise; işyerindeki
çalışma koşullarından bir çoğu toplu iş sözleşmesi ile kararlaştırılabilecek hale gelmiştir.
Artık, toplu iş sözleşmelerindeki “İç Yönetmelik” başlığı altında yer alan hükümler
hukuki bakımdan eski iç yönetmeliklerden farklı olup toplu iş sözleşmesi taraflarının
kararlaştırdıkları sözleşme hükmündedir21
20
21
Türkiye Sendikacılık Ansiklopedisi, a.g.e., C:3, s.264
Çelik, a.g.e., s.111
25
1980 Anayasasının “Toplu iş sözleşmesi hakkı” başlığı altındaki 53.maddesinde,
işçilerin ve işverenlerin, karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma
koşullarını düzenlemek amacıyla toplu iş sözleşmesi yapma hakkına sahip oldukları
belirtilerek, toplu iş sözleşmesinin nasıl yapılacağının kanunla düzenleneceği hükmüne yer
verilmiştir.
Böylece; Anayasa uyarınca hazırlanan ve 1983 yılında çıkarılan 2822 sayılı Toplu İş
Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunu ile hem işçi hem de işveren açısından karşılıklı olarak
tanınan bu hakkın, işçi adına Sendika tarafından kullanılması öngörülmekte olup, çalışma
koşullarının işçi yararına düzeltilmesi ortamını sağlayıcı nitelikte olduğu açıktır22.
Toplu İş Sözleşmesi(TİS) ile sağlanan yararlarını şöyle özetleyebiliriz; hukuk
kaynağı olarak iş(hizmet)sözleşmelerinden önce gelmesi, TİS’e aykırı iş sözleşmesi
yapılamaması, TİS’deki belirli sürelerin işçi ve işveren açısından çalışma hayatına düzen
ve istikrar getirmesi, işçi ve işveren arasında imzalanan “barış sözleşmesi” niteliğinde
olması ile çalışma hayatında dirlik ve durulmayı sağlamasıdır23.
Toplu pazarlık, grev hakları işçiler açısından işverenler karşısında tek tek zayıf olan
güçlerinin artmasını, çalışma ve yaşam koşullarının iyileştirilmesini sağlayabilmeleri
açısından ulusal ve uluslar arası hukukta tartışılmaz temel haline gelen haklar 24
durumunda olup, Toplu İş Sözleşmeleri, Grev ve Lokavt Kanunları(TİSGLK) ile yapılan
düzenlemeler hem işçi hem de işveren kesimlerini yakından ilgilendiren önemli konuları
içermektedir.
Dolayısıyla; hızla değişen dünyamızda ekonomik, teknolojik, sosyal gelişim ve
dönüşümle birlikte bilgi ve evrenselliğin boyutlarının da nasıl hızla değiştiğini düşünürsek,
çalışma hayatının ve yaşam koşullarının teminatı durumunda olan toplu iş sözleşmesi, grev
ve lokavt haklarının; toplumsal dengeyi sağlayacak şekilde, toplumsal ve ülke çıkarları
gözetilerek, tarafların sorun çözücü müzakerelerle ve karşılıklı fayda sağlama yaklaşımı ile
kullanılması; bireysel, sendikal ve toplumsal açılardan gereklilik ve zorunluluk arz
etmektedir.
22
23
23
A.g.e., s.502
A.g.e., s.503
Ketenci, a.g.e., s.201
26
3.1. Toplu İş Sözleşmesi Tanımı / İçeriği / Kapsamı
2822 sayılı TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ
SENDİKALAR VE TOPLU İŞ
KANUNU
SÖZLEŞMESİ KANUNU


Toplu İş Sözleşmesi tanımı 2. Maddede Toplu İş Sözleşmesi tanımı ile birlikte eski
yapılmıştır.
kanunda bulunmayan Çerçeve Sözleşme
Tanımına yer verilmiştir.

Çerçeve sözleşme, sözleşmenin tarafı olan
“…Bir gerçek ve tüzelkişiye veya bir
işçi ve işveren sendikasının üyeleri
kamu kurum ve kuruluşuna ait aynı
hakkında uygulanır ve mesleki eğitim, iş
işkolunda birden çok işyerine sahip bir
sağlığı ve güvenliği, sosyal sorumluluk ve
işletmede ancak bir toplu iş sözleşmesi
istihdam
politikalarına
ilişkin
yapılabilir. Bu Kanun anlamında bu
düzenlemeleri içerebilir.(mad. 33/3)
sözleşmeye işletme toplu iş sözleşmesi
denir.
Ancak,
kamu
kurum
ve Çerçeve sözleşme, taraflardan birinin
kuruluşlarına ait müessese ve işyerleri ayrı çağrısı ve karşı tarafın çağrıya olumlu
tüzelkişiliğe sahip olsalar dahi, bu kurum cevap vermesi ile en az bir, en çok üç yıl
ve kuruluşlar için tek bir işletme toplu iş için yapılır. (mad. 33/4)
sözleşmesi yapılır.” hükmü vardır. Toplu iş sözleşmeleri ve çerçeve
(mad. 3)
sözleşmeler, Anayasaya ve kanunların
emredici hükümlerine aykırı düzenlemeler
içeremez. (mad. 33/5)

Eski kanunda bulunmayan Grup Toplu İş
Sözleşmesi tanımına yer verilmiştir.
“Grup toplu iş sözleşmesi, tarafların
anlaşması üzerine bir işçi sendikası ile bir
işveren sendikası arasında, birden çok üye
işverene ait aynı işkolunda kurulu işyerleri
ve
işletmeleri
kapsamak
üzere
yapılır.”(mad. 34/3)
Değişmeyen hükümler:
Eski kanundaki (mad. 2) “Toplu iş sözleşmeleri, tarafların karşılıklı hak ve borçlarını,
sözleşmenin uygulanmasını ve denetimini, uyuşmazlıkların çözümü için başvurulacak yolları
düzenleyen hükümleri de ihtiva edebilir.” hükmü, yeni kanunda (mad. 33/2) korunmuştur.
Eski kanundaki “…İşletme toplu iş sözleşmesi yapılacak işyerlerinin aranılan niteliğe sahip
olup olmadıkları hakkında çıkan uyuşmazlıklar işletme merkezinin bulunduğu yerdeki iş
davalarına bakmakla görevli mahkemede 15 gün içinde karara bağlanır. Kararın temyizi
halinde Yargıtayca 15 gün içinde kesin karar verilir.” hükmü, yeni kanunda (mad. 34/4)
korunmuştur.
27
3.2. Toplu İş Sözleşmesi Şekli / Süresi
2822 sayılı TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ
KANUNU
SENDİKALAR VE TOPLU İŞ
SÖZLEŞMESİ KANUNU


“Toplu iş sözleşmelerine, Devletin ülkesi
ve milletiyle bölünmez bütünlüğüne, milli
egemenliğe, Cumhuriyete, milli güvenliğe,
kamu düzenine, genel asayişe genel ahlaka
ve genel sağlığa aykırı hükümler ile
kanunlarda suç sayılan fiilleri teşvik,
tahrik ve himaye eden veya kanun veya
tüzüklerin emredici hükümlerine aykırı
hükümler konulamaz.” hükmü vardır.
(mad. 5)
Eski kanundaki “Toplu iş sözleşmelerine,
Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez
bütünlüğüne,
milli
egemenliğe,
Cumhuriyete, milli güvenliğe, kamu
düzenine, genel asayişe genel ahlaka ve
genel sağlığa aykırı hükümler ile
kanunlarda suç sayılan fiilleri teşvik,
tahrik ve himaye eden veya kanun veya
tüzüklerin emredici hükümlerine aykırı
hükümler
konulamaz.”
hükmü
kaldırılmıştır.
Değişmeyen hükümler:
Eski kanundaki (mad. 4) ve (mad. 7) de belirtilen; “Toplu iş sözleşmesi yazılı olarak
yapılmadıkça geçerli değildir.” Hükmü ile “Toplu iş sözleşmeleri, bir yıldan az ve üç
yıldan uzun süreli olamaz. Toplu iş sözleşmesinin süresi, sözleşmenin imzalanmasından
sonra taraflarca uzatılamaz, kısaltılamaz ve sözleşme süresinden önce sona erdirilemez.
Faaliyetleri bir yıldan az süren işlerde uygulanmak üzere, toplu iş sözleşmelerinin süresi
bir yıldan az olabilir. Şu kadarki işin bitmemesi halinde bu sözleşmeler bir yılın sonuna
kadar uygulanır.
Toplu iş sözleşmesi süresinin bitmesinden önceki 120 gün içinde, yeni sözleşme için yetki
işlemlerine başlanabilir. Ancak, yapılacak toplu iş sözleşmesi, önceki sözleşme sona
ermedikçe yürürlüğe giremez.” hükümleri, yeni kanunda (mad. 35/1-2-3-4) korunmuştur.
28
3.3. Teşmil
2822 sayılı TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ
KANUNU
SENDİKALAR VE TOPLU İŞ
SÖZLEŞMESİ KANUNU


“ Bir toplu iş sözleşmesi, üyelerinin sayısı
bağlı olduğu iş kolunda çalışan işçilerin en
az yüzde 10’unu temsil eden işçi
sendikalarından en çok üyeye sahip olan
sendikanın yapmış olduğu bir toplu iş
sözleşmesini Bakanlar Kurulu, o işkolunda
işçi veya işveren sendikaları veya ilgili
işverenlerden birinin veya Çalışma ve
Sosyal Güvenlik Bakanının talebi üzerine,
Yüksek Hakem Kurulunun görüşünü
aldıktan sonra tamamen veya kısmen veya
zorunlu değişiklikleri yaparak o işkolunun
toplu iş sözleşmesi bulunmayan diğer
işyerlerine veya bir kısmına teşmil
edebilir. ” hükmü vardır. (mad. 11)
“Bakanlar Kurulu; teşmili yapılacak
işyerinin kurulu bulunduğu işkolunda en
çok üyeye sahip sendikanın yapmış olduğu
bir toplu iş sözleşmesini, o işkolundaki işçi
veya işveren sendikalarının veya ilgili
işverenlerden birinin ya da Çalışma ve
Sosyal Güvenlik Bakanının talebi üzerine,
Yüksek Hakem Kurulunun görüşünü
aldıktan sonra tamamen veya kısmen ya da
zorunlu değişiklikleri yaparak, o işkolunda
toplu iş sözleşmesi bulunmayan işyeri veya
işyerlerine teşmil edebilir. Yüksek Hakem
Kurulu bu konudaki görüşünü on beş
işgünü
içinde
bildirir.”
hükmü
bulunmaktadır.(mad. 40/1)
Eski kanundaki en az %10’luk temsil oranı
kaldırılmıştır.

“….Yürürlüğe
gireceği
tarih
de
belirtilmek suretiyle teşmil kararı Resmî
Gazete’de yayımlanır, ancak yürürlük
tarihi Resmî Gazete’de yayım tarihinden
önceki bir tarih olarak belirlenemez.”
hükmü ilave edilmiştir.(mad. 40/2)
Değişmeyen hükümler:
Eski kanundaki (mad. 11) “Teşmil edilen toplu iş sözleşmesinin sona ermesi ile teşmil kararı
da ortadan kalkmış olur.” hükmü ve “ Toplu iş sözleşmesinin, tarafların hak ve borçlarını
düzenleyen hükümleri ile özel hakeme başvurma hakkındaki hükümleri teşmil edilemez.”
hükmü ile “ Yetki için başvurulduktan sonra yetki sorunu çözülünceye kadar veya bu belgeyi
aldıktan sonra yetki devam ettiği sürece yetki kapsamına giren işyerleri için teşmil kararı
alınamaz. “ hükmü, yeni kanunda (mad. 40/3 ve mad.40/5-6) korunmuştur.
29
3.4. Yetki Tespiti
2822 sayılı TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ
KANUNU
SENDİKALAR VE TOPLU İŞ
SÖZLEŞMESİ KANUNU


Yetki tespitinde “ …işkolunda çalışan
işçilerin en az %10’unun (tarım ve
ormancılık, avcılık ve balıkçılık işkolu
hariç)
üyesi
bulunması
şartı”
belirtilmiştir.(mad. 12)
Yetki tespitindeki işçi sayısı “ …işkolunda
çalışan işçilerin sayısı en az %3’ünün üyesi
bulunması şartı” olarak değiştirilmiştir.
(mad. 41/1)

Eski kanundan farklı olarak toplu iş
“…toplu iş sözleşmesinin kapsamına sözleşmesinin kapsamına girecek işyeri ve
girecek işyeri veya işyerlerinin her birinde işletme için ayrı ayrı oran belirlenmiştir.
çalışan işçilerin yarıdan fazlasının kendi “…toplu iş sözleşmesinin kapsamına
üyesi bulunması halinde bu işyeri veya girecek işyerinde başvuru tarihinde çalışan
işyerleri için toplu iş sözleşmesi yapmaya işçilerin yarıdan fazlasının, işletmede ise
yetkilidir. İşletme sözleşmeleri için işyerleri %40’ının kendi üyesi bulunması hâlinde bu
bir bütün olarak nazara alınır ve yarıdan işyeri veya işletme için toplu iş sözleşmesi
fazla çoğunluk buna göre hesaplanır.” yapmaya yetkilidir.(mad. 41/1)
hükmü vardır.(mad. 12)


İşletmede birden çok sendikanın yüzde kırk
veya fazla üyesinin olması durumunda
başvuru tarihinde en çok üyeye sahip
sendika toplu iş sözleşmesi yapmaya
yetkilidir.(mad. 41/3)
Değişmeyen hükümler:
Eski kanundaki “Bir işkolunda çalışan işçilerin tespitinde Bakanlıkça her yıl Ocak ve
Temmuz aylarında yayımlanan istatistikler esas alınır.” hükmü (mad. 12) yeni kanunda
(mad. 41/5) korunmuştur.
30
3.5. Yetki itirazı
2822 sayılı TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ
KANUNU
SENDİKALAR VE TOPLU İŞ
SÖZLEŞMESİ KANUNU


Toplu iş sözleşmesi yapmaya yetkili
sendikanın tespitinden sonra, “….tespit
yazısını alan işçi veya işveren sendikaları
veya sendika üyesi olmayan işveren,
taraflardan birinin veya her ikisinin gerekli
yetkiyi haiz olmadıkları veya kendisinin
çoğunluğu bulunduğu yolundaki itirazını
sebeplerini
de
göstererek
yazının
kendilerine tebliğ tarihinden itibaren altı iş
günü içinde işyerinin bağlı olduğu bölge
müdürlüğünün bulunduğu yerdeki iş
davalarına bakmakla görevli mahkemeye
yapabilir.” hükmü vardır. (mad. 15)
Toplu iş sözleşmesi yapmaya yetkili
sendikanın tespitinden sonra, “…tespit
yazısını tespit yazısını alan işçi veya
işveren sendikaları veya sendika üyesi
olmayan işveren; taraflardan birinin veya
her ikisinin yetki şartlarına sahip olmadığı
veya kendisinin bu şartları taşıdığı
yolundaki
itirazını,
nedenlerini
de
göstererek yazının kendilerine tebliğ
edildiği tarihten itibaren altı işgünü içinde
mahkemeye
yapabilir.”
hükmü
bulunmaktadır.(mad. 43/1)

Eski kanundaki yetki itirazı başvurusunun

“…işyerinin
bağlı
olduğu
bölge
Yetki itirazında bulunacak Sendika için,
müdürlüğünün bulunduğu yerdeki iş
kurulu bulunduğu işkolunda çalışan
işçilerin %10’unu temsil etme şartı davalarına bakmakla görevli mahkemeye”
yapılması
şartı
belirtilmemiştir.
vardır.(mad. 15)
(mad. 43/1)

Yetki itirazında bulunacak Sendika için,
eski kanundaki %10’luk temsil etme şartı
%3’e indirilmiştir.(mad. 43/2)

Eski kanunda olmayan ”… İtiraz
dilekçesinde veya ekinde somut delillerin
yer
almaması
halinde
itiraz
incelenmeksizin reddedilir.” hükmü ilave
edilmiştir.(mad. 43/3)
Değişmeyen hükümler:
Eski kanundaki “... İşçi ve üye sayılarının tespitinde maddî hata ve süreye ilişkin itirazları
mahkeme altı işgünü içinde duruşma yapmaksızın kesin olarak karara bağlar..” hükmü
(mad. 15) yeni kanunda (mad. 43/3) korunmuştur.
31
3.6. Yüksek Hakem Kurulu’na Başvuru
2822 sayılı TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ
KANUNU
SENDİKALAR VE TOPLU İŞ
SÖZLEŞMESİ KANUNU


“Grev ve lokavtın yasak olduğu işler ve
yerlerdeki uyuşmazlıklarda taraflardan her
biri 32 nci madde uyarınca Yüksek Hakem
Kuruluna başvurabileceği gibi grev ve
lokavtın ertelendiği hallerde erteleme
süresinin sonunda Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanı da Yüksek Hakem
Kuruluna başvurur.” hükmü vardır.
(mad. 52)
“Grev
oylaması
sonucunda
grev
yapılmaması
yönündeki
kararın
kesinleşmesinden itibaren altı işgünü
içinde işçi sendikası; grev ve lokavtın
yasak olduğu uyuşmazlıklarda 50’nci
maddenin beşinci fıkrasında belirtilen
tutanağın tebliğinden ya da erteleme
süresinin uyuşmazlıkla sonuçlanması
hâlinde sürenin bitiminden itibaren
taraflardan biri altı işgünü içinde Yüksek
Hakem Kuruluna başvurabilir. taraflardan
biri Aksi takdirde işçi sendikasının yetkisi
düşer.” hükmü bulunmaktadır.(mad. 51/1)

Eski kanunda grev ve lokavtın ertelendiği
hallerde Yüksek Hakem Kuruluna başvuran
makam olarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanı belirtilmiş iken, erteleme süresinin
uyuşmazlıkla
sonuçlanması
halinde
“…taraflardan birinin…” Yüksek Hakem
Kuruluna başvurabileceği belirtilmiştir.
Değişmeyen hükümler:
Eski kanundaki “Yüksek Hakem Kurulu kararları kesindir ve toplu iş sözleşmesi
hükmündedir” hükmü (mad. 55) yeni kanunda (mad. 51/2) korunmuştur.
32
3.7.Yüksek Hakem Kurulunun Kuruluşu
2822 sayılı TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ
KANUNU
SENDİKALAR VE TOPLU İŞ
SÖZLEŞMESİ KANUNU


Yüksek Hakem Kurulu’nun Yargıtay’ın iş
davalarına bakan dairesi başkanının
başkanlığında;
1-Bakanlar Kurulunca,
bakanlıklar bünyesi dışında, işçi veya
işveren kuruluşları ile hiçbir şekilde
bağlantısı olmayan ve siyasi parti
organlarında
görevli
bulunmayan,
ekonomi, işletme, sosyal politika veya iş
hukuku konularında bilgi ve tecrübe sahibi
olanlar arasından seçilecek bir üye,
Yüksek Hakem Kurulu, Yargıtay’ın bu
Kanundan doğan uyuşmazlıklara bakmakla
görevli dairelerin başkanlarından en
kıdemli olanının başkanlığında,
a) Bakanlar Kurulunca, bakanlıklar
bünyesi dışında, işçi veya işveren
kuruluşları ile hiçbir şekilde bağlantısı
bulunmayan ve siyasi parti organlarında
görevli olmayan, ekonomi, işletme, sosyal
politika veya iş hukuku konularında bilgi
2. Üniversitelerin iş hukuku veya ekonomi ve tecrübe sahibi olanlar arasından
öğretim üyeleri arasından Yüksek öğretim seçilecek bir üye,
Kurulunca seçilecek bir üye,
b) Üniversitelerin iş ve sosyal güvenlik
3. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı hukuku anabilim dalı öğretim üyeleri
Çalışma Genel Müdürü,
arasından
Yükseköğretim
Kurulunca
4. İşçi konfederasyonlarından, kendisine seçilecek bir üye,
mensup işçi sayısı en yüksek olan c) Bakanlık Çalışma Genel Müdürü,
konfederasyonca seçilecek iki üye,
ç) İşçi sendikaları konfederasyonlarından
5. İşverenler adına en çok işveren kendisine mensup işçi sayısı en yüksek
mensubu olan işveren konfederasyonunca, olan konfederasyonca seçilecek iki üye,
biri kamu işverenlerinden olmak üzere d) İşverenler adına en çok işveren mensubu
seçilecek iki üyeden oluşur.” hükmü olan işveren sendikaları konfederasyonunca
vardır.(mad. 53)
biri kamu işverenlerinden olmak üzere
seçilecek iki üyeden, oluşur.(mad. 54/1)
Değişmeyen hükümler:
Eski kanundaki “Seçimle gelen üyeler, iki yıl için seçilir ve yeniden seçilmeleri
mümkündür.” hükmü (mad. 53) ile “…Seçimle gelen her bir üye için aynı şekilde ikişer
yedek üye seçilir. Kurul Başkanlığı için birinci ve ikinci yedekler, Yargıtay Hukuk Genel
Kurulunca hukuk daireleri başkanları arasından seçilir. Yüksek Hakem Kuruluna katılacak
üyelerin seçilmesi, her seçim döneminden üç ay önce Bakanlıkça ilgili makam ve
kuruluşlardan istenir.” hükmü, yeni kanunda (mad. 54/2 ve mad.54/3) korunmuştur.
33
3.8.Grev Tanımı
2822 sayılı TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ
KANUNU
SENDİKALAR VE TOPLU İŞ
SÖZLEŞMESİ KANUNU


Grevin
tanımı
“İşçilerin,
topluca
çalışmamak suretiyle işyerinde faaliyeti
durdurmak veya işin niteliğine göre
önemli ölçüde aksatmak amacıyla
aralarında anlaşarak veyahut bir kuruluşun
aynı amaçla topluca çalışmamaları için
verdiği karara uyarak işi bırakmaları”
olarak belirtilmiştir.
Grev tanımı, kanuni grev tanımı ve kanun
dışı grev tanımı eski kanundaki tanımlar
ile aynıdır. (mad. 58/1-2-3)

Eski kanundaki “…Siyasi amaçlı grev,
genel grev ve dayanışma grevi kanun dışı
grevdir. İşyeri işgali, işi yavaşlatma, verimi
düşürme ve diğer direnişler hakkında kanun
Toplu iş sözleşmesinin yapılması sırasında dışı grevin müeyyideleri uygulanır.” ve
uyuşmazlık çıkması halinde işçilerin
“Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez
iktisadi ve sosyal durumlarıyla çalışma
bütünlüğüne,
milli
egemenliğe,
şartlarını korumak veya düzeltmek
Cumhuriyete, milli güvenliğe aykırı amaçla
amacıyla bu Kanun hükümlerine uygun
grev
yapılamaz.”
hükümlerine
yer
olarak yapılan greve kanuni grev denilir.
verilmemiştir.
Kanuni grev için aranan şartlar
gerçekleşmeden yapılan greve kanun dışı
grev denilir. Siyasi amaçlı grev, genel grev
ve dayanışma grevi kanun dışı grevdir.
İşyeri işgali, işi yavaşlatma, verimi
düşürme ve diğer direnişler hakkında
kanun dışı grevin müeyyideleri uygulanır.
Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez
bütünlüğüne,
milli
egemenliğe,
Cumhuriyete, milli güvenliğe aykırı
amaçla grev yapılamaz.(mad. 25)
Değişmeyen hükümler:
Eski kanundaki (mad. 25) “Grev , kanuni grev ve kanun dışı grev tanımları” yeni kanunda
(mad. 58/1-2-3) korunmuştur.
34
3.9.Lokavt Tanımı
2822 sayılı TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ
KANUNU
SENDİKALAR VE TOPLU İŞ
SÖZLEŞMESİ KANUNU


Lokavtın tanımı “İşyerinde faaliyetin
tamamen durmasına sebep olacak tarzda,
işveren veya işveren vekili tarafından
kendi teşebbüsü ile veya bir işveren
kuruluşunun verdiği karara uyarak
işçilerin topluca işten uzaklaştırılmasına
lokavt denilir.
Lokavtın tanımı, kanuni lokavt ve kanun
dışı lokavtın tanımı
eski kanundaki
tanımlar ile aynıdır. (mad. 59/1-2-3)
Toplu iş sözleşmesinin yapılması sırasında
uyuşmazlık çıkması ve işçi sendikası
tarafından grev kararı alınması halinde bu
Kanun hükümlerine uygun olarak yapılan
lokavta kanuni lokavt denilir.
Kanuni lokavt için aranan şartlar
gerçekleşmeden yapılan lokavta kanun dışı
lokavt denilir. Siyasi amaçlı lokavt, genel
lokavt ve dayanışma lokavtı kanun dışı
lokavttır.

Eski kanundaki “…Siyasi amaçlı lokavt,
genel lokavt ve dayanışma lokavtı kanun
dışı lokavttır.” ve
“Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez
bütünlüğüne,
milli
egemenliğe,
Cumhuriyete, milli güvenliğe aykırı amaçla
lokavt yapılamaz.” hükümlerine yer
verilmemiştir.
Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez
bütünlüğüne,
milli
egemenliğe,
Cumhuriyete, milli güvenliğe aykırı
amaçla lokavt yapılamaz. (mad. 26)
Değişmeyen hükümler:
Eski kanundaki (mad. 26) “Lokavt , kanuni lokavt ve kanun dışı lokavt tanımları” yeni
kanunda (mad. 59/1-2-3) korunmuştur.
35
3.10. Grev ve Lokavt Yasakları
2822 sayılı TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ
KANUNU

Grev ve lokavt yasağı olan işler ;
SENDİKALAR VE TOPLU İŞ
SÖZLEŞMESİ KANUNU
 Grev ve lokavt yasağı olan işler ve
yerler birlikte sayılmıştır.
5. Kamu kuruluşlarınca yürütülen itfaiye,
şehir içi deniz, kara ve demiryolu ve diğer
raylı toplu yolcu ulaştırma hizmetleri”
olarak belirtilmiştir. (mad. 29)
“… Can ve mal kurtarma işlerinde;
cenaze işlerinde ve mezarlıklarda; şehir
şebeke suyu, elektrik, doğalgaz, petrol
üretimi, tasfiyesi ve dağıtımı ile nafta veya
doğalgazdan
başlayan
petrokimya
işlerinde; bankacılık hizmetlerinde; Millî
Savunma Bakanlığı ile Jandarma Genel
Komutanlığı
ve
Sahil
Güvenlik
Komutanlığınca
doğrudan
işletilen
işyerlerinde;
kamu
kuruluşlarınca
yürütülen itfaiye ve şehir içi toplu taşıma
hizmetlerinde
ve
hastanelerde…”
(mad.62/1)
Eski kanunda belirtilen;
Grev ve lokavt yasağı olan işyerleri;
- Noterlik hizmetleri,
1- İlaç imâl eden işyerleri hariç olmak
üzere, aşı ve serum imâl eden
müesseselerle, hastane, klinik, sanatoryum,
prevantoryum, dispanser ve eczane gibi
sağlıkla ilgili işyerlerinde,
- İlaç imâl eden işyerleri hariç olmak üzere,
aşı ve serum imâl eden müesseseler,
1. Can ve mal kurtarma işlerinde,
2. Cenaze ve tekfin işlerinde,
3. Su, elektrik, havagazı, termik
santrallarını besleyen linyit üretimi, tabii
gaz ve petrol sondajı, üretimi, tasfiyesi,
dağıtımı, üretimi nafta veya tabii gazdan
başlayan petrokimya işlerinde,
4. Banka ve noterlik hizmetlerinde,
-Klinik,
sanatoryum,
prevantoryum,
dispanser ve eczane gibi sağlıkla ilgili
işyerleri,
2. Eğitim ve öğretim kurumlarında, çocuk -Eğitim ve öğretim kurumları, çocuk bakım
bakım yerlerinde ve huzurevlerinde,
yerleri ve huzurevleri, Grev ve lokavt
yasağı olan iş ve işyerleri kapsamından
3. Mezarlıklarda,
çıkartılmıştır.
4. Millî Savunma Bakanlığı ile Jandarma
Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik 
Komutanlığınca
doğrudan
işletilen “Başladığı yolculuğu yurt içindeki varış
mahallerinde bitirmemiş deniz, hava, demir
işyerleri” olarak belirtilmiştir.(mad. 30)
ve kara ulaştırma araçlarında grev ve lokavt

yapılamaz” hükmü demir ulaştırma aracının
Geçici yasaklar başlığı altında “Savaş ilavesiyle
hüküm
altına
alınmıştır.
halinde, genel veya kısmi seferberlik (mad. 62/3)
süresince grev ve lokavt yapılamaz ….” ve
“Başladığı yolculuğu yurt içindeki varış 
mahallerinde bitirmemiş deniz, hava ve Eski kanundaki “Savaş halinde, genel veya
kara ulaştırma araçlarında grev ve lokavt kısmi seferberlik süresince grev ve lokavt
yapılamaz...” hükmüne yer verilmemiştir.
yapılamaz” hükümleri vardır.(mad. 31)
36
3.11.Ceza Hükümleri
2822 sayılı TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ
KANUNU

SENDİKALAR VE TOPLU İŞ
SÖZLEŞMESİ KANUNU

Ceza hükümleri olarak, para cezalarının Ceza hükümleri arasında hapis cezaları
yanı sıra hapis cezaları da hüküm altına bulunmamaktadır.
alınmıştır.(mad. 70-80)
Aşağıdaki cezalar hüküm altına alınmıştır.
e) Bu Kanunda kanuni grev veya lokavt
için belirtilen şartlar gerçekleşmeksizin
alınan bir grev veya lokavt kararının
uygulanması hâlinde; grev veya lokavta
karar verenler, böyle bir grev veya lokavta
karar verilmesine veya uygulanmasına veya
bunlara katılmaya veya devama zorlayan
veya teşvik edenler ile lokavta katılanlar ve
devam edenler fiilleri daha ağır bir cezayı
gerektirmediği takdirde 5.000 Türk Lirası,
f) Kanun dışı greve katılanlar ve devam
edenler 700 Türk Lirası,
g) Kanuni bir grev veya lokavt kararının bu
Kanunda yazılı usul ve esaslar dışında
uygulanması
hâlinde,
bu
kararı
uygulayanlar,
uygulanmasına
veya
devamına zorlayanlar veya teşvik edenler
5.000 Türk Lirası,
ğ) Grev veya lokavtın mahkeme kararıyla
sürekli veya geçici, tamamen veya kısmen
yasaklanmasına
rağmen,
kararı
kaldırmayanlar,
uygulamaya
devam
edenler,
devamına
teşvik
edenler,
zorlayanlar, katılan ve katılmaya devam
edenler fiilleri daha ağır bir cezayı
gerektirmediği takdirde 5.000 Türk Lirası,
h) Greve katıldıkları veya lokavta maruz
kaldıkları hâlde, grev veya lokavtın
uygulandığı işyerlerinden ayrılmayanlar ile
işçileri bu eylemlere zorlayan veya teşvik
edenler fiilleri daha ağır bir cezayı
gerektirmediği takdirde 700 Türk Lirası,
37
2822 sayılı TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ
KANUNU

SENDİKALAR VE TOPLU İŞ
SÖZLEŞMESİ KANUNU

Ceza hükümleri olarak, para cezalarının ı) 65’inci maddede belirtilen izni almadan
yanı sıra hapis cezaları da hüküm altına yeni işçi alan işveren, izinsiz aldığı her bir
alınmıştır.(mad. 70-80)
işçiyle ilgili olarak 700 Türk Lirası,
i) 68’inci madde hükmüne aykırı olarak
grev yapan işçilerin yerine işçi çalıştıran
işveren veya işveren vekili, aldığı her bir
işçiyle ilgili olarak 1.500 Türk Lirası,
j) İşçi sendikasının üyesi olmayan grev
gözcüleri ile 73’üncü madde hükümlerine
aykırı davranan grev gözcüleri 1.500 Türk
Lirası idari para cezası ile cezalandırılır.
(mad. 78)
38
SONUÇ
Hukuk sistemi içindeki değişik hukuk dallarındaki gelişmelerle birlikte başta
Anayasalarımız olmak üzere; Bireysel ve Toplumsal İş Hukuku Kanunları, Sosyal Güvenlik
Kanunları, Tüzükler, Yönetmelikler, Yargı Kararları, Toplu İş Sözleşmeleri, İş Sözleşmeleri,
İç Yönetmelikler, Uluslar arası Çalışma Örgütü(ILO) Sözleşmeleri, Avrupa Birliği Çalışma
Mevzuatı Ülkemizdeki çalışma ve toplumsal hayatın aktörleri olan Devlet, Hükümet,
Sendikalar, İşçi, İşveren kesimlerini yakından ilgilendiren ayrıntılı düzenlemeler içermektedir.
Son 10 yıldır çalışma hayatını ilgilendiren mevzuatta ciddi, köklü değişiklikler
yapılıyor. 2003 yılında 4857 sayılı yeni İş Kanunu’nun yasalaşması ile başlayan revizyon en
son 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile devam etmiştir.
Bu süreçte son olarak Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu 18 Ekim 2012
tarihinde yasalaşarak, 07 Kasım 2012 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe
girmiştir.
Özet olarak; 6356 sayılı yeni Kanunun neler getirdiğini şöyle sıralayabiliriz:













Sendikalar Kanunu ile Toplu İş Sözleşmeleri, Grev ve Lokavt Kanunu adındaki iki
ayrı kanun birleştirilerek, Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu olarak tek çatı
altına alındı.
İş mevzuatını düzenleyen kanunlar arasında tanım birliği sağlandı.
İş kolu sayısı 28'den 20'ye indirildi.
İş kolu tespit davaları bekletici neden olmaktan çıkarıldı.
Sendikaların kuruluş aşamasındaki işlemler kolaylaştırılıp, sadeleştirildi. Genel
kurulların kaç delegeyle toplanacağına ilişkin şartlar kaldırılarak bu hususlar
sendikaların kendi tüzüklerine bırakıldı.
Sendika kurucusu olmak için artık Türk vatandaşı olma şartı aranmayacak.
15 yaşını dolduranlara sendikaya üyelik hakkı verildi.
İşkolu barajı yüzde 10'dan yüzde 3'e düşürüldü(2016’ya kadar bu oran % 1 , 2018’e
kadar %2 olarak uygulanacak)
İşyeri barajı ise işletmelerde yüzde 50'den yüzde 40'a indirildi.
Aynı iş kolunda, aynı zamanda birden fazla işverene bağlı olarak çalışan işçilere
birden fazla sendikaya üye olma hakkı sağlandı.
İşçilerin sendikaya ödeyeceği aidat miktarının tüzükle belirlenmesi getirildi.
Sendikalara, uluslar arası işçi ve işveren kuruluşlarına üye olabilme ve yurt dışında
şube açma hakkı getirildi.
İşyeri sendika temsilcilerinin güvenceleri arttırıldı.
39


















Toplu pazarlık sürecinde formaliteler azaltıldı.
Sendika üyeliği ve üyelikten çıkmada noter şartı aranmayacak; üyelik ve üyelikten
çekilme, e-devlet üzerinden yapılacak.
İşçinin, işsiz kalması halinde sendika üyeliği 1 yıl boyunca sürecek.
İş sözleşmesinin sendikal nedenle feshedildiği iddiasıyla açılacak davada, feshin
nedenini ispat yükümlülüğü işverene ait olacak.
Sendika ve konfederasyonların mali denetimleri, yeminli mali müşavirlerce
yapılacak.
Sendika, iş kolunda çalışan işçilerin en az yüzde 3'ünün üyesi bulunması şartıyla, iş
yerinde çalışan işçilerin yarıdan fazlasının, işletmede ise yüzde 40'ının kendi üyesi
bulunması halinde toplu iş sözleşmesi yapabilecek.
İşletmede birden çok sendikanın yüzde 40 veya fazla üyesi varsa, başvuru tarihinde
en çok üyeye sahip sendika, toplu iş sözleşmesi yapacak.
Havacılık sektörünün dışında, eğitim ve öğretim kurumlarında, hastane dışındaki
sağlık kuruluşlarında grev yapma yasağı kalktı.
Grev oylamaları, mülki idari amirlik yerine Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri
tarafından yapılması getirildi. Oylama sonucunu ise, işyerinde çalışanların değil
greve katılanların salt çoğunluğu belirleyecek.
Sendikaların grev kararı alma süreci kısaltıldı ve kolaylaştırıldı. Grev oylaması işyeri
çalışanlarının değil, oylamaya katılanların salt çoğunluğu tarafından karara
bağlanacak.
Grevle ilgili hapis cezaları kaldırılarak yerine idari para cezası getirildi. Grev
sözcüleri üzerindeki kısıtlamalar da kaldırıldı.
Sendika ve konfederasyonların denetimi, denetleme kurulları tarafından yapılacak.
Mali denetimleri, yeminli mali müşavirler yapacak.
Dış kaynaklardan Bakanlar Kurulu'ndan izin alınmadıkça yardım ve bağış kabul
edilemeyecek.
Yüksek Hakem Kurulu'nun yapısı, çalışma esasları yeniden belirlendi.
Grup Toplu İş Sözleşmesi’nin tanımı yapıldı.
Grup Toplu İş Sözleşmesine ilişkin uyuşmazlıklarda grev kararı, uyuşmazlığın
kapsamındaki iş yerlerinin bir kısmı için alınmış olsa dahi lokavt kararı uyuşmazlığın
kapsamındaki başka iş yerleri için de alınabilecek.
İşverenin, fesih dışında aykırı hareket etmesi halinde işçinin bir yıllık ücret tutarından
az olmamak üzere sendikal tazminata hükmedilecek.
Sendikal nedenlerden dolayı iş sözleşmesinin feshi halinde işçi, dava açma hakkına
sahip olacak. Bu durumda işçinin 1 yıllık ücret tutarından az olmamak üzere sendikal
tazminata hükmedilecek. Sendikal tazminat, işverenin işe başlatması veya
başlatmaması şartına bağlı olmayacak.
40
Yeni Kanuna genel olarak baktığımızda; eski Kanunlarda olduğu gibi sendikal
hareketi sınırlandıran “tek tip sendika” ve “tek tip toplu pazarlık” anlayışının devam ettiğini
görüyoruz.
Sendikaların, ancak devletin belirlediği işkollarından birinde ve ülke düzeyinde
faaliyette bulunmak üzere kurulabilmesi zorunluluğu, bunun dışındaki her türlü sendika
örgütlenmesinin yasaklanması ile birlikte işyeri sendikalarının, meslek sendikalarının,
bölgesel sendikaların, genel sendikaların, federasyonların kurulmalarının yasaklanması,
barajlardan vazgeçilememesi “tek tip sendika” anlayışının göstergeleri olarak belirtilebilir.
Diğer bir konu ise; sadece tek düzeyli ve sınırlayıcı toplu pazarlığa izin veren
“tek tip toplu pazarlık”tır. “Bir toplu iş sözleşmesi aynı işkolunda bir veya birden çok
işyerini kapsayabilir” düzenlemesiyle, toplu iş sözleşmesinin esasen “işyeri düzeyinde”
yapılabileceğine hükmetmektedir. Ayrıca; işletme ve grup sözleşmeleri olabilmektedir ve
bunlar da Kanunda tanımlanmıştır. İşletme sözleşmesi “tek işverenli” bir toplu iş
sözleşmesidir, grup sözleşmesi birden çok işverenle yapılan “çok işverenli” bir toplu iş
sözleşmesi biçimidir. Bu sözleşmeler de tek tiptir; aynı içeriğe sahiptir, aynı tip örgütlerce
yani işkolu sendikaları ve işveren ya da işveren sendikaları arasında ve aynı prosedür içinde
yürütülmektedirler.
Yeni Kanundaki Sendikal tazminatla ilgili husus hakkında; İş Kanununda belirtilen
“İşverenin işçiyi haklı bir sebebe dayanarak çıkartması zorunluluğu 30 veya daha fazla işçi
çalıştıran yerlerde söz konusudur” hükmüne gönderme yapılarak 30’dan az işçi çalıştıran
yerlerde sendikal nedenle işten atılan işçinin işe iade davası veya sendikal tazminat davası
açmasının önünün kesildiğini ve Türkiye ekonomisinde yüzde 80’den fazla istihdamı
gerçekleştiren 30’dan az işçi çalıştıran işletmelerde sendikal örgütlenmenin önündeki en
büyük engelin korunduğunu söyleyebiliriz.
Sendikal hareketin yıllarca şikayet ettiği “noter” şartının kaldırılması, “iş kolu barajı”
nın bir süreliğine olarak yüzde 1’e düşürülmesi yadsınamayacak önemde olan
değişikliklerdir.
Ancak, yıllarca “örgütlenmenin önünde en büyük engel” olarak nitelendirilen iş kolu
barajının düşürülmesi; iş kollarının sayısının azaltılarak iş kolundaki işçi sayısının
arttırılmasıyla birlikte ele alınması sonucunda düşürülmüş baraj yine de örgütlenme önünde
doğal bir barikat olarak kalacağını göstermektedir.
41
Yasaya göre sendikaların bir iş yerinde toplu sözleşme yapabilmesi için dört barajı
aşması gerekiyor.
1-İşyeri barajı: Sendikanın işyerinde çalışanların en az % 50 artı 1’ini üye yapması
gerekiyor. (Toplu sözleşme yapılan yerin bir işletme olması durumunda o işletmeye bağlı
tüm işyerlerinde çalışanların % 40’ını üye yapması gerekiyor.)
2-İş kolu barajı: Sendikanın işyerinin bağlı bulunduğu iş kolundaki işçilerin kademeli olarak
(2016’ya kadar %1, 2018’e kadar %3, sonrasında %3) üye yapmış olması gerekiyor.
3-Konfederasyon barajı: Toplu sözleşme yapmak isteyen sendika, Ekonomik ve Sosyal
Konsey’e üye konfederasyonlara bağlı bir sendika değilse veya bağımsız bir sendika ise,
doğrudan % 3 işkolu barajına tabi oluyor.
4-Ekonomik Sosyal Konsey Barajı: Yasanın konfederasyonları Ekonomik Sosyal Konsey
üyeliğine zorlamak anlamına gelen şartını dördüncü bir baraj olarak yorumlamak mümkün.
Sendika ve İş Mevzuatını düzenleyen Kanunlar arasında tanım birliği (İşçi-İşverenİşyeri gibi) sağlanması, Sendikaların kuruluş aşamasındaki işlemlerin kolaylaştırılıp,
sadeleştirilmesi, sendika üyeliği ve üyelikten çekilmenin e-devlet üzerinden yapılması,
havacılık sektörünün dışında, eğitim ve öğretim kurumlarında, hastane dışındaki sağlık
kuruluşlarında grev yapma yasağının kalkması, sendika yöneticilerinin güvencelerinin
artırılması Aynı iş kolunda, aynı zamanda birden fazla işverene bağlı olarak çalışan işçilere
birden fazla sendikaya üye olma hakkı sağlanması, yeni Kanun ile getirilen önemli
değişikliklerdendir.
Hazırlanan bu çalışmada 18 Ekim 2012 tarihinde yasalaşarak, 07 Kasım 2012 tarihli
Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe giren Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu
ayrıntılı olarak incelenmeye çalışılmıştır. Bu inceleme yapılırken, konuya Anayasalardaki
sendikal haklar bağlamında bakılarak, Tanzimat Dönemi ve Cumhuriyet’ten sonra yayınlanan
Sendika ve Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunlara genel maddeler itibariyle
karşılaştırmalı olarak bakılmıştır.
6356 sayılı Kanun ile 2821 ve 2822 sayılı Kanunların madde bazında değişen ve
değişmeyen hükümlerinin incelenmesi suretiyle eski ve yeni Kanun madde farklılıklarının
daha rahat ve açıklayıcı perspektiften bakılmasına gayret edilmiştir.
Hazırlanan bu çalışma ile Ülkemizdeki Anayasalarımızın maddelerine, gerek Sendika
Kanunlarına gerekse Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunlarına çalışma hayatı, işçiişveren ilişkileri, sendikal haklar açılarından bakılarak, en son çıkan 6356 sayılı Kanun
maddeleri ile 2821, 2822 sayılı Kanun maddeleri karşılıklı olarak değişen ve değişmeyen
hükümler bazında incelenmiştir. Ayrıca, Ulusal ve Uluslar arası düzeyde ülkemizde yaşanan
toplumsal, ekonomik, teknolojik değişim dikkate alınarak sendikal hayattaki sorunlara
değinilmeye çalışılmıştır.
42
Ancak, 1909 yılından günümüze kadar incelenen Anayasalar ve Sendika Kanunları ile
Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunlarında bazı dönemler devrim niteliği taşıyan çok
önemli düzenlemeler yapılsa da maalesef yasakçı zihniyetin hala devam ettiğini söylemek
mümkündür.
Kuşkusuz, Sendikalar, Toplu İş Sözleşmesi, Grev ve Lokavt konularındaki araştırmalar,
bundan önce olduğu gibi bundan sonrada devam edecektir. Çalışma hayatımıza yeni giren
6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununa ilişkin olarak yapılan bu çalışmada
ilgili Kanunlar karşılaştırmalı olarak incelenmiş olup, Sendikalar, Toplu İş Sözleşmesi, Grev
ve Lokavt konularında; Ülkemizin, farklı Ülke uygulamalarıyla karşılaştırmalı olarak
incelemeler yapılması uygulamaya ciddi katkılar sağlayacaktır.
43
KAYNAKÇA
Çelik, Nuri
: İş Hukuku Dersleri, Yenilenmiş 23.B.,Beta Yay., İstanbul, 2010
Ergin, Berin
: Osmanlı İmparatorluğundan Türkiye Cumhuriyetine Emeğin
Serüveni, TİSK AKADEMİ, 2007, Sayı: 2
Erişçi, Lütfü
: Türkiye’de İşçi Sınıfının Tarihi,(Özet Olarak), İstanbul, 1951
Ketenci, Şükran v.d.:Bırakınız Yapsınlar Bırakınız Geçsinler, Bilgi Yay., İstanbul, 1985
Uyargil Cavide, Özçelik A.Oya, Adal Zeki, Dündar Gönen,Atay Durak İsmail, Sadullah
Ömer, Acar Ahmet Cevat, Tüzüner Lale: İnsan Kaynakları Yönetimi, 5.B., Beta Yay..,
İstanbul,2010
Yazıcı, Erdinç
1993
:Yeni Bir Dünyanın Eşiğinde Türk-İş ve Değişim, Sistem Yay.,İstanbul,
Türkiye Sendikacılık Ansiklopedisi, Tarih Vakfı, İstanbul, 1996
TES-İŞ Sendikası , Sözleşmeler Tarihi , TES-İŞ Eğitim Yay., 2006
İş Kanunu ve İlgili Mevzuat-Kadeş Hukuk Kitaplığı-2006
T.C Anayasası-Beşir Kitabevi-2006
http://mevzuat.basbakanlik.gov.tr/mevzuat/metinx.asp?, 02 Kasım 2012
http://resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/11/20121107-1.htm .07 Kasım 2012
http://www.genel-is.org.tr/diger_incele.php?id=NDgy , 30 Kasım 2012
http://www.memurhaber.com/haber/297380/, 18 Ekim 2012
http://www.haber3.com/sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu-kanun,cumhurbaskanligina-gonderildi-1574484h.htm#ixzz2AEkw9mDl , 23 Ekim 2012
44
2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU Ek-1
Amaç
Amaç
Madde 1 – Bu Kanunun amacı, çalışma
ilişkilerinde ekonomik ve sosyal hak ve
menfaatlerin korunması ve geliştirilmesi için
işçiler ve işverenler tarafından meydana
getirilen sendikalar ile konfederasyonların
kuruluşu, teşkilatı, faaliyeti ve denetlenmesi
esaslarını düzenlemektir.
MADDE 1- (1) Bu Kanunun amacı, işçi ve
işveren sendikaları ile konfederasyonların
kuruluşu, yönetimi, işleyişi, denetlenmesi,
çalışma ve örgütlenmesine ilişkin usul ve
esaslar ile işçilerin ve işverenlerin karşılıklı
olarak ekonomik ve sosyal durumları ile
çalışma şartlarını belirlemek üzere toplu iş
sözleşmesi
yapmalarına,
uyuşmazlıkları
barışçı yollarla çözümlemelerine, grev ve
lokavta başvurmalarına ilişkin usul ve esasları
düzenlemektir.
Tanımlar
Tanımlar
Madde 2 – İşçi: Hizmet akdine dayanarak MADDE 2- (1) Bu Kanunun uygulanmasında;
a) Bakanlık: Çalışma ve Sosyal Güvenlik
çalışanlara denilir.
Bakanlığını,
Bu Kanun bakımından araç sahibi hariç nakliye
mukavelesine göre esas itibariyle bedeni hizmet b) Çerçeve sözleşme: Ekonomik ve Sosyal
arzı
suretiyle
çalışmayı
veya
neşir Konseyde temsil edilen işçi ve işveren
mukavelesine göre eserini naşire terk etmeyi konfederasyonlarına üye işçi ve işveren
meslek edinmiş bulunanlar ve adi şirket sendikaları arasında işkolu düzeyinde yapılan
mukavelesine göre ortaklık payı olarak esas sözleşmeyi,
itibariyle fiziki veya fikri emek arzı suretiyle c) Görevli makam: İşyeri toplu iş sözleşmesi
bu mukavelenin aynı durumdaki herkese fiilen
için işyerinin, işletme toplu iş sözleşmesi için
açık olması kaydıyla bir işyerinde çalışanlar da
işletme merkezinin bağlı bulunduğu Çalışma
işçi sayılırlar.
ve İş Kurumu İl Müdürlüğünü, aynı Çalışma
Hizmet akdine dayanarak çalışan bir kimsenin ve İş Kurumu İl Müdürlüğünün yetki alanına
T.C. Emekli Sandığı Kanununa tabi olması işçi giren işyerleri için yapılacak grup toplu iş
sayılmasına engel teşkil etmez.
sözleşmelerinde
bu
işyerlerinin
bağlı
bulunduğu
Çalışma
ve
İş
Kurumu
İl
İşveren: İşçi sayılan kimseleri çalıştıran gerçek
Müdürlüğünü,
birden
fazla
Çalışma
ve
İş
veya tüzelkişiye ve tüzelkişiliği olmayan kamu
Kurumu İl Müdürlüğünün yetki alanına giren
kuruluşlarına denilir.
işyerlerini kapsayacak grup toplu iş sözleşmesi
Bir adi şirkette fiziki veya fikri emek arzı için ise Bakanlığı,
suretiyle ortak olanların dışındaki ortaklar da
ç) Grup toplu iş sözleşmesi: İşçi sendikası ile
bu Kanun bakımından işveren sayılırlar.
işveren sendikası arasında, birden çok üye
işverene ait aynı işkolunda kurulu işyerlerini
(Değişik: 4/4/1995 - 4101/1 md.) İşveren ve işletmeleri kapsayan toplu iş sözleşmesini,
vekili: İşveren sayılan gerçek ve tüzelkişiler ve d) İşletme toplu iş sözleşmesi: Bir gerçek veya
tüzelkişiliği olmayan kamu kuruluşları adına tüzel kişiye ya da bir kamu kurum veya
işletmenin bütününü sevk ve idareye yetkili kuruluşuna ait aynı işkolundaki birden çok
olanlara denilir.
işyerini kapsayan sözleşmeyi,
1 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU İşveren vekilleri bu Kanun bakımından işveren
sayılırlar.
İşyeri: İşin yapıldığı yere denilir.
(1) Bu Kanuna ;4/4/1995 tarih ve 4101 sayılı
Kanunun 14 üncü maddesi ile eklenen Ek 2 nci
uyarınca:Kanun metninde geçen "Çalışma
Bakanlığı" adı "Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığı","Bölge Çalışma Müdürlüğü" ise
"Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Bölge
müdürlüğü" olarak değiştirilmiş ve metindeki
yerlerine işlenmiştir.
e) İşveren vekili: İşveren adına işletmenin
bütününü yönetenleri,
f) Konfederasyon: Değişik işkollarında en az
beş sendikanın bir araya gelerek oluşturdukları
tüzel kişiliğe sahip kuruluşu,
g) Kuruluş: Sendika ve konfederasyonları,
ğ) Sendika: İşçilerin veya işverenlerin çalışma
ilişkilerinde, ortak ekonomik ve sosyal hak ve
çıkarlarını korumak ve geliştirmek için en az
yedi işçi veya işverenin bir araya gelerek bir
İşin niteliği ve yürütümü bakımından işyerine işkolunda
faaliyette
bulunmak
üzere
bağlı bulunan yerlerle, dinlenme, çocuk oluşturdukları tüzel kişiliğe sahip kuruluşları,
emzirme, yemek, uyku, yıkanma, muayene ve
bakım, beden veya mesleki eğitim yerleri ve h) Toplu iş sözleşmesi: İş sözleşmesinin
avlu gibi sair eklentiler ve araçlar da işyerinden yapılması, içeriği ve sona ermesine ilişkin
hususları düzenlemek üzere işçi sendikası ile
sayılır.
işveren sendikası veya sendika üyesi olmayan
Sendika: İşçilerin veya işverenlerin çalışma işveren arasında yapılan sözleşmeyi,
ilişkilerinde, ortak ekonomik ve sosyal hak ve
menfaatlerini korumak ve geliştirmek için ı) Üst kuruluş: Konfederasyonları,
meydana getirdikleri tüzelkişiliğe sahip i) Yönetici: Kuruluşun ve şubesinin yönetim
kuruluşlara denilir.
kurulu üyelerini,
Konfederasyon: Değişik işkollarında en az beş ifade eder.
sendikanın bir araya gelmesi suretiyle meydana
getirdikleri tüzelkişiliğe sahip üst kuruluşlara (2) İşveren vekilleri, bu Kanunun uygulanması
bakımından işveren sayılır.
denilir.
(3) Bu Kanunun uygulanması bakımından işçi,
işveren ve işyeri kavramları 22/5/2003 tarihli
ve 4857 sayılı İş Kanununda tanımlandığı
gibidir.
(4) İş sözleşmesi dışında ücret karşılığı iş
görmeyi taşıma, eser, vekâlet, yayın,
komisyon ve adi şirket sözleşmesine göre
bağımsız olarak mesleki faaliyet olarak
yürüten gerçek kişiler de bu Kanunun ikinci
ila altıncı bölümleri bakımından işçi sayılır.
İşçi ve işveren sendikaları:
Kuruluş serbestîsi
Madde 3 – İşçi sendikaları, işkolu esasına göre
bir işkolunda ve Türkiye çapında faaliyette
bulunmak amacı ile bu işkolundaki işyerlerinde
çalışan işçiler tarafından kurulur.
MADDE 3- (1) Kuruluşlar, bu Kanundaki
kuruluş usul ve esaslarına uyarak önceden izin
almaksızın kurulur. Sendikalar kuruldukları
işkolunda faaliyette bulunur.
2 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU İşveren sendikaları, işkolu esasına göre bir
işkolunda ve Türkiye çapında faaliyette
bulunmak amacı ile bu işkolundaki işverenler
tarafından
kurulur.
Kamu
işveren
sendikalarının,
aynı
işkolundaki
kamu
işverenleri tarafından kurulması ve aynı
işkolunda faaliyette bulunması şartı aranmaz.
(2) Kamu işveren sendikalarının, aynı
işkolundaki kamu işverenleri tarafından
kurulması ve faaliyette bulunması şartı
aranmaz.
Bir işkolunda birden fazla sendika kurulabilir.
Meslek veya işyeri esasına göre işçi sendikası
kurulamaz.
Sendikalar, tüzüklerinde belirtmek şartıyla ve
genel kurul kararıyla şube açabilirler. (1)
İşkolunun belirlenmesi:
İşkolları
Madde 4 – Bir işyerinin girdiği işkolunun
tespiti
Çalışma
ve
Sosyal
Güvenlik
Bakanlığınca yapılır. Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığı tespit ile ilgili kararını
Resmi Gazete'de yayımlar. Kararın yayımını
müteakip bu tespite karşı ilgililer iş davalarına
bakmakla görevli mahalli mahkemede onbeş
gün içinde dava açabilirler. Mahkeme iki ay
içinde kararını verir. Kararın temyiz edilmesi
halinde Yargıtay uyuşmazlığı iki ay içinde
kesin olarak karara bağlar.
MADDE 4- (1) İşkolları bu Kanuna ekli (1)
Sayılı Cetvelde gösterilmiştir.
(2) Bir işyerinde yürütülen asıl işe yardımcı
işler de, asıl işin girdiği işkolundan sayılır.
(3) Bir işkoluna giren işler, işçi ve işveren
konfederasyonlarının görüşü alınarak ve
uluslararası
normlar
göz
önünde
bulundurularak Bakanlıkça çıkarılacak bir
yönetmelikle belirlenir.
GEÇİCİ MADDE 1- (1) Kuruluşlar bu
Kanun gereği yapmak zorunda oldukları tüzük
değişikliklerini bu Kanunun yayımı tarihinden
itibaren bir yıl içinde yönetim kurulu kararıyla
gerçekleştirir. Tüzük değişiklikleri yapılacak
ilk genel kurulun onayına sunulur. Ancak,
sendikalar faaliyet göstereceği iş kolunu, bu
Kanunun 4'üncü maddesinin üçüncü
fıkrasında belirtilen yönetmeliğin yayımı
tarihinde itibaren bir ay içerisinde yönetim
kurulu kararıyla belirler.
İşkolunun tespiti
MADDE 5- (1) Bir işyerinin girdiği işkolunun
tespiti Bakanlıkça yapılır. Bakanlık, tespit ile
ilgili kararını Resmî Gazete’de yayımlar. Bu
tespite karşı ilgililer, kararın yayımından
itibaren on beş gün içinde dava açabilir.
Mahkeme iki ay içinde kararını verir. Kararın
temyiz edilmesi hâlinde Yargıtay uyuşmazlığı
iki ay içinde kesin olarak karara bağlar.
3 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU (2) Yeni bir toplu iş sözleşmesi için yetki
süreci başlamış ise işkolu değişikliği tespiti bir
sonraki dönem için geçerli olur. İşkolu tespit
talebi ve buna ilişkin açılan davalar, yetki
işlemlerinde ve yetki tespit davalarında
bekletici neden sayılmaz.
(3) İşkolu değişikliği yürürlükteki toplu iş
sözleşmesini etkilemez.
Kurucularda aranacak nitelikler:
Kuruculuk koşulları
Madde 5 – (Değişik: 25/5/1988 - 3449/1 md.) MADDE 6- (1) Fiil ehliyetine sahip ve fiilen
(2)
çalışan gerçek veya tüzel kişiler sendika
kurma hakkına sahiptir. Ancak 26/9/2004
(Değişik birinci fıkra: 23/1/2008-5728/384
md.) Sendika kurucusu olabilmek için; Türk tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun
53’üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş
vatandaşı, medeni hakları kullanmaya ehil ve
olsa bile; zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık,
sendikaların kurulacağı işkolunda fiilen çalışır
dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye
olmak; Türkçe okur-yazar olmak ve ayrıca;
kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma,
Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde
edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan
belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten
kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama ve
işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla
kaçakçılık suçlarından birinden mahkûmiyeti
süreyle hapis cezasına ya da devletin
bulunanlar sendika kurucusu olamaz.
güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve
bu düzenin işleyişine karşı suçlar, milli (2) İşveren sendikası kurucusunun tüzel kişi
savunmaya karşı suçlar, devlet sırlarına karşı olması hâlinde tüzel kişiyi temsil eden gerçek
suçlar ve casusluk, zimmet, irtikâp, rüşvet, kişide de birinci fıkrada belirtilen şartlar
hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni aranır.
kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat
karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma,
suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini
aklama
veya
kaçakçılık
suçlarından
mahkûmiyetin bulunmaması şarttır.
(1) Bu hükmün uygulanmasında ek 1 inci
maddeye bakınız.
(2) Bu maddenin
birinci fıkrasında yer alan “… milli savunmaya
karşı suçlar, devlet sırlarına karşı suçlar ve
casusluk,
…
”
bölümü,
Anayasa
Mahkemesi’nin 25/2/2010 tarihli ve E.:
2008/17, K.: 2010/44 sayılı Kararı ile iptal
edilmiş olup, Kararın Resmi Gazete’de
yayımlandığı 1/12/2010 tarihinden bir yıl sonra
yürürlüğe girmesi hüküm altına alınmıştır.
4 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU İşveren sendikasının kurucusunun tüzelkişi
olması halinde tüzelkişiyi temsil eden gerçek
kişide de işkolunda fiilen çalışma şartı hariç
yukarıdaki bütün şartlar aranır.
Kuruluşta uyulacak usul:
Kuruluş usulü
Madde 6 – Sendika ve konfederasyonlar MADDE 7- (1) Kuruluşlar, kurucularının
önceden izin almaksızın kurulabilir.
kuruluşun
merkezinin
bulunacağı
ilin
valiliğine
dilekçelerine
ekli
olarak
kuruluş
(Değişik: 25/5/1988 - 3449/2. md.) Sendika
tüzüğünü vermeleriyle tüzel kişilik kazanır.
kurucuları, sendika merkezinin bulunacağı ilin
valiliğine makbuz karşılığında, dilekçelerine Sendikalar için kurucuların kurucu olabilme
şartlarına sahip olduklarını ifade eden yazılı
ekli olarak sendika tüzüğünü, kurucuların nüfus
beyanları;
üst kuruluşlar için ilgili kuruluşların
cüzdanlarının suretlerini, ikametgah belgelerini,
meslek ve sanat özgeçmişlerini, sendikanın genel kurul kararları dilekçeye eklenir.
kurulacağı işkolunda fiilen çalışır olduklarını
kanıtlayan belgeler ile sabıka kayıtlarını, ilk
genel kurula kadar kuruluşu sevk ve idare
edecekler ile bunların eşleri ve velayetleri
altında çocuklarına ait noterden tasdikli mal
bildirimlerini vermek zorundadırlar.
Konfederasyon kurucuları, konfederasyon
tüzüğü ile kurucu sendikaların konfederasyon
kurulmasına ilişkin genel kurul kararlarını ve
ilk genel kurula kadar sevk ve idare edeceklerin
kimliklerini merkezinin bulunacağı ilin valiliğine
makbuz
karşılığında
vermek
zorundadırlar. Konfederasyonu ilk genel kurula
kadar sevk ve idare edecekler, üye sendikaların
zorunlu organlarına seçilmemişlerse, sendika
kurucuları için istenen diğer belgeleri de
eklemek zorundadırlar.
(2) Vali, tüzük ve kurucuların listesini on beş
gün içerisinde Bakanlığa gönderir. Bakanlık;
kuruluşun adını, merkezini ve tüzüğünü on beş
gün içinde resmi internet sitesinde ilan eder.
(3) Tüzüğün veya bu maddede sayılan
belgelerin içerdikleri bilgilerin kanuna
aykırılığının tespit edilmesi ya da bu Kanunda
öngörülen kuruluş şartlarının sağlanmadığının
anlaşılması hâlinde ilgili valilik kanuna
aykırılık veya eksikliklerin bir ay içinde
giderilmesini ister. Bu süre içinde kanuna
aykırılığın veya eksikliğin giderilmemesi
hâlinde, Bakanlığın veya ilgili valiliğin
başvurusu üzerine mahkeme, gerekli gördüğü
takdirde kurucuları da dinleyerek üç işgünü
içinde kuruluşun faaliyetinin durdurulmasına
karar verebilir. Mahkeme kanuna aykırılığın
veya eksikliğin giderilmesi için altmış günü
aşmayan bir süre verir.
Yukarıdaki fıkralarda belirtilen belgeler ve
tüzüklerin ilgili valiliğe tevdii ile birlikte
sendika veya konfederasyon tüzelkişilik (4) Tüzük ve belgelerin kanuna uygun hâle
kazanır.
getirilmesi üzerine mahkeme durdurma
kararını kaldırır.
Vali, tüzük ve belgelerin birer örneğini derhal
Çalışma ve Sosyal Güvenlik, İçişleri ve Maliye Verilen süre sonunda tüzük ve belgelerin
bakanlıkları ile ilgili Çalışma ve Sosyal kanuna uygun hâle getirilmemesi hâlinde ise
Güvenlik Bakanlığı Bölge müdürlüğüne mahkeme kuruluşun kapatılmasına karar verir.
gönderir.
5 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU Belgelerin şekli ile başvuru usul ve esasları
Çalışma ve Sosyal Güvenlik, İçişleri ve Maliye
bakanlıklarınca müştereken çıkartılacak bir
yönetmelikle
belirlenir.
Sendika
ve
konfederasyonların
tüzükleri
Anayasada
belirlenen Cumhuriyetin niteliklerine ve
demokratik esaslara aykırı olamaz.
(5) Tüzük değişiklikleri ikinci fıkra hükmüne
göre ilan edilir. Tüzük değişikliği ve kanuna
aykırılık veya eksikliğin bulunduğu diğer
işlemlerde de yukarıdaki hükümler uygulanır.
Tüzük ve bu maddede sayılan belgeler ile
içerdikleri bilgilerin kanuna aykırılığının tespiti
veya bu Kanunda öngörülen kuruluş şartlarının
gerçekleşmediğinin anlaşılması halinde, vali
veya ilgili bakanlıkların her biri sendika veya
konfederasyonun faaliyetinin durdurulması
veya kapatılması için iş davalarına bakmakla
görevli mahalli mahkemeye başvurur.
Tüzükte suç teşkil eden hususların tespit
halinde durum gereği için Cumhuriyet
savcılığına ayrıca bildirilir.
Tüzük ve belgelerde kanuna aykırılık:
Madde 54 – Kuruluş sırasında kanuna aykırılık
veya eksiklik sebebiyle 6 ncı maddenin yedinci
fıkrası uyarınca, Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı veya ilgili
valilikçe başvurulması halinde görevli mahalli
mahkeme gerekli gördüğü takdirde kurucuları
da dinleyerek üç işgünü içinde sendika veya
konfederasyonun
faaliyetlerinin
durdurulmasına karar verebilir. Mahkeme
kanuna aykırılığın veya eksikliğin giderilmesi
için altmış günü aşmayan bir mehil verir.
Tüzük ve belgelerin kanuna uygun hale
getirilmesi üzerine mahkeme durdurma kararını
kaldırır.
Verilen mehil sonunda tüzük ve belgeler
kanuna uygun hale getirilmemişse, mahkeme
sendika veya konfederasyonun kapatılmasına
karar verir. Bu karar kesindir.
Tüzük değişikliğinde kanuna aykırılık:
Madde 55 – Tüzük değişikliğinde, işlemlerde
eksiklik veya kanuna aykırı diğer hallerde de 6
ncı ve 54 üncü madde hükümleri uygulanır.
6 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU Sendika veya konfederasyonun tüzüğü:
Kuruluşların tüzüğü
Madde 7 – Sendika ve konfederasyonların MADDE 8- (1) Kuruluşların tüzüklerinde
tüzüklerinde aşağıdaki hususların belirtilmesi aşağıdaki hususların yer alması gerekir:
zorunludur.
a) Adı, merkezi ve adresi,
1. Sendika veya konfederasyonun adı, merkezi b) Amacı,
ve adresi,
c) Sendikanın faaliyet göstereceği işkolu,
2. Sendika veya konfederasyonun amacı ve bu
amacı gerçekleştirmek üzere sürdürülecek ç) Sendika kurucularının ad ve soyadları,
kimlik bilgileri, meslek ve sanatları ve
çalışma konuları ve çalışma biçimleri,
yerleşim yerleri; üst kuruluşları kuran
3. Sendikanın faaliyet göstereceği işkolu,
sendikaların işkolları ile ad ve adresleri,
4. Sendika kurucularının ad ve soyadları, d) Üye olma, üyelikten çıkma ve çıkarılmanın
meslek veya sanatları ve ikametgahları; şartları,
konfederasyonu kuran sendikaların işkolları ile
e) Genel kurulun oluşumu, toplanma zamanı,
ad ve adresleri,
görev ve yetkileri, üye ve delegelerinin oy
5. Sendika veya konfederasyona üye olma,
kullanmaları, çalışma usul ve esasları ile
üyelikten çıkma ve çıkarılmanın şart ve
toplantı ve karar yeter sayıları,
şekilleri,
6. Sendika veya konfederasyon genel
f) Genel kurul dışında kalan organlar, bu
kurulunun kuruluş şekli ve toplanma zamanı,
organların oluşumu, görev, yetki ve
7. Genel kurulun görevleri, yetkileri, oy
sorumlulukları, çalışma usul ve esasları ile
kullanma ve karar alma usul ve yeter sayıları,
toplantı ve karar yeter sayıları,
8. Sendika veya konfederasyon yöneticilerinde
g) Şube veya bölge şubelerinin nasıl
aranacak nitelikler,
kurulacağı, birleştirileceği veya kapatılacağı,
9.
Sendikanın
veya
konfederasyonun görev ve yetkileri, genel kurullarının
organlarına üyelerin ne suretle seçileceği, asıl toplantılarına ve kararlarına ilişkin usul ve
ve yedek üye sayısı, görev ve yetkileri,
esaslar ile sendika genel kurulunda şube ve
10. Sendika şubelerinin nasıl kurulacağı, görev bölge şubelerinin nasıl temsil edileceği,
ve yetkileri, genel kurullarının toplantılarına ve
kararlarına ilişkin usul ve esaslar ile sendika
genel kurulunda şubelerin nasıl temsil
edileceği,
11. Üye aidatlarının tespit şekil ve usulü,(1)
12. Sendikanın
denetim usulleri,
veya
konfederasyonun
ğ) Üyelerce ödenecek aidat ve sendika
yöneticilerinin ücretleri ile ilgili usul ve
esaslar,
h) Demirbaşların satış
uygulanacak usul ve esaslar,
ve
terkininde
iç ı) İç denetim usulleri,
i) Tüzüğün değiştirilme usulleri,
13. Harcamaların nasıl yapılacağı, yetkilerin j) Sona erme hâlinde mallarının tasfiye şekli,
nasıl verileceği ve yetki sınırları,
k) Organlarının oluşumuna kadar kuruluşun
14. Tüzüğün ne şekilde değiştirileceği,
işlerini yürütmeye ve kuruluşu temsile yetkili
15. Sendika veya konfederasyonun feshi geçici yönetim kurulu üyelerinin ad ve
soyadları ile yerleşim yerleri.
halinde mallarının tasfiye şekli,
7 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU 16. Sendika veya konfederasyonun organlarının
oluşumuna kadar kuruluşun işlerini yürütmeye
ve temsile yetkili geçici yönetim kurulu
üyelerinin ad ve soyadları ile ikametgahları.
Tüzelkişiliğin
kazanılmasından
yapılacak işlemler:
sonra
Madde 8 – Sendika veya konfederasyonun
tüzelkişilik kazanmasından sonra kurucular,
tüzüğü ve ilk genel kurul toplantısına kadar
sendika veya konfederasyonu sevk ve idare ile
görevli kişilerin ad ve soyadlarını, meslek ve
sanatlarını ve ikametgahlarını Ankara, İstanbul
ve İzmir'de yayımlanan ve ülke çapında
dağıtılan günlük birer gazetede onbeş gün
içinde ilan ederler. Kurucular, gazete ilanını,
sadece sendika veya konfederasyonun adına ve
merkezine inhisar ettirebilirler. Bu takdirde,
sözü geçen belgelerin birer örneği aynı süre
içinde o ilin valiliğinin ve Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığı Bölge Müdürlüğünün ilan
tabelasında bir ay süre ile asılır ve basılmış
nüshaları, masrafı karşılığında, ilgililere
dağıtılır. Bu dağıtım vergi, resim ve harca tabi
değildir.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Bölge
müdürlükleri,sendika veya konfederasyonlar
için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca
tespit edilecek esaslar çerçevesinde birer sicil
tutarlar. Bu sicillerin birer örneği Çalışma ve
Sosyal Güvenlik Bakanlığına gönderilir.
Ortak hükümler:
Ortak hükümler
Madde 9 – Sendikaların, sendikaların
şubelerinin ve konfederasyonların zorunlu
organları; genel kurul, yönetim kurulu,
denetleme kurulu ve disiplin kuruludur.
MADDE 9- (1) Kuruluşun ve şubelerinin
organları; genel kurul, yönetim kurulu,
denetleme kurulu ve disiplin kuruludur. Bu
organlardan genel kurul dışında kalanların üye
sayıları
üçten
az
dokuzdan
fazla;
konfederasyonların yönetim kurullarının üye
sayıları beşten az yirmi ikiden fazla ve
şubelerin genel kurul dışındaki kurullarının
üye sayıları üçten az beşten fazla olamaz.
Genel kurul dışındaki organlara asıl üye sayısı
Sendika ve konfederasyonlar ihtiyaca göre
başka organlar da kurabilirler. Ancak bu
organlara zorunlu organların görev, yetki ve
sorumlulukları devredilemez.
Genel kurul dışındaki zorunlu organlara seçilen
asıl üye sayısı kadar yedek üye seçilir.
8 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU kadar yedek üye seçilir.
(1) Bu bendin uygulanması ile ilgili olarak,
31/12/2005 tarihli ve 26040 Mükerrer sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanan 2006 Yılı Merkezi
Yönetim Bütçe Kanununun 32 nci maddesine (2) Kuruluşlar ihtiyaca göre başka organlar da
kurabilir. Ancak genel kurul ile yönetim,
bakınız.
denetim ve disiplin kurullarının görev ve
Genel kurul tarafından seçilen organların yetkileri bu organlara devredilemez.
üyelerinin ad ve soyadları, meslek ve sanatları,
ikametgahları ile tüzük değişiklikleri ve tüzüğe (3) Kuruluşların genel kurul dışındaki
göre şubelerin açılması, sendikanın ve organlarına seçilebilmek için 6’ncı maddede
şubesinin bulunduğu illerin valilikleri ile aranan şartlara sahip olmak gerekir. Bu
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Bölge şartlara sahip olmayan birinin seçildiğini tespit
müdürlüklerine onbeş gün içinde gönderilir ve eden valiliğin veya Bakanlığın başvurusu
8 inci maddeye göre ilan edilir. Ancak şube üzerine mahkeme, bu kişinin görevine son
genel kurulu tarafından yapılan seçim verir. Mahkemenin kararı kesindir.
sonuçları, şubenin bulunduğu mahalde ilan (4) Genel kurul dışındaki organlara seçilen
edilir.
üyelerin ad ve soyadları ile açılan ve kapatılan
(Beşinci ve altıncı fıkralar - Mülga: şubeler, ilgili valiliğe bildirilir ve 7’nci
maddenin ikinci fıkrasına göre ilan edilir.
4/4/1995/15 md.)
Bu Kanunun uygulamasında yönetim ve (5) Genel kurul dışındaki organlara
denetim kurulu üyeleri yönetici sıfatını taşırlar. seçilenlerin 6’ncı maddede sayılan suçlardan
biri ile mahkûm olmaları hâlinde görevleri
Genel kurul dışındaki organlara seçilenlerin 5 kendiliğinden sona erer.
inci maddede sayılan suçlardan biri ile mahkum
olmaları halinde görevleri kendiliğinden sona (6) Kuruluş ve şube yönetim, denetleme ve
disiplin
kurulu
üyelerinin
görevleri,
erer.
milletvekili veya belediye başkanı seçilmeleri
(Ek: 25/5/1988 - 3449/3 md.) İşveren hâlinde kendiliğinden son bulur.
sendikalarında üyelerin genel kurulda ve diğer
zorunlu organlarda kaç kişi ile temsil (7) Tüzükte daha yüksek bir yeter sayı
öngörülmemişse, genel kurul dışında kalan
edilebilecekleri tüzüklerinde belirtilir.
organlar için; toplantı yeter sayısı kurul üye
Yönetim kurullarının oluşması:
sayısının salt çoğunluğu, karar yeter sayısı
Madde 15 – Sendika ve sendika şubeleri toplantıya katılanların salt çoğunluğudur.
yönetim kurulları en az üç en çok dokuz
üyeden, konfederasyonların yönetim kurulları
ise en az beş en çok yirmidokuz üyeden oluşur.
Genel kurulların oluşması:
Genel kurulların oluşması
Madde 10 – İşçi sendika şubesi genel kurulu, MADDE 10- (1) Kuruluşların genel kurulu,
üyelerden oluşur.
tüzüğüne göre üye veya delegelerden oluşur.
Kuruluş ve şubelerin yönetim, denetleme ve
disiplin kurulu üyeleri, bu sıfatla kendi genel
kurullarına delege olarak katılır.
9 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU (Değişik: 4/4/1995 – 4101/3 md.) İşçi
Sendikası şubesinin faaliyet sahasındaki
işyerlerinde çalışan sendikalı işçi sayısı
beşyüzü aştığı takdirde şube genel kurulu
delege esasına göre yapılır. Genel kurula
katılacak delegeler, üyeler tarafından serbest,
eşit, gizli oy,açık sayım ve döküm esasına göre
ve sendika tüzüğündeki hükümlere göre seçilir.
Şube genel kuruluna katılacak delege sayısı
yüzden az ikiyüzelliden çok olmamak üzere
sendika tüzüğünde belirlenir.
(2) Delege sıfatı, bir sonraki olağan genel
kurul için yapılacak delege seçimi tarihine
kadar devam eder.
(3) Delege seçiminin usul ve esasları
kuruluşun tüzüğü ile belirlenir. Ancak
tüzüklere delege seçilebilmeyi engelleyici
hükümler konulamaz.
İşçi sendikası genel kurulu, üyelerden, üye
sayısı bini aştığı takdirde delegelerden oluşur.
Şubesi bulunan sendikalarda delegeler şube
genel kurullarınca, şubeleri bulunmayan
sendikalarda delegeler ikinci fıkradaki usul
uyarınca seçilir. Sendika genel kurulunun
delege sayısı ikiyüzden az beşyüzden çok
olmamak üzere tüzüğünde belirlenir.
İşveren sendikası genel kurulu üyelerden,
üyenin tüzelkişi olması halinde temsilcisinden,
üye ve temsilci sayısı bini aştığı takdirde
delegelerden oluşur. Delegeler ikinci fıkradaki
usul uyarınca üye ve temsilcilerce kendi
aralarından seçilir. Sendika genel kurulunun
delege sayısı beşyüzden çok olmamak üzere
tüzüğünde belirlenir.
İşçi ve işveren konfederasyonu genel
kurulu,üye sendikalarca seçilen en çok beşyüz
delegeden oluşur. Üye sendikaların genel
kurulda kaç delegeyle temsil edileceği
konfederasyon tüzüğünde belirlenir.
Konfederasyon, sendika ve sendika şubesi
yönetim ve denetleme kurulu üyeleri bu sıfatla
kendi genel kurullarına delege olarak katılırlar.
Delege sıfatı, müteakip olağan genel kurul için
yapılacak delege seçimi tarihine kadar devam
eder.
Sendika tüzüklerine delege
engelleyici hükümler konamaz.
seçilebilmeyi
10 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU Genel kurulların görevleri:
Genel kurulların görev ve yetkileri
Madde 11 – Genel kurulların başlıca görev ve MADDE 11- (1) Genel kurulun görev ve
yetkileri şunlardır:
yetkileri şunlardır:
1. Organların seçimi,
a) Organların seçimi,
2. Tüzük değişikliği,
b) Tüzük değişikliği,
3. Yönetim ve denetleme kurulları raporlarının c) Yapılacak ilk genel kurula sunulması ve
geçmişe etkili olmaması kaydıyla ilgili
görüşülmesi,
makamlar veya mahkemelerce kanuna aykırı
4. Yönetim ve denetleme kurulunun ibrası,
görülerek düzeltilmesi istenen konular
5. Yönetim kurulunca hazırlanan bütçenin hakkında yönetim kuruluna yetki verilmesi,
görüşülüp aynen veya değiştirilerek kabulü,
ç) Yönetim kurulu ve denetleme kurulu
6. Gerekli taşınmaz malların satın alınması raporları ile yeminli mali müşavir raporlarının
veya mevcut taşınmaz malların satılması görüşülmesi,
hususunda yönetim kuruluna yetki verilmesi,
d) Yönetim kurulu ve denetleme kurulunun
7. Konfederasyonlara üye olma veya üyelikten ibrası,
çekilme,
e) Bütçenin kabulü,
8. (Değişik: 25/5/1988 - 3449/4. md.) Şube
açma veya bu konuda yönetim kuruluna yetki f) Yönetim kurulu, denetleme kurulu ve
disiplin kurulu üyelerine verilecek ücret,
verme, şubeleri birleştirme veya kapatma,
tazminat, ödenek ve yolluklar ile sosyal
9. Aynı türden olmak şartıyla bir başka sendika hakların belirlenmesi,
veya konfederasyonla birleşme ve katılma,
g) Taşınmaz satın alınması veya mevcut
10. Sendika ve konfederasyonun uluslararası taşınmazların satılması hususunda yönetim
işçi veya işveren kuruluşlarına üye olması veya kuruluna yetki verilmesi,
üyelikten çekilmesi,
ğ) Üst kuruluş kurucusu olma, üst kuruluşlara
11. Feshetme,
üye olma veya üyelikten çekilme,
12. Mevzuatta veya tüzüklerinde genel kurulca
yapılması belirtilen diğer işlemlerin yerine
getirilmesi, başka bir organa bırakılmamış
konuların karara bağlanması.
h) Şube açma, birleştirme veya kapatma, bu
konuda
tüzükte
belirlenen
esaslar
doğrultusunda yönetim kuruluna yetki
verilmesi,
13. (Ek:4/4/1995 - 4101/4 md.) Delege ı) Birleşme veya katılma,
seçiminde uyulacak esasların, kanuna aykırı
i) Uluslararası kuruluşun kurucusu olma,
olmamak üzere düzenlenmesi.
uluslararası kuruluşlara üye olma veya
Şube genel kurulları sadece yukarıdaki 1, 3, 4 üyelikten çekilme,
ve 12 nci bendlerde belirtilen görevleri yerine
j) Kuruluşun feshi,
getirirler. Şube genel kurullarının mali ibra
yetkisi yoktur.
k) Mevzuat veya tüzükte genel kurulca
yapılması öngörülen diğer işlemleri yerine
getirme ve başka bir organa bırakılmamış
konuları karara bağlama.
11 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU (2) Şube genel kurulları, sadece birinci
fıkranın (a), (ç), (d) ve (k) bentlerinde
belirtilen görevleri yerine getirir. Şube genel
kurullarının mali ibra yetkisi yoktur.
Genel kurulların toplantı zamanı:
Genel kurulların toplantı zamanı
Madde 12 – Sendika veya konfederasyonun ilk MADDE 12- (1) Kuruluşların ilk genel kurulu
genel kurulu, tüzelkişilik kazanmasından tüzel kişiliğin kazanılmasından, şubelerin ilk
genel kurulu ise kuruluş tarihinden itibaren altı
başlayarak altı ay içinde yapılır.
ay içinde yapılır.
(Değişik: 4/4/1995 - 4101/5 md.) Olağan genel
kurul dört yılda bir toplanır. Tüzüklerde daha (2) Olağan genel kurul en geç dört yılda bir
toplanır.
kısa bir sürede toplanma öngörülebilir.
İki genel kurul toplantısı arasındaki döneme ait
faaliyet ve hesap raporu ile denetleme kurulu
veya denetçi raporunun ve gelecek döneme ait
bütçe teklifinin, genel kurula katılacaklara
toplantı
tarihinden
onbeş
gün
önce
gönderilmesi zorunludur.
(3) İki genel kurul toplantısı arasındaki
döneme ait faaliyet ve hesap raporu, yeminli
mali müşavir raporu, denetleme kurulu raporu
ve gelecek döneme ait bütçe teklifi toplantı
tarihinden on beş gün önce genel kurula
katılacaklara gönderilir.
Olağanüstü genel kurul, yönetim kurulu veya
denetleme kurulunun gerekli gördüğü hallerde
yahut genel kurul üye veya delegelerinin beşte
birinin yazılı isteği üzerine toplanır.
Genel kurula çağrı yönetim kurulu tarafından (4) Olağanüstü genel kurul, yönetim kurulu
veya denetleme kurulunun gerekli gördüğü
yapılır.
hâllerde ya da genel kurul üye veya
Yönetim kuruluna işten el çektirme:
delegelerinin beşte birinin yazılı isteği üzerine
Madde 53 – (Değişik: 25/5/1988 - 3449/14. altmış gün içinde yazılı istekteki konuları
öncelikle görüşmek üzere toplanır. Talep tarihi
md.)
itibarıyla olağan genel kurul toplantı tarihine
12 nci madde hükmüne aykırı hareket eden
altı aydan az bir süre kalması hâlinde
konfederasyon, sendika ve sendika şubesi
olağanüstü genel kurula gidilemez, ancak
yönetim kuruluna; kuruluşun üyelerinden
isteğe konu olan hususlar olağan genel kurul
birinin veya durumu tespit eden Çalışma ve
gündemine alınır.
Sosyal Güvenlik Bakanlığının başvurusu
üzerine iş davalarına bakmakla görevli (5) Genel kurula çağrı yönetim kurulu
mahkeme kararı ile işten el çektirilir. Bu tarafından yapılır.
takdirde görevli mahkeme genel kurulu kanun (6) Yukarıdaki hükümlere aykırı hareket eden
ve tüzük hükümleri gereğince en kısa zamanda kuruluş veya şube yönetim kuruluna;
toplamak ve yeni yönetim kurulu seçilinceye kuruluşun üyelerinden birinin veya durumu
kadar cari işleri yürütmekle görevli olmak tespit eden Bakanlığın başvurusu üzerine,
üzere Medeni Kanun hükümleri gereğince bir mahkeme kararıyla işten el çektirilir.
veya üç kayyım tayin eder.
12 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU Mahkeme, ayrıca genel kurulu kanun ve tüzük
hükümlerine göre en kısa zamanda toplamak
ve yeni yönetim kurulu seçilinceye kadar
kuruluşu yönetmekle görevli olmak üzere
22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni
Kanunu hükümleri gereğince bir veya üç
kayyım tayin eder.
Genel kurul toplantı ve karar nisabı:
Genel kurulların toplantı ve karar nisabı
Madde 13 – Toplantı nisabı üye veya delege
tamsayısının salt çoğunluğudur. Tüzükte daha
yüksek bir nisap tespit edilebilir. İlk toplantıda
yeter sayı sağlanamazsa ikinci toplantı en çok
onbeş gün sonraya bırakılır. Bu toplantıya
katılanların
sayısı,
üye
veya
delege
tamsayısının üçte birinden az olamaz.
MADDE 13- (1) Genel kurulun toplantı yeter
sayısı üye veya delege tamsayısının salt
çoğunluğudur. Tüzükte daha yüksek bir yeter
sayı belirlenebilir. İlk toplantıda yeter sayı
sağlanamazsa ikinci toplantı en çok on beş gün
sonraya bırakılır. Bu toplantıya katılanların
sayısı, üye veya delege tam sayısının üçte
Delegelerle toplanan genel kurullarda delege birinden az olamaz.
olmayanlar, üyelerle toplanan genel kurullarda (2) Delegelerin veya üyelerin genel kurula
ise üye olmayanlar nisapta nazara alınmazlar ve katılmaları ve oy kullanmaları engellenemez.
oy kullanamazlar.
(3) Genel Kurulun karar yeter sayısı toplantıya
Delegelerin veya üyelerin genel kurula katılan üye veya
katılmaları ve oy kullanmaları engellenemez.
çoğunluğudur.
delege
sayısının
salt
Karar nisabı toplantıya katılan üye veya delege
sayısının salt çoğunluğudur. Ancak bu sayı üye
Ancak bu sayı üye veya delege tamsayısının
veya delege tamsayısının dörtte birinden az
dörtte birinden az olamaz. Tüzükte daha
olamaz.
yüksek bir yeter sayı belirlenmemişse, tüzük
Genel kurul tutanakları başkanlık divanınca değişikliği, fesih, birleşme, katılma, üst
kanuna uygun bir şekilde tutulur ve imzalanır.
kuruluşun veya uluslar arası kuruluşun
kurucusu olma, üst kuruluşlara ve uluslararası
kuruluşlara üyelik ile üyelikten çekilme
hâllerinde karar yeter sayısı üye veya delege
tamsayısının salt çoğunluğudur.
Seçimlerde uyulacak esaslar:
Genel kurulda yapılacak seçimlerde
Madde 14 – Genel kurulların toplanması ve uyulacak esaslar
yürütülmesini
gözetmek
üzere
valinin MADDE 14- (1) Genel kurulda yönetim
görevlendireceği hükümet komiserinin genel kurulu, denetleme kurulu ve disiplin kuruluna
kurulun başlayacağı gün ve saatte genel üye seçimi ile delege seçimi, yargı gözetimi
kurulun yapılacağı mahalde bulundurulması altında serbest, eşit, gizli oy, açık sayım ve
zorunludur. Bulunmaması halinde, genel döküm esasına ve tüzük hükümlerine göre
kurulun çalışmalarına komiser olmadan da yapılır.
başlanabilir ve durum derhal valiliğe bildirilir.
13 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU Genel kurullarda zorunlu organlara delege veya
üye seçimleri yargı gözetimi altında serbest,
eşit, gizli oy, açık sayım ve döküm esasına göre
aşağıdaki şekilde yapılır.
(Değişik: 28/8/1983 - 2882/2 md.) Seçim
yapılacak genel kurul toplantılarından en az
onbeş gün önce genel kurula katılacak üye veya
delegeleri belirleyen listeler ile toplantının
gündemi, yeri, günü, saati ve çoğunluk
olmadığı takdirde yapılacak ikinci toplantıya
ilişkin hususları belirten bir yazı ile birlikte, iki
nüsha olarak o yer seçim kurulu başkanı olan
hakime ve mahalli mülki amire tevdi edilir. O
yerde birden fazla seçim kurulu varsa, görevli
seçim kurulunu il seçim kurulu tespit eder.
Toplantı tarihleri gündemde yer alan diğer
konular
göz
önünde
bulundurularak,
görüşmelerin bir Cumartesi günü akşamına
kadar sonuçlanmasını ve seçimlerin ertesi gün
olan Pazar gününün dokuz - onyedi saatleri
arasında yapılmasını sağlayacak şekilde
düzenlenmesi
zorunludur.
Şube
genel
kurullarında görüşmeler ve seçimler, yukarıdaki
günlerden birisi içinde de tamamlanabilir.
Hakim gerektiğinde ilgili kayıt ve belgeleri de
getirtip incelemek suretiyle varsa noksanları
tamamlattıktan sonra seçime katılacak üye veya
delegeleri belirleyen liste ile yukarıdaki fıkrada
belirtilen diğer hususları onaylar. Onaylanan
liste ile toplantıya ilişkin diğer hususlar genel
kurulun toplantı tarihinden yedi gün önce
sendika şubesi, sendika veya konfederasyon
binasında asılmak suretiyle ilan edilir. İlan
süresi üç gündür.
(2)
Seçim
yapılacak
genel
kurul
toplantılarından en az on beş gün önce genel
kurula katılacak üye veya delegeleri belirleyen
listeler, toplantının gündemi, yeri, günü, saati
ve çoğunluk olmadığı takdirde yapılacak
ikinci toplantıya ilişkin hususları belirten bir
yazı ile birlikte yetkili seçim kurulu
başkanlığına verilir.
(3) Hâkim, seçime katılacak ve oy kullanacak
üye veya delegeleri belirleyen listeleri
inceleyerek onaylar ve ilan edilmek üzere bir
nüshasını ilgili kuruluş veya şubeye verir.
İlgili kuruluş onaylı listeyi genel kurul toplantı
tarihinden yedi gün önce kuruluş merkez veya
şube binasında asmak suretiyle ilan eder. İlân
süresi üç gündür.
(4) İlân süresi içerisinde seçim kurulu
başkanlığına yapılacak itirazlar, en geç iki gün
içinde incelenir ve kesin olarak karara
bağlanır. Bu suretle kesinleşen listeler ile
toplantıya ilişkin diğer hususlar hâkim
tarafından onaylanarak ilgili kuruluş veya
şubeye gönderilir.
(5) Seçim kurulu başkanlığı, kuruluşun üyesi
olmayan kişiler arasından bir başkan ve
seçimlerde aday olmayan üyeler arasından iki
üye belirleyerek seçim sandık kurulunu
oluşturur. Seçim sandık kurulu yedek başkan
ve üyeleri de aynı şekilde belirlenir. Seçim
sandık kurulu, seçimlerin yapılması ve oyların
sayımı ile görevlidir.
(6) Seçimlerde aday olanların listeleri,
İlan süresi içinde listeye yapılacak itirazlar başkanlık divanınca düzenlenerek ilgili seçim
hakim tarafından incelenir ve en geç iki gün kurulu başkanlığına mühürlenmek üzere
içinde kesin olarak karara bağlanır. Bu suretle verilir.
kesinleşen listeler ile toplantıya ilişkin diğer (7) Listede adı bulunanlar, resmî kimlik
hususlar hakim tarafından onaylanarak ilgili belgesi göstermek ve listeyi imzalamak
sendika şubesi, sendika veya konfederasyona suretiyle oy kullanır.
gönderilir.
14 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU Oy, sandık kurulu başkanı tarafından adayları
gösteren ve seçim kurulu başkanlığınca
mühürlenmiş listedeki isimlerin işaretlenmesi
suretiyle kullanılır. Seçilecek organı oluşturan
üye sayısından fazla adayın işaretlendiği oy
pusulaları ile diğer kâğıtlara yazılan oylar
geçersiz sayılır.
Hakim, bir başkan ve iki üyeden oluşan seçim
sandık kurulu oluşturur. Sandık kurulu başkanı
en az on yıllık hizmeti bulunan Devlet
memurları, diğer üyeleri ise aday olmayan üye
veya delegeler arasından seçilir. Ayrıca, aynı
şekilde bir yedek başkan ve iki yedek üye de (8) Seçim süresinin sonunda seçim sonuçları,
seçim sandık kurulu tarafından bir tutanakla
belirlenir.
tespit edilir ve bir nüshası seçim yerinde
Seçim sandık kurulu, seçimlerin kanunun ve asılmak suretiyle duyurulur.
sendika veya konfederasyon tüzüğünün
öngördüğü esaslara göre yürütülmesi, yönetimi (9) Kullanılan oylar ve diğer belgeler
ve oyların tasnifi ile görevli olup, bu görevleri tutanağın bir nüshası ile birlikte üç ay süreyle
seçim ve tasnif işlemleri bitinceye kadar saklanmak üzere yetkili seçim kurulu
başkanlığına verilir. Seçim sonuçları anılan
aralıksız olarak devam eder.
başkanlık tarafından derhal ilan edilir ve ilgili
kuruluş veya şubesine bildirilir.
(10) Seçimler sırasında sandık kurulu başkanı
ve üyelerine karşı işlenen suçlar, kamu
görevlilerine karşı işlenmiş sayılır.
Genel kurullarca yapılacak seçimlerde aday
olanların listeleri birlikte veya organlara göre
ayrı ayrı olmak üzere başkanlık divanınca (11) Seçimde görev alan seçim kurulu ve
yeteri kadar düzenlenerek ilgili seçim kurulu seçim sandık kurulu üyelerine 26/4/1961
başkanına mühürlenmek üzere verilir.
tarihli ve 298 sayılı Seçimlerin Temel
Hükümleri
ve Seçmen Kütükleri Hakkında
Listede adı yazılı bulunmayanlar oy
kullanamazlar. Oylar, oy verenin nüfus hüviyet Kanunda belirtilen esaslara göre ilgili
cüzdanı ve resimli üyelik veya delegelik kimlik kuruluşça ücret ödenir.
kartı ile ispat edilmesinden ve listedeki isminin Seçimlere itiraz
karşısındaki yerin imzalanmasından sonra
kullanılır. Oylar, oy verme sırasında sandık MADDE 15- (1) Genel kurulda yapılan organ
kurulu başkanı tarafından verilen, adayları ve delege seçimlerinin devamı sırasında
gösterir seçim kurulu başkanınca mühürlenmiş yapılan işlemlere ilişkin olarak seçim sonuç
listedeki isimlerin işaretlenmesi suretiyle tutanaklarının düzenlenmesinden itibaren iki
kullanılır. Seçilecek organı oluşturan üye gün içinde yapılacak itirazlar hâkim tarafından
sayısından fazla adayın işaretlendiği oy aynı gün incelenir ve kesin olarak karara
pusulaları ile diğer kağıtlara yazılan oylar bağlanır. İtiraz süresinin geçmesi ve itirazların
karara bağlanmasından hemen sonra hâkim,
geçersiz sayılır.
14’üncü madde hükümlerine göre kesin
Seçim süresinin sonunda seçim sonuçları sonuçları ilan eder ve ilgili kuruluş veya
tutanakla tespit edilip, seçim sandık kurulu şubesine bildirir.
başkan ve üyeleri tarafından imzalanır.
Tutanakların bir örneği seçim yerinde asılmak
suretiyle ilan edilir. Kullanılan oylar ve diğer
belgeler tutanağın bir örneği ile birlikte üç ay
süre ile saklanmak üzere seçim kurulu
15 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU başkanlığına verilir.
(Değişik: 25/5/1988 - 3449/5. md.) Seçimin
devamı sırasında yapılan işlemler ile
tutanakların düzenlenmesinden itibaren iki gün
içinde seçim sonuçlarına yapılacak itirazlar
hakim tarafından aynı gün incelenir ve kesin
olarak karara bağlanır. İtiraz süresinin geçmesi
ve itirazların karara bağlanmasından hemen
sonra hakim, yukarıdaki hükümlere göre kesin
sonuçları ilan eder ve ilgili sendika, sendika
şubesi veya konfederasyona bildirir. Ancak,
ilgililerin bu Kanunun 52 nci maddesine göre
başvuru hakkı saklıdır.
Seçim kurulu başkanı ve seçim sandık kurulu
başkanı ile üyelerine, "Seçimlerin Temel
Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında
Kanun" da belirtilen esaslara göre ilgili sendika,
sendika şubesi veya konfederasyonca ücret
ödenir.
(Değişik onüçüncü fıkra: 23/1/2008-5728/385
md.) Seçimler sırasında sandık kurulu başkanı
ve üyelerine karşı işlenen suçlar, kamu
görevlilerine karşı işlenmiş gibi cezalandırılır.
(2) Bakanlık veya kuruluş ya da şubesinin üye
ve delegeleri; kanun ve tüzük hükümlerine
aykırı olarak genel kurul ve seçim yapılması
veya seçim sonuçlarını etkileyecek ölçüde bir
usulsüzlük ya da kanuna aykırı uygulama
iddiasıyla, bu işlemlerin veya genel kurulun
iptali için genel kurul tarihinden itibaren bir ay
içerisinde dava açabilir. Dava basit yargılama
usulüne göre iki ay içerisinde sonuçlandırılır.
Kararın temyizi hâlinde Yargıtay’ca on beş
gün içinde kesin olarak karara bağlanır.
(3) Genel kurulun veya genel kurulda yapılan
organ seçiminin iptaline karar verildiği
takdirde mahkeme; genel kurulu kanun ve
tüzük hükümlerine göre en kısa zamanda
toplamak, seçimleri yapmak ve yeni yönetim
kurulu seçilinceye kadar kuruluşu yönetmekle
görevli olmak üzere, 4721 sayılı Kanun
hükümleri gereğince bir veya üç kayyım tayin
eder ve görev sürelerini belirler.
(Değişik ondördüncü fıkra: 26/5/2007-5672/1
md.) İşçi sendikası, sendika şubesi ve
konfederasyonların genel kurul dışındaki
zorunlu organlarına seçilebilmek için 5 inci
maddede aranan şartları haiz olmak gerekir.
Onaltı yaşını doldurmamış olan üyeler genel
kurullarda oy kullanamazlar ve delege
olamazlar.
Seçimlerin iptali:
Madde 52 – Hakim, 14 üncü madde hükmüne
aykırı olarak seçim yapılması veya seçim
sonuçlarını etkileyecek ölçüde bir usulsüzlük
veya kanuna aykırı uygulama nedeniyle
seçimlerin iptaline karar verdiği takdirde iki
günden az ve yedi günden fazla bir süre içinde
olmamak üzere seçimlerin yenileneceği tarihi
tespit ederek ilgili sendika, sendika şubesi veya
konfederasyona bildirir. Belirlenen günde
yalnız seçim yapılır ve seçim işlemleri 14 üncü
madde ile kanunun öngördüğü diğer hükümlere
16 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU uygun olarak yürütülür.
Genel kurul dışında yapılan delege seçimi
MADDE 16- (1) Genel kurul dışında yapılan
delege seçimleri üyeler tarafından serbest, eşit,
gizli oy, açık sayım ve döküm esasına ve
tüzük hükümlerine göre yapılır.
(2) Genel kurul dışında yapılan delege
seçimlerine seçim sonuçlarının ilanından sonra
iki gün içinde yapılacak itirazlar, mahkeme
tarafından kesin olarak karara bağlanır. Delege
seçiminin mahkeme tarafından iptal edilmesi
hâlinde, seçimler on beş gün içinde yenilenir.
Yönetim kurullarının görevleri:
Kurulların
görevleri
tüzüklerde
tanımlanacak
Madde 16 – Yönetim kurullarının başlıca
görev ve yetkileri şunlardır:
Yönetim, disiplin ve denetim kurulu
Yönetim kurulu toplantıları:
sayıları Madde 9 ortak hükümler
çerçevesinde Tüzükle belirlenecek.
Madde 17 –
Disiplin kurulu:
Madde 18 –
Denetleme kurulları ve denetçiler:
Madde 19 –
Sendika üyeliği şartları:
Sendika üyeliği ve üyeliğin kazanılması
Madde 20 – Onaltı yaşını doldurmuş olup da
bu Kanuna göre işçi sayılanlar, işçi
sendikalarına üye olabilirler. Onaltı yaşını
doldurmamış
olanların
üyeliği
kanuni
temsilcilerinin yazılı iznine bağlıdır.
MADDE 17- (1) On beş yaşını dolduran ve bu
Kanun hükümlerine göre işçi sayılanlar, işçi
sendikalarına üye olabilir.
Bu Kanun anlamında işveren sayılanlar işveren
sendikalarına üye olabilirler.
Üyeliğin kazanılması:
(2) Bu Kanun anlamında işveren sayılanlar,
işveren sendikalarına üye olabilir.
(3) Sendikaya üye olmak serbesttir. Hiç kimse
sendikaya üye olmaya veya olmamaya
zorlanamaz.
Madde 22 – (Değişik birinci fıkra: 25/5/1988 İşçi veya işverenler aynı işkolunda ve aynı
- 3449/6. md.) Sendikaya üye olmak serbesttir. zamanda birden çok sendikaya üye olamaz.
Hiç kimse sendikaya üye olmaya veya Ancak aynı işkolunda ve aynı zamanda farklı
işverenlere ait işyerlerinde çalışan işçiler
17 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU olmamaya zorlanamaz. İşçi veya işverenler
aynı zamanda ve aynı işkolunda birden çok
sendikaya üye olamazlar. Birden çok sendikaya
üye olunması halinde, sonraki üyelikler
geçersizdir.
birden çok sendikaya üye olabilir. İşçi ve
işverenlerin bu hükme aykırı şekilde birden
çok sendikaya üye olmaları hâlinde sonraki
üyelikler geçersizdir.
İşçi sendikasına üyelik, işçinin beş nüsha olarak
doldurup imzaladığı ve notere tasdik ettirdiği
üye kayıt fişini sendikaya vermesi ve sendika
tüzüğünde belirlenen yetkili organın kabulü ile
kazanılır. Üyelik başvurusu, sendika tarafından
en çok otuz gün içinde reddedilmediği takdirde
üyelik istemi kabul edilmiş sayılır. Haklı bir
sebep gösterilmeden üyeliği kabul edilmeyen
işçinin, bu kararın kendisine tebliğinden
itibaren otuz gün içinde iş davalarına bakmakla
görevli mahalli mahkemede dava açmak hakkı
vardır. Mahkemenin kararı kesindir.
elektronik başvuru sistemine e-Devlet kapısı
üzerinden üyelik başvurusunda bulunulması
ve sendika tüzüğünde belirlenen yetkili
organın kabulü ile e-Devlet kapısı üzerinden
kazanılır.
Üyelik
başvurusu,
sendika
tarafından otuz gün içinde reddedilmediği
takdirde üyelik talebi kabul edilmiş sayılır.
Haklı bir neden gösterilmeden üyelik
başvurusu kabul edilmeyenler, bu kararın
kendilerine tebliğinden itibaren otuz gün
içinde dava açabilir. Mahkemenin kararı
kesindir.
(Değişik: 25/5/1988 - 3449/6. md.) Üyeliği
kesinleşen işçinin üye kayıt fişinin birer
nüshasının sendikaca onbeş gün içinde Çalışma
ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına ve işçinin
çalıştığı işyerinin bağlı bulunduğu Bölge
Müdürlüğüne gönderilmesi zorunludur. Üye
kayıt fişinin bir nüshası da işçinin kendisine
verilir.
Mahkemenin davacı lehine karar vermesi
hâlinde üyelik, red kararının alındığı tarihte
kazanılmış sayılır.
(4) Bir işyerinde yardımcı işlerde çalışan
Bir işyerindeki işçiler yardımcı işte çalışsalar işçiler de, işyerinin girdiği işkolunda kurulu
bile ancak işyerinin bağlı olduğu işkolunda bir sendikaya üye olabilir.
kurulu sendikaya üye olabilirler.
(5) Sendikaya üyelik, Bakanlıkça sağlanacak
İşveren sendikası üyeliği,üç nüsha üye kayıt
fişinin doldurulup imzalanması ve sendikaya
verilmesi ve sendika tüzüğünde belirlenen
yetkili organın kabulü ile kazanılır. Üyelik
başvurusu sendika tarafından en çok otuz gün
içinde reddedilmeyen işverenin üyelik istemi
kabul edilmiş sayılır. Haklı bir sebep
gösterilmeksizin üyeliği kabul edilmeyen
işverenin üçüncü fıkradaki usule göre dava
açmak hakkı vardır. Üye kayıt fişinin birer
nüshası, sendikaca onbeş gün içinde Çalışma ve
Sosyal Güvenlik Bakanlığına ve işverenin
işyerinin bağlı bulunduğu Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığı Bölge müdürlüğüne
gönderilmesi zorunludur.
GEÇİCİ MADDE 4- (1) 17 nci maddenin
beşinci fıkrasında belirtilen sendika üyeliğinin
kazanılması ve 19’uncu maddenin ikinci ve
dördüncü fıkralarında belirtilen sendika
üyeliğinden çekilme işlemlerinin e-Devlet
kapısı üzerinden yapılması; bu Kanunun
yürürlüğe girdiği tarihten itibaren birinci
yılın sonuna kadar, mülga 2821 sayılı
Sendikalar Kanununun 22’nci maddesinin
üçüncü ve beşinci fıkraları ile 25’inci
maddesinin ikinci fıkrası hükümlerine göre
yapılır.
Sendika üyesi olamayacaklar:
18 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU Madde 21 – İşçi veya işveren sendikalarına;
1. Askeri şahıslar (Milli Savunma Bakanlığı ile
Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik
Komutanlığına bağlı işyerlerinde bu Kanun
anlamında işçi olarak çalışanlar hariç),
2. (Mülga: 4/4/1995 - 4101/15 md.)
3. (Mülga: 25/5/1988 - 3449/17. md.)
4. (Mülga: 25/5/1988 - 3449/17. md.)
5. (Mülga: 4/4/1995 - 4101/15 md.)
Üye olamazlar ve sendika kuramazlar.
Üyelik aidatı:
Üyelik aidatı
Madde 23 – Faaliyeti durdurulmayan sendika MADDE 18- (1) Üyelik aidatının miktarı
ve konfederasyonlara üyelerince ödenecek kuruluşların tüzüklerinde belirtilen usul ve
aidatın miktarı tüzüklerinde belirtilir.
esaslara göre genel kurul tarafından belirlenir.
İşçi sendikasına işçinin ödeyeceği aylık üyelik (2) Üyelik ve dayanışma aidatları, yetkili işçi
aidatı tutarı, bir günlük çıplak ücretini geçemez. sendikasının işverene yazılı başvurusu üzerine,
İşveren sendikasına işverenin ödeyeceği aylık işçinin ücretinden kesilmek suretiyle ilgili
üyelik aidatı tutarı, işyerinde işçilere ödediği bir sendikaya ödenir.
günlük çıplak ücretleri toplamını geçemez.(1)
(3) Yukarıdaki hükümlere göre ödenmesi
Sendika tüzüklerine, üyelik aidatı dışında, gereken aidatı kesmeyen veya kesmesine
üyelerden başka bir aidat alınacağına ilişkin rağmen bir ay içinde ilgili işçi sendikasına
ödemeyen işveren, bildirim şartı aranmaksızın
hükümler konamaz.
aidat miktarını bankalarca işletme kredilerine
İşçi sendikalarına aidat kesilmesi:
uygulanan en yüksek faiziyle birlikte
Madde 61 – (Değişik birinci fıkra: 25/5/1988 ödemekle yükümlüdür.
- 3449/16. md.) İşyerinde uygulanan toplu iş (4) Üye aidatının tahsiline ilişkin usul ve
sözleşmesinin tarafı olan işçi sendikasının, esaslar
Bakanlıkça
çıkarılacak
bir
toplu iş sözleşmesi yapılmamışsa veya sona yönetmelikle düzenlenir.
ermişse yetki belgesi alan işçi sendikasının
yazılı talebi ve aidatı kesilecek sendika üyesi
işçilerin listesini vermesi üzerine, işveren
sendika tüzüğü uyarınca üyelerin sendikaya
ödemeyi kabul ettikleri üyelik aidatını ve Toplu
İş Sözleşmesi, Grev ve Lokavt Kanunu
gereğince
sendikaya
ödenmesi
gerekli
dayanışma aidatını, işçilere yapacağı ücret
ödemesinden kesmeye ve kestiği aidatın nevini
belirterek tutarını ilgili sendikaya vermeye ve
kesinti
listesini
sendikaya
göndermeye
mecburdur. Bu aidat dışında sendikaya
19 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU ödenmek üzere bir kesintinin yapılması toplu iş
sözleşmesi ile kararlaştırılamaz.
Yukarıdaki fıkra gereğince sendika tüzüğüne
uygun olarak kesilmesi istenilen aidatı
kesmeyen işveren ilgili sendikaya karşı
kesmediği veya kesmesine rağmen bir ay içinde
ilgili kuruluşa göndermediği miktar tutarınca
genel hükümlere göre sorumlu olduktan başka
aidatı sendikaya verinceye kadar bankalarca
işletme kredilerine uygulanan en yüksek faizi
ödemek zorundadır.
Sendika üyeliğinin sona ermesi ve askıya
Madde
24
–
İşçi
sendika
veya alınması
konfederasyonlarının yönetim, denetleme ve MADDE 19- (1) İşçi veya işveren, sendikada
disiplin kurullarında görev almalarından dolayı üye kalmaya veya üyelikten ayrılmaya
işyerinden ayrılan işçilerin bu göreve zorlanamaz.
getirildikleri
anda
üyesi
bulundukları (2) Her üye, e-Devlet kapısı üzerinden çekilme
sendikalardaki üyelik sıfatları devam eder.
bildiriminde bulunmak suretiyle üyelikten
Üyeliğin devamı ve askıya alınması halleri:
Sendikalara üye olmak hakkına sahip
olanlardan mevzuat gereğince bir işletme veya
kurumun yönetim kurullarında veya benzeri
kurullarında işveren, işveren vekili ve işçi
temsilcisi sıfatıyla bulunanların da sendika
üyeliği devam eder.
çekilebilir. E-Devlet kapısı üzerinden yapılan
çekilme
bildirimi
elektronik
ortamda
eşzamanlı olarak Bakanlığa ve sendikaya
ulaşır.
(3) Çekilme, sendikaya bildirim tarihinden
itibaren bir ay sonra geçerlilik kazanır.
Askerliği meslek edinmemiş bulunan askeri Çekilenin bir aylık süre içinde başka bir
şahısların bu Kanuna göre sahip bulundukları sendikaya üye olması hâlinde yeni üyelik bu
hak ve yükümlülükler silah altında bulundukları sürenin bitimi tarihinde kazanılmış sayılır.
süre için askıda kalır.
(4) Sendika üyeliğinden çıkarılma kararı genel
İşçi sendikası üyesi işçinin geçici olarak işsiz
kalması veya sendikanın faaliyet alanı içinde
kalmak şartı ile başka bir işe geçmesi sendika
üyeliğini etkilemez.
kurulca verilir. Karar, e-Devlet kapısı
üzerinden Bakanlığa elektronik ortamda
bildirilir ve çıkarılana yazı ile tebliğ edilir.
Çıkarılma kararına karşı üye, kararın
tebliğinden itibaren otuz gün içinde
mahkemeye itiraz edebilir. Mahkeme iki ay
Üyeliğin sona ermesi:
içinde kesin olarak karar verir. Üyelik,
Madde 25 – İşçi veya işveren, sendikada üye çıkarılma kararı kesinleşinceye kadar devam
20 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU kalmaya veya üyelikten ayrılmaya zorlanamaz.
eder.
(Değişik: 4/4/1995 - 4101/6 md.) Her üye
önceden bildirimde bulunmak suretiyle
üyelikten çekilebilir. Çekilme bildirimi noter
huzurunda münferiden kimliğin tespiti ve istifa
edecek kişinin imzasının tasdiki ile olur.
Çekilme bildiriminin birer örneği noterlikçe en
geç üç işgünü içinde ilgili işverene, sendikaya,
işyerinin bağlı bulunduğu Bölge Müdürlüğüne
ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına
gönderilir. Çekilme notere başvurma tarihinden
itibaren bir ay sonra geçerlidir. Çekilenin bu bir
aylık süre içerisinde başka bir sendikaya üye
olması halinde yeni sendika üyeliği bu sürenin
bitimi tarihinde kazanılmış sayılır.
(5) İşveren veya işveren vekili sıfatını
kaybedenlerin sendika ve üst kuruluşlardaki
üyelikleri ve görevleri, bu sıfatı kaybettikleri
tarihte kendiliğinden sona erer. Ancak, tüzel
kişiliği temsilen işveren vekili sıfatı ile işveren
sendikalarına üye olanların bu sıfatı
kaybetmeleri hâlinde tüzel kişiliğin üyeliği
düşmez. Bu durumda işveren vekilinin kuruluş
organlarındaki görevleri sona erer.
Üyenin sendika veya konfederasyondan
çıkarılma kararı genel kurulca verilir. Çıkarma
kararı çıkarılanlara ve ikinci fıkrada gösterilen
yerlere yazı ile tebliğ edilir. Çıkarma kararına
karşı üye veya işyerinin bağlı bulunduğu
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Bölge
müdürlüğü kararın tebliğinden itibaren otuz gün
içinde iş davalarına bakmakla görevli mahalli
mahkemeye itiraz edebilir. Mahkeme iki ay
içinde kesin olarak karar verir. Üyelik çıkarılma
kararı kesinleşinceye kadar devam eder.
(6) Sosyal Güvenlik Kurumundan yaşlılık
veya malûllük aylığı ya da toptan ödeme
alarak işten ayrılan işçilerin sendika üyeliği
sona erer. Ancak çalışmaya devam edenler ile
kuruluş ve şubelerinin yönetim, denetleme ve
disiplin kurallarındaki görevleri sırasında
yaşlılık veya malûllük aylığı ya da toptan
ödeme alanların üyeliği, görevleri süresince ve
yeniden seçildikleri sürece devam eder.
İşveren
veya
işveren
vekili
sıfatını
kaybedenlerin
işveren
sendika
veya
konfederasyonlarındaki üyelikleri ve görevleri,
bu sıfatı kayıp ettikleri tarihte kendiliğinden
sona erer. Ancak, tüzelkişiliği temsilen işveren
vekili sıfatı ile işveren sendikalarına üye
olanların bu sıfatı kaybetmeleri halinde tüzel
kişiliğin üyeliği düşmez, işveren vekilinin
sendika veya konfederasyon organlarındaki
görevleri sona erer.
(7) İşkolunu değiştirenin sendika üyeliği
kendiliğinden sona erer.
(8) İşçi kuruluşu ve şubelerinin organlarında
görev almak üyeliği sona erdirmez.
(9) İşçi sendikası üyesinin bir yılı geçmemek
üzere işsiz kalması üyeliğini etkilemez.
(10) Herhangi bir askeri ödev nedeniyle silâh
altına alınan üyenin üyelik ilişkisi bu süre
içinde askıda kalır.
(11) Üyeliğin kazanılması ile üyeliğin sona
(Değişik: 4/4/1995 - 4101/6md.) Bağlı ermesine ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça
bulundukları, kanunla kurulu kurum ve çıkarılacak bir yönetmelikle düzenlenir.
sandıklardan yaşlılık, emeklilik veya malullük
aylığı veya toptan ödeme alarak, işten ayrılan
işçilerle, işkolunu değiştiren işçilerin sendika
üyeliği sona erer. Çalışmaya devam edenler
hakkında bu hüküm uygulanmaz. Ancak,
21 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU sendika
şubesi,
sendika
veya
konfederasyonların yönetim ve denetim
kurullarındaki görevleri sırasında yaşlılık,
emeklilik veya malullük aylığı ya da toptan
ödeme alan yöneticilerin sendika üyeliği,
görevleri süresince ve yeniden seçildikleri
sürece devam eder.
GEÇİCİ MADDE 2- (1) Bakanlık, 19’uncu
maddede belirtilen yönetmeliğin yayımı
tarihinden itibaren altı ay içinde kayıtlarında
yer alan üye listelerini işçi sendikalarına
gönderir. Sendikalar, varsa itirazlarını bir ay
içinde Bakanlığa bildirir. Bakanlık, itirazları
en geç bir ay içinde karara bağlar.
Konfederasyonlara üye olma ve çekilme:
Üst kuruluşlara üye olma, çekilme ve
Madde 26 – Bir konfederasyona üye olmak çıkarılma
sendikanın genel kurulu kararına bağlıdır. Bu MADDE 20- (1) Üst kuruluş üyeliğine
karar, sendikanın genel kurul üye veya delege başvuru genel kurul kararına bağlıdır. Üst
tamsayısının salt çoğunluğu ile alınır. Sendika kuruluş üyeliği, tüzükte belirlenen yetkili
tüzüğünde daha yüksek bir nisap tespit organın kabulüyle kazanılır. Aynı zamanda
birden fazla üst kuruluşa üye olunamaz. Aksi
edilebilir.
hâlde sonraki üyelikler geçersizdir.
Sendikalar aynı zamanda birden fazla
konfederasyona üye olamazlar. Birden fazla (2) Üst kuruluş üyeliğinden çekilme genel
konfederasyona üye olunması halinde tüm kurul kararına bağlıdır. Çekilme, üst kuruluşa
bildirim tarihinden itibaren bir ay sonra
üyelikler geçersizdir.
geçerlilik kazanır.
Konfederasyonların
kurulmasında
ve
konfederasyonlardan çekilmede de birinci fıkra (3) Üst kuruluş üyeliğinden çıkarılma, üst
kuruluş genel kurulu kararıyla olur.
hükmü uygulanır.
Konfederasyonlara üye olma ve üyelikten (4) Üye olma ve üyelikten çekilme ve
çekilme kararları 8 inci madde hükmüne göre çıkarılma kararları, üst kuruluş tarafından bir
ilan edilir ve resmi makamlara bildirilir.
ay içerisinde Bakanlığa bildirilir.
Uluslararası işçi ve işveren kuruluşlarına Uluslararası işçi ve işveren kuruluşlarına
üyelik
üyelik:
Madde 28 – (Değişik: 4/4/1995 - 4101/7 md.)
Sendika
ve
konfederasyonlar
Türkiye
Devletinin
şekline,
insan
haklarına
saygılı,milli,demokratik, laik ve sosyal hukuk
devleti niteliklerine; Devletin ülkesi ve milleti
ile bölünmez bütünlüğüne; Türk Ulusuna ait
egemenliğin kullanılmasının hiç bir suretle belli
bir
kişiye,
zümreye
veya
sınıfa
bırakılamayacağı ilkelerine; vicdan ve din
özgürlüğüne; aykırı faaliyet göstermeyen
uluslararası işçi ve işveren kuruluşlarına
serbestçe üye olabilirler ve üyelikten
çekilebilirler.
MADDE 21- (1) Kuruluşlar tüzüklerinde
gösterilen amaçlarını gerçekleştirmek üzere
uluslararası işçi ve işveren kuruluşlarının
kurucusu olabilir, bu kuruluşlara serbestçe üye
olabilir ve üyelikten çekilebilir, işbirliğinde
bulunabilir, üye ve temsilci gönderebilir veya
kabul edebilir ve dış temsilcilik açabilir.
(2) Uluslararası işçi ve işveren kuruluşları
Dışişleri Bakanlığının görüşü alınmak
suretiyle
İçişleri
Bakanlığının
izniyle
Türkiye’de temsilcilik açabilir ve üst
kuruluşlara üye olabilir.
(3) Yukarıdaki fıkralara aykırılık hâlinde
İlgili kuruluş,üye olduğu uluslararası kuruluşun İçişleri Bakanlığınca üyeliğin iptal edilmesi,
tüzüğünü üye olduğu tarihi izleyen onbeş gün temsilciliğin faaliyetinin durdurulması veya
22 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU içinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına
gönderir. Üyelikten ayrılma halinde de,
durumu, ayrılma tarihini izleyen onbeş gün
içinde aynı Bakanlığa bildirir.
kapatılması için, kuruluş merkezinin veya
temsilciliğin bulunduğu yerde dava açılabilir.
(4) Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde
faaliyet gösteren işçi ve işveren kuruluşları
Türkiye’de kurulu üst kuruluşlara üye olabilir.
Üye olunan uluslararası kuruluş tüzüğü birinci
fıkradaki esaslara aykırı bulunduğu veya
uluslararası kuruluş bu ilkelere aykırı faaliyet
gösterdiği veya nitelik kazandığı takdirde,
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı,
üyeliğin iptali için sendika veya konfederasyon
merkezinin bulunduğu iş mahkemesinde dava
açar.
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinde faaliyet
gösteren işçi ve işveren kuruluşları Türkiye'de
kurulu konfederasyonlara üye olabilirler.
Sendika ve konfederasyonların katılması veya Kuruluşların katılması veya birleşmesi
birleşmesi:
Madde 27 – Sendikaların bir başka sendikaya
veya
konfederasyonların
bir
başka
konfederasyona katılması halinde katılan
sendika veya konfederasyonun bütün hak, borç,
yetki ve menfaatleri katıldığı sendika veya
konfederasyona kendiliğinden geçer.
MADDE 22- (1) Bir kuruluşun aynı
nitelikteki bir kuruluşa katılması hâlinde,
katılan kuruluşun bütün hak, borç, yetki ve
çıkarları katıldığı kuruluşa kendiliğinden
geçer.
(2) Aynı nitelikteki bir kuruluşla birleşen
Birleşen sendika veya konfederasyonların kuruluşların bütün hak, borç, yetki ve çıkarları
bütün hak, borç, yetki ve menfaatleri birleşme birleşme sonucu meydana getirdikleri yeni
sonucu meydana getirdikleri yeni tüzelkişiliğe tüzel kişiliğe kendiliğinden geçer.
kendiliğinden geçer.
(3) Katılan veya birleşen kuruluşun üyeleri,
Bu madde hükümleri gereğince katılan veya kendiliğinden katıldıkları veya yeni meydana
birleşen sendika ve konfederasyonların üyeleri, getirdikleri kuruluşun üyesi olur.
ayrıca bir işleme tabi tutulmaksızın katılınılan
veya yeni meydana getirilen sendika veya (4) Katılımın yapıldığı ya da yeni meydana
getirilen kuruluş, durumu bir ay içerisinde
konfederasyonun üyesi olurlar.
Bakanlığa bildirir.
Katılma veya birleşme ile ilgili usul ve işlemler
konusunda da 26 ncı madde hükmü uygulanır.
İşçi
sendikası
ve
yöneticiliğinin teminatı:
konfederasyonu İşçi kuruluşu ve şube yöneticiliği güvencesi
MADDE 23- (1) İşçi kuruluşunda yönetici
Madde 29 – Sendika ve konfederasyonların olduğu için çalıştığı işyerinden ayrılan işçinin
yönetim kurullarında veya başkanlığında görev iş sözleşmesi askıda kalır. Yönetici dilerse
23 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU aldığı için kendi isteği ile çalıştığı işyerlerinden
ayrılan işçiler, bu görevlerinin seçime
girmemek, yeniden seçilmemek veya kendi
istekleriyle çekilmek suretiyle son bulması
halinde, ayrıldıkları işyerinde işe yeniden
alınmalarını istedikleri takdirde,
işten ayrıldığı tarihte iş sözleşmesini bildirim
süresine uymaksızın veya sözleşme süresinin
bitimini beklemeksizin fesheder ve kıdem
tazminatına hak kazanır. Yönetici, yöneticilik
süresi içerisinde iş sözleşmesini feshederse
kıdem tazminatı fesih tarihindeki emsal ücret
üzerinden hesaplanır.
işveren,talep tarihinden itibaren en geç bir ay
içinde bu işçileri o andaki şartlarla eski işlerine
veya eski işlerine uygun bir diğer işe, diğer
isteklilere nazaran öncelik vererek almak
zorundadır. Bu takdirde, işçinin eski kıdem
hakları ve ücreti saklıdır.
(2) İş sözleşmesi askıya alınan yönetici;
sendikanın tüzel kişiliğinin sona ermesi,
seçime girmemek, yeniden seçilmemek veya
kendi isteği ile çekilmek suretiyle görevinin
sona ermesi hâlinde, sona erme tarihinden
itibaren bir ay içinde ayrıldığı işyerinde işe
başlatılmak üzere işverene başvurabilir.
İşveren, talep tarihinden itibaren bir ay içinde
bu kişileri o andaki şartlarla eski şlerine veya
eski işlerine uygun bir diğer işe başlatmak
zorundadır. Bu kişiler süresi içinde işe
başlatılmadığı takdirde, iş sözleşmeleri
işverence feshedilmiş sayılır.
Bu hak, sendika veya konfederasyonlardaki
yöneticilik
görevinin
sona
ermesinden
başlayarak üç ay içinde kullanılabilir.
Yönetim kurulundaki ve başkanlıktaki görevleri
ile ilgili fiillerinden dolayı hüküm giymiş
olanlar bu haktan yararlanamazlar.
(3) Yukarıda sayılan nedenler dışında
yöneticilik görevi sona eren sendika
yöneticisine ise başvuruları hâlinde işveren
tarafından kıdem tazminatı ödenir. Ödenecek
tazminatın hesabında, işyerinde çalışılmış
süreler göz önünde bulundurulur ve fesih
Yukarıda gösterilen haklardan sendika şube anında emsalleri için geçerli olan ücret ve
yönetim kurulu üyeleri ile başkanları da diğer hakları esas alınır. İşçinin iş
yararlanırlar.
kanunlarından doğan hakları saklıdır.
İşverene düşen pay dahil olmak üzere sosyal
güvenlik kurumlarının prim ve aidatlarını
ödemeye devam etmek suretiyle ayrıldıkları
işyerlerindeki sigortalılık haklarını da devam
ettirebilirler.
İşyeri sendika temsilcilerinin teminatı:
İşyeri sendika temsilciliği güvencesi
Madde 30 – (Değişik: 9/8/2002-4773/9 md.)
MADDE 24- (1) İşveren, işyeri sendika
temsilcilerinin iş sözleşmelerini haklı bir
neden olmadıkça ve nedenini yazılı olarak
açık ve kesin şekilde belirtmedikçe
feshedemez. Fesih bildiriminin tebliği
tarihinden itibaren bir ay içinde, temsilci veya
üyesi bulunduğu sendika dava açabilir.
İşyeri sendika temsilcisinin belirsiz süreli
hizmet akdinin işveren tarafından feshinde İş
Kanununun ilgili hükümleri uygulanır.(1)
Temsilcinin hizmet akdinin sadece temsilcilik
faaliyetlerinden dolayı feshedilmesi halinde, İş
Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası
(2) Dava basit yargılama usulüne göre
uyarınca en az bir yıllık ücreti tutarında
sonuçlandırılır. Mahkemece verilen kararın
tazminata hükmedilir.(1)
temyizi halinde Yargıtay kesin olarak karar
İşveren, yazılı rızası olmadıkça işyeri verir.
temsilcisinin çalıştığı işyerini değiştiremez
veya işinde esaslı bir tarzda değişiklik
24 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU yapamaz. Aksi halde değişiklik geçersiz sayılır.
(3) Temsilcinin işe iadesine karar verilirse
fesih geçersiz sayılarak temsilcilik süresini
aşmamak kaydıyla fesih tarihi ile kararın
kesinleşme tarihi arasındaki ücret ve diğer
hakları ödenir. Kararın kesinleşmesinden
itibaren altı işgünü içinde temsilcinin işe
başvurması şartıyla, altı işgünü içinde işe
başlatılmaması halinde, iş ilişkisinin devam
ettiği kabul edilerek ücreti ve diğer hakları
temsilcilik süresince ödenmeye devam edilir.
Bu hüküm yeniden temsilciliğe atanma
halinde de uygulanır.
(4) İşveren, yazılı rızası olmadıkça işyeri
sendika temsilcisinin işyerini değiştiremez
veya işinde esaslı tarzda değişiklik yapamaz.
Aksi hâlde değişiklik geçersiz sayılır.
(5) Bu madde hükümleri işyerinde
çalışmaya devam eden yöneticiler hakkında
da uygulanır.
Sendikaya üye olup olmama hürriyetinin Sendika özgürlüğü güvencesi
teminatı:
MADDE 25- (1) İşçilerin işe alınmaları; belli
Madde 31 – İşçilerin işe alınmaları,belli bir bir sendikaya girmeleri veya girmemeleri,
sendikaya girmeleri veya girmemeleri veya belli bir sendikadaki üyeliği sürdürmeleri veya
belli bir sendikadaki üyeliği muhafaza veya üyelikten çekilmeleri veya herhangi bir
üyelikten istifa etmeleri veya sendikaya sendikaya üye olmaları veya olmamaları
girmeleri veya girmemeleri şartına bağlı şartına bağlı tutulamaz.
tutulamaz.
(2) İşveren, bir sendikaya üye olan işçilerle
Toplu iş sözleşmelerine ve hizmet akitlerine bu sendika üyesi olmayan işçiler veya ayrı
sendikalara üye olan işçiler arasında, çalışma
hükme aykırı kayıtlar konulamaz.
şartları veya çalıştırmaya son verilmesi
bakımından herhangi bir ayrım yapamaz.
İşveren,bir sendikaya üye olan işçilerle sendika Ücret, ikramiye, prim ve paraya ilişkin sosyal
üyesi olmayan işçiler veya ayrı sendikalara üye yardım konularında toplu iş sözleşmesi
olan işçiler arasında, işin sevk ve dağıtımında, hükümleri saklıdır.
işçinin mesleki ilerlemesinde, işçinin ücret,
ikramiye ve primlerinde, sosyal yardım ve
25 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU disiplin hükümlerinde ve diğer hususlara ilişkin
hükümlerin uygulanması veya çalıştırmaya son
verilmesi bakımından herhangi bir ayırım
yapamaz.
(3) İşçiler, sendikaya üye olmaları veya
olmamaları, iş saatleri dışında veya işverenin
izni ile iş saatleri içinde işçi kuruluşlarının
faaliyetlerine katılmaları veya sendikal
faaliyette bulunmalarından dolayı işten
çıkarılamaz veya farklı işleme tâbi tutulamaz.
(4) İşverenin fesih dışında yukarıdaki
Ücret, ikramiye, prim ve paraya ilişkin sosyal fıkralara aykırı hareket etmesi hâlinde işçinin
yardım konularında toplu iş sözleşmesi bir yıllık ücret tutarından az olmamak üzere
hükümleri saklıdır.
sendikal tazminata hükmedilir.
(Değişik: 25/5/1988 - 3449/8. md.) İşçiler, (5) Sendikal bir nedenle iş sözleşmesinin
sendikaya üye olmaları veya olmamaları, iş feshi halinde işçi, 4857 sayılı Kanunun 18,
saatleri dışında veya işverenin rızası ile iş 20 ve 21'inci madde hükümlerine göre dava
saatleri
içinde,işçi
sendika
veya açma hakkına sahiptir. İş sözleşmesinin
konfederasyonlarının
faaliyetlerine sendikal nedenle feshedildiğinin tespit
katılmalarından dolayı işten çıkarılamaz veya edilmesi hâlinde, 4857 sayılı Kanunun 21’inci
herhangi bir nedenle farklı muameleye tabi maddesine göre işçinin başvurusu, işverenin
tutulamazlar.
işe başlatması veya başlatmaması şartına bağlı
(Değişik: 9/8/2002-4773/10 md.) İşverenin, olmaksızın sendikal tazminata karar verilir.
hizmet akdinin feshi dışında, üçüncü ve beşinci Ancak işçinin işe başlatılmaması hâlinde,
fıkra hükümlerine aykırı hareket etmesi ayrıca 4857 sayılı Kanunun 21’inci
halinde, işçinin bir yıllık ücret tutarından az maddesinin birinci fıkrasında belirtilen
olmamak üzere tazminata hükmedilir. Sendika tazminata hükmedilmez. İşçinin 4857 sayılı
üyeliği veya sendikal faaliyetlerden dolayı Kanunun yukarıdaki hükümlerine göre dava
hizmet akdinin feshi halinde ise, İş Kanununun açmaması ayrıca sendikal tazminat talebini
18, 19, 20, ve 21 inci madde hükümleri engellemez.
uygulanır. Ancak, İş Kanununun 21 inci (6) İş sözleşmesinin sendikal nedenle
maddesinin birinci fıkrası uyarınca ödenecek feshedildiği iddiası ile açılacak davada, feshin
tazminat işçinin bir yıllık ücret tutarından az nedenini ispat yükümlülüğü işverene aittir.
olamaz. (1)
Feshin işverenin ileri sürdüğü nedene
dayanmadığını
iddia eden işçi, feshin sendikal
(Ek: 9/8/2002-4773/10 md.) 854 sayılı Deniz
İş Kanunu, 5953 sayılı Basın Mesleğinde nedene dayandığını ispatla yükümlüdür.
Çalışanlarla
Çalıştıranlar
Arasındaki (7) Fesih dışında işverenin sendikal ayrımcılık
Münasebetlerin Tanzimi Hakkında Kanun ile yaptığı
iddiasını
işçi
ispat
etmekle
818 sayılı Borçlar Kanununa tâbi olan işçiler ve yükümlüdür. Ancak işçi sendikal ayrımcılık
tarımdan sayılan işlerde çalışanlar ile İş yapıldığını güçlü biçimde gösteren bir durumu
Kanununun 18 inci maddesinin birinci fıkrası ortaya koyduğunda, işveren davranışının
uyarınca, aynı Kanunun 18, 19, 20 ve 21 inci nedenini ispat etmekle yükümlü olur.
maddelerinin uygulanma alanı dışında kalan
(8) Yukarıdaki hükümlere aykırı olan toplu iş
işçinin sendika üyeliği veya sendikal
sözleşmesi
ve iş sözleşmesi hükümleri
faaliyetlerden dolayı hizmet akdinin feshi
geçersizdir.
iddiası ile açacağı davada, ispat yükümlülüğü
işverende olmak üzere 5521 sayılı İş (9) İşçinin iş kanunları ve diğer kanunlara göre
Mahkemeleri Kanununun genel hükümleri sahip olduğu hakları saklıdır.
uygulanır. İşçiye ödenecek tazminat miktarı
26 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU için, altıncı fıkra hükmü esas alınır.(1)
(Ek: 9/8/2002-4773/10 md.) İşçinin iş
kanunları ve diğer kanunlara göre haiz olduğu
bütün hakları saklıdır.
(1) 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı Kanunun
117 ve 118 inci maddeleriyle, 30 uncu
maddenin birinci fıkrasında geçen, “1475 sayılı
İş Kanununun” ibaresi, “İş Kanununun”, ikinci
fıkrasında geçen “1475 sayılı Kanunun 13/D”
ibaresi, “İş Kanununun 21 inci”; 31 inci
maddenin altıncı fıkrasında geçen "1475 sayılı
Kanunun 13/A, 13/B, 13/C, 13/D, 13/E"
ibareleri, "İş Kanununun 18, 19, 20 ve 21 inci
", "1475 sayılı Kanunun 13/D" ibaresi, "İş
Kanununun 21 inci", yedinci fıkrasında geçen
"1475 sayılı Kanunun 13/A" ibaresi "İş
Kanununun 18 inci", “13/A, 13/B, 13/C, 13/D
ve 13/E " ibareleri, "18, 19, 20 ve 21 inci"
şeklinde değiştirilmiş ve metne işlenmiştir.
Sendikaların
faaliyetleri:
çalışma
hayatına
ilişkin Kuruluşların faaliyetleri
MADDE 26- (1) Kuruluşlar, tüzüklerinde yer
Madde 32 – Sendikalar aşağıdaki faaliyetlerde alan konularda serbestçe faaliyette bulunur.
bulunabilirler:
(2)
Kuruluşlar,
çalışma
hayatından,
1. Toplu iş sözleşmesi akdetmek,
2. Toplu iş uyuşmazlıklarında, ilgili makama,
arabulucuya,
hakem
kurullarına,
iş
mahkemelerine ve diğer yargı organlarına
başvurmak.
3. Çalışma hayatından, mevzuattan, toplu iş
sözleşmesinden, örf ve adetten doğan
hususlarda işçileri ve işverenleri temsilen veya
yazılı başvuruları üzerine, nakliye, neşir veya
adi şirket mukaveleleri ile hizmet akdinden
doğan hakları ve sigorta haklarında üyelerini ve
mirasçılarını
temsilen
davaya
ve
bu
münasebetle açtığı davadan ötürü husumete ehil
olmak,
mevzuattan,
örf
ve
adetten
doğan
uyuşmazlıklarda işçi ve işverenleri temsilen;
sendikalar, yazılı başvuruları üzerine iş
sözleşmesinden ve çalışma ilişkisinden doğan
hakları ile sosyal güvenlik haklarında üyelerini
ve mirasçılarını temsilen dava açmak ve bu
nedenle açılmış davada davayı takip yetkisine
sahiptir. Yargılama sürecinde üyeliğin sona
ermesi üyenin yazılı onay vermesi kaydıyla bu
yetkiyi etkilemez.
(3) Kuruluşlar, faaliyetlerinden yararlanmada
üyeleri arasında eşitlik ilkesi ve ayrımcılık
yasaklarına uymakla yükümlüdür. Kuruluşlar,
faaliyetlerinde toplumsal cinsiyet eşitliğini
gözetir.
4. Grev veya lokavta karar vermek ve idare
(4) Kuruluşların kendi faaliyetleri ile üyelerine
etmek.
sağladıkları hak ve çıkarların üyesi
Sendika ve konfederasyonların sosyal
27 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU olmayanlara uygulanması, bu Kanunun
yedinci ila on ikinci bölümlerinde yer alan
Madde 33 – Sendika ve konfederasyonlar
hükümler saklı kalmak kaydıyla, yazılı
tüzelkişi olarak genel hükümlere göre sahip
oldukları yetkilerden başka, aşağıda belirtilen onaylarına bağlıdır.
faaliyetlerde de bulunabilirler:
(5) Kuruluşlar, tüzükleriyle belirlenen
1. Çalıştırmayı doğuran hukuki ilişkilerde amaçları dışında faaliyette bulunamaz.
faaliyetleri:
sosyal sigortalar, emeklilik ve benzeri hakların (6) İşçiler ve işçi kuruluşları işveren
kullanılması ile ilgili olarak üyelerine ve kuruluşlarına, işveren kuruluşları da işçi
mirasçılarına adli yardımda bulunmak,
kuruluşlarına üye olamaz; gerek doğrudan
2. Kanun ve uluslararası anlaşma hükümlerine doğruya, gerek temsilcileri veya mensupları
veya araya koyacakları diğer kimseler
göre toplanan kurullara temsilci göndermek,
aracılığıyla biri diğerinin kurulmasına,
3. İşçilerin veya işverenlerin mesleki bilgilerini yönetim
ve
faaliyetine
müdahalede
artıracak, milli tasarruf ve yatırımın bulunamaz.
gelişmesine, reel verimliliğin artmasına hizmet
edecek kurs ve konferanslar tertiplemek; sağlık (7) Kuruluşlar siyasi partilerin ad, amblem,
ve spor tesisleri, kütüphane, basım işleri için rumuz veya işaretlerini kullanamaz.
gerekli tesisleri kurmak, işçilerin boş (8) Kuruluşlar ticaretle uğraşamaz. Ancak,
zamanlarını iyi ve nezih şekilde geçirmeleri kuruluşlar genel kurul kararıyla nakit
için imkanlar sağlamak,
mevcudunun yüzde kırkından fazla olmamak
4. Herhangi bir bağışta bulunmamak kaydı ile kaydıyla sanayi ve ticaret kuruluşlarına
evlenme, doğum, hastalık, ihtiyarlık, ölüm, yatırımda bulunabilir.
işsizlik gibi hallerde yardım ve eğitim amacıyla
sandıklar kurulmasına yardımcı olmak ve nakit
mevcudunun yüzde beşinden fazla olmamak
kaydıyla bu sandıklara kredi vermek,
(9) Kuruluşlar elde ettikleri gelirleri üyeleri ve
mensupları arasında dağıtamaz. Ancak
sendikaların grev ve lokavt süresince
tüzüklerine göre üyelerine yapacakları
5. Herhangi bir bağışta bulunmamak kaydı ile yardımlar ile kuruluşların eğitim amaçlı
yardımları bu hükmün dışındadır.
üyeleri için kooperatifler kurulmasına yardım
etmek ve nakit mevcudunun yüzde onundan
fazla olmamak kaydıyla bu kooperatiflere kredi
vermek,
6. (Değişik: 26/6/1997 - 4277/1 md.)
Üyelerinin
mesleki
eğitim,
bilgi
ve
tecrübelerini yükseltmek için çalışmak; teknik
ve mesleki eğitim tesisleri kurmak,
7. (Değişik: 4/4/1995 - 4101/8 md.) Nakit
mevcudunun yüzde kırkından fazla olmamak
kaydı ile sınai ve iktisadi teşebbüslere
yatırımlar yapmak.
28 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU 8. (Ek:14/9/1999 - KHK 576/3 md.;Değişik:
12/4/2005 – 5332/1 md.)
Üyelik şartı aranmaksızın, nakit mevcutlarının
% 25’ini aşmamak kaydıyla ve yönetim kurulu
kararıyla, ilgili bakanlıklara devretmek üzere
eğitim, sağlık, rehabilitasyon veya spor tesisleri
kurmak veya bu amaçla kamu kurum ve
kuruluşlarına ayni ve nakdi yardımda
bulunmak, yurt içinde veya yurt dışında yangın,
su baskını, deprem gibi tabii afetlerin vukuunda
doğrudan veya yetkili makamlar aracılığıyla
afet bölgesinde konut, eğitim, sağlık veya
rehabilitasyon tesisleri yapmak veya bu amaçla
kamu kurum ve kuruluşlarına ayni ve nakdi
yardımda bulunmak.
Sendika ve konfederasyonlar faaliyetlerinden
yararlandırmada, üyeleri arasında eşitliğe
uymak zorundadırlar.
Sendika
veya
konfederasyonların
faaliyetlerinden yararlanma:
Madde 36 – İşçi ve işveren sendika veya
konfederasyonlarının kendi faaliyetleri ile
üyelerine sağladıkları hak ve menfaatlerin üyesi
olmayanlara uygulanması, Toplu İş Sözleşmesi,
Grev ve Lokavt Kanunu hükümleri saklı
kalmak kaydı ile söz konusu sendika veya
konfederasyonun yazılı muvafakatına bağlıdır.
Temel yasaklar: (1)
Madde 37 – Sendika ve konfederasyonlar T.C.
Anayasasının 14 üncü maddesindeki yasaklara
aykırı hareket edemeyecekleri gibi yönetim ve
işleyişleri Anayasada belirlenen Cumhuriyetin
niteliklerine ve demokratik esaslara aykırı
olamaz.
(Değişik: 26/6/1997 - 4277/2 md.) Sendika ve
konfederasyonlar, amaçları dışında faaliyette
bulunamazlar. Siyasi partilerin ad, amblem,
29 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU rumuz veya işaretlerini kullanamazlar.
(Değişik: 26/6/1997 - 4277/2 md.) Mahalli
idareler ve milletvekili seçimlerinde aday olan
sendika ve konfederasyon yöneticilerinin
sendika ve konfederasyon organlarındaki
görevleri, adaylık süresince askıda kalır.
Seçilmeleri halinde görevleri son bulur.)
İşçi ve işveren ilişkilerindeki yasaklar:
Madde 38 – İşçiler ve işçi sendika ve
konfederasyonları bu Kanun veya diğer
kanunlara göre kurulu işveren kuruluşlarına;
işverenler ve işveren kuruluşları da işçi sendika
ve konfederasyonlarına üye olamazlar; gerek
doğrudan doğruya, gerek temsilcileri veya
mensupları veya araya koyacakları diğer
kimseler vasıtasıyla biri diğerinin kurulmasına,
idare ve faaliyetine müdahalede bulunamazlar.
Bir işçi sendika veya konfederasyonunu bir
işverenin veya bu Kanun veya diğer kanunlar
gereğince kurulu bir işveren kuruluşunun
kontrolüne tabi tutmak veya bunların nüfuzu
altında işçi sendika veya konfederasyonu
kurulmasını teşvik ve tahrik etmek yasaktır.
Bu Kanuna göre işçi veya işveren olmak Esnaf
ve Küçük Sanatkarlar Kanununa göre kurulan
kuruluşlara aynı zamanda üye olmayı önlemez.
Diğer yasak faaliyetler:
Madde 39 – Birinci fıkra mülga: 26/6/1997 4277/8 md.)
Sendika
ve
uğraşamazlar.
konfederasyonlar
ticaretle
Sendika ve konfederasyonlar elde ettikleri
gelirleri üyeleri ve mensupları arasında
dağıtamazlar. Ancak grev ve lokavt süresince
tüzüklerine
göre
üyelerine
yapacakları
30 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU yardımlar bu hükmün dışındadır.
(Dördüncü fıkra Mülga: 4/4/1995 - 4101/15
md.)
İşyeri sendika
nitelikleri:
temsilcisinin
tayini
ve İşyeri sendika temsilcisinin atanması ve
görevleri
MADDE 27- (1) Toplu iş sözleşmesi yapmak
üzere yetkisi kesinleşen sendika; işyerinde işçi
sayısı elliye kadar ise bir, elli bir ile yüz
arasında ise en çok iki, yüz bir ile beş yüz
arasında ise en çok üç, beş yüz bir ile bin
arasında ise en çok dört, bin bir ile iki bin
arasında ise en çok altı, iki binden fazla ise en
çok sekiz işyeri sendika temsilcisini işyerinde
çalışan üyeleri arasından atayarak on beş gün
içinde kimliklerini işverene bildirir. Bunlardan
biri baş temsilci olarak görevlendirilebilir.
Temsilcilerin görevi, sendikanın yetkisi
süresince
devam eder.
İşyeri sendika temsilcisi olabilmek için kurucu
olabilmek hususunda 5 inci maddede belirtilen (2) Sendika tüzüğünde işyeri sendika
şartları haiz olmak gerekir.
temsilcisinin seçimle belirlenmesine ilişkin
hüküm bulunması hâlinde, seçilen üye temsilci
İşyeri sendika temsilcisinin görevleri:
olarak atanır.
Madde 35 – (Değişik: 25/5/1988 - 3449/9 md.)
(3) İşyeri sendika temsilcileri ve baş
İşyeri
sendika
temsilcileri
ve
baş temsilcisi; işyeri ile sınırlı olmak kaydı ile
temsilcisi,işyerine münhasır kalmak kaydı ile işçilerin dileklerini dinlemek ve şikâyetlerini
işçilerin dileklerini dinlemek ve şikayetlerini çözümlemek, işçi ve işveren arasındaki
çözümlemek, işçi ve işveren arasındaki işbirliği işbirliğini, çalışma barışını ve uyumunu
ve çalışma ahengi ile çalışma barışını devam sağlamak, işçilerin hak ve çıkarlarını
ettirmek, işçilerin hak ve menfaatlerini gözetmek ve iş kanunları ile toplu iş
gözetmek, iş kanunları ve toplu iş sözleşmelerinde öngörülen çalışma şartlarının
sözleşmelerinde öngörülen çalışma şartlarının uygulanmasına yardımcı olmakla görevlidir.
uygulanmasına yardımcı olmakla görevlidir.
(4) İşyeri sendika temsilcileri, işyerindeki
Temsilcilerin
görevi,sendikanın
yetkisi
işlerini aksatmamak ve iş disiplinine aykırı
süresince devam eder. İşyeri sendika
olmamak şartı ile görevlerini yerine getirir.
temsilcileri bu görevlerini, işyerindeki işlerini
İşyerlerinde, sendika temsilcilerine görevlerini
aksatmamak ve iş disiplinine aykırı olmamak
hızlı ve etkili biçimde yapmalarına imkân
şartı ile yerine getirirler.
verecek kolaylıklar sağlanır.
Madde 34 – (Değişik birinci fıkra: 4/4/1995 4101/9 md.) Toplu iş sözleşmesi yapmak üzere
yetkisi kesinleşen sendika, işyerinde işçi sayısı
elliye kadar ise bir, ellibir ile yüz arasında ise
en çok iki,yüzbir ile beşyüz arasında ise en çok
üç,beşyüzbir ile bin arasında ise en çok dört,
binbir ile ikibin arasında, ise en çok altı,
ikibinden fazla ise en çok sekiz olmak üzere
işyerinde çalışan üyeleri arasından işyeri
sendika temsilcisi tayin ederek onbeş gün
içinde kimliklerini işverene bildirir. Bunlardan
biri baş temsilci olarak görevlendirilebilir.
31 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU Sendika ve konfederasyonların gelirleri:
Kuruluşların gelirleri ve giderleri
Madde 40 – Sendika ve konfederasyonların MADDE 28- (1) Kuruluşların gelirleri;
gelirleri;
a) Üyelik ve dayanışma aidatları,
1. Üyelerinden alacakları üyelik aidatı ile Toplu
b)
Tüzüklerine
göre
yapabilecekleri
İş Sözleşmesi, Grev ve Lokavt Kanununda faaliyetlerden sağlanacak gelirler,
belirtilen dayanışma aidatı,
c) Bağışlar,
2. Bu Kanuna göre yapabilecekleri faaliyetler
ile eğlence, konser gibi faaliyetlerden ç) Malvarlığı gelirleri, malvarlığı değerlerinin
devir, temlik ve satışlarından doğan
sağlanacak gelirler,
kazançlardan,
3. Bağışlar,
ibarettir.
4. Mal varlığı gelirleri, mal varlığı değerlerinin
devir, temlik ve satışlarından doğan (2) Kuruluşlar; kamu kurum ve kuruluşları,
siyasi partiler, esnaf ve küçük sanatkâr
kazançlardan,
kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki
İbarettir.
meslek kuruluşlarından yardım ve bağış
alamaz.
Genel ve katma bütçeli idarelerle mahalli
idareler ve bunlara bağlı sabit ve döner
sermayeli kurumlar, sermayesinin tamamı
Devlet tarafından verilmek suretiyle kurulan
iktisadi kuruluş ve kurumlarla sermayelerinde
Devletin iştiraki bulunan bankalar, sigorta
şirketleri, kamu kurumu niteliğindeki meslek
kuruluşları dahil olmak üzere özel kanunlarla
(3) İşçi kuruluşları, işverenler ve bu Kanun ve
diğer kanunlara göre kurulan işveren
kuruluşlarından; işveren kuruluşları da
işçilerden ve bu Kanun ve diğer kanunlara
göre kurulu işçi kuruluşlarından yardım ve
bağış alamaz. Kuruluşlar, yurt dışındaki kişi,
kurum ve kuruluşlardan Bakanlığa önceden
bildirimde bulunmak suretiyle yardım ve bağış
32 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU kurulan bankalar ve kuruluşlar bu fıkrada sözü
geçen idare, kuruluş ve bankalar tarafından
ödenmiş sermayesinin en az yarısına katılmak
suretiyle kurulan kuruluşlarla bunların aynı
oranda katılması ile kurulan kurumlar,
(Ek ibareler: 26/6/1997-4277/3 md.) ve siyasi
partiler sendika ve konfederasyonlara mali
yardım ve bağışta bulunamazlar. Sendika ve
konfederasyonlar da bu gibi yardım ve bağışları
kabul edemezler. (1)
alabilir. Ancak, işçi kuruluşları yurtdışında
kurulu işveren ve işveren kuruluşlarından;
işveren kuruluşları ise işçi ve işçi
kuruluşlarından yardım ve bağış alamaz.
Nakdi yardım ve bağışların bankalar
aracılığıyla alınması zorunludur.
(4) Yukarıdaki hükümlere aykırı olarak
yardım ve bağış alınması hâlinde üyelerden
birinin veya Bakanlığın başvurması üzerine,
mahkeme kararıyla, alınan yardım Hazineye
Sendika ve konfederasyonlar, kendilerinin veya aktarılır.
Türkiye Cumhuriyetinin üyesi bulunduğu (5) Kuruluşlar, tüm nakdi gelirlerini bankaya
uluslararası
kuruluşlardan
başka
dış yatırmak zorundadır. Zorunlu giderleri için
kaynaklardan Bakanlar Kurulundan izin kasalarında tutacakları nakit miktarı genel
almadıkça yardım ve bağış kabul edemezler.
kurullarınca belirlenir.
İşçi
sendika
ve
konfederasyonları,
işverenlerden, bu Kanun ve diğer kanunlara
göre kurulu işveren kuruluşlarından, esnaf ve
küçük
sanatkarlar
kuruluşlarından,
derneklerden, kamu kurumu niteliğindeki
meslek kuruluşlarından ve vakıflardan yardım
ve bağış alamazlar.
İşveren sendika veya konfederasyonları da işçi
sendika veya konfederasyonlarından, işçilerden,
esnaf ve küçük sanatkarlar kuruluşlarından,
derneklerden kamu kurumu niteliğindeki
meslek kuruluşlarından ve vakıflardan yardım
ve bağış alamazlar.
(6) Kuruluşlar, gelirlerini bu Kanunda ve
tüzüklerinde gösterilen faaliyetleri dışında
kullanamaz veya bağışlayamaz.
(7) Kuruluşlar; yönetim kurulu kararıyla ve
nakit mevcudunun yüzde onunu aşmamak
kaydıyla, yurtiçi ve yurtdışındaki doğal afet
bölgelerine doğrudan veya yetkili makamlar
aracılığıyla konut, eğitim ve sağlık tesisleri
kurulması amacıyla kamu kurum ve
kuruluşlarına ayni ve nakdi yardımda
bulunabilir.
Gelirlerin bankalara yatırılması:
Madde 43 – (Değişik birinci fıkra: 26/6/1997
- 4277/4 md.) Sendika ve konfederasyonlar tüm
nakdi
gelirlerini
bankalara
yatırmak
zorundadırlar.
Zorunlu
giderler
için
sendika
ve
konfederasyonların kasalarında tutacakları nakit
mevcudu sendika veya konfederasyonun
tüzüğünde gösterilir.
Sendika ve konfederasyonların giderleri:
Madde 44 – (Değişik: 25/5/1988 - 3449/11
md.)
(Değişik birinci fıkra: 4/4/1995 - 4101/10
33 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU md.) Sendika ve konfederasyonlar, gelirlerini
bu Kanunda ve tüzüklerinde gösterilen
faaliyetleri dışında kullanamazlar veya
bağışlayamazlar.
(Mülga ikinci cümle: 26/6/1997 - 4277/8 md.)
(Değişik: 4/4/1995 - 4101/10 md.) İşçi Sendika
ve
konfederasyonları,
birinci
fıkradaki
harcamaların dışında ayrıca gelirlerinin en az
yüzde onunu üyelerinin eğitimi ile mesleki bilgi
ve tecrübelerini artırmak için kullanmak
zorundadırlar.
Vergi Usul Kanununa göre demirbaş sınıfına
giren her türlü eşya veya malzeme demirbaş
defterine kaydedilir ve bunlar hiç bir şekilde
gider olarak işlem göremez. Demirbaşların satış
ve terkininde uygulanacak usul ve esaslar
sendika ve konfederasyon tüzüklerinde
belirtilir.
Sendika ve konfederasyonlar, üyeleriyle
çalıştırdıkları işçiler dahil hiç kimseye borç
veremezler. Ancak, nakit gelirlerinin yüzde
beşini aşmamak kaydıyla sosyal amaçlı
harcamaya, genel kurul kararıyla yönetim
kurullarını yetkilendirebilirler.
(Ek fıkra:12/4/2004 – 5332/2 md.)33 üncü
maddenin birinci fıkrasının (8) numaralı bendi
bu madde hükümlerinden istisnadır.
Mal iktisabı:
Madde 41 – Sendika ve konfederasyonlar,
amaç ve görevlerinin gerektirdiği taşınır ve
taşınmaz mal iktisap edebilirler.
Görevlilerin ücretleri:
Madde 45 – Konfederasyonlar ile sendikaların
ve şubelerinin yönetim kurulu üyeleri ile
başkanlarına verilecek ücretler, her türlü
ödenek, yolluk ve tazminatlar genel kurul
34 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU tarafından tespit olunur.
Sendika veya konfederasyon adına veya
sendika veya konfederasyon hizmetleri için
geçici olarak görevlendirileceklere verilecek
ücret, gündelik ve yollukların tavanı da genel
kurul tarafından tespit olunur.
Bu kişilerin sendika üyesi olmak sıfatıyla
esasen hakları olan ödemeler bu madde
hükmünün dışındadır.
Kişilere ödenen her türlü ücret, gündelik ve
yolluklar yönetim kurulunca genel kurula
sunulan faaliyet raporunda gösterilir.
İdari ve mali denetim
Kuruluşların denetimi ve şeffaflık
Madde 47 – (Değişik: 26/6/1997 - 4277/5 md.) MADDE 29- (1) Kuruluşların denetimi, kanun
Sendika ve konfederasyonlarda denetleme ve kuruluşun tüzük hükümlerine göre
kurulları veya denetçiler tarafından yapılacak denetleme kurulları tarafından yapılır.
idari ve mali denetimde yönetim ve işleyişin, Denetimde, yönetim ve işleyişin, gelir, gider
gelir ve giderlerin, bunlarla ilgili işlemlerin ve bilançoların ve bunlarla ilgili işlemlerin
kanun, tüzük ve genel kurul kararlarına uygun kanun, tüzük ve genel kurul kararlarına
uygunluğu incelenir.
olup olmadığı incelenir.
(2) Kuruluşların gelir ve giderlerine ilişkin
Denetim
esasları,
işçi
ve
işveren
konfederasyonlarının yazılı görüşleri alınarak mali denetimleri, en geç iki yılda bir 1/6/1989
tarihli ve 3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali
hazırlanacak bir tüzükte gösterilir.
Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik
Mal bildirimi:
Kanununa göre denetim yetkisine sahip
Madde 42 – Konfederasyon, sendika ve yeminli mali müşavirlerce yapılır. Bu
sendika şubelerinin başkanları ve yöneticileri denetimin yapılmış olması, denetleme
göreve seçildikten sonra üç ay içinde, kurulunun yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
kendilerinin, eşlerinin, velayetleri altındaki
çocuklarının 6 ncı maddedeki yönetmelik
esaslarına göre doldurulacak mal varlığı
bildirimini notere vermek zorundadırlar. Bu
bildirimin verildiğini gösteren noterlikten
alınacak belgeler konfederasyon, sendika veya
sendika şubesi denetçilerine verilir. Bu belgeler
yönetim kurullarının karar defterlerinin özel bir
sayfasına yazılır. Bu sayfa denetçiler tarafından
imza edilir.
Bu zorunluluğa uymayanların konfederasyon,
(3) Kuruluşlar; faaliyet, dış denetim ve
denetleme kurulu raporları ile genel kurul
kararlarını uygun vasıtalarla derhal yayınlar.
(4) Kuruluşların ve şubelerin kurucu ve
yöneticileri, kendileri, eşleri ve velayetleri
altında bulunan çocuklarına ait mal
bildirimlerini 19/4/1990 tarihli ve 3628 sayılı
Mal Bildiriminde Bulunulması, Rüşvet ve
Yolsuzluklarla Mücadele Kanunu ve ilgili
yönetmeliklere göre vermek zorundadır.
35 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU sendika veya sendika şubesindeki yöneticilik (5) İç ve dış denetim esasları, işçi ve işveren
sıfatları bildirim süresinin bitiminden itibaren konfederasyonlarının
görüşleri
alınarak
bir ay geçmekle sona erer.
Bakanlıkça çıkarılacak bir yönetmelikle
Mal bildiriminde bulunan kişiler görev süreleri düzenlenir.
sonunda tekrar seçilseler bile yukarıdaki
esaslara göre yeniden bildirimde bulunmak
zorundadırlar.
Aynı görev süresi için mal bildirimleri bir
defaya mahsus olarak verilir ve yöneticilerin
görevinin sona ermesinden itibaren beş yıl
süreyle noterde saklanır.
Mal bildiriminde yazılı olanlar açıklanamaz,
ancak, yargı mercilerince ve denetleme veya
inceleme yetkisine sahip diğer makam, organ
ve mercilerce iade edilmek üzere alınabilir.
Konfederasyonun sendikayı denetimi:
Madde 48 – (Mülga: 4/4/1995 - 4101/15 md.)
Tutulacak defter, dosya ve kayıtlar:
Tutulacak defter, dosya ve kayıtlar
Madde 49 – Sendika ve konfederasyonlar, MADDE 30- (1) Kuruluşlar, aşağıda yazılı
aşağıda yazılı defter, dosya ve kayıtları tutmak defter ve kayıtları tutmak zorundadır.
ve fişleri düzenlemek zorundadırlar.
a) Üye kayıt ve üyelik sona erme listeleri,
1. Üye kayıt fişleri ve defteri ile çıkış bildirimi, b) Genel kurul, yönetim kurulu, denetleme
(Bu fiş ve defterlerin şekli, ihtiva edeceği kurulu ve disiplin kurulu karar defterleri,
bilgiler Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığınca çıkarılacak bir yönetmelikle c) Gelen ve giden evrak kayıt defterleri ile
zimmet defteri,
belirlenir.)
2. Genel kurul, yönetim kurulu, denetleme ç) Aidat kayıtları, yevmiye ve envanter
kurulu ve disiplin kurulu kararlarının numara defterleri ile defterikebir,
ve tarih sırası ile yazılmasına mahsus karar d) Gelirlere ilişkin kayıt ve defterler.
defterleri,
(2) 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul
3. Gelen ve giden evrakın tarih ve numara Kanununa göre demirbaş sınıfına giren her
sırasıyla kayıt edileceği gelen ve giden evrak türlü eşya veya malzeme demirbaş defterine
kayıt defterleri ile zimmet defteri,
kaydedilir.
4. Gelen evrakın aslı, giden evrakın suretlerinin (3) Kuruluşların tutmak zorunda oldukları
saklanacağı gelen ve giden evrak dosyaları,
dosya, üye kayıt ve üyelik sona erme listeleri,
5. Aidat, yevmiye, envanter defterleri ile defteri defter ve kayıtlar ile bunların tutulmasındaki
usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak bir
kebir,
yönetmelikle düzenlenir.
6. Gelir makbuzları ve bunların zimmet kayıt
defteri ile gider evrakı ve bunların
saklanmasına mahsus dosyalar.
36 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU Defter ve kayıtlar için uygulanacak kurallar:
Madde 50 – 49 uncu maddede sayılan
defterlerin her olağan genel kurulu izleyen
onbeş gün içinde notere tasdik ettirilmesi
zorunludur.
Yönetim, denetleme ve disiplin kurullarının
karar defterlerine yazılacak kararların bu
kurulların üyeleri, genel kurul karar defterine
yazılacak kararların da genel kurul divan
üyeleri tarafından imzalanması zorunludur.
Gelir makbuzları ile gider evrakının
düzenlenmesi, kayıt edilme süresi, sendika ve
konfederasyonların muhasebe hesap planları ve
bu konuda uymak zorunda oldukları hususlar
47 nci madde uyarınca çıkarılacak tüzükte
belirlenir.
Sendika ve konfederasyonlar tutmakla yükümlü
oldukları defter ve kayıtlar dışında yardımcı
defter de tutabilirler.
Sendika ve konfederasyonlar defter ve belgeleri
ilgili bulundukları yılı takib eden takvim
yılından başlayarak on yıl süre ile saklamak
zorundadırlar.
Sendika ve konfederasyonların hesap dönemi
takvim yılıdır.
Kapatma:
Kapatma
Madde 58 – (Değişik: 4/4/1995 - 4101/11 md.)
Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez
bütünlüğünü bozmak, Türk Devletinin ve
Cumhuriyetin varlığını tehlikeye düşürmek,
temel hak ve hürriyetleri yok etmek, Devletin
bir kişi veya zümre tarafından yönetilmesini
veya sosyal bir sınıfın diğer sosyal sınıflar
üzerinde egemenliğini sağlamak veya dil, ırk,
din ve mezhep ayrımı yaratmak amaçları güden
veya bu yolda faaliyette bulunan sendika ve
konfederasyonlar Cumhuriyet savcısının istemi
MADDE 31- (1) Anayasada belirtilen
Cumhuriyetin niteliklerine ve demokratik
esaslara aykırı faaliyetlerde bulunan kuruluş,
merkezlerinin bulunduğu yer Cumhuriyet
Başsavcısının talebi üzerine mahkeme kararı
ile kapatılır. Aykırı davranış bireysel olarak
yöneticiler
tarafından
gerçekleştirildiği
takdirde, mahkemece sadece o yöneticilerin
görevine son verilmesine karar verilir.
(2) Yukarıdaki fıkra uyarınca açılan davalar
37 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU üzerine iş davalarına bakmakla görevli mahalli nedeniyle mahkeme, yargılama süresince talep
mahkeme kararı ile kapatılır.
üzerine veya resen kuruluşun faaliyetlerinin
Yukarıdaki fıkra uyarınca açılan davalar durdurulmasına ve yöneticilerinin geçici
sebebiyle görevli mahkemeler yargılamanın her olarak görevden alınmasına karar verebilir.
safhasında talep üzerine veya re'sen sendika
veya
konfederasyonların
faaliyetlerinin
durdurulmasına ve yöneticilerinin görevlerine
son verilmesine karar verebilir.
(3) Yukarıdaki hükümler veya bu Kanunda
öngörülen diğer faaliyeti durdurma hâllerinde,
kuruluşların
mallarının
yönetimi
ve
çıkarlarının korunması ve durdurma süresi
sonunda yeniden faaliyete geçebilmesi için
genel kurul yapılması, 4721 sayılı Kanun
hükümleri gereğince tayin olunacak bir veya
üç kayyım tarafından sağlanır.
Faaliyetin durdurulmasında kayyım tayini:
Madde 57 – Faaliyeti durdurulan sendika
veya konfederasyonun mallarının idaresi ve
menfaatlerinin korunması ve durdurma süresi
sonunda yeniden faaliyete geçebilmesi için
genel kurul yapılması Medeni Kanun hükümleri
gereğince tayin olunacak bir veya üç kayyım
tarafından sağlanır.
Fesih, infisah ve kapatma halinde malların Kuruluşun sona ermesi halinde malların
devri:
devri
Madde 46 – (Değişik: 25/5/1988 - 3449/12. MADDE 32- (1) Tüzüğünde hüküm
bulunması kaydıyla tüzel kişiliği sona eren
md.)
Feshedilen veya infisah eden sendikaların mal sendikanın malvarlığı bu Kanuna göre
varlığı tüzükle veya feshe karar veren genel kurulmuş aynı nitelikteki bir kuruluşa ya da
kurul kararı ile bu Kanuna göre kurulmuş aynı üyesi bulunduğu üst kuruluşa; üst kuruluş
nitelikteki bir kuruluşa bırakılmış olmadıkça üyesi değilse aynı nitelikteki bir üst kuruluşa
varsa üyesi bulunduğu konfederasyona bırakılabilir. Üst kuruluşun sona ermesi
hâlinde, malvarlığı üyesi bulunan kuruluşlara
devredilir.
bırakılabilir. Tüzükte hüküm bulunmaması
a) Devir, konfederasyonca kabul edilmediği hâlinde feshe karar veren genel kurul,
takdirde,
malvarlığını
yukarıdaki
esaslara
göre
b) Feshedilen veya infisah eden sendika devredebilir.
konfederasyon üyesi değilse,
(2) Tüzükte hüküm olmaması ya da fesih
c) Feshedilen veya infisah eden konfederasyon hâlinde; genel kurul kararının bulunmaması
38 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU ise ve birinci fıkrada zikredilen tüzük hükmü veya devrin ilgili kuruluş tarafından kabul
veya genel kurul kararı yoksa,
edilmemesi hâlinde, tasfiye sonucunda kalacak
paralar
İşsizlik Sigortası Fonuna aktarılır ve
d) Sendika ve konfederasyonlar mahkeme
mallar Türkiye İş Kurumuna devredilir.
kararıyla kapatılmış ise,
Tasfiye neticesinde kalacak paralar, İş ve İşçi
Bulma
Kurumunca
belirlenecek
milli
bankalardan birine yatırılır ve mallar bu
Kuruma mal edilir. Bu para ve mallar, işçileri
mesleğe yöneltmek, işçilerin mesleki eğitimi ve
rehabilitasyonu
hizmetleri
dışında
kullanılamaz.
Para, mal ve bunların gelirlerinin kullanımı, en
çok üyeye sahip işçi ve işveren konfederasyonu
temsilcilerinin de katılacağı bir kurul tarafından
karara bağlanır.
Para ve mallar, bu maddede belirtilen
kuruluşlar dışında gerçek veya tüzel bir kişiye,
kuruluşa, kuruma devredilemez. Feshedilen,
infisah eden ve kapatılan sendika ve
konfederasyon üyeleri arasında paylaştırılamaz.
Ceza hükümleri:
Ceza hükümleri (Sendikalar Yasası’yla
ilgili olan kısımlar)
Madde 59 – (Değişik: 23/1/2008-5728/386
MADDE 78– (1) Bu Kanuna göre;
md.)
1. 8 inci madde, 9 uncu maddenin dördüncü
fıkrası, 22 nci maddenin dördüncü fıkrası, 26
ncı maddenin dördüncü fıkrasında belirtilen
ilan ve bildirimleri yapmayanlara ikiyüz Türk
Lirası; 62 nci maddede belirtilen bildirim
yükümlülüğüne uymayan işverenlere ise,
bildirilmeyen her işçi için yüzelli Türk Lirası
idarî para cezası verilir.
a) 6’ncı maddede belirtilen sendikalar için
kurucu olabilme şartlarına sahip olduğuna
ilişkin gerçeğe aykırı beyanda bulunanlar,
fiilleri daha ağır bir cezayı gerektirmediği
takdirde yediyüz Türk Lirası,
b) 14’üncü maddeye göre yapılacak seçimlerle
ilgili oylamalara ve bu oylamaların sayım ve
dökümüne hile karıştıranlar, fiilleri daha ağır
2. 2 nci maddenin birinci ve ikinci fıkrası bir cezayı gerektirmediği takdirde beşbin Türk
kapsamında olmayanlar ile 20 nci maddede Lirası,
belirtilen izni almadan veya 29 uncu maddenin c) 17’nci maddeye aykırı olarak üye
birinci fıkrası ile dördüncü fıkrasına aykırı kaydedenler ile 19’uncu maddeye aykırı
hareket eden işverenlere, beşyüz Türk Lirası olarak üye kalmaya veya üyelikten ayrılmaya
idarî para cezası verilir.
zorlayanlar, fiilleri daha ağır bir cezayı
3. 31 inci maddenin birinci fıkrasına aykırı gerektirmediği takdirde her bir üyelik için
39 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU hareket eden işverene, 44 üncü maddenin bir ve
dördüncü fıkraları hükümlerine, 51 inci
maddenin birinci fıkrası hükümlerine aykırı
hareket eden sendika veya konfederasyonun
sorumlu görevlilerine ikiyüzelli Türk Lirası
idarî para cezası verilir.
yediyüz Türk Lirası,
ç) 26’ncı maddenin altıncı fıkrasına aykırı
hareket edenler ile yedinci fıkrasına göre
siyasi partilerin ad, amblem, rumuz veya
işaretlerinin kullanılmasına karar veren veya
kullananlar beşbin Türk Lirası,
4. 39, 49 ve 50 nci madde hükümlerine aykırı
hareket eden sendika veya konfederasyonun,
tüzüğüne göre sorumlu kişilere beşyüz Türk
Lirası idarî para cezası verilir.
d) 28’inci maddenin ikinci ve üçüncü
fıkralarına aykırı hareket eden kuruluşların
yetkili sorumluları binbeşyüz Türk Lirası,
fiilin tekrarı hâlinde ise ayrıca bağış miktarı
5. 38 inci maddenin birinci ve ikinci fıkrasına kadar,
aykırı davranışta bulunan işçiler ile işverenler
veya işveren vekilleri veya bu konuda karar
veren işçi veya işveren kuruluşunun yetkili
organlarının başkan ve üyelerine, altı aya kadar
hapis cezası hükmedilir.
6. 37 nci maddenin ikinci fıkrasına aykırı
hareket eden sendika veya konfederasyonların
sorumlu yetkililerine altı aydan bir yıla kadar İZLEYEN KISIMLAR TİS, GREV,
hapis cezası hükmedilir.
LOKAVT İLE İLGİLİ
7. 40 ıncı maddenin ikinci fıkrasına aykırı (2) Bu maddenin birinci fıkrasının (a) ve (d)
hareket eden kurum ve kuruluşların yetkili bentlerinde belirtilen fiilleri işleyenler, idari
sorumlularına fiilleri daha ağır cezayı yaptırım kararının kesinleşmesinden itibaren
gerektiren bir suçu oluşturmadığı takdirde bir beş yıl süreyle sendika organlarında görev
yıldan üç yıla kadar hapis cezasına alamaz.
hükmolunur. Malî yardım veya bağışı kabul
eden sendika veya konfederasyonların yetkili (3) Birinci fıkrada öngörülen idari yaptırımlar,
sorumlularına da altı aydan bir yıla kadar hapis gerekçesi belirtilmek suretiyle Bakanlık
cezasına hükmolunur. Suçun konusunu Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürünce verilir.
oluşturan malî yardım veya bağış Türk Ceza
Kanunu hükümlerine göre müsadere olunur.
Ayrıca, yapılan malî yardım veya bağış, suçun
faillerinden genel hükümlere göre tazmin
olunur.
40 ıncı maddenin üçüncü fıkrasına aykırı
hareket eden sendika veya konfederasyon
sorumlu yetkilileri hakkında bir yıldan iki yıla
kadar hapis ve bin güne kadar adlî para
cezasına hükmolunur. Ancak, adlî para
cezasının miktarı, malî yardım veya bağışın bir
mislinden az olamaz.
40
ıncı
maddenin
dördüncü
ve
beşinci
40 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU fıkralarına aykırı hareket eden işçi ve
işverenlerle kuruluş, dernek ve vakıfların
yetkili sorumluları hakkında beşyüz güne kadar
adlî para cezasına hükmolunur. Ancak, adlî
para cezasının miktarı, malî yardım veya
bağışın beş mislinden az olamaz. Bu yardım
veya bağış, bir işçi sendikası veya
konfederasyonunca, bir işveren, işveren
sendikası veya konfederasyonunu; bir işveren
sendikası veya konfederasyonunca da işçi
sendikası veya konfederasyonunu malî yollarla
desteklemek amacıyla yapıldığı takdirde ayrıca
üç aydan bir yıla kadar hapis cezasına
hükmolunur.
8. Bu Kanun hükümlerine göre yapılan
seçimlerin düzen içerisinde ve sağlıklı biçimde
yürütülmesi amacıyla hâkimin ve sandık
kurulunun aldığı tedbirlere uymayanlara, fiil
suç oluşturmadığı takdirde, beşyüz Türk Lirası
idarî para cezası verilir.
14 üncü maddeye göre yapılacak seçimlerle
ilgili oylamalara ve bu oylamaların sayım ve
dökümüne hile karıştıranlar, fiilleri daha ağır
cezayı gerektiren bir suç oluşturmadığı
takdirde, bir yıldan üç yıla kadar hapis
cezasıyla cezalandırılır.
9. Bu madde hükmüne göre idarî para cezasına
karar vermeye Cumhuriyet savcısı yetkilidir.
Tüzük ve yönetmelikler:
Geçiş Hükümleri (Sendikalar Yasasıyla
Madde 65 – 4 üncü maddede öngörülen ilgili olan bölüm)
İşkolları Tüzüğü, Kanunun yayımı tarihinden GEÇİCİ MADDE 1- (1) Kuruluşlar bu
itibaren bir ay içerisinde, diğer maddelerde Kanun gereği yapmak zorunda oldukları tüzük
öngörülen tüzük ve yönetmelikler ise dört ay değişikliklerini bu Kanunun yayımı tarihinden
içerisinde hazırlanarak yürürlüğe konulur.
itibaren bir yıl içinde yönetim kurulu kararıyla
gerçekleştirir. Tüzük değişiklikleri yapılacak
ilk genel kurulun onayına sunulur. Ancak,
sendikalar faaliyet göstereceği iş kolunu, bu
Kanunun 4'üncü maddesinin üçüncü
fıkrasında belirtilen yönetmeliğin yayımı
tarihinde itibaren bir ay içerisinde yönetim
kurulu kararıyla belirler.
41 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU GEÇİCİ MADDE 2- (1) Bakanlık, 19’uncu
maddede belirtilen yönetmeliğin yayımı
tarihinden itibaren altı ay içinde kayıtlarında
yer alan üye listelerini işçi sendikalarına
gönderir. Sendikalar, varsa itirazlarını bir ay
içinde Bakanlığa bildirir. Bakanlık, itirazları
en geç bir ay içinde karara bağlar.
GEÇİCİ MADDE 3- (1) Bu Kanunun
uygulanmasına ilişkin düzenlemeler, bu
Kanunun yayımı tarihinden itibaren bir yıl
içinde yürürlüğe konulur. Bu düzenlemeler
yürürlüğe girinceye kadar, mülga 2821 ve
2822 sayılı Kanunlara dayanılarak yürürlüğe
konulan düzenlemelerin bu Kanuna aykırı
olmayan hükümlerinin uygulanmasına devam
olunur.
GEÇİCİ MADDE 4- (1) 17 nci maddenin
beşinci fıkrasında belirtilen sendika üyeliğinin
kazanılması ve 19’uncu maddenin ikinci ve
dördüncü fıkralarında belirtilen sendika
üyeliğinden çekilme işlemlerinin e-Devlet
kapısı üzerinden yapılması; bu Kanunun
yürürlüğe girdiği tarihten itibaren birinci yılın
sonuna kadar, mülga 2821 sayılı Sendikalar
Kanununun 22’nci maddesinin üçüncü ve
beşinci fıkraları ile 25’inci maddesinin ikinci
fıkrası hükümlerine göre yapılır.
GEÇİCİ MADDE 5- (1) Kanunun yayımı
tarihinde sendika yöneticisi olduğu için iş
sözleşmesini feshetmiş olan yöneticiler
hakkında 23’üncü maddenin ikinci ve üçüncü
fıkra hükümleri uygulanır. Ancak 23’üncü
maddenin ikinci fıkrasındaki nedenlerden biri
ile görevi sona eren yöneticiler, bu tarihten
itibaren bir ay içerisinde işverene başvurmak
kaydıyla emsal ücret üzerinden kıdem
tazminatına hak kazanır.
İşkolları:
İşkolları:
Madde 60 – (Değişik: 28/8/1983 - 2882/3 md.) (1) SAYILI CETVEL
İşçi ve işveren sendikalarının kurulabilecekleri No İşkolları
işkolları aşağıda belirtilmiştir.
1. Tarım
1 Avcılık, balıkçılık, tarım ve ormancılık
ve ormancılık, avcılık ve balıkçılık,
2 Gıda sanayi
2. Madencilik,
42 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU 3. Petrol, kimya ve lastik,
3 Madencilik ve taş ocakları
4. Gıda sanayii,
4 Petrol, kimya, lastik, plastik ve ilaç
5. Şeker,
5 Dokuma, hazır giyim ve deri
6. Dokuma,
6 Ağaç ve kâğıt
7. Deri,
7 İletişim
8. Ağaç,
8 Basın, yayın ve gazetecilik
9. Kağıt,
9 Banka, finans ve sigorta
10. Basın ve yayın,
10 Ticaret, büro, eğitim ve güzel sanatlar
11. Banka ve sigorta,
11 Çimento, toprak ve cam
12. Çimento, toprak ve cam,
12 Metal
13. Metal,
13 İnşaat
14. Gemi,
14 Enerji
15. İnşaat,
15 Taşımacılık
16. Enerji,
17. Ticaret, büro, eğitim ve güzel sanatlar.
16 Gemi yapımı ve deniz taşımacılığı,
ardiye ve antrepoculuk
18. Kara taşımacılığı,
17 Sağlık ve sosyal hizmetler
19. Demiryolu taşımacılığı,
18 Konaklama ve eğlence işleri
20. Deniz taşımacılığı,
19 Savunma ve güvenlik
21. Hava taşımacılığı,
20 Genel işler
22. Ardiye ve antrepoculuk,
23. Haberleşme,
24. Sağlık,
25. Konaklama ve eğlence yerleri,
26. Milli savunma,
27. Gazetecilik,
28. Genel işler.
Bir işyerinde yürütülen asıl işe yardımcı işler
de, asıl işin dahil olduğu işkolundan sayılır.
Bir işkoluna giren işlerin neler olacağı, işçi ve
işveren konfederasyonlarının görüşü de
alınarak ve uluslararası normlar da göz önünde
bulundurularak bir tüzükle düzenlenir.
Her işkolunda çalışan, sendikalara üye olan ve
olmayan işçilerin sayıları ile bunların
43 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU sendikalara dağılımı Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığınca her yıl Ocak ve
Temmuz aylarında çıkartılacak istatistiklerde
gösterilir.
Diğer kanunların uygulanması:
MADDE 80’de düzenlenmiştir
Madde 63 – İşçi ve işveren sendikaları ve
konfederasyonları hakkında, bu Kanunda
hüküm bulunmayan hallerde Medeni Kanun ve
Dernekler Kanununun bu Kanuna aykırı
olmayan hükümleri uygulanır.
Bu Kanunun uygulanmasından doğan bütün
uyuşmazlıklar iş davalarına bakmakla görevli
mahkemelerde çözümlenir.
Bilanço ve
zorunluluğu:
çalışma
raporu
gönderme YENİ YASADA
MADDELER
Madde 51 – (Değişik birinci fıkra: 26/6/1997
- 4277/6 md.)
Sendikalar ve konfederasyonlar, her hesap veya
bütçe devresine ait bilanço ve hesaplarıyla
çalışma ve denetleme raporlarını ait oldukları
dönemi izleyen üç ay içinde Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığına, sendikalar ayrıca bağlı
bulundukları konfederasyona gönderirler.
Bu bilanço ve hesaplar ile çalışma raporunda,
sendika ve konfederasyonun o devre içindeki;
1. Gelirleri ve bunların kaynakları,
2. Giderleri ve bunların sarf yerleri,
3. Yönetim kurulu üyeleriyle başkanlarına ve
geçici olarak görevlendirilenlere verilen
ücretlerle, yolluk, gündelik ve ödenekler,
4. Sendika veya konfederasyonda çalışan
personele ödenen meblağ,
5. Para ve menkul kıymetler mevcudu,
6. Demirbaş mevcudu,
7. Taşınmaz mevcudu,
44 YER
VERİLMEYEN
2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU 8. Üyelerin sayısı,
9. 47 nci madde uyarınca çıkarılacak tüzükte
belirtilen diğer bilgiler gösterilir.
Diğer sebeplerle faaliyetin durdurulması:
Madde 56 – 40 ıncı maddenin üçüncü fıkrası
hükmüne aykırı olarak yardım alınması halinde
iş davalarına bakmakla görevli mahalli
mahkeme, üyelerden birinin veya valinin veya
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanının
başvurması
üzerine,
sendika
veya
konfederasyonun faaliyetini üç aydan altı aya
kadar durdurur ve alınan yardım Hazineye
intikal ettirilir.
5 inci maddede sayılan suçlardan biriyle
mahkum olanlardan birine, sendika, sendika
şubesi veya konfederasyon organlarında görev
verildiğinin valilik veya Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığınca tespiti halinde, bu
makamlarca görevlendirilen kişinin görevine
son
verilmesi
ilgili
sendika
veya
konfederasyona bildirilir.
Bildirimi takip eden beş işgünü içinde sendika
veya konfederasyonca ilgilinin görevine son
verilmediği takdirde birinci fıkradaki usule
uygun olarak sendika veya konfederasyonun
faaliyeti altı aydan bir yıla kadar durdurulur ve
yöneticilerin görevlerine son verilir. Tekrar
faaliyete geçebilme kanun hükümlerine uygun
olarak görev verilmesi veya seçim yapılmasına
bağlıdır.
İşe alınan ve ayrılan işçilerin bildirilmesi:
Madde 62 – (Değişik: 3/7/2005 - 5401/2 md.)
5510 sayılı Yasa kapsamında olduğundan
yeni yasaya konulmadı.
İşveren, işe aldığı veya herhangi bir nedenle iş
sözleşmesi sona eren işçileri, izleyen ayın
15’ine kadar aylık bildirimle Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığına bildirmek zorundadır.
45 2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU Muaflıklar:
Üyelik ve istifada noter şartı kalktığı için
Madde 64 – Bu Kanunla noterlere tevcih artık gereği kalmayan bir madde
edilmiş görevler dolayısıyla yapılan işlemler
her çeşit vergi, resim ve harçtan muaftır. Noter
ücretleri bu hükmün dışında olup, yüzde elli
indirim yapılır.
Sendika ve konfederasyonların kütüphane ve
spor tesisleri ile mesleki eğitimleri ve
toplantıları için lüzumlu taşınır ve taşınmaz
malları, bu mallarla ilgili alacaklar hariç haciz
edilemez.
46 2822 SAYILI TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ, GREV VE LOKAVT KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU Ek-2
Toplu iş sözleşmesinin tanımı ve muhtevası:
Toplu iş sözleşmesinin içeriği
Madde 2 – Toplu iş sözleşmesi, hizmet akdinin
yapılması, muhtevası ve sona ermesi ile ilgili
hususları düzenlemek üzere işçi sendikası ile
işveren sendikası veya sendika üyesi olmayan
işveren arasında yapılan sözleşmedir.
MADDE 33- (1) Toplu iş sözleşmesi, iş
sözleşmesinin yapılması, içeriği ve sona
ermesine ilişkin hükümleri içerir.
(2) Toplu iş sözleşmesi, tarafların karşılıklı hak
ve borçları ile sözleşmenin uygulanması ve
Toplu iş sözleşmeleri, tarafların karşılıklı hak ve denetimini ve uyuşmazlıkların çözümü için
borçlarını, sözleşmenin uygulanmasını ve başvurulacak yolları düzenleyen hükümleri de
denetimini, uyuşmazlıkların çözümü için içerebilir.
başvurulacak yolları düzenleyen hükümleri de (3) Çerçeve sözleşme, sözleşmenin tarafı olan
ihtiva edebilir.
işçi ve işveren sendikasının üyeleri hakkında
uygulanır ve mesleki eğitim, iş sağlığı ve
güvenliği, sosyal sorumluluk ve istihdam
politikalarına ilişkin düzenlemeleri içerebilir.
(4) Çerçeve sözleşme, taraflardan birinin çağrısı
ve karşı tarafın çağrıya olumlu cevap vermesi ile
en az bir, en çok üç yıl için yapılır.
(5) Toplu iş sözleşmeleri ve çerçeve
sözleşmeler, Anayasaya ve kanunların emredici
hükümlerine aykırı düzenlemeler içeremez.
Toplu iş sözleşmesinin kapsamı ve düzeyi:
Toplu iş sözleşmesinin kapsamı ve düzeyi
Madde 3 – Bir toplu iş sözleşmesi aynı
işkolunda bir veya birden çok işyerini
kapsayabilir.Bir gerçek ve tüzelkişiye veya bir
kamu kurum ve kuruluşuna ait aynı işkolunda
birden çok işyerine sahip bir işletmede ancak bir
toplu iş sözleşmesi yapılabilir. Bu Kanun
anlamında bu sözleşmeye işletme toplu iş
sözleşmesi denir. Ancak, kamu kurum ve
kuruluşlarına ait müessese ve işyerleri ayrı
tüzelkişiliğe sahip olsalar dahi, bu kurum ve
kuruluşlar için tek bir işletme toplu iş sözleşmesi
yapılır.İşletme toplu iş sözleşmesi yapılacak
işyerlerinin aranılan niteliğe sahip olup
olmadıkları hakkında çıkan uyuşmazlıklar
işletme merkezinin bulunduğu yerdeki iş
davalarına bakmakla görevli mahkemede onbeş
gün içinde karara bağlanır. Kararın temyizi
halinde Yargıtay’ca onbeş gün içinde kesin karar
verilir.
MADDE 34- (1) Bir toplu iş sözleşmesi aynı
işkolunda bir veya birden çok işyerini
kapsayabilir.
(2) Bir gerçek ve tüzel kişiye veya bir kamu
kurum ve kuruluşuna ait aynı işkolunda birden
çok işyerinin bulunduğu işyerlerinde, toplu iş
sözleşmesi ancak işletme düzeyinde yapılabilir.
(3) Grup toplu iş sözleşmesi, tarafların
anlaşması üzerine bir işçi sendikası ile bir
işveren sendikası arasında, birden çok üye
işverene ait aynı işkolunda kurulu işyerleri ve
işletmeleri kapsamak üzere yapılır.
(4) İşletme toplu iş sözleşmesi yapılacak
işyerlerinin aranılan niteliğe sahip olup
olmadıklarına ilişkin uyuşmazlıklar, işletme
merkezinin bulunduğu yerdeki mahkemede on
beş gün içinde karara bağlanır. Kararın temyizi
hâlinde Yargıtay on beş gün içinde kesin olarak
Bir işyerinde aynı dönem için birden fazla toplu karar verir.
iş sözleşmesi yapılamaz ve uygulanamaz
1 2822 SAYILI TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ, GREV VE LOKAVT KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU Şekli:
Toplu iş sözleşmesinin şekli ve süresi
Madde 4 – Toplu iş sözleşmesi yazılı olarak MADDE 35- (1) Toplu iş sözleşmesi yazılı
yapılmadıkça geçerli değildir.
olarak yapılır.
konulamayacak (2) Toplu iş sözleşmesi en az bir ve en çok üç
yıl süreli olarak yapılabilir. Toplu iş
süresi,
sözleşmenin
Madde 5 – Toplu iş sözleşmelerine, Devletin sözleşmesinin
imzalanmasından sonra taraflarca uzatılamaz,
ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğüne, milli
kısaltılamaz ve sözleşme süresinden önce sona
egemenliğe, Cumhuriyete, milli güvenliğe, kamu
düzenine, genel asayişe genel ahlaka ve genel erdirilemez.
Toplu iş
hükümler:
sözleşmesine
(3) Faaliyetleri bir yıldan az süren işlerde
uygulanmak
üzere
yapılan
toplu
iş
sözleşmelerinin süresi bir yıldan az olabilir. İşin
bitmemesi hâlinde bu sözleşmeler bir yılın
sonuna kadar uygulanır.
sağlığa aykırı hükümler ile kanunlarda suç
sayılan fiilleri teşvik, tahrik ve himaye eden
veya kanun veya tüzüklerin emredici
hükümlerine aykırı hükümler konulamaz.
Toplu iş sözleşmelerinin süresi ve bitimi:
Madde 7 – Toplu iş sözleşmeleri, bir yıldan az
ve üç yıldan uzun süreli olamaz. Toplu iş
sözleşmesinin
süresi,
sözleşmenin
imzalanmasından sonra taraflarca uzatılamaz,
kısaltılamaz ve sözleşme süresinden önce sona
erdirilemez.
(4) Toplu iş sözleşmesi süresinin bitmesinden
önceki yüz yirmi gün içinde, yeni sözleşme için
yetki başvurusunda bulunulabilir. Ancak
yapılacak toplu iş sözleşmesi önceki sözleşme
sona ermedikçe yürürlüğe giremez.
Faaliyetleri bir yıldan az süren işlerde
uygulanmak üzere, toplu iş sözleşmelerinin
süresi bir yıldan az olabilir. Şu kadarki işin
bitmemesi halinde bu sözleşmeler bir yılın
sonuna kadar uygulanır.
Toplu iş sözleşmesi süresinin bitmesinden
önceki yüzyirmi gün içinde, yeni sözleşme için
yetki işlemlerine başlanabilir. Ancak, yapılacak
toplu iş sözleşmesi, önceki sözleşme sona
ermedikçe yürürlüğe giremez.
Toplu iş sözleşmesinin hükmü:
Toplu iş sözleşmesinin hükmü
Madde 6 – Toplu iş sözleşmesinde aksi
belirtilmedikçe hizmet akitleri toplu iş
sözleşmesine aykırı olamaz. Hizmet akitlerinin
toplu iş sözleşmesine aykırı hükümlerinin yerini
toplu iş sözleşmesindeki hükümler alır. Hizmet
akdinde düzenlenmeyen hususlarda toplu iş
sözleşmesindeki hükümler uygulanır.
MADDE 36- (1) Toplu iş sözleşmesinde aksi
belirtilmedikçe iş sözleşmeleri toplu iş
sözleşmesine aykırı olamaz. İş sözleşmelerinin
toplu iş sözleşmesine aykırı hükümlerinin yerini
toplu iş sözleşmesindeki hükümler alır. Toplu iş
sözleşmesinde
iş
sözleşmelerine
aykırı
hükümlerin
bulunması
hâlinde
ise
iş
Toplu iş sözleşmesinde hizmet akitlerine aykırı sözleşmesinin işçi yararına olan hükümleri
geçerlidir.
hükümlerin bulunması halinde hizmet akdinin
işçi lehindeki hükümleri geçerlidir.
2 2822 SAYILI TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ, GREV VE LOKAVT KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU Her ne sebeple olursa olsun sona eren toplu iş
sözleşmesinin hizmet akdine ilişkin hükümleri
yenisi yürürlüğe girinceye kadar hizmet akdi
hükmü olarak devam eder.
(2) Sona eren toplu iş sözleşmesinin iş
sözleşmesine ilişkin hükümleri yenisi yürürlüğe
girinceye kadar iş sözleşmesi hükmü olarak
devam eder.
Tarafların durumunda değişiklik:
Tarafların durumunda değişiklik
Madde 8 – Toplu iş sözleşmesine taraf olan
sendikanın feshi veya infisahı yahut faaliyetten
menedilmiş olması veyahut yetkiyi kaybetmiş
olması veya toplu iş sözleşmesinin uygulandığı
işyerlerinde işverenin değişmesi toplu iş
sözleşmesini sona erdirmez.
MADDE 37– (1) Toplu iş sözleşmesine taraf
olan sendikanın tüzel kişiliğinin sona ermesi,
faaliyetinin durdurulması, işçi sendikasının
yetkiyi kaybetmesi ve toplu iş sözleşmesinin
uygulandığı işyerlerinde işverenin veya işyerinin
girdiği
işkolunun
değişmesi
toplu
iş
sözleşmesini sona erdirmez.
İşverenin toplu iş sözleşmesiyle bağlılığı:
(2) Toplu görüşmeye çağrı tarihinde bir işveren
sendikasına üye bulunan işveren, sendika
üyeliğinin sona ermesi hâlinde sendikaya
yapılmış olan çağrı ile bağlı kalır.
Madde 10 – Toplu iş sözleşmesine taraf olan
işveren sendikasının toplu görüşmeye çağrı
tarihinde üyesi bulunan işverenin o sendika ile
ilgisinin daha sonra herhangi bir suretle
kesilmesi halinde dahi, söz konusu işveren, o
çağrı ile bağlı kalır.
(3) Sözleşmenin imzalanması tarihinde taraf
işveren sendikasının üyesi olan işveren,
Sözleşmenin imzalanması tarihinde taraf işveren sendikası ile ilişkisinin kesilmesi hâlinde
yapılmış olan sözleşme ile bağlı kalır.
sendikasının üyesi olan işverenin o sendika ile
ilgisinin daha sonra herhangi bir suretle
kesilmesi halinde dahi, söz konusu işveren o
sözleşme ile bağlı kalır.
İşyerinin veya bir bölümünün devri
MADDE 38- (1) İşletme toplu iş sözleşmesi
kapsamında olan ya da toplu iş sözleşmesi
bulunan bir işyeri veya işyerinin bir bölümünün
devrinde, devralan işverenin aynı işkoluna giren
işyeri veya işyerlerinde yürürlükte bir toplu iş
sözleşmesi var ise; devralınan işyeri veya
işyerlerinde uygulanan toplu iş sözleşmesinden
doğan hak ve borçlar, iş sözleşmesi hükmü
olarak devam eder. Devralan işverenin işyeri ya
da işyerlerinde uygulanan bir toplu iş sözleşmesi
yok ise; devralınan işyerinde yürürlükteki toplu
iş sözleşmesinden doğan hak ve borçlar, yeni bir
toplu iş sözleşmesi yapılıncaya kadar toplu iş
sözleşmesi hükmü olarak devam eder.
(2) Toplu iş sözleşmesi bulunmayan bir
işyerinin işletme toplu iş sözleşmesi tarafı olan
bir işverence devralınması durumunda işyeri,
işletme toplu iş sözleşmesi kapsamına girer.
3 2822 SAYILI TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ, GREV VE LOKAVT KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU Taraf sendika üyeliğinden ayrılma, çıkarılma Toplu iş sözleşmesinden yararlanma
veya üye olmamanın sonuçları:
MADDE 39– (1) Toplu iş sözleşmesinden taraf
Madde 9 – Toplu iş sözleşmesinden taraf işçi işçi sendikasının üyeleri yararlanır.
sendikasının üyeleri yararlanırlar.
(2) Toplu iş sözleşmesinden, sözleşmenin
Toplu iş sözleşmesinin imzalanması tarihinde imzalanması tarihinde taraf sendikaya üye
taraf sendikaya üye olanlar yürürlük tarihinden, olanlar yürürlük tarihinden, imza tarihinden
imza tarihinden sonra üye olanlar ise sonra üye olanlar ise üyeliklerinin taraf işçi
üyeliklerinin taraf işçi sendikasınca işverene sendikasınca işverene bildirildiği tarihten
bildirildiği tarihten itibaren yararlanırlar.
itibaren yararlanır.
Toplu iş sözleşmesinin imzası sırasında taraf işçi
sendikasına üye bulunmayanlar, sonradan
işyerine girip de üye olmayanlar veya imza
tarihinde taraf işçi sendikasına üye bulunup da
ayrılanlar veya çıkarılanların toplu iş
sözleşmesinden yararlanabilmeleri, toplu iş
sözleşmesinin tarafı işçi sendikasına dayanışma
aidatı ödemelerine bağlıdır. Bu hususta işçi
sendikasının muvafakatı aranmaz. Dayanışma
aidatı ödemek suretiyle toplu iş sözleşmesinden
yararlanma talep tarihinden geçerlidir.
(3) Toplu iş sözleşmesinin imza tarihi ile
yürürlük tarihi arasında iş sözleşmesi sona eren
üyeler de, iş sözleşmelerinin sona erdiği tarihe
kadar toplu iş sözleşmesinden yararlanır.
(4) Toplu iş sözleşmesinin imzası sırasında taraf
işçi sendikasına üye olmayanlar, sonradan
işyerine girip de üye olmayanlar veya imza
tarihinde taraf işçi sendikasına üye olup da
ayrılanlar veya çıkarılanların toplu iş
sözleşmesinden yararlanabilmeleri, toplu iş
sözleşmesinin tarafı olan işçi sendikasına
Dayanışma aidatı miktarı, üyelik aidatının üçte dayanışma aidatı ödemelerine bağlıdır. Bunun
için işçi sendikasının onayı aranmaz. Dayanışma
ikisidir.
aidatı ödemek suretiyle toplu iş sözleşmesinden
Faaliyeti durdurulmuş sendikalara dayanışma
yararlanma, talep tarihinden geçerlidir. İmza
aidatı ödenmez.
tarihinden önceki talepler imza tarihi itibarıyla
hüküm doğurur.
(5) Dayanışma aidatının miktarı, üyelik
aidatından fazla olmamak kaydıyla sendika
tüzüğünde belirlenir.
(6)
Faaliyeti
durdurulmuş
dayanışma aidatı ödenmez.
sendikalara
(7) Bu Kanun anlamında işveren vekilleri ile
toplu iş sözleşmesi görüşmelerine işvereni
temsilen katılanlar, toplu iş sözleşmesinden
yararlanamaz.
(8) Grev sonunda yapılan toplu iş
sözleşmesinden, 65’inci maddeye göre zorunlu
olarak çalışanlar dışında işyerinde çalışmış
olanlar
aksine
hüküm
bulunmadıkça
yararlanamaz.
4 2822 SAYILI TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ, GREV VE LOKAVT KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU Teşmil:
Teşmil
Madde 11 - Bir toplu iş sözleşmesi, üyelerinin
sayısı bağlı olduğu iş kolunda çalışan işçilerin en
az yüzde onunu temsil eden işçi sendikalarından
en çok üyeye sahip olan sendikanın yapmış
olduğu bir toplu iş sözleşmesini Bakanlar
Kurulu, o işkolunda işçi veya işveren sendikaları
veya ilgili işverenlerden birinin veya Çalışma ve
Sosyal Güvenlik Bakanının talebi üzerine,
Yüksek Hakem Kurulunun görüşünü aldıktan
sonra tamamen veya kısmen veya zorunlu
değişiklikleri yaparak o işkolunun toplu iş
sözleşmesi bulunmayan diğer işyerlerine veya
bir
kısmına
teşmil
edebilir.
Teşmil
kararnamesinde kararın gerekçesi açıklanır.
MADDE 40- (1) Bakanlar Kurulu; teşmili
yapılacak işyerinin kurulu bulunduğu işkolunda
en çok üyeye sahip sendikanın yapmış olduğu
bir toplu iş sözleşmesini, o işkolundaki işçi veya
işveren sendikalarının veya ilgili işverenlerden
birinin ya da Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanının talebi üzerine, Yüksek Hakem
Kurulunun görüşünü aldıktan sonra tamamen
veya kısmen ya da zorunlu değişiklikleri
yaparak, o işkolunda toplu iş sözleşmesi
bulunmayan işyeri veya işyerlerine teşmil
edebilir. Yüksek Hakem Kurulu bu konudaki
görüşünü on beş işgünü içinde bildirir.
(2) Teşmil kararında teşmilin gerekçesi
Yüksek Hakem Kurulu istişarî mütalâasını en açıklanır. Yürürlüğe gireceği tarih de belirtilmek
çok otuz gün içinde verir.
suretiyle teşmil kararı Resmî Gazete’de
Teşmil edilen toplu iş sözleşmesinin sona ermesi yayımlanır, ancak yürürlük tarihi Resmî
Gazete’de yayım tarihinden önceki bir tarih
ile teşmil kararı da ortadan kalkmış olur.
olarak belirlenemez.
Bakanlar Kurulu, teşmil kararnamesini gerekli
gördüğü zaman gerekçesini de açıklayarak (3) Teşmil edilen toplu iş sözleşmesinin sona
ermesi ile teşmil kararı da ortadan kalkar.
yürürlükten kaldırabilir.
Toplu iş sözleşmesinin, tarafların hak ve (4) Bakanlar Kurulu teşmil kararını, gerekçesini
borçlarını düzenleyen hükümleri ile özel hakeme de açıklayarak gerekli gördüğünde yürürlükten
başvurma
hakkındaki
hükümleri
teşmil kaldırabilir.
edilemez.
(5) Toplu iş sözleşmesinin, tarafların hak ve
(Ek: 27/5/1988 - 3451/1. md.) Yetki için borçlarını düzenleyen hükümleri ile özel
başvurulduktan sonra yetki sorunu çözülünceye hakeme başvurma hakkındaki hükümleri teşmil
kadar veya bu belgeyi aldıktan sonra yetki edilemez.
devam ettiği sürece yetki kapsamına giren (6) Yetki için başvurulduktan sonra bu işlem
işyerleri için teşmil kararı alınamaz.
tamamlanıncaya kadar veya yetki belgesi
alındıktan sonra yetki devam ettiği sürece,
kapsama giren işyerleri için teşmil kararı
alınamaz.
(7) Toplu iş sözleşmesinin teşmil edildiği
işletme veya işyerinde her zaman yetki için
başvurulabilir ve yeni toplu iş sözleşmesinin
yapılmasıyla
birlikte
teşmil
uygulaması
kendiliğinden sona erer.
5 2822 SAYILI TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ, GREV VE LOKAVT KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU Yetki:
Yetki
Madde 12 - Kurulu bulunduğu işkolunda çalışan
işçilerin en az yüzde onunun (tarım ve
ormancılık, avcılık ve balıkçılık işkolu hariç)
üyesi bulunduğu işçi sendikası, toplu iş
sözleşmesinin kapsamına girecek işyeri veya
işyerlerinin her birinde çalışan işçilerin yarıdan
fazlasının kendi üyesi bulunması halinde bu
işyeri veya işyerleri için toplu iş sözleşmesi
yapmaya yetkilidir. İşletme sözleşmeleri için
işyerleri bir bütün olarak nazara alınır ve yarıdan
fazla çoğunluk buna göre hesaplanır.
MADDE 41- (1) Kurulu bulunduğu işkolunda
çalışan işçilerin en az yüzde üçünün üyesi
bulunması şartıyla işçi sendikası, toplu iş
sözleşmesinin kapsamına girecek işyerinde
başvuru tarihinde çalışan işçilerin yarıdan
fazlasının, işletmede ise yüzde kırkının kendi
üyesi bulunması hâlinde bu işyeri veya
işletme için toplu iş sözleşmesi yapmaya
yetkilidir.
(2) İşletme toplu iş sözleşmeleri için işyerleri
bir bütün olarak dikkate alınır ve yüzde kırk
Bir işveren sendikası, üyesi işverenlere ait çoğunluk buna göre hesaplanır.
işyerleri, sendika üyesi olmayan bir işveren ise (3) İşletmede birden çok sendikanın yüzde kırk
kendi işyeri veya işyerleri için toplu iş
veya fazla üyesinin olması durumunda başvuru
sözleşmesi yapmaya yetkilidir.
tarihinde en çok üyeye sahip sendika toplu iş
(Değişik: 3/6/1986 - 3299/2 md.) Bir işkolunda sözleşmesi yapmaya yetkilidir.
çalışan işçilerin yüzde onunun tespitinde
(4) Bir işveren sendikası, üyesi işverenlere ait
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca her işyeri veya işyerleri, sendika üyesi olmayan bir
yıl Ocak ve Temmuz aylarında yayımlanacak
işveren ise kendi işyeri veya işyerleri için toplu
istatistikler esas alınır. Bu istatistiklerde iş sözleşmesi yapmaya yetkilidir.
belirtilecek işkolundaki bütün işçi sayısı ile bu
işkolundaki sendikalara mensup üye sayısı toplu (5) Bir işkolunda çalışan işçilerin yüzde üçünün
sözleşme ve diğer işlemler için istatistik tespitinde Bakanlıkça her yıl Ocak ve Temmuz
yayımlanıncaya kadar geçerlidir. Yetki belgesi aylarında yayımlanan istatistikler esas alınır. Bu
almak üzere müracaat eden veya yetki belgesi istatistiklerde her bir işkolundaki toplam işçi
alan işçi sendikasının yetkisini daha sonra sayısı ile işkollarındaki sendikaların üye sayıları
yer alır. Yayımlanan istatistik, toplu iş
yayımlanacak istatistikler etkilemez.
sözleşmesi ve diğer işlemler için yeni istatistik
(Değişik: 3/6/1986 - 3299/2 md.) Yayımından
yayımlanıncaya kadar geçerlidir. Yetki belgesi
itibaren 15 gün içinde itiraz edilmeyen
almak üzere başvuran veya yetki belgesi alan
istatistikler kesinleşir. Ancak, istatistiğin gerçeğe
işçi sendikasının yetkisini daha sonra
uymadığı gerekçesiyle bu süre içinde Ankara İş yayımlanacak istatistikler etkilemez.
Mahkemesine başvurulabilir. Mahkeme bu
itirazı 15 gün içinde sonuçlandırır. Mahkemece (6) Yayımından itibaren on beş gün içinde itiraz
verilen karar ilgililerce veya Çalışma ve Sosyal edilmeyen istatistik kesinleşir. İstatistiğin
Güvenlik Bakanlığınca temyiz edilebilir. gerçeğe uymadığı gerekçesiyle bu süre içinde
Yargıtay’ca bu temyiz talebi 15 gün içinde kesin Ankara İş Mahkemesine başvurulabilir.
Mahkeme bu itirazı on beş gün içinde
karara bağlanır.
sonuçlandırır. Mahkemece verilen karar,
ilgililerce veya Bakanlıkça temyiz edilebilir.
Yargıtay temyiz talebini on beş gün içinde kesin
olarak karara bağlar.
6 2822 SAYILI TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ, GREV VE LOKAVT KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU (7) Bakanlık, yetkili sendikanın belirlenmesinde
ve istatistiklerin düzenlenmesinde kendisine
gönderilen üyelik ve üyelikten çekilme
bildirimleri ile Sosyal Güvenlik Kurumuna
yapılan işçi bildirimlerini esas alır.
Yetki tespiti için işçi sendikasının başvurusu:
Yetki tespiti için başvuru
Madde 13 - (Değişik birinci fıkra: 27/5/1988 3451/2. md.) Bir toplu iş sözleşmesi yapmak
isteyen işçi sendikası, Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığına yazıyla başvurarak kurulu
bulunduğu işkolunda üye sayısı itibariyle yüzde
on (tarım ve ormancılık, avcılık ve balıkçılık
işkolu hariç) oranını sağladığının belirlenmesini
ve sözleşmenin kapsamına girecek işyeri veya
işyerlerinde başvuru tarihinde çalışan işçiler ile
üyelerinin sayısının tespitini ister. İşçi sendikası
kendisinde bulunan üyelik fişlerini Çalışma ve
Sosyal Güvenlik Bakanlığına yetki için
başvurduğu tarihten itibaren üç işgünü içinde
işverene vermek zorundadır.
MADDE 42- (1) Toplu iş sözleşmesi yapmak
isteyen işçi sendikası Bakanlığa başvurarak
yetkili olduğunun tespitini ister. İşveren
sendikası veya sendika üyesi olmayan işveren de
Bakanlığa başvurarak yetkili işçi sendikasının
tespitini isteyebilir.
(2) Bakanlık, kayıtlarına göre başvuru tarihi
itibarıyla bir işçi sendikasının yetkili olduğunu
tespit ettiğinde, başvuruyu, işyeri veya
işletmedeki işçi ve üye sayısını, o işkolunda
kurulu işçi sendikaları ile taraf olacak işveren
sendikası veya sendika üyesi olmayan işverene
altı işgünü içinde bildirir.
(3) İşçi sendikasının yetki şartlarına sahip
olmadığının ya da işyerinde yetki şartlarına
sahip bir işçi sendikasının bulunmadığının
tespiti hâlinde, bu bilgiler sadece başvuruyu
yapan tarafa bildirilir.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı,
kayıtlarına göre sendikanın çoğunluğu haiz
olması halinde, toplu iş sözleşmesi yapma
başvurusunu işyerindeki işçi ve üye sayısını, o
işkolunda kurulu işçi sendikalarıyla taraf olacak
işveren sendikası veya sendika üyesi olmayan
işverene başvurunun alındığı tarihten itibaren
altı işgünü içinde başvuru tarihindeki kayıtlara
göre bildirir. Çoğunluğu haiz olmadığının tespiti
halinde bu bilgiler sadece başvuran sendikaya
aynı süre içinde bildirilir.
(4) Sigortalılığın başlangıcı ile sona ermesine
ilişkin bildirimlerden yasal süresi içinde Sosyal
Güvenlik Kurumuna yapılmayanlar, yetkili işçi
sendikasının tespitinde dikkate alınmaz.
(5) Yetki tespiti ile ilgili usul ve esaslar
Bakanlıkça çıkarılacak bir yönetmelikle
düzenlenir.
İşveren sendikasının veya işverenin başvurusu:
Madde 14 – Bir toplu iş sözleşmesi yapmak
isteyen işveren sendikası veya sendika üyesi
olmayan işveren Çalışma Bakanlığına yazıyla
başvurarak yetkili işçi sendikasının tespitini
ister.
7 2822 SAYILI TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ, GREV VE LOKAVT KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU Çalışma Bakanlığı; tespit edilen yetkili işçi
sendikasının isim ve adresini, işkolundaki ve o
işyerindeki işçi sayısı ile, bu sendikanın
işkolunda ve o işyerindeki üye sayısını,
işkolunda kurulu işçi sendikalarına ve talepte
bulunan işveren sendikasına veya sendika üyesi
olmayan ilgili işverene başvurunun alındığı
tarihten itibaren altı işgünü içinde bildirir.
Yetkili sendika bulunmaması halinde durum altı
işgünü içinde sadece başvuruda bulunan işveren
sendikasına veya sendika üyesi olmayan
işverene bildirilir.
İşçilerin ve sendika üyelerinin tespit edilmesinde
12 ve 13 üncü maddede öngörülen esaslar
uygulanır.
Yetki itirazı:
Yetki itirazı
Madde 15 - (Değişik birinci fıkra: 27/5/1988 3451/3. md.) Kendilerine 13 ve 14 üncü
maddeler uyarınca gönderilen tespit yazısını alan
işçi veya işveren sendikaları veya sendika üyesi
olmayan işveren, taraflardan birinin veya her
ikisinin gerekli yetkiyi haiz olmadıkları veya
kendisinin çoğunluğu bulunduğu yolundaki
itirazını sebeplerini de göstererek yazının
kendilerine tebliğ tarihinden itibaren altı iş günü
içinde
işyerinin
bağlı
olduğu
bölge
müdürlüğünün bulunduğu yerdeki iş davalarına
bakmakla görevli mahkemeye yapabilir. Toplu iş
sözleşmesi birden fazla bölge müdürlüğünün
yetki alanına giren işyerlerini kapsadığı hallerde
itiraz Ankara'daki iş mahkemesine yapılır.
İşletme toplu iş sözleşmesi için itiraz, işletme
merkezinin bulunduğu yerdeki iş mahkemesine
yapılır. İtiraz dilekçesi Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığına veya ilgili Bölge
Müdürlüğüne
kayıt
ettirildikten
sonra
mahkemeye verilir. Kurulu bulunduğu işkolunda
çalışan işçilerin yüzde onunu temsil edemeyen
sendika yetki itirazında bulunamaz.
MADDE 43- (1) Kendilerine 42’nci madde
uyarınca gönderilen tespit yazısını alan işçi veya
işveren sendikaları veya sendika üyesi olmayan
işveren; taraflardan birinin veya her ikisinin
yetki şartlarına sahip olmadığı veya kendisinin
bu şartları taşıdığı yolundaki itirazını,
nedenlerini de göstererek yazının kendilerine
tebliğ edildiği tarihten itibaren altı işgünü içinde
mahkemeye yapabilir.
(2) İtiraz dilekçesi görevli makama kayıt
ettirildikten sonra mahkemeye verilir. Kurulu
bulunduğu işkolunda çalışan işçilerin yüzde
üçünden daha az üyesi bulunan işçi sendikası,
yetki itirazında bulunamaz.
(3) İtiraz dilekçesinde veya ekinde somut
delillerin yer almaması halinde itiraz
incelenmeksizin reddedilir. İşçi ve üye
sayılarının tespitinde maddî hata ve süreye
ilişkin itirazları mahkeme altı işgünü içinde
duruşma yapmaksızın kesin olarak karara
bağlar. Bunların dışındaki itirazlar için
mahkeme, duruşma yaparak karar verir ve karar
temyiz edildiği takdirde Yargıtay tarafından on
İşçi ve üye sayılarının tespitinde maddi hata
beş gün içinde kesin olarak karara bağlanır.
iddiasıyla süreye ilişkin itirazları mahkeme altı
işgünü içinde duruşma yapmaksızın kesin olarak (4) 42’nci maddenin üçüncü fıkrası uyarınca
kendisine yetki şartlarına sahip olmadığı
karara bağlar.
bildirilen işçi sendikası, altı işgünü içinde yetkili
olup olmadığının tespiti için dava açabilir.
8 2822 SAYILI TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ, GREV VE LOKAVT KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU Bunların dışındaki itirazlar için mahkeme
duruşma yaparak karar verir. Duruşma sonunda
verilecek karar temyiz edildiği takdirde
Yargıtay’ca onbeş gün içinde kesin karara
bağlanır.
Mahkeme açılan davayı o işkolunda çalışan
işçilerin en az yüzde üçünü üye kaydeden işçi
sendikaları ile işveren sendikası veya sendika
üyesi olmayan işverene de bildirir. Mahkeme
davayı iki ay içinde sonuçlandırır.
Mahkemeye
itirazın
yapılması,
karar (5) İtiraz, karar kesinleşinceye kadar yetki
kesinleşinceye kadar yetki işlemlerini durdurur.
işlemlerini durdurur.
Yetki belgesi
Yetki belgesi:
MADDE 44- (1) Tespit yazısına süresi içinde
itiraz edilmemişse sürenin bitimini takip eden
altı işgünü içinde; yapılan itiraz reddedilmişse
ya da kendisine yetki şartlarına sahip olmadığı
bildirilen sendikanın itirazı sonucunda yetki
şartlarına sahip olduğunu tespit eden
kesinleşmiş mahkeme kararının tebliğ edildiği
(Değişik : 3/6/1986 - 3299/4 md.) Yetki belgesi tarihten itibaren altı işgünü içinde; ilgili
alınmadan yapılan bir toplu iş sözleşmesinde sendikaya, Bakanlıkça bir yetki belgesi verilir.
taraflardan birinin veya ikisinin yetkili olmadığı
ve bu sebeple sözleşmenin hükümsüzlüğü,
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca
durumun tespitinden itibaren 45 gün içinde
ilgililerce veya Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığınca dava yolu ile ileri sürülebilir.
Madde 16 – Tespit yazısına bu Kanunda
öngörülen süre içinde itiraz edilmemişse sürenin
bitişini takib eden altı işgünü içinde veya yapılan
itiraz reddedilmişse mahkeme kararının tebliğ
edildiği tarihten itibaren altı işgünü içinde ilgili
sendikaya Çalışma Bakanlığınca bir yetki
belgesi verilir.
Hükümsüzlük konusundaki dava, işyerinin bağlı
olduğu bölge çalışma müdürlüğünün bulunduğu
mahaldeki iş davalarına bakmakla görevli
mahkemede açılır. Toplu iş sözleşmesi birden
fazla bölge çalışma müdürlüğünün yetki alanına
giren işyerlerini kapsıyor ise davanın Ankara iş
mahkemesinde açılması gerekir.
Bu davada hakim, talep üzerine, gerekli görürse
toplu iş sözleşmesinin uygulanmasını dava
sonuna kadar durdurabilir.
9 2822 SAYILI TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ, GREV VE LOKAVT KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU Yetki belgesi olmaksızın yapılan toplu iş
sözleşmesi
MADDE 45- (1) Yetki belgesi bulunmaksızın
yapılan bir toplu iş sözleşmesinde taraflardan
birinin veya ikisinin yetki şartlarına sahip
olmadığı
ve
bu
nedenle
sözleşmenin
hükümsüzlüğü, Bakanlıkça durumun tespitinden
itibaren kırk beş gün içinde, ilgililerce veya
Bakanlıkça mahkemede dava yolu ile ileri
sürülebilir.
(2) Talep hâlinde mahkeme, toplu iş
sözleşmesinin uygulanmasını dava sonuna kadar
durdurabilir.
Toplu görüşmeye çağrı:
Toplu görüşmeye çağrı
Madde 17 – Tespit yazısını alan işveren
sendikası veya sendika üyesi olmayan işveren
veya yetki belgesini alan işçi sendikası, tespit
yazısını veya yetki belgesini aldığı tarihten
itibaren onbeş gün içinde karşı tarafı toplu
görüşmeye çağırır. Çağrı tarihi derhal görevli
makama bildirilir.
MADDE 46– (1) Taraflardan biri, yetki
belgesinin alındığı tarihten itibaren on beş gün
içinde karşı tarafı toplu görüşmeye çağırır. Çağrı
tarihi, çağrıyı yapan tarafça derhal görevli
makama bildirilir.
(2) Bu süre içerisinde çağrı yapılmazsa, yetki
belgesinin hükmü kalmaz.
Bu süre içinde çağrı yapılmazsa, yetki belgesinin
(3) Çağrıyı yapan taraf, toplu görüşmede ileri
hükmü kalmaz.
süreceği tekliflerin bütününü çağrı süresi içinde
karşı tarafa vermek zorundadır. Ancak,
tarafların toplu görüşme gereği ileri sürecekleri
tekliflerde değişiklik yapma hakları saklıdır.
Görevli makam:
Yasanın 2. Maddesinde yer almaktadır.
Madde 18 – Bu Kanun bakımından görevli
makam, işyeri toplu iş sözleşmesi için işyerinin
bağlı olduğu işletme toplu iş sözleşmesi için
işletme merkezinin bulunduğu bölge çalışma
müdürlüğü, birden fazla bölge çalışma
müdürlüğünün yetki alanı alanına giren
işyerlerini kapsayacak toplu iş sözleşmesi için
ise Çalışma Bakanlığıdır.
Toplu görüşmenin başlaması:
Toplu görüşmenin başlaması ve süresi
Madde 19 – Çağrının karşı tarafa tebliği
tarihinden itibaren altı işgünü içinde taraflar
toplu görüşmenin yer, gün ve saatini aralarında
anlaşarak tespit ederler ve bunu görevli makama
yazı ile bildirirler.
MADDE 47- (1) Çağrının karşı tarafa tebliğ
edildiği tarihten itibaren altı işgünü içinde
taraflar toplu görüşmenin yer, gün ve saatini
aralarında anlaşarak belirler ve bunu görevli
makama yazı ile bildirir.
10 2822 SAYILI TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ, GREV VE LOKAVT KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU Toplantı yer, gün ve saati bakımından taraflar
arasında bir anlaşmaya varılamazsa, taraflardan
birinin üç işgünü içinde başvurması üzerine
görevli makamca toplantı yeri, günü ve saati
başvurma tarihinden başlayarak altı işgünü
içinde tespit edilir ve taraflara bildirilir.
Anlaşmaya varılamazsa, taraflardan birinin
başvurusu üzerine, yapılacak ilk toplantının yeri,
günü ve saati görevli makamca derhal belirlenir
ve taraflara bildirilir.
(2) İşçi sendikası, çağrı tarihinden itibaren otuz
Çağrı tarihinden itibaren otuz gün içinde gün içinde yapılacak olan ilk toplantıya gelmez
yukarıdaki fıkralar uyarınca toplu görüşmeye veya aynı süre içinde toplu görüşmeye
çağrıyı yapan taraf gelmez ve toplu görüşmeye başlamazsa yetkisi düşer.
başlanmazsa çağrıyı yapan tarafın yetkisi düşer.
(3) Toplu görüşmenin süresi, ilk toplantı
tarihinden itibaren altmış gündür.
Toplu iş sözleşmesinin imzalanması ve tevdi Toplu iş sözleşmesinin imzalanması tevdi
edilmesi:
edilmesi ve işyerinde ilanı
Madde 20 – Toplu görüşmenin sonunda bir
anlaşmaya varılırsa, beş nüsha olarak
düzenlenecek olan toplu iş sözleşmesi taraf
temsilcilerince imzalanır. Sözleşmenin birer
nüshasını taraflar alırlar. Üç nüsha da, toplu
görüşme için çağrıyı yapmış olan tarafça görevli
makama imza gününden başlayarak altı işgünü
içinde tevdi edilir.
Bölge çalışma müdürlükleri kendilerine tevdi
edilen toplu iş sözleşmelerinin iki nüshasını
Çalışma Bakanlığına gönderirler. Çalışma
Bakanlığı da toplu iş sözleşmelerinin birer
nüshasını Devlet İstatistik Enstitüsüne gönderir.
İşyerinde ilan:
MADDE 48- (1) Toplu görüşmenin sonunda
bir anlaşmaya varılırsa dört nüsha olarak
düzenlenecek olan toplu iş sözleşmesi, taraf
temsilcilerince imzalanır ve iki nüshası altı
işgünü içinde çağrıyı yapan tarafça görevli
makama tevdi edilir. Görevli makam
sözleşmenin
bir
nüshasını
Bakanlığa
gönderir.
(2) İşveren, bir toplu iş sözleşmesi veya toplu iş
sözleşmesi hükmündeki özel hakem veya
Yüksek Hakem Kurulu kararı ile toplu hak
uyuşmazlıklarında verilmiş mahkeme veya özel
hakem kararlarını, işyeri veya işyerlerinde
işçiler tarafından görülebilecek yerlere asmakla
yükümlüdür.
Madde 63 – Bir toplu iş sözleşmesi veya toplu
iş sözleşmesi hükmündeki özel hakem veya
Yüksek Hakem Kurulu kararı ile veya toplu hak
uyuşmazlıklarında verilmiş mahkeme veya özel
hakem kararlarıyla bağlı olan işveren bunların
aslını veya veren makamca onaylanmış veya
noterlikçe onanmış birer örneğini, işyerinin
işçiler tarafından görülebilecek uygun yerlerine
asmaya mecburdur.
11 2822 SAYILI TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ, GREV VE LOKAVT KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU Uyuşmazlığın tespiti:
Uyuşmazlığın tespiti
Madde 21 – Toplu görüşme için tespit edilen
yer, gün ve saatte taraflardan biri toplantıya
gelmezse veya toplantıya geldiği halde
görüşmeye başlamazsa ya da toplu görüşmeye
başlandıktan sonra taraflardan biri toplantıya
devam etmezse, toplantıya gelen taraf, durumu
görevli makama altı iş günü içerisinde yazı ile
bildirir.
MADDE 49– (1) Toplu görüşme için
kararlaştırılan ilk toplantıya taraflardan biri
gelmez veya geldiği hâlde görüşmeye
başlamazsa, toplu görüşmeye başladıktan sonra
toplantıya devam etmezse veya taraflar toplu
görüşme süresi içerisinde anlaşamadıklarını bir
tutanakla tespit ederlerse ya da toplu görüşme
süresi anlaşma olmaksızın sona ererse,
taraflardan biri uyuşmazlığı altı işgünü içinde
Toplu görüşmenin başlamasından itibaren altmış
görevli makama bildirir. Aksi takdirde işçi
gün içinde taraflar anlaşamadıklarını bir tutanak
sendikasının yetkisi düşer.
ile tespit ederlerse veya toplu görüşmenin
başlamasından itibaren altmışıncı günün
sonunda anlaşmaya varamamışlarsa, taraflardan
biri durumu görevli makama yazıyla bildirir.
Madde 22 – 21 inci maddenin birinci fıkrasına
göre düzenlenen yazıyı alan makam, yazıyı
düzenleyen tarafın talebini göz önüne alarak
otuz veya altmış günün geçmesini beklemeksizin
aşağıdaki hükümler uyarınca arabuluculuk
işlemlerini başlatır.
Toplu görüşmenin başladığı tarihten itibaren
otuz gün geçmesine rağmen anlaşma
sağlanamamışsa,
taraflardan
her
biri
görüşmelere 59 uncu maddeye göre düzenlenen
resmi listeden bir arabulucunun katılmasını
görevli makamdan isteyebilir. Başvuruyu alan
görevli makam arabulucu tayini için tarafları altı
iş günü içinde toplantıya çağırır Taraflardan biri
bu toplantıya katılmazsa veya toplantıda
arabulucu tayini hususunda aralarında anlaşma
sağlanamazsa, görevli makam, resmi listeden bir
arabulucuyu taraflardan en az birinin huzurunda
ad çekmek suretiyle tespit eder. Arabulucu tayini
yoluna gidilmiş ve anlaşma sağlanamamışsa,
uyuşmazlığın tespiti bakımından altmış günlük
sürenin geçmesi beklenilmez ve ayrıca resmi
arabulucu tayin edilmez. Bu takdirde
arabulucunun düzenleyip görevli makama tevdi
edeceği tutanak, 23 üncü maddede belirtilen
resmi arabulucu tutanağı mahiyetindedir.
Arabuluculuk
MADDE 50– (1) Uyuşmazlık yazısını alan
görevli makam altı işgünü içinde taraflardan en
az birinin katılımı ile veya katılım olmazsa
resen, resmî listeden bir arabulucu görevlendirir.
Tarafların resmî arabulucu listesindeki bir
arabulucu ismi üzerinde anlaşma sağlamaları
hâlinde, belirlenen kişi görevli makam
tarafından o uyuşmazlıkta arabulucu olarak
görevlendirilir.
(2) Arabulucu, tarafların anlaşmaya varması için
her türlü çabayı harcar ve ilgililere önerilerde
bulunur.
(3) Arabulucunun görevi kendisine yapılacak
bildirimden itibaren on beş gün sürer. Bu süre
tarafların anlaşması ile en çok altı işgünü
uzatılabilir ve görevli makama bildirilir.
(4) Arabulucu, tarafların anlaşmasını sağlarsa
48’inci madde hükümleri uygulanır.
(5) Arabuluculuk süresinin sonunda anlaşma
sağlanamamışsa, arabulucu üç işgünü içinde
uyuşmazlığı belirleyen bir tutanak düzenler ve
uyuşmazlığın sona erdirilmesi için gerekli
gördüğü önerileri de ekleyerek görevli makama
tevdi eder. Görevli makam, tutanağı en geç üç
işgünü içinde taraflara tebliğ eder.
12 2822 SAYILI TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ, GREV VE LOKAVT KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU Birinci fıkraya göre arabulucu tayini yoluna
gidilmemiş ve toplu görüşmenin başladığı
tarihten itibaren altmış gün geçmesine rağmen
anlaşma sağlanamamışsa, görevli makam
başvuru üzerine veya re'sen altı işgünü içinde 15
inci maddede öngörülen mahkemeye başvurmak
suretiyle resmi listeden bir arabulucunun tayinini
talep eder.
(6) Taraflar ve diğer bütün ilgililer,
arabulucunun anlaşmazlık konusu ile ilgili
istediği her türlü bilgi ve belgeyi vermekle
yükümlüdür.
(7) Görevli makam, uyuşmazlığın kapsamını ve
niteliğini de dikkate alarak arabulucuya
Resmi arabulucunun görevi mahkemece ödenmesi gereken ücreti yönetmelikte belirtilen
kendisine yapılacak duyurudan itibaren başlar.
alt ve üst sınırlar içerisinde belirler.
Arabuluculuk görevi:
Madde 23 – 22 nci maddenin ikinci fıkrasında
öngörülen arabuluculuk görevi onbeş gün sürer.
Bu süre tarafların anlaşması ile ençok altı işgünü
uzatılabilir ve görevli makama bildirilir.
Arabulucu, tarafların anlaşmaya varması için her
türlü çabayı harcar ve ilgililere önerilerde
bulunur.
Arabulucu tarafların anlaşmasını sağlarsa,20 nci
madde hükümleri uygulanır.
Arabuluculuk süresinin sonunda anlaşma
olmamışsa, arabulucu, üç işgünü içinde
uyuşmazlığı belirleyen bir tutanak düzenler ve
bu tutanağa uyuşmazlığın sona erdirilmesi için
gerekli gördüğü tavsiyeleri de ekleyerek görevli
makama tevdi eder. Görevli makam bu tutanağı
en geç altı işgünü içinde taraflara tebliğ eder.
Yüksek Hakem Kuruluna Başvurma
Yüksek Hakem Kuruluna başvurma
Başvuru:
MADDE 51- (1) Grev oylaması sonucunda grev
yapılmaması
yönündeki
kararın
kesinleşmesinden itibaren altı işgünü içinde işçi
sendikası; grev ve lokavtın yasak olduğu
uyuşmazlıklarda 50’nci maddenin beşinci
fıkrasında belirtilen tutanağın tebliğinden ya da
erteleme süresinin uyuşmazlıkla sonuçlanması
hâlinde sürenin bitiminden itibaren taraflardan
biri altı işgünü içinde Yüksek Hakem Kuruluna
başvurabilir. Aksi takdirde işçi sendikasının
yetkisi düşer.
Madde 52 - Grev ve lokavtın yasak olduğu işler
ve yerlerdeki uyuşmazlıklarda taraflardan her
biri 32 nci madde uyarınca Yüksek Hakem
Kuruluna başvurabileceği gibi grev ve lokavtın
ertelendiği hallerde erteleme süresinin sonunda
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı da Yüksek
Hakem Kuruluna başvurur.
Yüksek Hakem Kurulunun kararının niteliği:
Madde 55 – Yüksek Hakem Kurulu kararları
kesindir ve toplu iş sözleşmesi hükmündedir.
(2) Yüksek Hakem Kurulu kararları kesindir ve
toplu iş sözleşmesi hükmündedir.
13 2822 SAYILI TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ, GREV VE LOKAVT KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU Özel hakeme başvurma:
Özel hakeme başvurma
Madde 58 – Taraflar anlaşarak toplu hak veya
menfaat uyuşmazlıklarının her safhasında özel
hakeme başvurabilirler. Toplu iş sözleşmesinde
taraflardan birinin başvurması üzerine özel
hakeme gidileceğine dair hükümler geçerlidir.
Bu takdirde bir tarafın müracaatı üzerine
uyuşmazlık hakem tarafından çözülür.
MADDE 52- (1) Taraflar, anlaşarak toplu hak
veya çıkar uyuşmazlıklarının her safhasında özel
hakeme başvurabilir.
(2) Toplu iş sözleşmesine, taraflardan birinin
başvurması üzerine özel hakeme gidileceğine
dair
hükümler
konulabilir.
Toplu
iş
sözleşmesinde aksine hüküm yoksa 12/1/2011
Menfaat uyuşmazlıklarında taraflar özel hakeme tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri
başvurma hususunda yazılı olarak anlaşma Kanununun özel hakeme ilişkin hükümleri
yaparlarsa, bundan sonra arabuluculuk, grev ve uygulanır. Toplu hak uyuşmazlıklarında özel
lokavt, kanuni hakemlik hükümleri uygulanmaz. hakem kararları genel hükümlere tâbidir.
Menfaat uyuşmazlıklarında özel hakeme
başvurulduğu hallerde hakem kararları toplu iş
sözleşmesi
hükmündedir.
Hak
uyuşmazlıklarında özel hakem kararları genel
hükümlere tabidir.
(3) Toplu çıkar uyuşmazlıklarında taraflar özel
hakeme başvurma hususunda yazılı olarak
anlaşma yaparlarsa, bundan sonra arabuluculuk,
grev ve lokavt, kanuni hakemlik hükümleri
uygulanmaz. Toplu çıkar uyuşmazlıklarında
Uyuşmazlığın her safhasında taraflar aralarında özel hakem kararları toplu iş sözleşmesi
anlaşarak özel hakem olarak Yüksek Hakem hükmündedir.
Kurulunu da seçebilirler.
(4) Uyuşmazlığın her safhasında taraflar
anlaşarak özel hakem olarak Yüksek Hakem
Kurulunu da seçebilir.
Yorum davası:
Yorum davası ve eda davasında faiz
Madde 60 – Uygulanmakta olan bir toplu iş
sözleşmesinin yorumundan doğan uyuşmazlıkta
sözleşmenin taraflarından her biri 15 inci
maddeye göre yetkili iş mahkemesinde yoruma
ilişkin bir tespit davası açabilir. Mahkeme en geç
iki ay içinde kararını verir. Kararın temyiz
edilmesi halinde Yargıtay’ın ilgili dairesi, bozma
söz konusu olan hallerde işin esasına ilişkin
kesin kararını iki ay içinde verir. Kesinleşen
yorum kararına uymayan taraf hakkında 80 inci
madde hükmü uygulanır. Kişilerin, yorum
kararına uyulmamasından doğan tazminat
hakları saklıdır.
MADDE 53- (1) Uygulanmakta olan bir toplu iş
sözleşmesinin
yorumundan
doğan
uyuşmazlıklarda sözleşmenin taraflarınca dava
açılabilir. Mahkeme en geç iki ay içinde karar
verir. Kararın temyiz edilmesi hâlinde Yargıtay
uyuşmazlığı iki ay içinde kesin olarak karara
bağlar.
(2) Toplu iş sözleşmesine dayanan eda
davalarında, temerrüt tarihinden itibaren işletme
kredilerine uygulanan en yüksek faiz oranı
uygulanır.
Eda davası:
Madde 61 – Toplu iş sözleşmesine dayanan eda
davalarında ifaya mahkum edilen taraf, temerrüt
tarihinden itibaren, bankalarca uygulanan en
yüksek işletme kredisi faizi üzerinden temerrüt
faizi ödemeye de mahkum edilir.
14 2822 SAYILI TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ, GREV VE LOKAVT KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU Ayni taahhüdünü yerine getirmeyen veya eksik
yerine getiren taraf derhal ifaya mahkum edilir.
Tarafların tazminat hakları saklıdır.
Yüksek Hakem Kurulunun kuruluşu:
Yüksek Hakem Kurulunun Kuruluşu ve
Madde 53 -Yüksek Hakem Kurulu, Yargıtay’ın Çalışma Esasları
iş davalarına bakan dairesi başkanının Kuruluşu
başkanlığında,
MADDE 54- (1) Yüksek Hakem Kurulu,
1. Bakanlar Kurulunca, bakanlıklar bünyesi
dışında, işçi veya işveren kuruluşları ile hiçbir
şekilde bağlantısı olmayan ve siyasi parti
organlarında görevli bulunmayan, ekonomi,
işletme, sosyal politika veya iş hukuku
konularında bilgi ve tecrübe sahibi olanlar
arasından seçilecek bir üye,
Yargıtay’ın bu Kanundan doğan uyuşmazlıklara
bakmakla görevli dairelerin başkanlarından
en kıdemli olanının başkanlığında,
a) Bakanlar Kurulunca, bakanlıklar bünyesi
dışında, işçi veya işveren kuruluşları ile hiçbir
şekilde bağlantısı bulunmayan ve siyasi parti
organlarında görevli olmayan, ekonomi, işletme,
2. Üniversitelerin iş hukuku veya ekonomi sosyal politika veya iş hukuku konularında bilgi
öğretim üyeleri arasından Yüksek öğretim ve tecrübe sahibi olanlar arasından seçilecek bir
üye,
Kurulunca seçilecek bir üye,
3. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı b) Üniversitelerin iş ve sosyal güvenlik hukuku
anabilim dalı öğretim üyeleri arasından
Çalışma Genel Müdürü,
Yükseköğretim Kurulunca seçilecek bir üye,
4. İşçi konfederasyonlarından, kendisine mensup
işçi sayısı en yüksek olan konfederasyonca c) Bakanlık Çalışma Genel Müdürü,
seçilecek iki üye,
ç) İşçi sendikaları konfederasyonlarından
5. İşverenler adına en çok işveren mensubu olan kendisine mensup işçi sayısı en yüksek olan
işveren
konfederasyonunca,
biri
kamu konfederasyonca seçilecek iki üye,
işverenlerinden olmak üzere seçilecek iki d) İşverenler adına en çok işveren mensubu olan
üyeden oluşur.
işveren sendikaları konfederasyonunca biri
Seçimle gelen üyeler, iki yıl için seçilirler,
yeniden seçilmeleri caizdir. Seçimle gelen her
bir üye için aynı şekilde ikişer yedek seçilir.
Kurul Başkanlığı için birinci ve ikinci yedekler
Yargıtay Hukuk Daireleri Genel Kurulunca
hukuk daireleri başkanları arasından seçilir.
Yüksek Hakem Kuruluna katılacak üyelerin
seçilmesi, her seçim döneminden üç ay önce
Çalışma Bakanlığınca ilgili makam ve
kuruluşlardan istenir.
Bu maddede söz konusu seçici kurullar üye
tamsayısının salt çoğunluğu ile toplanır. Birinci
toplantıda, toplantı nisabı sağlanamadığı
takdirde, ikinci toplantıda katılanlarla seçim
yapılır. Seçilebilmek için hazır bulunan üyelerin
salt çoğunluğunun oyu şarttır.
kamu işverenlerinden olmak üzere seçilecek iki
üyeden, oluşur. Ancak uyuşmazlık konusunun
tarafı olan sendikanın bağlı bulunduğu işçi
konfederasyonun farklı olması hâlinde, bağlı
bulunduğu konfederasyonun seçeceği bir üye,
uyuşmazlık konusunun tarafı olan sendikanın
bağlı bulunduğu bir başka işveren sendikaları
konfederasyonu
bulunması
hâlinde
de
sendikanın bağlı bulunduğu konfederasyonun
seçeceği bir üye, ikinci üyenin yerine Kurul
üyesi olarak toplantıya katılır.
(2) Seçimle gelen üyeler, iki yıl için seçilir ve
yeniden seçilmeleri mümkündür. İşçi ve
işverenler adına seçilecek üyelerde 6’ncı
maddedeki kurucular için öngörülen şartlar
aranır.
15 2822 SAYILI TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ, GREV VE LOKAVT KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU (3) Seçimle gelen her bir üye için aynı şekilde
ikişer yedek üye seçilir. Kurul Başkanlığı için
birinci ve ikinci yedekler, Yargıtay Hukuk
Genel Kurulunca hukuk daireleri başkanları
arasından seçilir. Yüksek Hakem Kuruluna
katılacak üyelerin seçilmesi, her seçim
döneminden üç ay önce Bakanlıkça ilgili makam
ve kuruluşlardan istenir.
İşçiler ve işverenler adına katılacak üyelerde
aranacak nitelikler:
Madde 56 – Yüksek Hakem Kuruluna işçi ve
işverenler adına seçilecek üyelerde aranacak
nitelikler şunlardır:
1. Türk vatandaşı olmak,
2. Okur - yazar olmak,
3. Medeni ve siyasi hakları tam olarak kullanma
ehliyetinden yoksun olmamak.
4. (Değişik: 23/1/2008-5728/387 md.) Türk
Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen
süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir
suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle
hapis cezasına ya da devletin güvenliğine karşı
suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine
karşı suçlar, (…) (1) zimmet, irtikâp, rüşvet,
hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni
kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat
karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma,
suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini
aklama
veya
kaçakçılık
suçlarından
mahkûmiyetin bulunmaması ve siyasi partilerin
organlarında görevli olmamak, (1)
(1) Bu bentte yer alan “… milli savunmaya
karşı suçlar, devlet sırlarına karşı suçlar ve
casusluk,
…
”
bölümü,
Anayasa
Mahkemesi’nin 25/2/2010 tarihli ve E.:
2008/17, K.: 2010/44 sayılı Kararı ile iptal
edilmiştir.
16 2822 SAYILI TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ, GREV VE LOKAVT KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU İdari teşkilat:
Yönetim Yapısı
Madde 57 – Yüksek Hakem Kurulunun yazışma
ve uzmanlık hizmetlerini yürütmek üzere
Yüksek Hakem Kurulu Başkanlığına bağlı
olarak bir genel sekreterlik kurulur. Genel
sekreter başkanın teklifi üzerine genel usullere
göre atanır.
MADDE 55- (1) Yüksek Hakem Kurulunun
yazışma ve uzmanlık hizmetlerini yürütmek
üzere Yüksek Hakem Kurulu Başkanlığına bağlı
olarak bir genel sekreterlik kurulur. Genel
sekreter başkanın teklifi üzerine genel usullere
göre atanır.
Yüksek Hakem Kurulunun istemi üzerine
Başbakanlıkça yeteri kadar raportör ve uzman
atanır ve ihtiyaca göre görevlendirilir. Ancak
işçi
veya
işveren
sendika
ve
konfederasyonlarında
çalışmakta
olanlar
raportör ve uzman olarak görevlendirilemezler.
(2) Yüksek Hakem Kurulunun talebi üzerine
Başbakanlıkça yeteri kadar raportör ve uzman
atanır veya görevlendirilir. Ancak, işçi veya
işveren kuruluşlarında çalışmakta olanlar,
raportör veya uzman olarak görevlendirilemez.
Uyuşmazlığın incelenmesi:
Çalışma Esasları
Madde 54 – Yüksek Hakem Kurulu başvuru
dilekçesinin alındığı günden başlayarak altı
işgünü içinde üyelerinin tamamının katılması ile
toplanır. Ancak, başkan hariç üyelerden ikisinin
katılmaması toplantıya engel olmaz. Özürlü veya
izinli olan asıl başkan veya üyenin yerini aynı
gruptan yedek başkan veya yedek üyelerden biri
alır.
MADDE 56- (1) Yüksek Hakem Kurulu
başvuru dilekçesinin alındığı günden başlayarak
altı işgünü içinde başkan ve en az beş üyenin
katılımı ile toplanır. Mazeretli veya izinli olan
asıl başkan veya üyenin yerini aynı gruptan
yedek başkan veya yedek üyelerden biri alır.
Yüksek Hakem Kurulu uyuşmazlığı evrak
üzerinde inceler. Yeteri kadar aydınlatılmamış
bulduğu yönleri ilgililerden sorarak tamamlar.
Ayrıca. görüşlerini öğrenmek istediği kimseleri
çağırıp dinler veya bunların görüşlerini yazı ile
bildirmelerini ister. Bu kimseler hakkında
Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun
tanıklara ve bilirkişilere ilişkin hükümleri
uygulanır.
(2) Yüksek Hakem Kurulu, uyuşmazlığı dosya
üzerinde inceler. Gerekli görüldüğü durumlarda
taraflar ve ilgililerden uyuşmazlıkla ilgili her
türlü bilgi ve belgeyi isteyebilir. Taraflar ve
diğer bütün ilgililer, Yüksek Hakem Kurulunun
istediği bilgi ve belgeyi vermekle yükümlüdür.
Yüksek Hakem Kurulu, görüşlerini öğrenmek
istediği kişileri çağırıp dinler veya bunların
görüşlerini yazı ile bildirmelerini ister. Bunlar
hakkında 6100 sayılı Kanunun tanıklara ve
bilirkişilere ilişkin hükümleri uygulanır. Taraflar
da,
bilgilendirmek
amacıyla
Kurulda
dinlenmelerini isteyebilir, bilgi ve belge
sunabilir.
Yüksek Hakem Kurulu toplantıya katılanların
çoğunluğu ile karar verir. Lehte ve aleyhte oylar
eşit ise başkanın bulunduğu taraf çoğunluğu
sağlar.
(3) Yüksek Hakem Kurulu toplantıya
katılanların çoğunluğu ile karar verir. Oyların
Ödenek:
eşitliği hâlinde başkanın bulunduğu taraf
Madde 67 – Bu Kanunun 59 ve 65 inci çoğunluğu sağlar.
maddeleri gereğince yapılacak ödemeleri
karşılamak üzere gerekli ödenek Çalışma (4) Bu madde gereğince yapılacak ödemeleri
karşılamak üzere gerekli ödenek Bakanlık
Bakanlığı bütçesine konulur.
bütçesine konulur.
17 2822 SAYILI TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ, GREV VE LOKAVT KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU Hakeme ve arabulucuya başvurma tüzüğü:
Hakeme
ve
arabulucuya
başvurma
yönetmeliği
Madde 65 – Yüksek Hakem Kurulunun çalışma
usul ve tarzı ile çalışmasına ve hizmetlerinin MADDE 57- (1) Yüksek Hakem Kurulunun
yürütülmesine ilişkin esaslar; Yüksek Hakem çalışma usul ve esasları; Yüksek Hakem
Kurulunun başkan ve üyeleri ile bu Kurulda Kurulunun başkan ve üyeleri ile bu Kurulda
görevlendirilecek uzman ve raportörlere görevlendirilecek uzman ve raportörlere
ödenecek tazminatlar; naip, bilirkişi ve tanıklara ödenecek tazminatlar; bilirkişi ve tanıklara
verilecek ücretler ve menfaat uyuşmazlıklarında verilecek
ücretler
ve
toplu
çıkar
özel hakem incelemesinde uygulanacak usul uyuşmazlıklarında özel hakem incelemesinde
hükümleri bir tüzükle düzenlenir.
uygulanacak usul hükümleri; arabulucuların
nitelikleri,
seçimi,
ücretleri
ve
görevlendirilmeleri Maliye Bakanlığının görüşü
alınarak Bakanlıkça çıkarılacak bir yönetmelikle
düzenlenir.
Grevin tanımı:
Grevin tanımı
Madde 25 – İşçilerin, topluca çalışmamak
suretiyle işyerinde faaliyeti durdurmak veya işin
niteliğine göre önemli ölçüde aksatmak amacıyla
aralarında anlaşarak veyahut bir kuruluşun aynı
amaçla topluca çalışmamaları için verdiği karara
uyarak işi bırakmalarına grev denilir.
MADDE 58- (1) İşçilerin, topluca çalışmamak
suretiyle işyerinde faaliyeti durdurmak veya işin
niteliğine göre önemli ölçüde aksatmak
amacıyla, aralarında anlaşarak veya bir
kuruluşun aynı amaçla topluca çalışmamaları
için verdiği karara uyarak işi bırakmalarına grev
Toplu iş sözleşmesinin yapılması sırasında denir.
uyuşmazlık çıkması halinde işçilerin iktisadi ve (2) Toplu iş sözleşmesinin yapılması sırasında
sosyal durumlarıyla çalışma şartlarını korumak uyuşmazlık çıkması hâlinde, işçilerin ekonomik
veya düzeltmek amacıyla bu Kanun hükümlerine ve sosyal durumları ile çalışma şartlarını
uygun olarak yapılan greve kanuni grev denilir.
korumak veya geliştirmek amacıyla, bu Kanun
hükümlerine uygun olarak yapılan greve kanuni
Kanuni grev için aranan şartlar gerçekleşmeden
yapılan greve kanun dışı grev denilir. Siyasi grev denir.
amaçlı grev, genel grev ve dayanışma grevi (3) Kanuni grev için aranan şartlar
kanun dışı grevdir. İşyeri işgali, işi yavaşlatma, gerçekleşmeden yapılan grev kanun dışıdır.
verimi düşürme ve diğer direnişler hakkında
kanun dışı grevin müeyyideleri uygulanır.
Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez
bütünlüğüne, milli egemenliğe, Cumhuriyete,
milli güvenliğe aykırı amaçla grev yapılamaz.
18 2822 SAYILI TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ, GREV VE LOKAVT KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU Lokavtın tanımı:
Lokavtın tanımı
Madde 26 – İşyerinde faaliyetin tamamen
durmasına sebep olacak tarzda, işveren veya
işveren vekili tarafından kendi teşebbüsü ile
veya bir işveren kuruluşunun verdiği karara
uyarak işçilerin topluca işten uzaklaştırılmasına
lokavt denilir.
MADDE 59- (1) İşyerinde faaliyetin tamamen
durmasına neden olacak tarzda, işveren veya
işveren vekili tarafından kendi kararıyla veya bir
kuruluşun verdiği karara uyarak, işçilerin
topluca işten uzaklaştırılmasına lokavt denir.
(2) Toplu iş sözleşmesinin yapılması sırasında
uyuşmazlık çıkması ve işçi sendikası tarafından
grev kararı alınması hâlinde bu Kanun
hükümlerine uygun olarak yapılan lokavta
kanuni lokavt denir.
Toplu iş sözleşmesinin yapılması sırasında
uyuşmazlık çıkması ve işçi sendikası tarafından
grev kararı alınması halinde bu Kanun
hükümlerine uygun olarak yapılan lokavta
kanuni lokavt denilir.
(3) Kanuni lokavt için aranan şartlar
Kanuni
lokavt
için
aranan
şartlar gerçekleşmeden yapılan lokavt kanun dışıdır.
gerçekleşmeden yapılan lokavta kanun dışı
lokavt denilir. Siyasi amaçlı lokavt, genel lokavt
ve dayanışma lokavtı kanun dışı lokavttır.
Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez
bütünlüğüne, milli egemenliğe, Cumhuriyete,
milli güvenliğe aykırı amaçla lokavt yapılamaz.
Kanuni grev ve lokavt kararının alınması ve
Madde 27 – Bir veya birden çok işyerinde veya uygulanması
bir işletmede, bu yerlere ilişkin 21 inci MADDE 60– (1) Grev kararı, 50’nci maddenin
maddedeki uyuşmazlığın çözülemediğini 23 beşinci
fıkrasında
belirtilen
uyuşmazlık
üncü madde uyarınca belirten tutanağın tutanağının tebliği tarihinden itibaren altmış gün
tebliğinden itibaren altı işgünü geçmeden grev içinde alınabilir ve bu süre içerisinde altı işgünü
önceden karşı tarafa bildirilecek tarihte
kararı alınamaz.
uygulamaya konulabilir. Bu süre içerisinde, grev
Birinci fıkrada öngörülen sürenin geçmesinden
sonra kanuni grev kararı altı işgünü içinde kararının alınmaması veya uygulanacağı tarihin
karşı tarafa bildirilmemesi hâlinde toplu iş
uyuşmazlığın tarafı işçi sendikasınca alınabilir.
sözleşmesi yapma yetkisi düşer.
Bu süre içinde grev kararı alınmazsa veya grev
yasaklarında
Yüksek
Hakem
Kuruluna (2) Uyuşmazlığın tarafı olan işveren sendikası
başvurulmazsa yetki belgesinin hükmü kalmaz.
veya sendika üyesi olmayan işveren, grev
Uyuşmazlığın tarafı olan işveren sendikası veya kararının kendisine tebliğinden itibaren altmış
sendika üyesi olmayan işveren, işçi sendikasının gün içinde lokavt kararı alabilir ve bu süre
almış olduğu grev kararının kendisine içerisinde altı işgünü önceden karşı tarafa
tebliğinden itibaren altı işgünü içinde lokavt bildirilecek tarihte uygulamaya koyabilir.
Kanuni grev ve kanuni lokavt kararı:
kararı alabilir. Grev kararı uyuşmazlığın (3) Grev ve lokavt kararları, kararı alan tarafça
kapsamındaki işyerlerinin bir kısmı için alınmış işyeri veya işyerlerinde derhal ilan edilir.
olsa dahi lokavt kararı o uyuşmazlığın
kapsamındaki başka işyerleri için de alınabilir.
19 2822 SAYILI TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ, GREV VE LOKAVT KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU Grev ve lokavt kararlarının tebliği:
Madde 28 – 27 nci madde uyarınca alınan grev
ve lokavt kararları, karar tarihinden itibaren altı
işgünü içinde karşı tarafa tebliğ edilmek üzere
notere ve kararın birer örneği görevli makama
tevdi edilir. Grev ve lokavt kararı işyerinde veya
işyerlerinde kararı alan tarafça derhal ilan edilir.
(4) Bildirilen tarihte başlamayan grev hakkı
veya lokavt düşer. Süresi içinde grev kararı
uygulamaya konulmamışsa ve alınmış bir lokavt
kararı da yoksa veya lokavt da süresi içinde
uygulanmaya konulmamışsa yetki belgesinin
hükmü kalmaz.
(5) Grev ve lokavt kararlarının uygulanacağı
tarih, kararı alan tarafça karşı tarafa tebliğ
Madde 37 – Grev ve lokavt kararı, karşı tarafa
edilmek üzere notere ve bir örneği de görevli
tebliğinden itibaren altmış gün içinde ve karşı
makama tevdi edilir. Uygulama tarihi, kararı
tarafa noter aracılığı ile altı işgünü önce
alan tarafça ayrıca işyeri veya işyerlerinde
bildirilecek tarihte uygulamaya konabilir.
derhal ilan edilir.
Karşı tarafa tebliğ edilmek üzere süresi içinde
notere ve görevli makama tevdi edilmeyen grev (6) Grup toplu iş sözleşmesine ilişkin
ve lokavt kararları uygulanamaz. Bildirilen uyuşmazlıklarda grev kararı, uyuşmazlığın
kapsamındaki işyerlerinin bir kısmı için alınmış
günde başlamayan grev hakkı veya lokavt düşer.
dahi
lokavt
kararı
uyuşmazlığın
Süresi içinde grev kararı uygulamaya olsa
kapsamındaki başka işyerleri için de alınabilir.
konulmamışsa ve alınmış bir lokavt kararı da
yoksa veya lokavt da süresi içinde uygulanmaya (7) Kanuni grev kararı alınan bir uyuşmazlıkta
Çalışma
ve
Sosyal
Güvenlik
Bakanı
konulmamışsa yetki belgesinin hükmü kalmaz.
uyuşmazlığın çözümü için bizzat arabuluculuk
Grev oylaması yapılan hallerde altmış günlük
yapabileceği
gibi bir kişiyi de arabulucu olarak
süre oylamanın sonucunun kesinleşmesinden
görevlendirebilir.
itibaren işlemeye başlar.
Grev ve lokavtın başlaması:
Grev ve lokavtın geçici olarak yasaklandığı
hallerdeki uyuşmazlıklarda yasak sona ererse
veya sıkıyönetim komutanı durdurma kararını
kaldırırsa veya grev ve lokavtın ertelenmesi
durumunda altmış günden önce karar kaldırılırsa
veya iptal edilirse grev ve lokavt yapabilmek
için birinci fıkradaki usule uymak gerekir.
Grev oylaması:
Grev oylaması
Madde 35 – Kanuni bir grevin bir işyerinde
uygulanabilmesi için oylama yapılmasını, grev
kararının ilan edildiği tarihte o işyerinde çalışan
işçilerin en az dörtte biri, grev kararının
işyerinde ilan edilmesinden başlayarak altı
işgünü içinde yazılı olarak isterse, o işyerinde
grev oylaması yapılır. Grev oylaması talebi
mahallin en büyük mülki amirine yapılır.
MADDE 61- (1) Grev kararının işyerinde ilan
edildiği tarihte o işyerinde çalışan işçilerin en az
dörtte birinin ilan tarihinden itibaren altı işgünü
içinde işyerinin bağlı bulunduğu görevli
makama yazılı başvurusu üzerine, görevli
makamca talebin yapılmasından başlayarak altı
işgünü içinde grev oylaması yapılır.
(2) Oylamaya ilişkin itirazlar, oylama gününden
başlayarak üç işgünü içinde mahkemeye yapılır.
İtiraz, mahkemece üç işgünü içinde kesin olarak
karara bağlanır.
20 2822 SAYILI TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ, GREV VE LOKAVT KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU Grev
oylaması
bu
konudaki
talebin
yapılmasından başlayarak altı işgünü içinde ve
işyerinde, iş saatleri dışında en büyük mülki
amirin tespit edeceği gün ve zamanda ve onun
veya görevlendireceği memurun gözetimi
altında, gizli oy açık tasnif esasına göre yapılır.
Grev oylamasında, grev ilanının yapıldığı tarihte
işyerinde çalışan işçilerin salt çoğunluğu grevin
uygulanmamasına karar verirse o işyerinde grev
uygulanamaz.
Grev oylamasının sonucu:
Madde 36 – Grev oylamasının sonucu dört
nüsha olarak düzenlenecek bir tutanakta
belirtilir. Bu tutanağın bir nüshası işverene, bir
nüshası greve karar vermiş olan işçi sendikasına,
bir nüshası bölge çalışma müdürlüğüne
gönderilir; dördüncü nüshası da mahallin en
büyük mülki amirliğinde saklanır.
(3) Oylamada grev ilanının yapıldığı tarihte
işyerinde
çalışan
işçilerden
oylamaya
katılanların salt çoğunluğu grevin yapılmaması
yönünde karar verirse, bu uyuşmazlıkta alınan
grev kararı uygulanamaz. Bu durumda 60’ıncı
maddenin birinci fıkrasında belirtilen sürenin
sonuna kadar anlaşma sağlanamazsa veya
51’inci maddenin birinci fıkrasında belirtilen
süre içerisinde işçi sendikası Yüksek Hakem
Kuruluna başvurmazsa yetki belgesinin hükmü
kalmaz.
(4) İşletme toplu iş sözleşmesi yapılmasına
ilişkin uyuşmazlıkta grev oylaması talebi,
işletmenin her bir işyerinin bağlı bulunduğu
görevli makama yapılır. Grev oylaması isteyen
işçilerin sayısının yeterli orana ulaşıp
ulaşmadıklarının tespiti ile grev oylamasının
sonuçları işletme merkezinin bağlı bulunduğu
görevli makamda toplanır ve toplu sonuç orada
belirlenir.
(5) Grup toplu iş sözleşmesi yapılmasına ilişkin
uyuşmazlıkta grev oylaması talebi, grubun her
bir işyerinin bağlı bulunduğu görevli makama
yapılır. Grev oylaması isteyen işçilerin sayısının
yeterli orana ulaşıp ulaşmadıklarının tespiti ile
grev oylamasının sonuçları her işyeri için ayrıca
Grev oylaması sonucunda işçiler grevin belirlenir.
uygulanmamasına
karar
verirlerse
ve (6) Grev oylamasının usul ve esasları
uyuşmazlıkta taraf olan işçi sendikası, oylama Bakanlıkça çıkarılacak bir yönetmelikle
sonucunun kesinleşmesinden itibaren onbeş gün düzenlenir.
içinde karşı tarafla anlaşmaya varamazsa veya
Yüksek Hakem Kuruluna başvurmazsa, yetki
belgesinin hükmü kalmaz.
Oylamaya itirazlar oylama gününden başlayarak
üç işgünü içinde iş davalarına bakmakla görevli
mahalli mahkemeye yapılır. İtiraz mahkemece
üç işgünü içinde kesin olarak karara bağlanır.
İşletme
sözleşmesi
yapılmasına
ilişkin
uyuşmazlıkta grev oylaması talebi işletmenin her
bir işyerinin bulunduğu mahallin en büyük mülki
amirliğine yapılır. Grev oylaması isteyen
işçilerin sayısının yeterli orana ulaşıp
ulaşmadıklarının tespiti ile grev oylamasının
kesinleşen sonuçları işletmenin merkezinin
bulunduğu mahallin en büyük mülki amirliğinde
toplanır ve toplu sonuç orada belirlenir.
21 2822 SAYILI TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ, GREV VE LOKAVT KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU Grev ve lokavt yasakları
Yasağın bulunduğu işler:
Madde 29 – Aşağıdaki işlerde grev ve lokavt MADDE 62- (1) Can ve mal kurtarma işlerinde;
cenaze işlerinde ve mezarlıklarda; şehir şebeke
yapılamaz:
suyu, elektrik, doğalgaz, petrol üretimi, tasfiyesi
1. Can ve mal kurtarma işlerinde,
ve dağıtımı ile nafta veya doğalgazdan başlayan
2. Cenaze ve tekfin işlerinde,
petrokimya işlerinde; bankacılık hizmetlerinde;
3. (Değişik : 27/5/1988 - 3451/5. md.) Su, Millî Savunma Bakanlığı ile Jandarma Genel
elektrik, havagazı, termik santrallarını besleyen Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığınca
işletilen
işyerlerinde;
kamu
linyit üretimi, tabii gaz ve petrol sondajı, doğrudan
kuruluşlarınca
yürütülen
itfaiye
ve
şehir
içi
toplu
üretimi, tasfiyesi, dağıtımı, üretimi nafta veya
taşıma hizmetlerinde ve hastanelerde grev ve
tabii gazdan başlayan petrokimya işlerinde,
lokavt yapılamaz.
4. Banka ve noterlik hizmetlerinde,
(2) Bakanlar Kurulu, genel hayatı önemli ölçüde
5. (Değişik : 27/5/1988 - 3451/5.md.) Kamu etkileyen doğa olaylarının gerçekleştiği yerlerde
kuruluşlarınca yürütülen itfaiye, şehiriçi deniz, bu durumun devamı süresince yürürlükte
kara ve demiryolu ve diğer raylı toplu yolcu kalmak kaydıyla gerekli gördüğü işyerlerinde
ulaştırma hizmetlerinde.
grev ve lokavtı yasaklayabilir. Yasağın
kalkmasından itibaren altmış gün içinde altı
Yasağın bulunduğu yerler:
işgünü önce karşı tarafa bildirilmek kaydıyla
Madde 30 - Aşağıdaki işyerlerinde grev ve grev ve lokavt uygulamasına devam edilir.
lokavt yapılamaz:
(3) Başladığı yolculuğu yurt içindeki varış
1- İlaç imâl eden işyerleri hariç olmak üzere, yerlerinde bitirmemiş deniz, hava, demir ve kara
aşı ve serum imâl eden müesseselerle, ulaştırma araçlarında grev ve lokavt yapılamaz.
hastane, klinik, sanatoryum, prevantoryum,
dispanser ve eczane gibi sağlıkla ilgili
işyerlerinde,
2. Eğitim ve öğretim kurumlarında, çocuk
bakım yerlerinde ve huzurevlerinde,
3. Mezarlıklarda,
4. Millî Savunma Bakanlığı ile Jandarma Genel
Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığınca
doğrudan işletilen işyerlerinde.
Geçici yasaklar:
Madde 31 – Savaş halinde, genel veya kısmi
seferberlik süresince grev ve lokavt
yapılamaz. Yangın, su baskını, toprak veya çığ
kayması veya depremlerin sebebiyet verdiği ve
genel hayatı felce uğratan felaket hallerinde
Bakanlar Kurulu, bu hallerin vuku bulduğu
yerlere inhisar etmek ve bu hallerin devamı
süresince yürürlükte kalmak üzere, gerekli
gördüğü işyerleri veya işkollarında grev ve
lokavtın yasak edildiğine dair karar alabilir.
Yasağın kaldırılması da aynı usule tabidir.
22 2822 SAYILI TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ, GREV VE LOKAVT KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU (İkinci fıkra mülga: 27/5/1988 - 3451/11. md.)
Başladığı yolculuğu yurt içindeki varış
mahallerinde bitirmemiş deniz, hava ve kara
ulaştırma araçlarında grev ve lokavt yapılamaz.
Yasaklarda
başvurma:
Yüksek
Hakem
Kuruluna
Madde 32 - (Birinci fıkra mülga: 27/5/1988 3451/11. md.)
Grev ve lokavtın yasak olduğu işler ile
yerlerdeki uyuşmazlıklarda, taraflardan biri 23
üncü maddede belirtilen tutanağın alınmasından
veya geçici grev ve lokavt yasağının altı ayı
doldurmasından itibaren altı işgünü içinde
Yüksek Hakem Kuruluna başvurabilir.
Grev ve lokavtın ertelenmesi:
Grev ve lokavtın ertelenmesi:
Madde 33 - Karar verilmiş veya başlanmış olan
kanunî bir grev veya lokavt genel sağlığı veya
millî güvenliği bozucu nitelikte ise Bakanlar
Kurulu bu uyuşmazlıkta grev ve lokavtı bir
kararname ile altmış gün süre ile erteleyebilir.
Erteleme süresi, kararnamenin yayımı tarihinde
işlemeye başlar.
MADDE 63 (1) Karar verilmiş veya başlanmış
olan kanuni bir grev veya lokavt genel sağlığı
veya millî güvenliği bozucu nitelikte ise
Bakanlar Kurulu bu uyuşmazlıkta grev ve
lokavtı altmış gün süre ile erteleyebilir.
Erteleme süresi, kararın yayımı tarihinde başlar.
Bakanlar Kurulunun erteleme kararları aleyhine
Danıştay’da iptal davası açılabilir ve yürütmenin
durdurulmasına karar verilmesi istenebilir.
Olağanüstü halin ilân edildiği bölgelerde grev ve
lokavt ertelenmesi kararlarına ilişkin davalarda
yürütmenin durdurulmasına karar verilemez.
Erteleme döneminde uyuşmazlığın çözümü:
Madde 34 – Erteleme kararnamesinin yürürlüğe
girmesi üzerine, Çalışma Bakanı bizzat ve resmi
arabulucu listesinden seçeceği bir arabulucu
yardımı ile uyuşmazlığın çözümü için erteleme
süresince her türlü gayreti gösterir.
(2) Erteleme kararının yürürlüğe girmesi
üzerine, 60’ıncı maddenin yedinci fıkrasına
göre belirlenen arabulucu, uyuşmazlığın çözümü
için erteleme süresince her türlü çabayı gösterir.
Erteleme süresi içerisinde taraflar aralarında
anlaşarak uyuşmazlığı özel hakeme de
götürebilir.
(3) Erteleme süresinin sonunda anlaşma
sağlanamazsa, altı işgünü içinde taraflardan
birinin başvurusu üzerine uyuşmazlık Yüksek
Hakem Kurulunca çözülür. Aksi takdirde işçi
sendikasının yetkisi düşer.
Erteleme süresi içinde taraflar aralarında
anlaşarak uyuşmazlığı özel hakeme de intikal
ettirebilirler.
Erteleme süresinin sona erdiği tarihte taraflar
anlaşamamış veya uyuşmazlığı özel hakeme de
intikal
ettirmemişlerse,
Çalışma
Bakanı
uyuşmazlığın çözümü için Yüksek Hakem
Kuruluna başvurur.
23 2822 SAYILI TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ, GREV VE LOKAVT KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU Grev ve lokavtın uygulanmasında işyerinden Grev ve lokavtın uygulanması
ayrılma zorunluluğu:
MADDE 64– (1) İşçiler greve katılıp
Madde 38 – (Değişik birinci fıkra : 27/5/1988 - katılmamakta serbesttir. Greve katılan işçiler ile
3451/6. md.) Bir işyerinde grev veya lokavtın lokavta maruz kalan işçiler işyerinden ayrılmak
uygulanmaya başlaması ile birlikte işçiler zorundadır. Greve katılmayan veya katılmaktan
işyerinden ayrılmak zorundadırlar.
vazgeçenlerin işyerinde çalışmaları hiç bir
şekilde engellenemez. Ancak, işveren bu işçileri
Greve
katılmayan
veya
katılmaktan
vazgeçenlerin işyerinde çalışmaları, hiç bir çalıştırıp çalıştırmamakta serbesttir.
şekilde engellenemez. Greve katılan veya
lokavta maruz kalan işçilerin, işyerine giriş
çıkışı engellemeleri veya işyeri önünde topluluk
teşkil etmeleri yasaktır.
(2) Greve katılan veya lokavta maruz kalan
işçilerin işyerine giriş çıkışı engellemeleri
yasaktır.
(Değişik : 27/5/1988 - 3451/6. md.) Çalışan
işçilerin ürettiği ürünlerin satılmasına ve işyeri
için lüzumlu maddelerin, araç ve gereçlerin
işyerine sokulmasına engel olunamaz. Bu işlerin
görülmesinde de 43 üncü madde hükümlerine
uyulması şarttır.
68’inci madde hükümleri uygulanır.
(3) Grev başlamadan önce üretilen ürünlerin
Greve katılmayan veya katılmaktan vazgeçen satılmasına ve işyeri dışına çıkarılmasına engel
işçileri çalıştırıp çalıştırmamakta işveren olunamaz.
serbesttir. Grev sonunda yapılan toplu iş (4) Greve katılmayıp çalışan işçilerin ürettiği
sözleşmesinden, 39 uncu maddeye göre zorunlu ürünlerin satılmasına ve işyeri dışına
olarak çalışanlar dışında işyerinde çalışmış çıkarılmasına, işyeri için gerekli maddelerin,
olanlar aksine bir hüküm bulunmadıkça araç ve gereçlerin işyerine sokulmasına engel
yararlanamazlar.
olunamaz. Bu fıkraya göre işlerin görülmesinde
(5) Grev esnasında greve karar veren sendikanın
kusurlu hareketi sonucu grev uygulanan
işyerinde neden olunan maddî zarardan sendika
sorumludur. Yetkili işçi sendikasının kararı
olmadan işçi ya da yöneticilerin bireysel
eylemlerinden kaynaklanan zararlardan kusuru
olan yönetici ya da işçi sorumludur.
Kanuni grev ve lokavta katılamayacak işçi Kanuni grev ve lokavta katılamayacak işçiler
kadrosu:
MADDE 65- (1) Hiçbir surette üretim veya
Madde 39 - Hiçbir surette üretim veya satışa satışa yönelik olmamak kaydıyla, niteliği
yönelik olmamak kaydı ile niteliği bakımından bakımından sürekli olmasında teknik zorunluluk
sürekli olmasında teknik zorunluluk bulunan bulunan işlerde faaliyetin devamlılığını veya
işlerde
faaliyetin
devamlılığını;
işyeri işyeri güvenliğini, makine ve demirbaş
güvenliğinin, makine ve demirbaş eşyasının, eşyalarının, gereçlerinin, hammadde, yarı
gereçlerinin, hammadde, yarı mamul ve mamul mamul ve mamul maddelerin bozulmamasını ya
maddelerin bozulmamasını; hayvan ve bitkilerin da hayvan ve bitkilerin korunmasını sağlayacak
korunmasını sağlayacak sayıda işçi kanuni grev sayıda işçi, kanuni grev ve lokavt sırasında
ve lokavt sırasında çalışmaya, işveren de bunları çalışmak, işveren de bunları çalıştırmak
zorundadır.
çalıştırmaya mecburdur.
24 2822 SAYILI TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ, GREV VE LOKAVT KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU Grev ve lokavt dışında kalacak işçilerin yedekler
dahil niteliği ve sayısı işveren veya işveren
vekili
tarafından
toplu
görüşmenin
başlamasından itibaren altı işgünü içinde
işyerinde yazı ile ilan edilir ve bu ilanın bir
örneği toplu görüşmede taraf olan işçi
sendikasına gönderilir. Bu ilandan itibaren altı
işgünü içinde işçi sendikası iş davalarına
bakmakla görevli mahalli mahkemeye itirazda
bulunmazsa ilan hükümleri kesinleşir. İtiraz
halinde mahkeme altı işgünü içinde karar verir.
Bu karar kesindir.
(2) Grev ve lokavt dışında kalacak işçilerin
niteliği, sayısı ve yedekleri, işveren veya işveren
vekili
tarafından
toplu
görüşmenin
başlamasından itibaren altı işgünü içinde
işyerinde yazı ile ilan edilir ve bu ilanın bir
örneği taraf işçi sendikasına tebliğ edilir. Bu
tebliğden itibaren altı işgünü içinde işçi
sendikası mahkemeye itirazda bulunmazsa ilan
hükümleri kesinleşir. İtiraz hâlinde mahkeme
altı işgünü içinde kesin olarak karar verir.
(3) Grev ve lokavta katılamayacak işçiler her ne
sebeple olursa olsun kanuni süre içinde tespit
edilmemiş ise işveren veya işçi sendikası
çalışacak işçi sayısının tespitini süre geçtikten
sonra da görevli makamdan isteyebilir. Görevli
makam bu tespiti en kısa zamanda yaparak
taraflara tebliğ eder. Gerekli hâllerde görevli
makam resen tespitte bulunabilir. Görevli
makamın tespitine karşı taraflardan her biri
mahkemeye altı işgünü içinde itiraz edebilir.
Mahkeme altı işgünü içinde kesin olarak karar
verir.
Grev ve lokavta katılamayacak işçiler her ne
sebeple olursa olsun kanuni süre içinde tespit
edilmemiş ise, işveren veya işçi sendikası
çalışacak işçi sayısının tespitini süre geçtikten
sonra da bölge çalışma müdürlüğünden talep
edebilir. Bölge çalışma müdürlüğü bu tespiti en
kısa zamanda yaparak taraflara tebliğ eder.
Gerekli hallerde bölge çalışma müdürlüğü bu
tespiti resen yapabilir. Bu tespite karşı
taraflardan her biri iş davalarına bakmakla
görevli mahalli mahkemeye itiraz edebilir.
(4) Grev ve lokavtın uygulanacağı dönemde
İşletme sözleşmesine ilişkin uyuşmazlıklarda hangi işçilerin işyerinde çalışmaya devam
görevli mahkeme işletmenin merkezine, bölge edecekleri görevli makamca grev ve lokavt
çalışma müdürlüğü ise, her işyerinin bağlı kararının bildirilmesinden itibaren üç işgünü
içinde resen tespit edilerek ilgili işverene ve
bulunduğu bölgeye göre belirlenir.
işçilere yazı ile bildirilir. O işyerinde çalışan ve
toplu görüşmede taraf olan işçi sendikası ve
Grev ve lokavta katılmayacak işçilerin ismen şubesinin yöneticileri bu hükme tâbi tutulamaz.
belirlenmesi:
(5) İşveren, grev ve lokavta katılamayacak
Madde 40 – Grev ve lokavtın uygulanacağı işçilerden herhangi bir nedenle çalışmayanların
dönemde hangi işçilerin işyerinde çalışmaya yerine görevli makamın yazılı izni ile yeni işçi
devam edecekleri bölge çalışma müdürlüğünce alabilir.
grev
ve
lokavt
kararının
müdürlüğe
bildirilmesinden itibaren üç işgünü içinde resen
tespit edilerek ilgili işverene ve işçilere yazı ile
bildirilir. O işyerinde çalışan ve toplu görüşmede
taraf olan işçi sendikasının ve şubesinin başkan
veya yönetim kurulu üyesi bulunan işçiler bu
hükme tabi tutulamazlar.
25 2822 SAYILI TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ, GREV VE LOKAVT KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU İşveren 39 uncu madde uyarınca belirlenen
işlerin yerine getirilebilmesi için, grev ve
lokavta katılamayacak işçilerden herhangi bir
nedenle çalışmayanların yerine bölge çalışma
müdürlüğünün yazılı izni ile yeni işçi alabilir.
Grev hakkının ve lokavtın teminatı:
Grev hakkının ve lokavtın güvencesi
Madde 41 – Hizmet akitlerine, grev hakkı veya
lokavttan
vazgeçilmesine
veya
bunların
kısıtlanmasına dair konulacak hükümler
geçersizdir.
MADDE 66– (1) Toplu iş sözleşmelerine ve iş
sözleşmelerine, grev hakkı veya lokavttan
vazgeçilmesine veya bunların kısıtlanmasına
dair konulacak hükümler geçersizdir.
(2) Kanuni bir grev kararının alınmasına
katılma, teşvik etme, greve katılma veya greve
katılmaya teşvik etme nedeniyle bir işçinin iş
sözleşmesi feshedilemez.
(3) Grev ve lokavt süresince işçiler, sigorta
yardımlarından 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve
Genel Sağlık Sigortası Kanununun ilgili
hükümlerine göre yararlanır.
Kanuni grev ve lokavtın hizmet akitlerine Kanuni grev ve lokavtın iş sözleşmelerine
etkisi:
etkisi
Madde 42 – Kanuni bir grev kararının
alınmasına katılma, böyle bir kararın alınmasını
teşvik etme, böyle bir greve katılma veya böyle
bir greve katılmaya teşvik etme sebebiyle bir
işçinin hizmet akti feshedilemez.
MADDE 67– (1) Kanuni greve katılan, greve
katılmayan veya katılmaktan vazgeçip de grev
nedeniyle çalıştırılamayan ve kanuni lokavta
maruz kalan işçilerin iş sözleşmeleri grev ve
lokavt süresince askıda kalır.
(2) İşveren, grev ve lokavt nedeniyle iş
sözleşmeleri askıda kalan işçilerin grev veya
lokavtın başlamasından önce işleyen ücretlerini
ve eklerini olağan ödeme gününde ödemek
zorundadır. Ödemeyi yapacak personel de
Kanuni lokavta uğramış olan işçilerin hizmet bunun için çalışmakla yükümlüdür. Aksi hâlde
akitlerinden doğan hak ve borçları, lokavtın sona 65’inci maddenin beşinci fıkrası hükmü
uygulanır.
ermesine kadar askıda kalır.
Kanuni bir greve katılanlar ile 38 inci maddenin
ikinci fıkrası uyarınca işyerinde çalışmayı arzu
edip işveren tarafından çalıştırılmayan işçilerin
hizmet akitlerinden doğan hak ve borçları,
grevin sona ermesine kadar askıda kalır.
İşveren, grev ve lokavt sebebiyle akdi ilişkileri
askıda kalan işçilerin grev veya lokavtın
başlamasından önce işleyen ücretlerini ve
eklerini mutad ödeme gününde ödemek
zorundadır. Ödemeyi yapacak personel de bu
hususta çalışmaya mecburdur. Aksi halde 40 ıncı
maddenin ikinci fıkrası hükmü uygulanır.
(3) Grev ve lokavt süresince iş sözleşmeleri
askıda kalan işçilere bu dönem için işverence
ücret ve sosyal yardımlar ödenemez, bu süre
kıdem tazminatı hesabında dikkate alınmaz.
Toplu iş sözleşmelerine ve iş sözleşmelerine
bunların aksine hüküm konulamaz.
26 2822 SAYILI TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ, GREV VE LOKAVT KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU Grev ve lokavt süresince hizmet akitleri askıda
kalan işçilere bu dönem için işverence ücret ve
sosyal yardımlar ödenemez, bu süre kıdem
tazminatı hesabında dikkate alınamaz. Toplu iş
sözleşmelerine veya hizmet akitlerine bunların
aksine hüküm konulamaz.
Grev ve lokavt süresince işçiler Sosyal
Sigortalar Kanununun ilgili hükümlerinden
yararlanmaya devam ederler.
İşçi alma ve başka işe girme yasağı:
İşçi alma ve başka işe girme yasağı
Madde 43 – (Değişik birinci fıkra : 3/6/1986 3299/8 md.) İşveren, kanuni bir grevin veya
lokavtın süresi içinde, 42 nci madde hükmü
gereğince hizmet akitlerinden doğan hak ve
borçları askıda kalmış olan işçilerin yerine,
hiçbir surette daimi veya geçici olarak başka işçi
alamaz veya başkalarını çalıştıramaz. 39 uncu
madde uyarınca grev ve lokavta katılamayacak
işçilerden,
haklı
sebeple
hizmet
akti
feshedilenlerin yerine yeni işçi alınması imkanı
saklıdır. İşverenin bu yasağa aykırı hareketi,
grev gözcülerinin ya da taraf sendikanın yazılı
başvurusu halinde ilgili bölge müdürlüğünce
denetlenir.
MADDE 68- (1) İşveren, kanuni bir grev veya
lokavt süresince, 67’nci madde hükmü
gereğince iş sözleşmeleri askıda kalan işçilerin
yerine, sürekli ya da geçici olarak başka işçi
alamaz veya başkalarını çalıştıramaz. Ancak
greve katılamayacak ve lokavta maruz
bırakılamayacak işçilerden, ölen, kendi isteği ile
ayrılan veya iş sözleşmesi işveren tarafından
haklı nedenle feshedilenlerin yerine yeni işçi
alınabilir. İşverenin bu yasağa aykırı hareketi,
taraf sendikanın yazılı başvurusu hâlinde görevli
makamca denetlenir.
Kanuni bir grev ve lokavt dolayısıyla hizmet
aktinden doğan hak ve borçları askıda kalan
işçiler, başka bir iş tutamazlar. Aksi halde,
işçinin hizmet akti, işverence feshin ihbarına
lüzum olmaksızın ve herhangi bir tazminat
ödenmeksizin feshedilebilir.
çalışamaz. Aksi hâlde işçinin iş sözleşmesi
işverence haklı nedenle feshedilebilir. Ancak
kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalışan işçiler,
kanuni haftalık çalışma süresini tamamlayacak
süreyi aşmamak üzere başka bir işverenin
işyerinde çalışabilir.
(2) Greve katılmayan veya katılmaktan
vazgeçen işçiler, ancak kendi işlerinde
38 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca greve çalıştırılabilir. Bu işçilere, greve katılan işçilerin
katılmayan veya katılmaktan vazgeçen işçileri işleri yaptırılamaz.
çalıştıran işveren, bu işçileri ancak kendi (3) Kanuni bir grev ve lokavt dolayısıyla iş
işlerinde çalıştırabilir, bunlara, greve katılan sözleşmeleri askıda kalan işçiler, grev veya
işçilerin işlerini yaptıramaz.
lokavt süresince başka bir işverenin yanında
Kanuni grev ve lokavtın konut haklarına etkisi:
Kanuni grev ve lokavtın konut haklarına
Madde 44 – İşveren,kanuni bir grev veya lokavt etkisi
süresince greve katılan veya lokavta uğrayan MADDE 69- (1) İşveren, kanuni bir grev veya
işçilerin oturdukları ve işveren tarafından lokavt süresince greve katılan veya lokavta
sağlanmış konutlardan çıkmalarını isteyemez. uğrayan işçilerin oturdukları ve kendisi
Bu yasak, grev ve lokavtın işyerinde tarafından
sağlanmış
olan
konutlardan
uygulanmaya başlamasından itibaren doksan gün çıkmalarını isteyemez.
devam eder.
(2) İşveren, bu konutlarda oturan işçilerden,
grev ve lokavt süresi içinde konutların onarımı,
27 2822 SAYILI TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ, GREV VE LOKAVT KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU su, gaz, aydınlatma ve ısıtma giderleri ile rayiç
Bu konutlarda oturan işçiler, söz konusu süre kirayı talep edebilir.
içinde, konutlarıyla ilgili onarım, su, gaz, (3) İşveren, konutların su, gaz, aydınlatma ve
aydınlatma ve ısıtma masrafları ile rayiç kirayı ısıtma hizmetlerini, kanuni grev ve lokavt
işverene ödemek zorundadırlar.
süresince kısıntıya uğratamaz. Ancak bu
İşveren, konutların su, gaz, aydınlatma ve ısıtma hizmetlerin kanuni grev ve lokavt yüzünden
hizmetlerini, kanuni grev ve lokavt süresince kısıntıya uğramış olanlarının devamı, işçiler
kısıntıya uğratamaz. Ancak bu hizmetlerin tarafından istenemez.
kanuni grev ve lokavt yüzünden kısıntıya
uğramış olanlarının devamı, işçiler tarafından
istenemez.
Kanun dışı grev ve lokavtın sonuçları:
Kanun dışı grev ve lokavtın sonuçları
Madde 45 – Kanun dışı grev yapılması halinde,
işveren, böyle bir grevin yapılması kararına
katılan, böyle bir grevin yapılmasını teşvik eden,
böyle bir greve katılan veya böyle bir greve
katılmaya veyahut devama teşvik eden işçilerin
hizmet akitlerini, feshin ihbarına lüzum olmadan
ve herhangi bir tazminat ödemeye mecbur
bulunmaksızın feshedebilir.
MADDE 70- (1) Kanun dışı grev yapılması
hâlinde işveren, grevin yapılması kararına
katılan, grevin yapılmasını teşvik eden, greve
katılan veya katılmaya ya da devama teşvik
eden işçilerin iş sözleşmelerini haklı nedenle
feshedebilir.
(2) Kanun dışı bir grev yapılması hâlinde bu
grev nedeniyle işverenin uğradığı zararlar, greve
karar veren işçi kuruluşu veya kanun dışı grev
herhangi
bir
işçi
kuruluşunca
kararlaştırılmaksızın yapılmışsa, bu greve
katılan işçiler tarafından karşılanır.
Kanun dışı bir grev yapılması halinde, bu grev
veya bu grevin yönetimi ve yürütümü yüzünden
işverenin uğradığı zararlar, greve karar veren
işçi sendikası veya kanun dışı grev herhangi bir
işçi
kuruluşunca
kararlaştırılmaksızın (3) Kanun dışı lokavt yapılması hâlinde işçiler iş
yapılmışsa, bu greve katılan işçiler tarafından sözleşmelerini haklı nedenle feshedebilir.
karşılanır.
İşveren, bu işçilerin lokavt süresine ilişkin iş
Kanun dışı lokavt yapılması halinde işçiler, sözleşmesinden doğan bütün haklarını bir iş
böyle bir lokavtı yapan işverenle olan hizmet karşılığı olmaksızın ödemek ve uğradıkları
akitlerini, feshin ihbarına lüzum olmaksızın zararları tazmin etmekle yükümlüdür.
haklı sebeple feshedebilirler ve her türlü
haklarını talep edebilirler. İşveren bu işçilerin
lokavt süresine ait hizmet aktinden doğan bütün
haklarını bir iş karşılığı olmaksızın ödemeye ve
uğradıkları zararları tazmine mecburdur.
Tespit davası:
Tespit davası
Madde 46 – Karar verilen veya uygulanmakta
olan bir grev ve lokavtın kanun dışı olup
olmadığının tespitini, uyuşmazlığın tarafı
olanlardan her biri 15 inci maddeye göre yetkili
iş mahkemesinden her zaman talep edebilir.
Mahkeme bir ay içinde karar verir.
MADDE 71- (1) Taraflardan her biri, karar
verilen veya uygulanmakta olan bir grev veya
lokavtın kanun dışı olup olmadığının tespitini
mahkemeden her zaman talep edebilir.
Mahkeme bir ay içinde karar verir. Kararın
temyizi hâlinde, Yargıtay bir ay içinde kesin
olarak karara bağlar.
28 2822 SAYILI TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ, GREV VE LOKAVT KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU Verilecek karar, tarafları ve işçi ve işveren Verilecek karar, tarafları, işçi ve işveren
sendikasının mensuplarını bağlar ve ceza sendikasının üyelerini bağlar ve ceza davaları
davaları için de kesin delil teşkil eder.
için kesin delil teşkil eder.
Hakim,
tespit
kararının
kesinleşmesine (2) Hâkim tedbir olarak dava konusu grev veya
kadar,dava konusu grev veya lokavtın ihtiyati lokavtın durdurulmasına karar verebilir.
tedbir olarak durdurulmasına karar verebileceği
gibi, konulmuş tedbiri her zaman kaldırabilir.
Grev hakkının ve lokavtın kötüye kullanılması:
Grev
hakkının
ve
lokavtın
kötüye
kullanılması
Madde 47 – Grev hakkı ve lokavt iyi niyet
kurallarına aykırı tarzda toplum zararına ve milli MADDE 72– (1) Taraflardan birinin veya
serveti tahrip edecek şekilde kullanılamaz. Bu Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanının
kurala aykırı olarak uygulanan grev veya lokavt, başvurusu üzerine mahkemece, grev hakkı veya
bir tarafın veya Çalışma Bakanının başvurusu lokavtın iyi niyet kurallarına aykırı tarzda
üzerine 15 inci maddeye göre yetkili iş toplum zararına veya millî servete zarar verecek
mahkemesi kararı ile durdurulur.
şekilde kullanıldığının tespit edilmesi hâlinde,
Kanuni bir lokavtın işyerini temelli olarak kapalı uygulanmakta olan grev veya lokavtın
tutmak amacıyla yapıldığı kesinleşmiş mahkeme durdurulmasına karar verilir.
kararıyla sabit olursa, mahkeme kararının lokavt
yapmış işverene veya işveren sendikasına
bildirilmesi ile birlikte lokavt durdurulur. Yetkili
mahkeme 15 inci madde uyarınca belirlenir.
(2) Kanuni bir lokavtın işyerini temelli olarak
kapalı tutmak amacıyla yapıldığı kesinleşmiş
mahkeme kararıyla belirlenirse, mahkeme
kararının lokavt yapmış işverene veya işveren
sendikasına
bildirilmesi ile birlikte lokavt
Bu lokavtın uygulanmış olması, işçilere 45 inci
maddenin üçüncü fıkrasından yararlanma imkanı durdurulur. Mahkeme kararına rağmen lokavtın
uygulanmaya devam edilmesi, işçilere 70’inci
verir.
madde hükümlerinden yararlanma hakkı verir.
Grev esnasında greve katılan işçilerin ve
sendikanın kasıtlı veya kusurlu hareketleri
sonucu, grev uygulanan işyerinde sebep
oldukları maddi zarardan sendika sorumludur.
Grev gözcüleri:
Grev ve lokavt gözcüleri
Madde 48 - Kanuni bir grev kararına uyulmasını
sağlamak için cebir ve şiddet kullanmaksızın ve
tehditte bulunmaksızın kendi üyelerinin grev
kararına uyup uymadıklarını denetlemek
amacıyla, işyerinde grev ilan etmiş olan işçi
sendikası, işyerinin giriş ve çıkış yerlerine, kendi
üyeleri arasından en çok dörder grev gözcüsü
koymaya yetkilidir. Çalışma serbestliği her halde
saklıdır.
MADDE 73- (1) İşyerinde grev ilan etmiş olan
işçi sendikası, kanuni bir grev kararına
uyulmasını sağlamak için güç kullanmaksızın ve
tehditte bulunmaksızın kendi üyelerinin grev
kararına uyup uymadıklarını denetlemek
amacıyla, işyerinin giriş ve çıkış yerlerine, kendi
üyeleri arasından en çok dörder grev gözcüsü
koyabilir.
(2) Grev gözcüleri, işyerine giriş ve çıkışlara
Grev gözcüleri, işyerine giriş ve çıkışlara engel engel olamaz, giren ve çıkanları kontrol
olamazlar, giren ve çıkanları kontrol amacıyla amacıyla dahi durduramaz.
dahi durduramazlar.
29 2822 SAYILI TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ, GREV VE LOKAVT KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU "Bu işyerinde grev vardır" ibaresinin dışında,
yapılan işyerleri ve çevresine afiş, pankart gibi
ilan vasıtalarını asmak veya yazılar yazmak
yasaktır.
(3) İşyerinde lokavt ilan etmiş olan işveren
sendikası, kanuni bir lokavt kararına uyulmasını
sağlamak için güç kullanmaksızın ve tehditte
bulunmaksızın kendi üyelerinin lokavt kararına
uyup
uymadıklarını denetlemek amacıyla
İşyeri ve çevresinde grevciler veya grev
gözcüleri için işçiler veya işçi sendikası lokavtın kapsamına giren işyerlerine gözcüler
tarafından kulübe, baraka ve çadır gibi barınma gönderebilir.
vasıtaları kurulamaz. Ancak, grev gözcülerinin
zorunlu ihtiyaçlarının nasıl karşılanacağı,
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca
çıkarılacak bir yönetmelikle belirlenir.
Lokavt gözcüleri:
Madde 49 – Kanuni bir lokavt kararına
uyulmasını sağlamak için cebir ve şiddet
kullanmaksızın ve tehditte bulunmaksızın kendi
üyelerinin lokavt kararına uyup uymadıklarını
denetleme amacı ile lokavtı işyerinde ilan etmiş
olan işveren sendikası, lokavtın kapsamına giren
işyerlerine gözcüler göndermeye yetkilidir.
"Bu işyerinde lokavt vardır" ibaresinin dışında,
lokavt yapılan işyerleri ve çevresine afiş, pankart
gibi ilan vasıtalarını asmak veya yazılar yazmak
yasaktır.
Grev ve lokavt halinde mülki amirin yetkileri:
Grev ve lokavt halinde mülki amirin yetkileri
Madde 50 – Grev ve lokavt halinde, mahallin en
büyük mülki amiri, grev veya lokavt uygulanan
işyerlerinde gerekli emniyet, inzibat, koruma ve
sağlık işlerini düzenler. Ayrıca halkın günlük
yaşamı için zaruri olan ve aksaması muhtemel
hizmet ve ihtiyaçları karşılayacak tedbirleri alır.
MADDE 74- (1) Mahallin en büyük mülkî
amirleri halkın günlük yaşamı için zorunlu olan
ve aksaması muhtemel hizmet ve ihtiyaçları
karşılayacak işyerinde faaliyetin devamlılığını
sağlayacak tedbirleri alır.
Grev ve lokavtı sona erdirme kararı:
Grev ve lokavtı sona erdirme kararı
Madde 51 – Kanuni bir grev veya lokavtı sona
erdirmek için grev ve lokavta karar vermiş
olanlar tarafından alınan kararlar en geç ertesi
işgünü sonuna kadar yazı ile karşı tarafa ve
bölge çalışma müdürlüğüne bildirilir ve
mahallinde çıkan en az bir gazetede, gazete
yoksa mutad vasıtalarla ilan edilir. Kanuni grev
ve lokavt ilanın yapılması ile sona erer.
MADDE 75- (1) Kanuni bir grev veya lokavtı
sona erdirme kararı, kararı alan tarafça ertesi
işgünü sonuna kadar yazı ile karşı tarafa ve
görevli makama bildirilir.
(2) Grev ve lokavtın uygulanması sırasında
Bu tedbirlerin niteliği, kapsamı, uygulanış tarzı mahallin en büyük mülkî amirinin kamu
bir tüzükte belirtilir. Ancak alınacak tedbirler düzenine ilişkin alacağı tedbirler, kanuni bir
kanuni bir grev veya lokavtın uygulanmasına grev veya lokavtın uygulanmasını engelleyici
nitelik taşıyamaz.
engel olucu nitelikte olamaz.
(2) Grevin veya lokavtın sona erdiği, görevli
makam tarafından işyerinde ilan edilir. Kanuni
grev ve lokavt, ilanın yapılması ile sona erer.
30 2822 SAYILI TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ, GREV VE LOKAVT KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU Grevin uygulanmasına son verilmesi lokavtın, (3) Grevin uygulanmasına son verilmesi
lokavtın uygulanmasına son verilmesi grevin lokavtın, lokavtın uygulanmasına son verilmesi
kaldırılmasını gerektirmez.
grevin kaldırılmasını gerektirmez.
Grevi uygulayan işçi sendikasının herhangi bir
sebeple kapatılması, feshedilmesi veya infisah
etmesi veya faaliyetinin durdurulması hallerinde
grev veya lokavt kendiliğinden ortadan kalkar.
Lokavtı uygulayan işveren sendikasının herhangi
bir sebeple kapatılması, feshedilmesi veya
infisah etmesi veya faaliyetinin durdurulması
hallerinde lokavt kendiliğinden ortadan kalkar.
Grevin veya lokavtın sona erdiği görevli makam
tarafından ilan edilir.
Grevi uygulayan sendikanın, bu grevin
uygulandığı işyerindeki üyesi işçilerin dörtte
üçünün sendika üyeliğinden ayrıldıklarının
tespiti halinde, ilgililerden biri grevin sona
erdirilmesi için 15 inci maddeye göre yetkili
mahkemeye
başvurabilir.
Mahkemece
belirlenecek tarihte grevin sona ereceği birinci
fıkradaki usul uyarınca ilan edilir.
(4) Grevi uygulayan işçi sendikasının herhangi
bir nedenle kapatılması, feshedilmesi veya
infisah etmesi hâllerinde grev ve alınmış bir
karar varsa lokavt kendiliğinden sona erer ve
yetki belgesi hükümsüz olur.
(5) Lokavtı uygulayan işveren sendikasının
herhangi bir nedenle kapatılması, feshedilmesi
veya infisah etmesi hâllerinde lokavt
kendiliğinden sona erer.
(6) Grevi uygulayan sendikanın, yetki tespiti
için başvurduğu tarihte işyerindeki üyesi
işçilerin dörtte üçünün sendika üyeliğinden
ayrıldıklarının tespiti hâlinde, ilgililerden biri
grevin sona erdirilmesi için mahkemeye
başvurabilir. Mahkemece belirlenecek tarihte
grevin sona ereceği ikinci fıkradaki usule göre
ilan edilir.
Resmi arabuluculuk teşkilatı:
Madde 59- Çalışma Bakanlığına bağlı olarak
kurulacak resmi arabuluculuk teşkilatı bu
Kanunda
öngörülen
resmi
arabuluculuk
faaliyetinin yürütülmesini sağlayacak tedbirleri
alır.
Resmi arabuluculuk teşkilatının kuruluş ve
işleyişine ilişkin esaslar ile resmi arabuluculuk
yapabileceklerin listesinin düzenlenme esasları
ve resmi arabuluculara ödenecek ücretlerin alt ve
üst sınırları 65 inci maddeye göre çıkartılacak
tüzükte düzenlenir.
Resmi arabulucunun istediği her türlü bilgiyi
gerek taraflar gerek diğer bütün ilgililer vermeye
mecburdurlar.
Resmi arabulucuların ücretleri bu teşkilatça milli
bir banka hesabında toplanan paralardan ödenir.
Arabulucuyu tayin eden mahkeme bu esaslar
çerçevesinde ve uyuşmazlığın kapsamını ve
niteliğini dikkate alarak ücreti tespit eder.
31 2822 SAYILI TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ, GREV VE LOKAVT KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU Resmi arabuluculuk yapılan her uyuşmazlıkta
tarafların bu hesaba yatırmaları gereken ücretlere
ait esaslar ile ücretlerden masraf olarak kesilecek
miktar ve ücretlerin banka faizlerinin
kullanılmasının usul ve esasları da bu tüzükte
belirtilir.
Resmi
arabuluculuk
teşkilatı
arabulma
faaliyetine girişilen her uyuşmazlıkta vardığı
sonuçları en kısa zamanda uygun vasıtalarla
kamuoyuna açıklayabilir.
Tarafların
anlaşarak
tayin
arabulucunun ücreti kendileri
serbestçe tespit edilebilir.
edecekleri
tarafından
Tarafların hesaba yatırmaları gereken ücretler
için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca
düzenlenen belgeler İcra ve İflas Kanununun 68
inci maddesinde sayılan belgeler hükmünde
olup, bu ücretlerin takip ve tahsilinde kamu
alacaklarının takip ve tahsiline ilişkin esaslar
uygulanır.
Resmi arabulucunun sorumluluğu:
Madde 69 – Bu Kanunun 22 nci maddesi
hükümlerine göre mahkemece tayin edilmiş
bulunan arabuluculardan, sırf tarafları ızrar kasdı
ile verilen bu görevi yapmaktan kaçınan veya 23
üncü maddede belirtilen tutanağı sırf tarafları
ızrar kasdı ile süresinde görevli makama tevdi
etmeyen arabulucular onbin liradan yirmibeşbin
liraya kadar ağır para cezasına mahkum edilirler.
Resmi arabulucu olarak görevlendirilenler
görevlerinin ifası sırasında veya ifasından dolayı
işledikleri veya kendilerine karşı işlenen suçlar
bakımından memur sayılırlar.
Ceza hükümlerini düzenleyen 78. Madde
içinde
Sendikanın faaliyetinin durdurulması
MADDE 76- (1) Sendikanın faaliyetinin
durdurulması hâlinde, yedinci ila on ikinci
bölümlerde belirtilen işlemler ve uygulamalar,
durdurma kararıyla birlikte askıya alınır. Bu
işlemler ve uygulamalar, sendikanın faaliyete
geçmesi ile kaldığı yerden devam eder.
32 2822 SAYILI TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ, GREV VE LOKAVT KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU Tutanaklar ve sicil:
Tutanaklar ve sicil
Madde 24 – Bu Kanun gereğince bölge çalışma
müdürlüğüne gönderilen tutanak ve yazılar
alındığı tarihten başlayarak üç işgünü içinde
Çalışma Bakanlığına gönderilir. Bir nüshası da
dosyasında saklanır.
MADDE 77– (1) Çalışma ve İş Kurumu İl
Müdürlüğü bu Kanun gereğince kendisine tevdi
edilen tutanak ve yazıları aldığı tarihten
başlayarak üç işgünü içinde Bakanlığa gönderir.
Bir nüshasını da dosyasında saklar.
Çalışma Bakanlığı, toplu iş sözleşmeleri için bir
sicil tutar. Toplu iş sözleşmesinin metni üzerinde
anlaşmazlık çıktığı takdirde, esas, bu sicilde
saklanan metindir. Bu sicilin nasıl tutulacağı
Çalışma
Bakanlığınca
çıkartılacak
bir
yönetmelikte belirtilir.
(2) Bakanlık, toplu iş sözleşmeleri için bir sicil
tutar. Toplu iş sözleşmesinin metni üzerinde
anlaşmazlık çıktığı takdirde, Bakanlıkça sicile
kaydedilmiş metin esas alınır. Sicilin
tutulmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça
çıkarılacak bir yönetmelikle düzenlenir.
Kanun dışı grev ve lokavt:
Ceza hükümleri (Grev ve Lokavt)
Madde 70 – (Değişik: 23/1/2008-5728/389 md.)
MADDE 78–
e) Bu Kanunda kanuni grev veya lokavt için
belirtilen şartlar gerçekleşmeksizin alınan bir
grev veya lokavt kararının uygulanması hâlinde;
grev veya lokavta karar verenler, böyle bir grev
veya
lokavta
karar
verilmesine
veya
uygulanmasına veya bunlara katılmaya veya
devama zorlayan veya teşvik edenler ile lokavta
katılanlar ve devam edenler fiilleri daha ağır bir
cezayı gerektirmediği takdirde beşbin Türk
Lirası,
Bu Kanunda belirtilen şartlar gerçekleşmeden
grev veya lokavt kararı verenlerle, bunu teşvik
edenler, zorlayanlar veya propagandasını
yapanlar üç aya kadar hapis cezası ile
cezalandırılır.
Yukarıdaki fıkrada sözü edilen grev veya lokavt
kararının uygulanması halinde; grev veya
lokavta karar verenler, böyle bir grev veya
lokavta karar verilmesine veya uygulanmasına
veya bunlara katılmaya veya devama zorlayan
veya teşvik edenler veya bu yolda propaganda
yapanlar ile lokavta katılanlar veya devam
edenler üç aydan altı aya kadar hapis cezası ile
cezalandırılır.
f) Kanun dışı greve katılanlar ve devam edenler
yediyüz Türk Lirası,
g) Kanuni bir grev veya lokavt kararının bu
Kanunda yazılı usul ve esaslar dışında
Grev
veya
lokavt
kararı
alınmasında uygulanması hâlinde, bu kararı uygulayanlar,
gerçekleşmeyen şartlar yalnızca süre veya uygulanmasına veya devamına zorlayanlar veya
Türk Lirası,
tebligata ilişkin ise yukarıdaki fıkralara göre teşvik edenler beşbin
verilecek cezalar üçte birden yarıya kadar ğ) Grev veya lokavtın mahkeme kararıyla
sürekli veya geçici, tamamen veya kısmen
indirilir.
yasaklanmasına rağmen, kararı kaldırmayanlar,
Bu maddede belirtilen kanun dışı greve
uygulamaya devam edenler, devamına teşvik
katılanlar veya devam edenler elli günden az
edenler, zorlayanlar, katılan ve katılmaya devam
olmamak üzere adlî para cezası ile cezalandırılır.
edenler fiilleri daha ağır bir cezayı
gerektirmediği takdirde beşbin Türk Lirası,
33 2822 SAYILI TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ, GREV VE LOKAVT KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU Uygulanan grev veya lokavtın kanuna aykırı h) Greve katıldıkları veya lokavta maruz
kaldıkları hâlde, grev veya lokavtın uygulandığı
olması:
işyerlerinden ayrılmayanlar ile işçileri bu
Madde 71 – (Değişik birinci fıkra: 23/1/2008eylemlere zorlayan veya teşvik edenler fiilleri
5728/390 md.) Grev veya lokavt kararının bu
daha ağır bir cezayı gerektirmediği takdirde
Kanun hükümlerine uygun olarak alınmasına
yediyüz Türk Lirası,
rağmen, kanunda yazılı şart ve usuller
dışında uygulanması halinde, bu kararı ı) 65’inci maddede belirtilen izni almadan yeni
uygulayanlar, uygulanmasına veya devamına işçi alan işveren, izinsiz aldığı her bir işçiyle
zorlayanlar veya teşvik edenler veya bu yolda ilgili olarak yediyüz Türk Lirası,
propaganda yapanlar üç aya kadar hapis cezası i) 68’inci madde hükmüne aykırı olarak grev
ile cezalandırılır.
yapan işçilerin yerine işçi çalıştıran işveren veya
35 inci madde hükümlerine göre yapılan grev
oylamasında, grevin uygulanmamasına karar
verilmesine rağmen grev kararının uygulanması
halinde failler hakkında fiilin niteliğine göre 70
inci maddenin ikinci ve dördüncü fıkraları
hükümleri uygulanır.
işveren vekili, aldığı her bir işçiyle ilgili olarak
binbeşyüz Türk Lirası,
j) İşçi sendikasının üyesi olmayan grev
gözcüleri ile 73’üncü madde hükümlerine aykırı
davranan grev gözcüleri binbeşyüz Türk Lirası
idari para cezası ile cezalandırılır.
Yasak hallerinde grev ve lokavt:
Madde 72 – (Değişik birinci fıkra: 23/1/20085728/391 md.) Grev veya lokavtın 29 ve 30
uncu maddelere göre sürekli olarak, 31 inci
maddeye göre de geçici olarak yasaklandığı
işlere veya işyerlerine ilişkin olarak; grev veya
lokavt kararı verenler, kararı kaldırmayanlar,
teşvik edenler, zorlayanlar veya propagandasını
yapanlar iki aydan altı aya kadar hapis cezası ile
cezalandırılır.
(Değişik ikinci fıkra: 23/1/2008-5728/391 md.)
Yukarıdaki fıkrada sözü edilen grev veya lokavt
kararının uygulanması halinde; grev veya lokavt
kararı verenler, böyle bir grev veya lokavta karar
verilmesine veya uygulanmasına veya bunlara
katılmaya veya devama zorlayanlar veya teşvik
edenler veya bu yolda propaganda yapanlar ile
grev veya lokavta katılanlar veya devam edenler
altı aydan üç yıla kadar hapis cezası ile
cezalandırılır.
(Değişik üçüncü fıkra: 23/1/2008-5728/391 md.)
Bu maddede belirtilen kanun dışı greve
katılanlar veya devam edenler altı aydan iki yıla
kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
34 2822 SAYILI TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ, GREV VE LOKAVT KANUNU Siyasi amaçlı grev veya lokavt, genel grev veya
lokavt, dayanışma grevi veya lokavtı ile işyeri
işgali, işi yavaşlatma, verimi düşürme ve üretimi
aksatacak nitelikteki her türlü direnişler
hakkında da yukardaki fıkralar hükümleri
uygulanır. Ancak siyasi amaçlı grev veya lokavt,
genel grev veya lokavt, dayanışma grevi veya
lokavtı halinde anılan fıkralara göre tayin
edilecek cezalar bir misli artırılarak hükmolunur.
46 ncı maddenin ikinci fıkrası uyarınca bir grev
veya
lokavtın
ihtiyati
tedbir
yoluyla
durdurulmasına dair mahkemece verilen karara
uymayanlar hakkında da fiilin niteliğine göre
ikinci veya üçüncü fıkralardaki cezalara
hükmolunur.
Kararlara tesir maksadıyla kanun dışı grev ve
lokavt:
Madde 73 – (Değişik : 23/1/2008-5728/392
md.)
Yasama, yürütme ve yargı organları ile merkezi
veya mahallî idarelerce bir karar alınmasını veya
alınmış bir kararın değiştirilmesini veya
kaldırılmasını sağlamak veya alınmış bir kararı
protesto etmek amacıyla kanun dışı grev veya
lokavt kararı verenler, teşvik edenler,
zorlayanlar veya propagandasını yapanlar üç
aydan bir yıla kadar hapis cezası ile
cezalandırılır.
Yukarıdaki fıkrada sözü edilen grev veya lokavt
kararının uygulanması halinde; grev veya
lokavta karar verenler, grev veya lokavta karar
verilmesine veya uygulanmasına veya bunlara
katılmaya veya devama zorlayan veya teşvik
edenler veya bu yolda propaganda yapanlar ile
lokavta katılanlar altı aydan üç yıla kadar hapis
cezası ile cezalandırılır.
Bu maddede belirtilen kanun dışı greve
katılanlar altı aydan bir yıla kadar hapis cezası
ile cezalandırılır.
35 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU 2822 SAYILI TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ, GREV VE LOKAVT KANUNU Devletin şahsiyetine karşı grev veya lokavt:
Madde 74 – (Değişik : 23/1/2008-5728/393 md.)
Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez
bütünlüğüne, milli egemenliğe, Cumhuriyetin
niteliğine, Devletin güvenliğine aykırı amaçla
grev veya lokavt kararı verilmesi veya
uygulanması hallerinde, fiil daha ağır cezayı
gerektiren başka bir suç oluşturmadığı takdirde,
73 üncü madde hükümlerine göre verilecek ceza
yarı oranında artırılır.
Grev veya
uyulmaması:
lokavtı
erteleme
kararına
Madde 75 – (Değişik : 23/1/2008-5728/394
md.)
Bakanlar Kurulunun 33 üncü maddenin birinci
fıkrası uyarınca aldığı erteleme kararından sonra
grev veya lokavtı kaldırma kararı almayanlar
veya grev veya lokavta devam edenler veya
katılanlar veya devama zorlayan veya teşvik
edenler ve bu yolda propaganda yapanlar altı
aydan iki yıla kadar hapis cezası ile
cezalandırılır.
Grev oylamasında hile, tehdit ve cebir:
Madde 76 – (Değişik : 23/1/2008-5728/395
md.)
Bir grev oylamasının sonucuna tesir etmek
maksadıyla hile veya tehdit veya cebir
kullananlar, fiilleri daha ağır cezayı gerektiren
suç oluşturmadığı takdirde, üç aydan bir yıla
kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
36 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU 2822 SAYILI TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ, GREV VE LOKAVT KANUNU Grev veya lokavt halinde işyerinden ayrılmama,
engellemede bulunma:
Madde 77 – (Değişik : 23/1/2008-5728/396
md.)
Greve katılan veya lokavta maruz kaldıkları
halde, grev veya lokavtın uygulandığı
işyerlerinden ayrılmayanlar, işyeri önünde veya
ihtara rağmen işyeri civarında topluluk teşkil
edenler ile işçileri bu eylemlere zorlayan, teşvik
eden veya bu yolda propaganda yapanlar yirmi
günden az olmamak üzere adlî para cezası ile
cezalandırılır.
Grev veya lokavt süresince işyerinde çalışmaya
mecbur olan işçilerden geçerli bir özrü
olmaksızın işyerinde çalışmayanlar üç aydan bir
yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
Grev ve lokavt kapsamına giren işçilerin
haklarına uyulmaması:
Madde 78 – (Değişik : 23/1/2008-5728/397
md.) Grev ve lokavtın uygulandığı işyerlerinde
39 uncu madde gereğince çalıştırmak zorunda
olduğu işçileri çalıştırmayan işveren üç aydan
bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
40 ıncı maddenin ikinci fıkrasında belirtilen
yazılı izni almadan yeni işçi alan işveren izinsiz
aldığı her bir işçiyle ilgili olarak elli gün adlî
para cezası ile cezalandırılır.
43 üncü madde hükmüne aykırı hareket eden
işveren veya işvereni söz konusu hükme aykırı
hareket etmeye zorlayan veya teşvik eden veya
bu yolda propagandada bulunanlar, söz konusu
hükme aykırı olarak aldıkları veya alınmasına
sebep oldukları veya grev yapan işçilerin yerine
çalıştırdıkları her bir işçiyle ilgili olarak yüzelli
gün adlî para cezası ile cezalandırılır.
44 üncü madde hükmüne aykırı olarak işçileri
konutlarından çıkaran veya bu konutların su,
gaz, aydınlatma veya ısıtma hizmetlerini kesen
işveren veya işvereni bu yolda hareket etmeye
zorlayan veya teşvik eden veya bunun için
propaganda yapanlar, fiilleri daha ağır cezayı
gerektiren bir suç oluşturmadığı takdirde, bir
yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
37 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU 2822 SAYILI TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ, GREV VE LOKAVT KANUNU Kanuna aykırı şekilde grev gözcülüğü ve diğer
fiiller:
Madde 79 – 48 inci maddede gösterilenden
fazla sayıda veya işyerinde grevi ilan etmiş olan
işçi sendikasının mensubu olmayan grev
gözcüsü koyanlar veya aynı şekilde fazla sayıda
ve bir arada veya işyerinde grevi ilan etmiş olan
işçi sendikasının mensubu olmaksızın grev
gözcülüğü yapanlar iki aydan altı aya kadar, aynı
maddenin ikinci fıkrasına aykırı hareket eden
grev gözcüleri de dört aydan bir yıla kadar hapis
cezasına mahkum edilirler.
Grev uygulanan işyerinde, "Bu işyerinde grev
vardır" lokavt uygulanan işyerinde de, "Bu
işyerinde lokavt vardır" ibareleri dışında, sözü
edilen işyerleri çevrelerinde afiş, pankart gibi
ilan araçlarını asan veya yazı yazanlarla, işyeri
ve çevresinde uygulanan grev sebebiyle kulübe,
baraka, çadır gibi barınma yerleri yapanlar veya
yaptıranlar bir aydan altı aya kadar hapis ve
beşbin liradan onbeşbin liraya kadar ağır hapis
cezası ile cezalandırılır.
İlan etmeme, bilgi vermeme ve mahkeme
kararına uymama:
Madde 80 –
md.)
(Değişik: 23/1/2008-5728/399
28 inci madde ile 51 inci maddenin birinci
fıkrası, 54 üncü maddenin ikinci fıkrası, 59 uncu
maddenin üçüncü fıkrası ve 63 üncü maddede
sözü edilen ilan, bildirme ve bilgi verme
yükümlülüklerini yerine getirmeyenler elli
günden az olmamak üzere adlî para cezası ile
cezalandırılır.
Uygulanmakta olan bir toplu iş sözleşmesinin
yorumu hakkında mahkemenin kesinleşen
kararına uymayan taraf, ilgililerden birinin
şikayeti üzerine, elli günden az olmamak üzere
adlî para cezası ile cezalandırılır
38 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU 2822 SAYILI TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ, GREV VE LOKAVT KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU Madde 66’da düzenlenmişti.
Görevli ve yetkili mahkeme
MADDE 79- (1) Bu Kanunun uygulanmasından
doğan uyuşmazlıklar iş davalarına bakmakla
görevli ve yetkili mahkemelerde görülür. Ancak
yedinci
ila
on
birinci
bölümlerin
uygulanmasından doğan uyuşmazlıklar için,
görevli makamın bulunduğu yer mahkemesi
yetkilidir.
Diğer kanunların uygulanması:
Diğer kanunların uygulanması
Madde 66 – Bu Kanunda hüküm olmayan
hallerde Medeni Kanun ve Borçlar Kanunu ile
hizmet akdini düzenleyen diğer kanunların bu
Kanun aykırı olmayan hükümleri uygulanır. Bu
Kanunda aksi öngörülmedikçe tebligatlar
Tebligat Kanunu hükümlerine göre yapılır.
MADDE 80- (1) Kuruluşlar hakkında, bu
Kanunda hüküm bulunmayan hâllerde 4721
sayılı Kanun ile 4/11/2004 tarihli ve 5253 sayılı
Dernekler Kanununun bu Kanuna aykırı
olmayan hükümleri uygulanır.
(2) Toplu iş sözleşmeleri hakkında, bu Kanunda
Bu Kanunun uygulanmasından doğan bütün hüküm olmayan hâllerde 4721 sayılı Kanun ve
uyuşmazlıklar iş davalarına bakmakla görevli 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar
mahkemelerde çözümlenir.
Kanunu ile iş sözleşmesini düzenleyen diğer
kanunların bu Kanuna aykırı olmayan hükümleri
uygulanır.
(3) Bu Kanunda aksi öngörülmedikçe, bu
Kanunun uygulanmasına ilişkin tebligat
11/2/1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu
hükümlerine göre yapılır.
Yürürlükten kaldırılan hükümler
MADDE 81- (1) 5/5/1983 tarihli ve 2821 sayılı
Sendikalar Kanunu, 5/5/1983 tarihli ve 2822
sayılı
Toplu İş Sözleşmesi, Grev ve Lokavt Kanunu ve
30/1/1950 tarihli ve 5521 sayılı İş Mahkemeleri
Kanununun 1 inci maddesinin ikinci fıkrasının
(A) bendi yürürlükten kaldırılmıştır.
(2) Diğer mevzuatta 2821 ve 2822 sayılı
kanunlara yapılan atıflar bu Kanuna yapılmış
sayılır.
39 2822 SAYILI TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ, GREV VE LOKAVT KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU Geçiş hükümleri
GEÇİCİ MADDE 6- (1) 41'inci maddenin
birinci ve beşinci fıkraları ile 43'üncü
maddenin ikinci ve dördüncü fıkralarında
yer alan kurulu bulunduğu işkolunda en az
yüzde üç üye şartı, Ekonomik ve Sosyal
Konseye üye konfederasyonlara bağlı işçi
sendikaları için Ocak 2013 istatistiğinin
yayımı tarihinden 1/7/2016 tarihine kadar
yüzde bir, 1/7/2018 tarihine kadar ise yüzde
iki olarak uygulanır.
(2) En son yayımlanan 2009 istatistiği
sonrasında,
15/9/2012
tarihine
kadar
kurulmuş ve Ekonomik ve Sosyal Konseye
üye konfederasyonlara üye olmuş işçi
sendikalarının bu Kanunun yürürlük
tarihinden Ocak 2013 istatistiklerinin
yayımlandığı tarihe kadar yapacakları yetki
tespit talepleri, 41'inci maddenin birinci
fıkrasında yer alan işyeri veya işletme
çoğunluğu şartlarına göre Bakanlıkça
sonuçlandırılır.
(3) Ocak 2013 istatistiklerinin yayımlandığı
tarihe kadar, Bakanlığa yapılmış olan yetki
tespit başvuruları ile taraf oldukları bu
Kanunun yürürlüğünden önce imzalanmış
toplu iş sözleşmesi Ocak 2013 istatistiklerinin
yayımı tarihinden sonra sona erecek olan
sendikaların,
bir
sonraki
toplu
iş
sözleşmesiyle sınırlı olmak üzere yapacakları
yetki tespit başvuruları mülga 2822 sayılı
Kanunun 12'nci maddesine göre Bakanlıkça
yayımlanmış Temmuz 2009 istatistiklerine ve
mülga 2822 sayılı Kanunda belirtilen
hükümlere göre sonuçlandırılır.
(4) Bu Kanunun yürürlük tarihinden önce
başlamış toplu iş sözleşmesi görüşmeleri ve
toplu iş uyuşmazlıkları mülga 2822 sayılı
Kanun ve bu Kanuna dayalı tüzük ve
yönetmeliklere göre sonuçlandırılır.
40 2822 SAYILI TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ, GREV VE LOKAVT KANUNU 6356 SAYILI SENDİKALAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ KANUNU İşverenler:
Madde 2’de tanımlanmıştır.
Madde 62 – Aylık ve ücretleri kanunla
belirtilmiş olsa bile, işveren veya işveren vekili
durumunda bulunanlar hakkında, bunlara ilişkin
olarak bu Kanunda yer alan hak ve sorumluluk
hükümleri uygulanır.
İşyerinde işveren vekili durumunda olan ve
temsilci sıfatıyla toplu iş sözleşmesinde veya
toplu görüşmede taraf olarak hareket eden
kimse, bu Kanunun uygulanması bakımından
işveren sayılır.
Denetleme:
Madde 64 – Toplu iş sözleşmesine veya 63 üncü
maddede belirtilen hakem veya mahkeme
kararlarına uyulup uyulmadığı İş Kanunu
hükümleri uyarınca denetlenir.
Toplu iş sözleşmesine
konulması:
yasak
hükümler
Madde 68 – 5 inci maddeye aykırı olarak toplu
iş sözleşmelerine, Devletin ülkesi ve milletiyle
bölünmez bütünlüğüne, milli egemenliğe,
Cumhuriyete, milli güvenliğe aykırı hükümler
ile kanunlarda suç sayılan fiilleri teşvik, tahrik
ve himaye eden hükümler koyanlar hakkında altı
aydan bir yıla kadar hapis cezası hükmolunur.
41 
Download

6356 sayılı Kanun