UNIVERZITET U BANJOJ LUCI
MAŠINSKI FAKULTET
Katedra za proizvodne i računarom podržane
tehnologije
Branislav Sredanović
Gordana Globočki Lakić
PODLOGE ZA VJEŽBE IZ
ALATA I PRIBORA 1
- Radna verzija skripte za vježbe -
Banja Luka, mart 2014. godine
ALATI I PRIBORI 1
.
Predgovor
Ova skripta je namjenjena studentima III godine Mašinskog fakulteta Univerziteta u
Banjoj Luci koji pohađaju vježbe iz predmeta Alati i pribori 1. Koncipirana je kao podloga za
samostalne zadatake, pri čemu studenti dobijaju polazne podatke i na osnovu njih riješavaju
zadatke. Konstrukcioni zadaci se sastoje iz proračuna i konstruisanja alata i pribora pomoću
računara.
Skripta je sačinjena iz dostupnih literaturnih izvora, knjiga, skripti i diplomskih radova.
Koristi se uz prezentacije sa vježbi. Svaka primjedba na sadržaj, koncepciju i izgled ovog
materijala je korisna.
SKRIPTA JE PREDVIĐENA ZA INTERNU UPOTREBU!
B. S.
Vježbe iz Alata i pribora 1
ii
ALATI I PRIBORI 1
.
Literatura
[1]
Smith, G., CUTTING TOOL TECHNOLOGY, Springer, London, 2008.
[2]
Tadić, B., ALATI I PRIBORI – SKRIPTA, Univerzitet u Kragujevcu, Mašinski
fakultet, Kragujevac, 2008.
[3]
Tanović, Lj., REZNI ALATI, Univerzitet u Beogradu, Mašinski fakultet, Beograd, 2007.
[4]
Kalajdžić, M., i saradnici, TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM – PRIRUČNIK,
Univerzitet u Beogradu, mašinski fakultet, 2001.
[5]
Kršljak, B., ALATI I PRIBORI – PRIRUČNIK, Naučna knjiga, Beograd, 1988.
[6]
Nedić, B., MAŠINE ALATKE, PROJEKTOVANJE PRENOSNIKA MAŠINA
ALATKI - SKRIPTA, Univerzitet u Kragujevcu, Mašinski fakultet, 2008.
[7]
Miltenović, V., MAŠINSKI ELEMENTI - TABLICE I DIJAGRAMI, Univerzitet u
Nišu, Mašinski fakultet, Niš, 2002.
[8]
www.sandvik.com
[9]
www.seco-tools.com
[10] www.kennametal.com
[11] www.haimer-usa.com
[12] www.swaty-comet.si
Vježbe iz Alata i pribora 1
iii
ALATI I PRIBORI 1
.
Sadržaj
1.
2.
3.
ALATI ZA IZRADU OTVORA
1.1. Projektovanje spiralne burgije ....................................................................
1.2. Projektovanje cilindričnog proširivača .......................................................
1.3. Projektovanje razvrtača sa cilindričnom drškom .......................................
1
9
16
ALATI ZA OBRADU GLODANJEM
2.1. Projektovanje valjkastog glodala .............................................................
2.2. Projektovanje vretenastog glodala ...........................................................
23
32
STEZNI PRIBORI
3.1. Projektovanje modularnog steznog pribora ............................................
39
Vježbe iz Alata i pribora 1
iv
1. ALATI ZA OBRADU OTVORA
.
1.1. PROJEKTOVANJE SPIRALNE BURGIJE
1. Zadatak. Za date podatke potrebno je izvršiti proračun osnovnih elemenata
spiralne burgije sa cilindričnom drškom i istu modelirati u jednom od programa za
zapreminsko modeliranje (SolidWorks, CATIA ili ProENGINEER).
-
2. Ulazni podaci:
Nazivna mjera otvora: D = 8 mm
Tolerancija otvora: H7
Materijal obratka: grupa ugljeničnih konstrukcionih čelika
Materijal burgije: Č.6880 - HSS
Maksimalni dozvoljeni posmak: f = 0.1 mm/o
Maksimalna dozvoljena brzina obrade: vc = 25 m/min
3. Proračun
3.1. Geometrija tijela burgije:
Slika 1.1. Mjere tijela burgije [4]
Vježbe iz Alata i pribora I
1
1. ALATI ZA OBRADU OTVORA
.
3.1.1. Nazivni prečnik burgije: d = Ф8 h8
3.1.2. Dužina burgije prema prethodnoj slici: l = 117 mm
3.1.3. Dužina zavojnice burgije prema prethodnoj slici: l1 = 75 mm
3.1.4. Prečnik burgije na kraju radne dužine:
1 =  − (1 ∙ ) = 8 − �75 ∙
1
� = 7.25 
100
gdje je
Δd = 1/100 - smanjenje prečnika (1 mm u prečniku na 100 mm dužine)
3.1.5. Ugao nagiba izvodnice burgije:
1 =  �
3.1.6. Prečnik jezgra burgije:
8 − 7.25
 − 1
� =  �
� = 0.286 °
2 ∙ 1
2 ∙ 75
3 = (0.15 … 0.20) ∙  = 0.18 ∙ 8 = 1.4 
3.1.7. Prečnik vrata burgije:
3.1.8. Dužina vrata burgije:
 =  − 1 = 8 − 2 = 6 
 = 0.14 ∙ ( − 1 ) = 0.14 ∙ (117 − 75) = 6 
3.1.9. Dužina radog dijela burgije:
2 = 1 +  = 75 + 8 = 83 
3.2. Tolerancija tijela burgije:
3.2.1. Maksimalni i minimalni prečnik otvora:
Za prečnik otvora 8 mm i tolerancijsko polje H7, vrijednosti gornjeg odstupanja je
ag = +0.015 i donjeg odstupanja je ag = 0.000
 =  +  = 8 + 0.015 = 8.015 
 =  +  = 8 + (−0.000) = 8.000 
Vježbe iz Alata i pribora I
2
1. ALATI ZA OBRADU OTVORA
.
3.2.2. Maksimalni i minimalni prečnik burgije:
Za nazivni prečnik 8 mm i tolerancijsko polje h8, vrijednosti gornjeg odstupanja je
ag = +0.022 i donjeg odstupanja je ag = 0.000
 =  +  = 8 + 0.022 = 8.022 
 =  +  = 8 + (−0.000) = 8.000 
3.3. Geometrija reznog dijela burgije
Tabela 1.1. Karakteristike vrha i vrijednosti ugla vrha burgije [4]
3.3.1. Ugao vrha burgije: φ = 118°
3.3.2. Oblik vrha burgije prema materijalu obratka: A
Vježbe iz Alata i pribora I
3
1. ALATI ZA OBRADU OTVORA
.
Slika 1.2. Oblici vrhova burgija [4]
3.3.3. Leđni ugao prema klasi (I) i prečniku burgije 10 mm: α = 14°
Tabela 1.2. Vrijednosti leđnog ugla burgije [4]
3.3.4. Grupa primjene burgije: N
3.3.5. Grudni ugao prema grupi primjene (N) i prečniku burgije 8 mm: γ = 27°
Tabela 1.3. Vrijednosti grudnog ugla burgije i ugla zavojnice [4]
Vježbe iz Alata i pribora I
4
1. ALATI ZA OBRADU OTVORA
.
3.3.6. Ugao pomoćnog sječiva se usvaja na osnovu prečnika burgije: ψ = 50°
Tabela 1.4. Vrijednosti ugla poprečnog sječiva burgije [5]
3.3.7. Širina i visina fazete (ravnog pojasa) reznog dijela burgije bira se na osnovu prečnika
burgije:
Tabela 1.4. Dimenzije fazeta [5]
-
širina fazete prema tabeli: f = 0.7 mm
-
visina fazete prema tabeli: f1 = 0.2 mm
3.3.8. Ugao uspona zavojnice:
3.3.9. Korak zavojnice burgije:
 =
Vježbe iz Alata i pribora I
 =  = 27°
 ∙ 
8 ∙ 
=
= 49.326 
() (27°)
5
1. ALATI ZA OBRADU OTVORA
.
3.4. Opterećenje burgija
Tabela 1.5. Konstante i eksponenti otpora rezanja pri bušenju [6]
3.4.1. Moment uvijanja burgije pri obradi:
 =  ∙    ∙   = 345 ∙ 82 ∙ 0.10.8 = 3500 
gdje se za najjači ugljenični čelik iz tabele usvajaju sljedeće vrijednosti koeficijenata i
eksponenata momenta uvijanja:
Rm = 750 N/mm² - zatezna čvrstoća
Cm = 345
xm = 2
ym = 0.8
3.4.2. Otpor pomoćnom kretanju – aksijalna sila:
 =  ∙    ∙    = 840 ∙ 81 ∙ 0.10.7 = 1341 
gdje se za najjači ugljenični čelik iz tabele usvajaju sljedeće vrijednosti keficijenata i
eksponenata otpora pomoćnog kretanja:
Cf = 840
xf = 1
yf = 0.7
Vježbe iz Alata i pribora I
6
1. ALATI ZA OBRADU OTVORA
.
3.5. Provjera burgije na uvijanje i izvijanje
3.5.1. Polarni otporni moment presjeka burgije:
 =
0.216 ∙  4 + 0.196 ∙ 34 0.216 ∙ 84 + 0.196 ∙ 1.44
=
= 110 3

8
3.5.2. Napon uvijanja jezgra burgije:
 =
 3500
=
= 32 /2

111
3.5.3. Dozvoljeni napon na uvijanje burgije:
 =
(0) 400
=
= 133 /2

3
gdje je:
τ(0) = 400 N/mm² - dozvoljeni napon na uvijanje materijala burgije
S=3
- stepen sigurnosti protiv loma burgije
3.5.4. Provjera napona na uvijanje burgije:
 = 133 /2 >  = 32 /2
što zadovoljava!
3.5.5. Moment inercije poprečnog presjeka burgije:
 =  =  = 0.054 ∙  4 + 0.049 ∙ 34 = 0.054 ∙ 84 + 0.049 ∙ 1.44 = 221 4
3.5.6. Kritična dužina burgije (štapa):
 = 0.5 ∙  = 0.5 ∙ 117 = 58.5 
3.5.7. Kritična sila izvijanja:
gdje su:
E = 2 · 105 N/mm²
 =
 2 ∙  ∙   2 ∙ 2 ∙ 105 ∙ 221
=
= 127470 
2
58.52
- modul elastičnosti materijala burgije
3.5.8. Provjera kritične sile:
 = 127470  >  = 1341 
Vježbe iz Alata i pribora I
što zadovoljava!
7
0.8
28
8h8
1.6
8 h8
6
0,000
-0,022
6
7.17
0.7
0.2
°
0.8
73
8
1.4
0.05
0.8
0.8
0.2
117
0.8
0.05
75
R1.
7
PRESJEK A-A
Razmjera 5 : 1
27°
59
°
14°
A B
ISO 2768-1
Materijal:
A
B
Tolerancija slobodnih mjera:
PRESJEK B-B
Razmjera 5 : 1
Površinska hrapavost:
Ra 0.8, Ra 1.6
Površinska zaštita:
Termička obrada:
Č.6882 (EN S12 - 1- 2)
Galvanizacija
Cementirati 61 - 62 HRC
Masa:
Datum
Obradio
07.03.2014.
BURGIJA
Standard
Pregled Mr Branislav Sredanović
St.i.
Izmjene
Datum
Ime
2:1
Naziv:
Marko Marković
MAŠINSKI
FAKULTET
Banja Luka
Razmjera:
10
List:
Oznaka:
Vježbe iz Alata i pribora I
Izv. pod.:
Zamjena za:
L
1. ALATI ZA OBRADU OTVORA
.
1.2. PROJEKTOVANJE CILINDRIČNOG PROŠIRIVAČA
1. Zadatak. Za date podatke potrebno je izvršiti proračun osnovnih elemenata
cilindričnog spiralnog upuštača i isti modelirati u jednom od programa za zapreminsko
modeliranje (SolidWorks, CATIA ili ProENGINEER).
2. Ulazni podaci:
Nazivna mjera otvora: D = 10 mm
Tolerancija otvora: H7
Prečnik predotvora: 9.5 mm
Materijal obratka: grupa ugljeničnih konstrukcionih čelika
Materijal proširivača: Č.6880 – HSS
Stabilnost obradnog sistema: smanjenja
Maksimalni dozvoljeni posmak: fn = 0.15 mm/o
Maksimalna dozvoljena brzina obrade: vc = 20 m/min
-
3. Proračun
3.1. Geometrija tijela proširivača:
3.1.1. Oblik drške proširivača se određuje prema potrebnoj stabilnosti procesa obrade
Tabela 1.1. Oblik zuba kod proširivača
Stabilnost obradnog sistema
Oblik drške
Smanjenja
Srednja
Povišena
Morze konus
-
Cilindrična drška
na osnovu stabilnosti obradnog sistema bira se: drška sa MK
3.1.2. Broj zuba proširivača: usvaja se z = 3
Slika 1.1. Dimenzije tijela proširivača sa morze konusnom drškom [4]
Vježbe iz Alata i pribora I
9
1. ALATI ZA OBRADU OTVORA
.
Tabela 1.2. Osnovne dimenzije proširivača sa morze konusom [4]
3.1.3. Nazivni prečnik proširivača: d1 = Ø 10 h8
3.1.4. Ulazni prečnik proširivača: d2 = 6.5 mm
3.1.5. Dužina proširivača (prema tabeli): l1 = 168 mm
3.1.6. Dužina zavojnice proširivača (prema tabeli): l2 = 87 mm
3.1.7. Dužina radnog dijela proširivača:
3 = 2 + d1 = 87 + 10 = 97 
3.1.8. Efektivni prečnik proširivača:
Tabela 1.3. Efektivni prečnik proširivača sa morze konusom [5]
1 = 1 − 0.2 = 10 − 0.2 = 9.8 
3.1.9. Prečnik jezgra proširivača:
3 = (0.3 … 0.4) ∙ 1 = 0.4 ∙ 10 = 4.0 
3.1.10. Nazivna mjera morze konusa, prema nazivnom prečniku: MK 1
Vježbe iz Alata i pribora I
10
1. ALATI ZA OBRADU OTVORA
.
3.1.11. Dimenzije Morze konusa [5]:
za Morze konus MK 1, podaci iz tabele su sljedeći (sve dimenzije su sa indeksom MK):

= 1°25′43′′
2
Navoj = M6
1 = 12.200 
2 = 12.065 
3 = 9.4 
4 = 9.0 
5 = 8.5 
6 = 8.0 
7  = 6.4 
1 = 57.0 
6 = 53.5 
7 = 5.0 
8 = 4.0 
9 = 16.0 
10 = 3.5 
3.1.12. Prečnik vrata proširivača:
 = d1 − 1 = 10 − 1 = 9 
3.1.13. Dužina vrata proširivača:
 = 1 − (2 + 10 + 1 ) = 168 − (87 + 10 + 57) = 14 
Vježbe iz Alata i pribora I
11
1. ALATI ZA OBRADU OTVORA
.
3.2. Tolerancija tijela proširivača:
3.2.1. Maksimalni i minimalni prečnik otvora:
Za prečnik otvora 10 mm i tolerancijsko polje H7, vrijednosti gornjeg odstupanja je
ag = +0.015 i donjeg odstupanja je ag = 0.000
 =  +  = 10 + 0.015 = 10.015 
 =  +  = 10 + (−0.000) = 10.000 
3.2.2. Maksimalni i minimalni prečnik proširivača:
Za nazivni prečnik 10 mm i tolerancijsko polje h8, vrijednosti gornjeg odstupanja je
ag = +0.022 i donjeg odstupanja je ag = 0.000
 = 1 +  = 10 + 0.022 = 10.022 
 = 1 +  = 10 + (−0.000) = 10.000 
3.3. Geometrija reznog dijela proširivača
Tabela 1.4. Uglovi reznog klina proširivača [5]
Za veće tvrdoće i zatezne čvrstoće iste vrste materijala, biraju se manje vrijednosti
uglova reznog klina proširivača.
3.3.1. Ugao vrha proširivača prema materijalu obratka: φ = 120°
3.3.2. Leđni ugao proširivača prema materijalu obratka: α = 10°
3.3.3. Grudni ugao proširivača prema materijalu obratka: γ = 25°
Vježbe iz Alata i pribora I
12
1. ALATI ZA OBRADU OTVORA
.
Slika 1.2. Geometrija reznbog dijela proširivača [6]
3.3.4. Visina zuba proširivača:
3.3.5. Korak zuba po luku:
ℎ=
1 − 3 9.8 − 4
=
= 2.9 
2
2
 =
 ∙ 1  ∙ 10
=
= 10.472 

3
3.3.6. Ugao uspona zavojnice proširivača:

120°
 =  �(0 ) ∙  � �� =  �(25°) ∙  �
�� = 21.99° = 21°59′26′′
2
2
usvaja se prva veća standardna vrijednost:  = 22°
3.3.7. Korak zavojnice proširivača:
 =
 ∙ 1
 ∙ 10
=
= 77.757 
() (22°)
3.3.8. Visina zavojnice proširivača:
4 = 2 = 87 
Vježbe iz Alata i pribora I
13
1. ALATI ZA OBRADU OTVORA
.
3.3.9. Širina i visina fazete (ravnog pojasa) reznog dijela proširivača bira se na osnovu
nazivnog prečnika proširivača:
-
širina fazete prema tabeli: f = 1.0 mm
-
visina fazete prema tabeli: f1 = 0.3 mm
Tabela 1.5. Dimenzije fazete na upuštačima sa 3 zuba [5]
3.3.10. Poluprečnik leđne strane zuba:
 = ℎ + 0.2 = 2.9 + 0.2 = 3.1 
3.3.11. Dužina reznog dijela proširivača:
3 = 0.04 ∙ 1 + 2 = 0.04 ∙ 10 + 2 = 2.4 
3.3.12. Dužina kalibrirajućeg dijela proširivača:
 = 3 ∙ 1 = 3 ∙ 10 = 30 
Vježbe iz Alata i pribora I
14
9
1.6
8
0.8
7.5
6.4
0.4
7
3.6
20
120°
9.7
57
25.5
60°
8
4
M6
57°
0.8
1.4
PRESJEK A-A
Razmjera 2 : 1
12.2
168
9
A
0.3
120
1
PRESJEK B-B
Razmjera 5 : 1
1.5
30
B
0.8
°
B
10°
°
22
0.8
2.9
97
87
A
Tolerancija slobodnih mjera:
Materijal:
Površinska hrapavost:
Ra 0.8; Ra 1.6
ISO 2768-1
Č.6882 (EN S12 - 1 -2)
Površinska zaštita:
Termička obrada:
Kaliti na 61 - 62 HRc
Masa:
Datum
07.03.2014.
Obradio
Marko Marković
Naziv:
PROŠIRIVAČ
Standard
Pregled Mr Branislav Sredanović
St.i.
Izmjene
Datum
Ime
MAŠINSKI
FAKULTET
Banja Luka
Razmjera:
9.8/10
List:
Oznaka:
Vježbe iz Alata i pribora I
Izv. pod.:
Zamjena za:
L
1. ALATI ZA OBRADU OTVORA
.
1.3. PROJEKTOVANJE RAZVRTAČA SA CILINDRIČNOM DRŠKOM
1. Zadatak. Za date podatke potrebno je izvršiti proračun osnovnih elemenata
razvrtača sa cilindričnom drškom i isti modelirati u jednom od programa za zapreminsko
modeliranje (SolidWorks, CATIA ili ProENGINEER).
2. Ulazni podaci:
Nazivna mjera otvora: D = 10 mm
Tolerancija otvora: H7
Materijal obratka: grupa ugljeničnih konstrukcionih čelika
Materijal razvrtača: Č.6880 – HSS
Stabilnost obradnog sistema: povišena
Maksimalni dozvoljeni posmak: fn = 0.08 mm/o
Maksimalna dozvoljena brzina obrade: vc = 30 m/min
-
3. Proračun
3.1. Geometrija tijela proširivača:
3.1.1. Oblik zuba proširivača se određuje prema potrebnoj stabilnosti procesa obrade:
Tabela 1.1. Oblik zuba kod razvrtača
Stabilnost obradnog sistema
Oblik drške
Smanjenja
Srednja
Povišena
Spiralni zubi
-
Pravi zubi
na osnovu stabilnosti obradnog sistema biraju se: pravi zubi
Slika 1.1. Osnovne dimenzije razvrtača sa cilindričnom drškom [4]
Vježbe iz Alata i pribora I
16
1. ALATI ZA OBRADU OTVORA
.
Tabela 1.2. Osnovne dimenzije razvrtača sa cilindričnom drškom [4]
3.1.2. Nazivni prečnik razvrtača: d1 = Ø10 h8
3.1.3. Prečnik drške: d2 = Ø 10 h9
3.1.4. Dužina razvrtača prema prethodnoj tabeli: l = 140 mm
3.1.5. Dužina radnog dijela prema prethodnoj tabeli: l1 = 40 mm
3.1.6. Dužina drške:
2 =
 − 1
140 − 40
− 10 =
− 10 = 40 
2
2
usvaja se prva zaokružena standardna vrijednost: l2 = 40 mm
3.1.7. Dužina radnog dijela prema prethodnoj tabeli: l1 = 40 mm
3.1.8. Broj sječiva (zuba):
 = 1.5 ∙ √10 + 2 = 1.5 ∙ √10 + 2 = 6.74
usvaja se prvi veći standardni broj zuba z = 8
3.1.9. Dužina vrata:
 =  − 1 − 2 = 140 − 40 − 40 = 60 
3.1.10. Prečnik vrata razvrtača:
 = 2 − 2 = 10 − 2 = 8 
Vježbe iz Alata i pribora I
17
1. ALATI ZA OBRADU OTVORA
.
3.1.11. Maksimalna i minimalna dubina rezanja, prema kvalitetu obrade otvora i prečniku
razvrtača (tabela):
-
minimalna:  = 0.004 
maksimalna:  = 0.005 
3.1.12. Tolerancija izrade razvrtača i veličina za trošenje alata, prema kvalitetu obrade otvora i
prečniku razvrtača (tabela):
-
tolerancija izrade:  = 0.005 
dodatak za trošenje:  = 0.009 
Tabela 1.3. Odstupanja dimenzija razvrtača [5]
Vježbe iz Alata i pribora I
18
1. ALATI ZA OBRADU OTVORA
.
3.2. Tolerancija tijela razvrtača:
3.2.1. Maksimalni i minimalni prečnik otvora:
Za prečnik otvora 10 mm i tolerancijsko polje H7, vrijednosti gornjeg odstupanja je
ag = +0.015 i donjeg odstupanja je ag = 0.000
 =  +  = 10 + 0.015 = 10.015 
 =  +  = 10 + (−0.000) = 10.000 
3.2.2. Tolerancija prečnika otvora:
 =  −  = 10.015 − 10.000 = 0.015 
3.2.3. Maksimalna mjera prečnika razvrtača:
1 = 1 +  −

0.005
= 10 + 0.015 −
= 10.014 
3
3
3.2.4. Minimalna mjera prečnika razvrtača:
1 = 1 +  −
 +  + 
0.005 + 0.005 + 0.009
= 10 + 0.015 −
= 10.008 
3
3
3.3. Geometrija reznog dijela proširivača
3.3.1. Prečnik reznog dijela razvrtača:
3 = 1 − 2.7 ∙  = 10.014 − 2.7 ∙ 0.005 = 10.001 
Slika 1.2. Dimenzije radnog dijela razvrtača [5]
Vježbe iz Alata i pribora I
19
1. ALATI ZA OBRADU OTVORA
.
3.3.2. Prečnik izlaznog dijela razvrtača
4 = 1 − 0.05 = 10.014 − 0.05 = 9.964 
Tabela 1.3. Uglovi reznog dijela razvrtača [5]
Za veće tvrdoće i zatezne čvrstoće iste vrste materijala, biraju se manje vrijednosti.
3.3.3. Ugao nagiba rezne ivice razvrtača prema materijalu obratka: κ = 14°
3.3.4. Leđni ugao razvrtača prema materijalu obratka: α = 10°
3.3.5. Grudni ugao razvrtača prema materijalu obratka: γ = 25°
3.3.6. Dužina vrha razvrtača:
5 =
1
= 1.43 
7
usvaja se prva veća cijela vrjednost: l5 = 1.5 mm
3.3.7. Dužina rezne ivice razvrtača:
3 =
1 − 3
10.014 − 10.001
+ 5 =
+ 3 = 3.026 
2 ∙ ()
2 ∙ (14°)
usvaja se prva veća cijela vrjednost: l3 = 4 mm
3.3.8. Dužina kalibriraućeg dijela:
7 = (0.25 … 0.50) ∙ 1 = 0.5 ∙ 40 = 20 
3.3.9. Dužina izlaznog dijela:
4 = 1 − (3 +5 + 7 ) = 40 − (4 + 1.5 + 20) = 14.5 
3.3.1. Korak zuba po luku:
 =
Vježbe iz Alata i pribora I
 ∙ 1  ∙ 10
=
= 3.927 

8
20
1. ALATI ZA OBRADU OTVORA
.
Slika 1.3. Geometrija reznog dijela razvrtača [6]
3.3.2. Ugaoni korak zuba razvrtača:
 =
3.3.3. Visina zuba:
360° 360°
=
= 45°

8
ℎ = (0.11 … 0.13) ∙ 1 = 0.12 ∙ 10 = 1.2 
3.3.4. Prečnik jezgra razvrtača:
3 = 1 − 2 ∙ ℎ = 10 − 2 ∙ 1.2 = 7.6 
3.3.5. Širina prve faze na zubu (prvi ravni dio na leđnoj strani zuba): f = 0.2 mm
Tabela 1.3. Geometrija reznog dijela razvrtača [5]
3.3.6. Širina druge faze na zubu (kosi dio na leđnoj strani zuba):
1 = 5 ∙  + 0.2 = 5 ∙ 0.2 + 0.2 = 1.2 
3.3.7. Poluprečnik leđnoga dela sečiva:
 = (2 … 3) ∙ 1 = 2.5 ∙ 10 = 25 
3.3.8. Radijus u žljebu razvrtača:
 = 0.2 ∙ ℎ = 0.2 ∙ 1.2 = 0.24 
Vježbe iz Alata i pribora I
21
1.6
0,000
-0,022
10 h8
50
0.8
10 h8
0.8
0.03
R1
.2
1.1
0.2
1.2
R2
5
0.8
140
3.8
R0.2
9.964
0.8
25°
0.8
45°
PRESJEK A-A
Razmjera 5 : 1
A
A
20
40
10.014
11°
0.8
0.05
45
°
5.5
4
10.001
1.5
7
9.995
Tolerancija slobodnih mjera:
Materijal:
Površinska hrapavost:
ISO 2768-1
Ra 0.8; Ra 1.6
Č.6882 (EN S12 - 1 - 2)
Površinska zaštita:
Termička obrada:
Kaliti na 61 - 62 HRc
Masa:
Datum
07.03.2014.
Obradio
Marko Marković
St.i.
Izmjene
Datum
Ime
2:1
Naziv:
RAZVRTAČ
Standard
Pregled Mr Branislav Sredanović
MAŠINSKI
FAKULTET
Banja Luka
Razmjera:
10 H7
List:
Oznaka:
Vježbe iz Alata i pribora I
Izv. pod.:
Zamjena za:
L
2. ALATI ZA OBRADU GLODANJEM
.
2.1. PROJEKTOVANJE VALJKASTOG GLODALA
1. Zadatak. Za date podatke potrebno je izvršiti proračun osnovnih elemenata
valjkastog glodala sa leđno glodanim zubima i isto modelirati u jednom od programa za
zapreminsko modeliranje (SolidWorks, CATIA ili ProENGINEER)
-
2. Ulazni podaci:
Vrsta obrade: gruba
Stabilnost obradnog sistema: srednja
Materijal obratka: grupa ugljeničnih konstrukcionih čelika
Materijal glodala: Č.6882 – HSS
Prečnik vratila na glodalici: dv = 32 mm
Dužina vratila na glodalici: lv = 330 mm
Maksimalna širina glodanja: ae = 60 mm
Maksimalna dubina glodanja: ap = 4 mm
Maksimalni dozvoljeni posmak po zubu: fz = 0.15 mm/zub
Maksimalna dozvoljena brzina obrade: vc = 20 m/min
3. Proračun
3.1. Geometrija tijela glodala:
Slika 1.1. Osnovne mjere valjkastog glodala [4]
Vježbe iz Alata i pribora I
23
2. ALATI ZA OBRADU GLODANJEM
.
3.1.1. Nazivni prečnik glodala, pri čemu širina glodala mora biti veća od 60 mm i prema
prečniku vratila na glodalici 27 mm:
d1 = Ø80
3.1.2. Širina izabranog glodala: b = 63 mm
3.1.3. Oblik zuba kod glodala, za grubu obradu se usvajaju: krupni zubi
3.1.4. Broj zuba glodala:
 = 1 ∙ �1 = 1,05 ∙ √80 = 9.39
gdje je:
m = 1.05 - koeficijent broja zuba glodala (krupni zubi - gruba obrada)
Tabela 1.1. Koeficijent broja zuba glodala [5]
usvaja se prva veća vrijednost, ne veća od tabelarne vrijednosti za dati prečnik: z = 10 zuba
3.1.5. Debljina tijela glodala:
 = 0.4 ∙ 2 = 0.4 ∙ 32 = 12.8 
3.2. Geometrija reznog dijela glodala:
3.2.1. Ugao uspona zavojnice glodala, prema tabeli: ω = 38°
Tabela 1.2. Ugao uspona zavojnice kod glodala [5]
3.2.2. Visina zuba glodala:
ℎ = 0.5 ∙ 1 − (0.5 ∙ 2 + ) = 0.5 ∙ 80 − (0.5 ∙ 32 + 12.8) = 11.2 
Vježbe iz Alata i pribora I
24
2. ALATI ZA OBRADU GLODANJEM
.
Tabela 1.3. Uglovi reznog klina kod glodala [4]
3.2.3. Leđni ugao reznog klina glodala: α = 7°
3.2.4. Grudni ugao reznog klina: γ = 12°
3.2.5. Korak zavojnice zuba:
 =
3.2.6. Korak zuba po luku:
 ∙ 1
 ∙ 80
=
= 321.684 
() (38°)
 =
 ∙ 1  ∙ 80
=
= 25.133 

10
3.2.7. Ugao dodira glodala sa obrtakom:
 =  �1 −
3.2.8. Ugaoni korak zuba glodala:
2 ∙ 
2∙5
� =  �1 −
� = 28.96°
1
80
 =
Vježbe iz Alata i pribora I
360° 360°
=
= 36°

10
25
2. ALATI ZA OBRADU GLODANJEM
.
3.2.9. Broj zuba koji su istovremeno u zahvatu:
 =
 28.96°
=
= 0.804

36°
usvaja se prva veća cijela vrijednost: zr = 1 zub
3.2.10. Dužine prvog fazona leđne strane zuba:
 = (0.015 … 0.020) ∙  = 0.020 ∙ 25.133 = 0.5 
3.2.11. Dužina drugog fazona leđne strane zuba:
1 = (8 … 10) ∙  = 10 ∙ 0.5 = 5 
3.2.12. Dužine trećeg fazona leđne strane zuba:
2 = (0.4 … 0.5) ∙  = 0.5 ∙ 25.133 = 12.5 
3.2.13. Ugao trećeg fazona leđne strane zuba:
1 = (6 … 4) ∙  = 4 ∙ 7° = 28°
3.2.14. Radijus zaobljenja međuzublja:
 = 0.2 ∙ ℎ = 0.2 ∙ 11.2 = 2.24 
Slika 1.2. Geometrijski elementi reznog dijela glodala [5]
Vježbe iz Alata i pribora I
26
2. ALATI ZA OBRADU GLODANJEM
.
3.3. Opterećenje glodala
3.3.1. Broj obrtaja glodala:
3.3.2. Posmična brzina:
 =
1000 ∙  1000 ∙ 20
=
= 80 ⁄
1 ∙ 
80 ∙ 
 =  ∙  ∙  = 0.15 ∙ 10 ∙ 80 = 120 /
3.3.3. Srednja debljina strugotine:

5
 =  ∙ � = 0.15 ∙ � = 0.038 
1
80
3.3.4. Specifični pritisak rezanja na osnovu asr = 38 μm iz dijagrama i materijal obratka:
 = 3500 ⁄2
Slika 1.3. Dijagram specifičnog pritiska rezanja [5]
3.3.5. Korisna snaga rezanja na vratilu glodala:
 =
 ∙  ∙  ∙  3500 ∙ 4 ∙ 60 ∙ 120
=
= 1.64 
6.12 ∙ 107
6.12 ∙ 107
3.3.6. Snaga elektromotora:
 =
Vježbe iz Alata i pribora I
 1.64
=
= 1.82 

0.9
27
2. ALATI ZA OBRADU GLODANJEM
.
3.3.7. Obimna sila rezanja:
0 =
 ∙ 6.12 ∙ 104 1.82 ∙ 6.12 ∙ 104
=
= 5570 

20
3.3.8. Radijalna sila rezanja:
 = (0.3 … 0.4) ∙ 0 = 0.4 ∙ 5570 = 2228 
3.3.9. Rezultujuća sila rezanja:
 = �02 + 2 = �55702 + 22282 = 6000 
Slika 1.4. Sile na zubu glodala [5]
3.3.10. Ugao između sila rezanja:

2228
 =  � � =  �
� = 21.8°
0
5570
3.3.11. Rastojanje rezultante od ose obrtanja:
 =
3.3.12. Moment uvijanja:
1
80
∙ cos( ) =
∙ cos(21.8°) = 37.139 
2
2
 =  ∙  = 6000 ∙ 37.139 = 222834 
3.3.13. Moment inercije poprečnog presjeka vratila na glodalici:
 = 0.05 ∙ 4 = 0.05 ∙ 324 = 52428 4
Vježbe iz Alata i pribora I
28
2. ALATI ZA OBRADU GLODANJEM
.
Slika 1.5. Šema ugibanja vratila na glodalici [5]
3.3.14. Ugib vratila na glodalici:
 =
 ∙ 3
6000 ∙ 3303
=
= 0.178 
110 ∙  ∙  110 ∙ 2.1 ∙ 105 ∙ 52428
gdje je:
E = 2.1· 105 N/mm2 - modul elastičnosti materijala vratila
3.3.15. Provjera ugiba vratila na glodalici:
 = (0.05 … 0.200) ≥  = 0.178 
što zadovoljava!
3.3.16. Moment uvijanja vratila od obimne sile na glodalu:
 =  ∙
1
80
= 5570 ∙
= 222800 
2
2
 =  ∙

330
= 5570 ∙
= 459525 
4
4
3.3.17. Moment savijanja vratila od obimne sile na glodalu:
3.3.18. Idealni moment savijanja vratila:
 = 0.35 ∙  + 0.65 ∙ �2 + (1.2 ∙ 0 )2
 = 0.35 ∙ 459525 + 0.65 ∙ �4595252 + (1.2 ∙ 222800)2 = 506402 
Vježbe iz Alata i pribora I
29
2. ALATI ZA OBRADU GLODANJEM
.
3.3.19. Minimalni dozvoljeni vratila:
3 506402
3

 = �
=�
= 30.9 
0.1 ∙ 170
0.1 ∙  ()
gdje je:
 () = 170 /2 - dozvoljeni napon savijanja materijala vratila glodalice
3.3.20. Provjera prečnika vratila glodalice:
 = 30.9  ≤  = 32 
što zadovoljava!
3.3.21. Moment savijanja u korjenu zuba gloadala:
( ) =  ∙ ℎ = 5570 ∙ 11.2 = 62384 
Slika 1.6. Opterećenje na savijanje korjena zuba [5]
3.3.22. Minimalni dozvoljeni otporni moment korjena zuba:
min () =
( ) 62384
=
= 201 3
 ()
310
gdje je:
 () = 310 /2 - dozvoljeni napon savijanja materijala glodala
3.3.23. Kritična debljina korjena zuba glodala:
 = �
Vježbe iz Alata i pribora I
6 ∙ min ()
6 ∙ 201
=�
= 4.37 

63
30
0.8
1.6
38°
+0,033
0,000
-0,015
-0,037
32 H8
1/45
0.1 A
8 P8
0.8
20
A
0.05 A
.2
12°
.3
23
0.8
11
13.5
5
1/45
R2.
2
11
0.8
63
31.5
0.
0.8
80
0.
28°
8
4.
8
7°
°
36
DETALJ A
DETALJ 2 : 1
35
8
8P8
24.7
H
32
0.05
A
Tolerancija slobodnih mjera:
Površinska hrapavost:
Ra 0.8; Ra 1.6
ISO 2768-1
Materijal:
Površinska zaštita:
Termička obrada:
Č.6882 (EN S12 - 1 - 2)
Kaliti na 61 - 62 HRc
Masa:
Datum
Obradio
07.03.2014.
Marko Marković
Standard
Pregled Mr Branislav Sredanović
St.i.
Izmjene
Datum
Ime
MAŠINSKI
FAKULTET
Banja Luka
Razmjera:
Naziv:
VALJKASTO GLODALO
80x63x32
List:
Oznaka:
Vježbe iz Alata i pribora I
Izv. pod.:
Zamjena za:
L
2. ALATI ZA OBRADU GLODANJEM
.
2.2. PROJEKTOVANJE VRETENASTOG GLODALA
1. Zadatak. Za date podatke potrebno je izvršiti proračun osnovnih elemenata
vretenastog glodala sa cilindričnom drškom i isto modelirati u jednom od programa za
zapreminsko modeliranje (SolidWorks, CATIA ili ProENGINEER).
-
2. Ulazni podaci:
Vrsta obrade: fina
Stabilnost obradnog sistema: srednja
Materijal obratka: grupa ugljeničnih konstrukcionih čelika
Materijal glodala: Č.6882 – HSS
Maksimalna širina glodanja: ae = 5 mm
Maksimalna dubina glodanja: ap = 2 mm
Maksimalni dozvoljeni posmak po zubu: fz = 0.1 mm/zub
Maksimalna dozvoljena brzina obrade: vc = 80 m/min
3. Proračun
3.1. Geometrija tijela glodala:
Slika 1.1. Osnovne dimenzije vretenastih glodala sa cilindričnom drškom [4]
Vježbe iz Alata i pribora I
32
2. ALATI ZA OBRADU GLODANJEM
3.1.1. Nazivni prečnik glodala (najčešće prva
šestostrukestruke vrijednost dubine glodanja:
standardna
.
vrijednost
veća
od
d = Ø16
3.1.2. Prečnik drške glodala: d1 = 16 mm
3.1.3. Dužina glodala: L = 92 mm
3.1.4. Dužina radnog dijela glodala: l = 32 mm
3.1.5. Oblik zuba kod glodala, za finu obradu se usvajaju: sitni zubi
3.1.6. Broj zuba glodala:
 = 1 ∙ √ = 1.5 ∙ √16 = 6
gdje je:
m = 2 - koeficijent broja zuba glodala (sitni zubi - fina obrada)
Tabela 1.1. Koeficijent broja zuba glodala [5]
usvaja se prva veća vrijednost, ali ne veća od tabelarne vrijednosti za dati prečnik: z = 6
3.2. Geometrija reznog dijela glodala:
Tabela 1.1. Tip glodala u zavisnosti od materijala obratka [5]
Vježbe iz Alata i pribora I
33
2. ALATI ZA OBRADU GLODANJEM
.
3.2.1. Vrsta glodala prema vrsti materijala obratka: A
3.2.2. Ugao uspona zavojnice glodala, prema tabeli: ω = 30°
Tabela 1.2. Ugao uspona zavojnice [5]
3.2.3. Leđni ugao reznog klina glodala: α = 7°
3.2.4. Grudni ugao reznog klina: γ = 12°
Tabela 1.3. Uglovi reznog klina kod glodala [4]
3.2.5. Korak zuba po luku:
 =
3.2.6. Ugaoni korak zuba glodala:
 ∙   ∙ 16
=
= 8.378 

6
 =
Vježbe iz Alata i pribora I
360° 360°
=
= 60°

6
34
2. ALATI ZA OBRADU GLODANJEM
.
3.2.7. Visina zuba glodala:
ℎ = 0.35 ∙  = 0.35 ∙ 8.378 = 2.932 
3.2.8. Ugao dodira glodala sa obrtakom:
 =  �1 −
2 ∙ 
2∙6
� =  �1 −
� = 75.52°

16
3.2.9. Broj zuba koji su istovremeno u zahvatu:
 =
 75.52°
=
= 1.26

60°
usvaja se prva veća cijela vrijednost: zr = 2 zuba
3.2.10. Korak zavojnice zuba:
 =
 ∙ 
 ∙ 16
=
= 87.062 
() (30°)
3.2.11. Dužine prvog fazona leđne strane zuba:
 = (0.015 … 0.020) ∙  = 0.015 ∙ 8.378 = 0.12 
3.2.12. Dužine drugog fazona leđne strane zuba:
1 = (8 … 10) ∙  = 8 ∙ 0.12 = 1 
3.2.13. Dužine trećeg fazona leđne strane zuba:
2 = (0.3 … 0.4) ∙  = 0.3 ∙ 8.378 = 3.4 
3.2.14. Ugao trećeg fazona leđne strane zuba:
1 = (5 … 4) ∙  = 4 ∙ 7° = 28°
3.2.15. Radijus zaobljenja međuzublja:
 = 0.2 ∙ ℎ = 0.2 ∙ 2.932 = 0.6 
Vježbe iz Alata i pribora I
35
2. ALATI ZA OBRADU GLODANJEM
.
3.3. Opterećenje glodala
3.3.1. Broj obrtaja glodala:
 =
1000 ∙  1000 ∙ 80
=
= 1590 ⁄
16 ∙ 
 ∙ 
3.3.2. Posmak po jednom obrtaju vretena:
3.3.3. Posmična brzina:
 =  ∙  = 0.1 ∙ 6 = 0.6 /
 =  ∙  ∙  = 0.1 ∙ 6 ∙ 1590 = 954 /
3.3.4. Srednja debljina strugotine:

5
= 0.1 ∙ � = 0.056 

16
 =  ∙ �
Slika 1.1. Savijanje glodala uslijed djelovanja sile rezanja [6]
3.3.5. Sila rezanja:



 =  ∙   ∙   ∙  ∙   ∙   = 680 ∙ 20.86 ∙ 0.60.74 ∙ 2 ∙ 51 ∙ 16−0.86 = 780 
gdje su:
Cf, xf, rf, qf - koeficijenti i eksponenti otpora rezanja
Vježbe iz Alata i pribora I
36
2. ALATI ZA OBRADU GLODANJEM
.
Tabela 1.1. Koeficijenti i eksponenti otpora rezanja [6]
3.3.6. Moment inercije poprečnog presjeka vratila na glodalici:
 = 0.05 ∙ 4 = 0.05 ∙ 164 = 3277 4
3.3.7. Maksimalni prepust glodala:
3.3.8. Ugib kraja glodala:
 =
 =  −  = 92 − 32 = 60 
 ∙ 3
780 ∙ 603
=
= 0.08 
3 ∙  ∙  3 ∙ 2.1 ∙ 105 ∙ 3277
gdje je:
E = 2.1· 105 N/mm2 - modul elastičnosti materijala glodala
3.3.9. Provjera ugiba vratila na glodalici pri finom glodanju:
 = (0.05 … 0.100) ≥  = 0.137 
Vježbe iz Alata i pribora I
što zadovoljava!
37
1.6
0.8
0,000
-0,015
16 h8
16 h8
12
0.05
1
0.1
92
30°
0.8
8
3.2
65°
R0
.6
7°
0.8
0.8
3
60
°
A
A
°
Tolerancija slobodnih mjera:
Površinska hrapavost:
ISO 2768-1
Materijal:
Ra 0.8; Ra 1.6
Površinska zaštita:
Termička obrada:
Č.6882 (EN S12 - 1 -2)
6
Kaliti na 62 - 63 HRc
Masa:
Datum
Obradio
07.03.2014.
Marko Marković
Naziv:
Standard
Pregled Mr Branislav Sredanović
St.i.
Izmjene
Datum
Ime
MAŠINSKI
FAKULTET
Banja Luka
1.1
75
1.3
12
0°
40
PRESJEK A-A
Razmjera 2 : 1
Razmjera:
VRETENASTO
GLODALO 16
List:
Oznaka:
Vježbe iz Alata i pribora I
Izv. pod.:
2:1
Zamjena za:
L
3. STEZNI PRIBORI
.
3.1. PROJEKTOVANJE STEZNOG PRIBORA ZA OBRADU GLODANJEM
1. Zadatak. Za dati radni predmet konstruisati modularnog steznog pribora za
glodanje, na osnovu baze modularnih dijelova, i isti modelirati u jednom od programa za
zapreminsko modeliranje (SolidWorks, CATIA ili ProENGINEER).
-
2. Ulazni podaci:
Vrsta obrade: glodanje
Stabilnost obradnog sistema: srednja
Materijal obratka: Č.1531
Materijal glodala: HSS
Oblik pripremka: pločevina
Prečnik glodala: D = 10 mm
Maksimalna širina glodanja: ae = 4 mm
Maksimalni broj zuba u zahvatu: zr = 3
Dubina glodanja: ap = 4 mm
Posmak po zubu: fz = 0.03 mm/zub
Brzina obrade: vc = 60 m/min
Slika 6.1. Radni komad
Vježbe iz Alata i pribora I
39
1.6
240
10
R3
8
40
10
10
R3
R3
22
R3
PRESJEK A-A
Razmjera 1 : 2
30
12
134
B
10
16
R9
10
R3
0
R1
R2
5
R2
5
36
PRESJEK B-B
Razmjera 1 : 2
95
45
28
0
R1
16
44
22
0
114 - 0.1
10
+0.1
0
10
150
R2
9
R1
0
A
10
25
5
60
+0.1
- 0.1
A
R29
B
R25
R2
5
.1
+0
0
5
R4
R9
+0.1
0
61
134
146.4
195
+0.1
0
Oštre ivice oboriti 1/45
Tolerancija slobodnih mjera:
Materijal:
Površinska hrapavost:
ISO 2768-1
Ra 1.6
Č.1531 (EN C45E)
Površinska zaštita:
Termička obrada:
Poboljšati prema proceduri 122/E
Masa:
Datum
07.03.2014.
Obradio
Marko Marković
St.i.
Izmjene
Datum
Ime
1:2
Naziv:
KUĆIŠTE D3
Standard
Pregled Mr Branislav Sredanović
MAŠINSKI
FAKULTET
Banja Luka
Razmjera:
List:
Oznaka:
Vježbe iz Alata i pribora I
Izv. pod.:
Zamjena za:
L
3. STEZNI PRIBORI
.
3. Konstrukcija i proračun
3.1. Potreban broj stezanja:
6.1. Plan stezanja
R.b. stezanja
1.
2.
Način
Opis
Obrada donje ravne površine. Obrada ravne
strane oboda.
Obrada gornje strane kućišta sa džepovima i
otvorima. Obrada gornje strane oboda.
Preko gornje neobrađene strane
pripremka i sa dve bočne strana
Preko donje obrađene ravne
površine i sa strane
UKUPNO: 2
3.2.Položaj obratka:
Slika 6.2. Stegnuti radni predmet
3.3. Položaj komponenti:
Slika 6.3. Raspored komponenti na osnovnoj ploči
Vježbe iz Alata i pribora I
41
3. STEZNI PRIBORI
.
3.4. Popis komponenti:
Tabela 6.2. Komponente steznog pribora
Rb
Naziv
Kom
Opis
1
Osnovna ploča
1
- Dimenzije 400x400x30
- Razmak između otvora 50 mm (10 x 10)
- Navoj u otvorima M12
2
Osloni čepovi
4
- Šestougaona glava za neobrađene površine
- Navoj M12
- Visina 20 mm
3
Podesivi osloni čep
2
- Ravna zaobljena glava
- Navoj M12
- Visnina 25 -35 mm
4
Ravni odstojnik
1
- Dimenzije 90x90x30
- Razmak među otvorima 25 mm (3 x 3)
- Navoj M12
5
Oslona prizma
1
- Dimenzije 100x90x30
- Ugao 90°
- Navoj M12
1
- Dimenzije L 115x70
- Razmak među otvorima 25 mm (3 x 2)
- Navoj M12
2
- Za stezanje ravnih površina
- Ekscentar e = 4 mm
- Poloprečnik ekscentra Re = 12mm
- Dužina ručice L = 80 mm
6
7
Oslonac sa strane
Stezna ručica sa ekcentrom
Vježbe iz Alata i pribora I
42
3. STEZNI PRIBORI
.
3.5. Sila stezanja na ručici:
3.5.1. Sila rezanja (glodanja):
Vrijednost vertikalne komponente sile glodanja može se proračunati na osnovu
obimne sile glodanja:
 = 0.3 ∙ 

 = 0.3 ∙  ∙    ∙    ∙   ∙  ∙    ∙ 
 = 0.3 ∙ 680 ∙ 40.86 ∙ 0.030.74 ∙ 41 ∙ 3 ∙ 10−0.86 ∙ 1.8 = 150 ()
gdje je:
Cf = 680
xf = 0.86
yf = 0.74
rf = 1
qf = -0.86
Koeficijent materijala obratka
Eksponent dubine rezanja
Eksponent koraka obrade
Eksponent širine glodanja
Eksponent prečnika glodanja
Tabela 6.3. Koeficijenti obimne sile glodanja
3.5.2. Potrebna sila pritiska:
Računa se na osnovu vertikalne sile glodanja, definisano prema smijeru primicanja
steznog elementa:

150
 =
=
= 1500 ()

0.1
Vježbe iz Alata i pribora I
43
3. STEZNI PRIBORI
.
3.5.3. Potrebna sila na ručici:
Slika 6.4. Stezanje ekscentrom
 ≥
 ∙  ∙ [( + 1 ) + (2 )] 1500 ∙ 12 ∙ [(10° + 5.7°) + (5.7°)]
=
= 86 ()

80
gdje je:
α = 10°
- promjenjivi ugao penjanja
1 = () = (0.1) = 5.7° - ugao trenja stezača i radnog predmeta
2 = 1 = 5.7°
- ugao trenja na rukavcu ekscentra
3.5.4. Provjera sile na ručici:
Sila na ručici mora biti manja od sile koju ostvaruje radnik prilikom rukovanja Fč:
 = 86 () ≤ č = 100 () što zadvoljava!
Vježbe iz Alata i pribora I
44
3. STEZNI PRIBORI
.
3.6. Greške baziranja:
3.6.1. Greška baziranja po dužoj strani radnog predmeta:
Greška baziranja po dužoj strani radnog predmeta se proračunava na osnovu greške
baziranja i oslananja u prizmu, s obzirom da su sve dimenzije kotirane i tolerisane sa lijeve
neoslonjene strane:

90°
 ∙ �1 −  � �� 0.1 ∙ �1 −  � ��
2
2
∆ =
=
= 0.021 ()

90°
2 ∙  � �
2
∙

�
�
2
2
gdje je:
αpr = 90°
TD = Ag – Ad = 0.1 – (0.0) = 0.1 mm
- ugao prizme
- visina tolerancije za dio koji se oslanja na prizmu
3.6.2. Greška baziranja po kraćoj strani radnog predmeta:
Greška baziranja po kraćoj strani radnog predmeta se proračunava na osnovu greške
baziranja i oslananja una ravne površine, s obzirom da su sve dimenzije kotirane i tolerisane
od donje oslonjene strane:
∆ = 0 ()
Vježbe iz Alata i pribora I
45
7
4
120
5
1
2
55
500
5
1
9
ITEM NO.
6
10.4
500
3
7
8
2
4
PART NUMBER
DESCRIPTION
1
Osnovna ploca 500x50x10xM12
1
2
Cep za neobradjene 20
4
3
Ravni odstojnik 90x30
1
4
Oslonac sa strane
1
5
Ekscentar rucica
2
6
Podesivi cep 25 -35
2
7
Prizma 100x90x30
1
8
Imbus vijak M12x40 DIN 912
8
9
Imbus vijak M12x50 DIN 912
4
10
Radni predmet
1
Masa:
Datum
Obradio
07.03.2014.
Marko Marković
Standard
Pregled Mr Branislav Sredanović
St.i.
QTY.
Izmjene
Datum
Ime
MAŠINSKI
FAKULTET
Banja Luka
Razmjera:
1:5
Naziv:
MODULARNI STEZNI PRIBOR
ZA GLODANJE KUĆIŠTA D3
List:
Oznaka:
Vježbe iz Alata i pribora I
Izv. pod.:
Zamjena za:
L
0.8
70
1.6
A
0.1 A
0.1 A
90°
0.
8
A
1/45
R1
0.8
1/45
20
+0.1
10
50 -0.1
20
20
M12
20
1/45
15
20
R1
0.8
100
R1
R1
M12
0.8
10
30
8
0.
20
0.05 A
10
A
PRESJEK A-A
Razmjera 1 : 1
30
50
1/45
+0.1
-0.1
90
Nenaznačene oštre ivice oboriti 1/45
Nenaznačeni radijusi R1
Tolerancija slobodnih mjera:
Materijal:
Površinska hrapavost:
ISO 2768-1
Ra 0.8; Ra 1.6
Č.4330 (EN 15MnCr3)
Površinska zaštita:
Termička obrada:
Kaliti na 59 - 60 HRc
Masa:
Datum
07.03.2014.
Obradio
Marko Marković
Naziv:
Standard
Pregled Mr Branislav Sredanović
St.i.
Izmjene
Datum
Ime
MAŠINSKI
FAKULTET
Banja Luka
Razmjera:
STEZNA PRIZMA
100X90X30
List:
Oznaka:
Vježbe iz Alata i pribora I
Izv. pod.:
1:1
Zamjena za:
L
Download

PODLOGE ZA VJEŽBE IZ ALATA I PRIBORA 1