OBRAZOVNI PROGRAM
ELEKTROTEHNIČAR
ELEKTRONIKE
SADRŽAJ
OPŠTI DIO ................................................................................................... 3
1. NAZIV PROGRAMA: ELEKTROTEHNIČAR ELEKTRONIKE .......................................... 3
2. NASTAVNI PLAN ........................................................................................ 3
POSEBNI DIO ................................................................................................ 6
1. PREDMETNI PROGRAMI ................................................................................ 6
1.1. OPŠTEOBRAZOVNI PREDMETI ...................................................................... 6
1.2. STRUČNO - TEORIJSKI PREDMETI ................................................................. 7
1.2.1. OSNOVE ELEKTROTEHNIKE ...................................................................... 7
1.2.2. ELEKTRONIKA ..................................................................................... 15
1.2.3. PRIMJENA RAČUNARA U ELEKTROTEHNICI .................................................. 30
1.2.4. DIGITALNA ELEKTRONIKA ...................................................................... 35
1.2.5. OSNOVE TELEKOMUNIKACIJA .................................................................. 41
1.2.6. ENERGETSKA ELEKTRONIKA ................................................................... 49
1.2.7. ELEKTRONSKA I SPECIJALNA MJERENJA .................................................... 55
1.2.8. AUTOMATSKO UPRAVLJANJE .................................................................. 63
1.2.9. VISOKOFREKVENTNA ELEKTRONIKA .......................................................... 69
1.2.10. SIGNALNO – SIGURNOSNI SISTEMI ............................................................ 76
1.2.11. PREDUZETNIŠTVO .............................................................................. 80
1.2.12. PRAKTIČNA NASTAVA .......................................................................... 86
1.3. IZBORNA NASTAVA ............................................................................... 100
1.3.1. ENGLESKI (JEZIK STRUKE) .................................................................... 100
1.3.2. EKOLOGIJA I ZAŠTITA ŽIVOTNE SREDINE .................................................. 112
1.3.3. OSNOVI RAČUNARSKOG SOFTVERA ......................................................... 117
1.3.4. POSLOVNA KOMUNIKACIJA ................................................................... 123
1.3.5. RAČUNARSKA GRAFIKA I INTERNET TEHNOLOGIJE ...................................... 128
1.3.6. AUDIO I VIDEO TEHNIKA ...................................................................... 142
1.3.7. OSNOVI ENERGETIKE I ENERGETSKA EFIKASNOST ....................................... 150
1.3.8. MEHATRONIKA .................................................................................. 160
1.3.9. OSNOVE RAČUNARSKIH MREŽA .............................................................. 172
2. STRUČNI ISPIT ........................................................................................ 178
2.1. ISPITNI KATALOZI ZA STRUČNO-TEORIJSKI DIO ISPITA .................................... 178
2.1.1. ELEKTRONIKA ................................................................................... 178
2.1.2. ELEKTRONSKA I SPECIJALNA MJERENJA .................................................. 182
2.1.3. AUTOMATSKO UPRAVLJANJE ................................................................ 185
2.2. ISPITNI KATALOG ZA STRUČNI RAD ........................................................... 188
3. OBAVEZNI NAČINI PROVJERAVANJA ZNANJA UČENIKA ...................................... 193
4. USLOVI ZA NAPREDOVANJE I ZAVRŠETAK OBRAZOVNOG PROGRAMA..................... 194
5. NAČIN PRILAGOĐAVANJA PROGRAMA UČENICIMA SA POSEBNIM POTREBAMA .......... 194
6. NAČIN PRILAGOĐAVANJA PROGRAMA OBRAZOVANJU ODRASLIH .......................... 194
7. PROFIL STRUČNE SPREME NASTAVNIKA I STRUČNIH SARADNIKA .......................... 195
8. OBLIK ORGANIZACIJE I IZVOĐENJA OBRAZOVNOG PROGRAMA ............................. 196
8.1. BROJ ČASOVA PO GODINAMA OBRAZOVANJA I VRSTAMA NASTAVE .................... 196
9. PROFESIONALNA PRAKSA .......................................................................... 197
10. SLOBODNE AKTIVNOSTI .......................................................................... 198
11. SPISAK UČESNIKA KOJI SU UČESTVOVALI U IZRADI OBRAZOVNOG PROGRAMA ........ 198
2
OPŠTI DIO
1. Naziv programa: ELEKTROTEHNIČAR ELEKTRONIKE
2. Nastavni plan
Redni
broj
A
1.
2.
3.
4.
5.
Nastavni predmeti –
grupe predmeta
Opšteobrazovni predmeti
Maternji jezik i književnost
Matematika
Strani jezik
Fizičko vaspitanje
Informatika
Društvena grupa predmeta
1. Istorija
2. Geografija
3. Sociologija
Prirodna grupa predmeta
1. Fizika
2. Hemija
UKUPNO A
B
Stručno - teorijski predmeti
1. Osnove elektrotehnike
2. Elektronika
Primjena računara u
3.
elektrotehnici
4. Digitalna elektronika
5. Osnove telekomunikacija
6. Energetska elektronika
Elektronska i specijalna
7.
mjerenja
8. Automatsko upravljanje
9. Visokofrekventna elektronika
10. Signalno - sigurnosni sistemi
11. Preduzetništvo
UKUPNO B
C
Praktična nastava
UKUPNO B+C
D
Slobodne aktivnosti
E
Izborna nastava
1. Engleski (jezik struke)
Ekologija i zaštita životne
2.
sredine
3. Osnovi računarskog softvera
4. Poslovna komunikacija
Računarska grafika i internet
5.
tehnologije
6. Audio i video tehnika
7. Osnovi energetike i energetska
I
II
III
IV
sed.
god.
sed.
god.
sed.
god.
sed.
god.
3
3
2
2
2
108
108
72
72
72
3
3
2
2
108
108
72
72
3
3
2
2
108
108
72
72
3
3
2
2
99
99
66
66
2
2
72
72
2
2
Ukupno
423
423
282
282
72
72
72
72
72
72
504
72
72
1842
72
18
648
2
14
4
3
144
108
3
3
108
108
2
72
72
3
108
108
72
72
396
144
540
36
72
72
2
360
10
330
252
288
72
2
2
72
72
3
108
2
66
174
2
72
11
6
17
1
4
2
396
216
612
36
144
72
2
2
3
2
11
6
17
1
4
2
66
66
99
66
363
198
561
33
132
66
138
66
99
66
471
702
2109
141
420
282
7
4
11
1
2
2
252
144
396
36
72
72
2
72
72
2
72
72
72
3
11
4
15
1
2
2
10
2
72
2
72
2
72
2
2
72
72
144
2
2
66
66
138
138
Redni
broj
Nastavni predmeti –
grupe predmeta
efikasnost
8. Mehatronika
9. Osnove računarskih mreža
F
Profesionalna praksa
G
Sedmični broj časova
H
Broj radnih sedmica
Ukupno (A+B+C+D+E) = 4512
I
sed.
II
god.
10 dana
32 1152
36
sed.
III
god.
10 dana
32 1152
36
IV
sed.
god.
sed.
god.
2
72
2
2
66
66
32
33
1056
10 dana
32 1152
36
Ukupno
138
66
30 dana
141
3. Ciljevi i zadaci obrazovnog programa
- Sticanje opštih i osnovnih znanja za razumijevanje zakonitosti u prirodi i društvu.
- Razvijanje vještine za uspješan rad i stručno usavršavanje.
- Razvijanje motivacije za cjeloživotno obrazovanje i usavršavanje i oblikovanje
trajanog sistema vrijednosti.
- Upoznavanje područja elektrotehnike i elektronike.
- Sticanje znanja za uspješnu upotrebu savremenih komunikacijskih tehnologija za
rad na stručnom području.
- Upoznavanje materijala i elemenata sa područja elektrotehnike i elektronike.
- Upoznavanje sa pravilnom i bezbijednom upotrebom oruđa, mašina i aparata.
- Upoznavanje instrumenata i mjernih metoda za mjerenje električnih i drugih
fizičkih veličina.
- Upoznavanje standarda i tehničkih propisa na području automatike, upravljačke
tehnike i multimedijske prenosne elektronike.
- Razvijanje svijesti i pozitivnog odnosa prema mjerama za zaštitu životne sredine
i racionalnoj upotrebi energije i materijala.
- Upoznavanje djelovanja i elemenata složenih analognih i digitalnih elektronskih
šema veza, elemenata i sistema multimedijske tehnike i elektronike.
- Upoznavanje osnovnih zakonitosti u elektronici, tipičnih šema vezivanja kao i
osposobljavanje za montažu, održavanje i servisiranje uređaja i opreme.
- Upoznavanje sprava za bežični prenos signala, prenos analognog i digitalnog
signala, kodiranje i dekodiranje.
- Upoznavanje mjernih ispravljača i instrumenata, mjernih metoda i tehnologije
mjernih odašiljača za upotrebu u procesima.
- Upoznavanje osnovnih tehnika i programskih algoritama procesne automatizacije
za različite nivoe automatizacije.
- Osposobljavanje učenika za aplikativno programiranje jednostavnijih industrijskih
upravljačko - regulacionih sistema.
- Upoznavanje kompletnih rješenja kod upotrebe multimedijske opreme: ton, slika,
film, animacije i efekti.
- Razvijanje ekološke svijesti i upoznavanje sa propisima o zaštiti na radu, zaštiti
okoline i važnosti njihovog dosljednog poštovanja.
4. Uslovi za upis, odnosno uključivanje u program za obrazovanje odraslih
- U školu za sticanje srednjeg stručnog obrazovanja u četvorogodišnjem trajanju,
obrazovni program elektrotehničar elektronike, mogu se upisati lica koja su
završila osnovnu školu ili dvogodišnju stručnu školu i nijesu starija od 17 godina.
Izuzetno, u školu se mogu upisati lica do 18 – te godine uz odobrenje
Nastavničkog vijeća Škole.
- Lica koja su napunila 18 godina života uključuju se u program za obrazovanje
odraslih.
- Ako se za upis prijavio veći broj kandidata od broja raspisanih mjesta za upis,
upis se vrši prema Pravilniku o upisu učenika u stručnu školu.
4
5. Trajanje obrazovanja
- Obrazovanje traje četiri godine.
6. Prohodnost
- U redovnom obrazovanju učenici napreduju u viši razred ako su iz svih predmeta
tekuće godine postigli prelaznu ocjenu i obavili profesionalnu praksu.
- Lica koja su završila dvogodišnju stručnu školu mogu se uključiti u drugi ili treći
razred sa obzirom na vrstu programa prethodnog obrazovanja, uz polaganje
dopunskih i diferencijalnih ispita.
- Odrasli napreduju po programu u skladu sa Pravilnikom (planom) za izvođenje
obrazovnog programa za odrasle koji donosi nadležna institucija.
7. Obrazovanje koje se stiče
- Završetkom obrazovnog programa Elektrotehničar elektronike, učenik stiče
stručno obrazovanje u četvorogodišnjem trajanju – ELEKTROTEHNIČAR
ELEKTRONIKE.
5
POSEBNI DIO
1. PREDMETNI PROGRAMI
1.1. OPŠTEOBRAZOVNI PREDMETI
1.1.1. MATERNJI JEZIK I KNJIŽEVNOST
1.1.2. MATEMATIKA
1.1.3. STRANI JEZIK
1.1.4. FIZIČKO VASPITANJE
1.1.5. INFORMATIKA
1.1.6. ISTORIJA
1.1.7. GEOGRAFIJA
1.1.8. SOCIOLOGIJA
1.1.9. FIZIKA
1.1.10. HEMIJA
Napomena:
Katalozi opšteobrazovnih predmeta su u nadležnosti Zavoda za školstvo.
6
1.2. STRUČNO - TEORIJSKI PREDMETI
1.2.1. OSNOVE ELEKTROTEHNIKE
1. Naziv predmeta: OSNOVE ELEKTROTEHNIKE
2. Broj časova po godinama obrazovanja i vrstama nastave
Vrste nastave
Razred
I
II
III
IV
Ukupno
Praktična
nastava
Ukupno
Teorija
Vježbe
108
72
36
36
144
108
180
72
252
Vježbe: odjeljenje se dijeli na grupe do 17 učenika.
3. Opšti ciljevi nastave
- Upoznavanje sa osnovnim zakonima elektrotehnike u kolima jednosmjerne i
naizmjenične struje.
- Upoznavanje zakonitosti elektrostatičkog i elektromagnetnog polja.
- Upoznavanje uloge različitih materijala, njihovih fizičkih i hemijskih
karakteristika.
- Razvijanje sposobnosti rješavanja elementarnih problemskih zadataka.
- Prepoznavanje i razumijevanje primjene osnovnih fizičkih zakona kod električnih
instrumenata, mašina i uređaja.
- Upoznavanje mjera zaštite pri radu u laboratoriji.
- Primjenjivanje teorijskog znanja u praktičnom / laboratorijskom radu.
- Upoznavanje načina rješavanja problemskih zadataka kroz interdisciplinarni
pristup.
- Razumijevanje i pravilna upotreba stručne terminologije.
7
4. Sadržaji/Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi
Razred: PRVI
Informativni ciljevi i
Socijalizacijski
Formativni ciljevi
sadržaji
ciljevi
učenik
učenik
učenik
Uvodni dio - Električna svojstva materije
- Razvija sposobnost
- Uočava strukturu
- Objašnjava
logičkog
materije i njenu
strukturu materije.
razmišljanja.
valentnost na
primjerima atoma.
- Razlikuje i
- Opisuje električna
upoređuje
svojstva
- Razvija svijest o
izolatore,
materijala.
uređenosti u
provodnike i
sistemu prirodnih
poluprovodnike.
nauka i nastoji da
- Upoređuje mjerne
- Navodi
samostalno izvodi
veličine i navodi
međunarodni SI
analogije.
primjere.
sistem jedinica.
Elektrostatika
- Na primjeru uočava - Razvija
- Opisuje
odgovornost o
probno
elementarno
zaštiti životne
naelektrisanje.
naelektrisanje.
sredine.
- Primjenjuje
- Definiše vektorske
osnovne operacije
veličine.
sa vektorima.
- Na primjerima
- Navodi Kulonov
određuje silu koja
zakon.
djeluje između
naelektrisanja.
- Objašnjava
- Stvara radne
- Crta sile
električno polje i
navike.
električnog polja
veličine koje ga
za različite
karakterišu.
primjere
naelektrisanja.
- Definiše fluks
- Razlikuje
elekričnog polja.
homogeno od
- Definiše potencijal
nehomogenog
električnog polja i
- Razvija sposobnost
električnog polja.
napon.
logičkog
- Određuje fluks na
razmišljanja.
primjerima.
- Definiše osnovne
- Izračunava
električne
potencijal i napon
karakteristike
na različitim
kondenzatora.
primjerima
- Navodi načine
naelektrisanih
vezivanja
tijela.
kondenzatora.
- Razlikuje vrste
kondenzatora i
- Objašnjava
proračunava
ponašanje
kapacitivnost.
dielektrika u
- Šematski prikazuje
elektrostatičkom
vezivanje
polju.
kondenzatora u
grupe i
8
Preporuke za
izvođenje nastave
- Prikazati modele
različitih atoma i
analizirati
strukturu.
- Dati primjere
izvedenih jedinica i
pretvaranja
jedinica.
- Uraditi zadatke
sabiranja i
oduzimanja
vektora.
- Praktično pokazati
primjere
manifestacije
elektrostatičkog
polja.
- Crtati vektore
elektrostatičkog
polja.
- Uraditi računske
primjere
određivanja
potencijala i
razlike potencijala
naelektrisanih
tijela.
- Uraditi zadatke za:
rednu, paralelnu i
mješovitu vezu
kondenzatora.
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
proračunava
ekvivalentnu
kapacitivnost.
- Upoređuje
kapacitivnosti
kondenzatora koji
imaju različite
dielektrike.
Jednosmjerna električna struja
- Izračunava jačinu i
- Objašnjava pojam
gustinu električne
jednosmjerne
struje na
struje i definiše
primjerima.
njene parametre.
- Razlikuje realne
- Definiše
izvore
elektromotornu
elektromotorne
silu.
sile.
- Definiše električnu - Izračunava
električnu
otpornost i
otpornost i
provodnost.
provodnost na
primjerima i
uočava uticaj
temperature na
njihove vrijednosti.
- Radi zadatke za
- Definiše Omov
prosto električno
zakon.
kolo sa primjenom
Omovog zakona.
- Izračunava gubitke
- Definiše Džulov
snage pomoću
zakon.
Džulovog zakona.
- Definiše Prvi i Drugi - Radi zadatke
koristeći Prvi i
Kirhofov zakon.
Drugi Kirhofov
zakon.
- Crta šeme
- Navodi načine
vezivanja otpornika
vezivanja
i izračunava
otpornika.
ekvivalentnu
otpornost.
- Navodi i objašnjava - Razumije principe
pojednostavljivanja
metode rješavanja
složenih električnih
složenih
kola i upotrebljava
električnih
ih prilikom
kola.
rješavanja
zadataka.
Elektromagnetizam
- Objašnjava
- Uočava pojavu
magnetno polje,
magnetnog polja
- Stiče svijest o
važnosti čuvanja
energetskih izvora.
- Razvija
sistematičnost u
radu.
- Razvija tačnost i
sposobnost
upoređivanja.
- Razvija sposobnost
za saradnju.
Preporuke za
izvođenje nastave
Vježbe:
- Mjerenje otpora,
struje, napona i
provjera Omovog
zakona.
Vježba:
- Provjera I
Kirhofovog zakona.
Vježba:
- Izračunavati
nepoznati otpor
pomoću
ampermetra i
voltmetra.
Vježba:
- Određivanje pada
napona na
otporima vezanim
na red.
Vježba:
- Određivanje
napona na redno
vezanim
kondenzatorima.
Vježba:
- Mjerenje napona,
struje i otpora
multimetrom.
Vježba:
- Mjerenje snage UI
metodom.
- Razvija sposobnost
opažanja.
9
- Demonstrirati
linije sila
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
njegove zakonitosti
i veličine koje ga
karakterišu.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
-
- Opisuje magnetno
polje u
materijalnoj
sredini.
-
- Definiše magnetna
kola i veličine koje
ga karakterišu.
-
- Definiše veličine
koje karakterišu
vremenski
promjenljivo
električno i
magnetno polje.
-
- Objašnjava princip
rada
transformatora.
-
učenik
kao poslijedicu
električne struje i
proračunava
vrijednosti
magnetne
indukcije,
magnetnog
fluksa...
Na različitim
primjerima
određuje silu na
provodnik sa
strujom, pravilom
desnog zavrtnja.
Razlikuje vrste
magnetnih
materijala i
grafički prikazuje
krivu magnećenja.
Na različitim
primjerima
izračunava
magnetne veličine
u jednostavnim
magnetnim kolima.
Na različitim
primjerima
izračunava veličine
koje su
karakteristične za
vremenski
promjenljivo
električno i
magnetno polje.
Na primjeru
analizira rad
transformatora i
njegovu primjenu.
- Razvija
odgovornost u
radu.
- Razvija sposobnost
za prepoznavanje
problema i
nalaženje rješenja.
- Stiče sposobnost
apstraktnog
razmišljanja i
zaključivanja.
10
Preporuke za
izvođenje nastave
magnetnog polja
pomoću magneta i
željeznih opiljaka.
- Koristeći programe
za simulaciju (Tina,
Electronics
Workbench, Mentor
OE i dr.), prikazati
djelovanje
elektrotehničkih
veza i zakonitosti.
Razred: DRUGI
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
Naizmjenična struja
- Definiše
trigonometrijske
funkcije i
kompleksne
brojeve.
- Objašnjava
nastanak
prostoperiodične
elektromotorne sile
(generator
naizmjenične
struje).
- Definiše parametre
naizmjeničnih
veličina.
- Definiše obrtni
vektor.
- Objašnjava
elemente linearnih
kola naizmjenične
struje.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
- Stiče sposobnost
posmatranja,
analize i
zaključivanja.
- Grafički
predstavlja
kompleksne
brojeve u
kompleksnoj ravni.
- Razumije nastanak
indukovane
elektromotorne sile
i crta talasni oblik
naizmjenične
struje.
- Na različitim
primjerima
izračunava
karakteristike
naizmjeničnih
struja i napona.
- Crta i analizira
zavisnost trenutne
vrijednosti
naizmjenične
veličine od
položaja obrtnog
vektora.
- Crta i analizira
fazne i vremenske
dijagrame.
Preporuke za
izvođenje nastave
- Crtati pravougli
trougao i
izračunavati
trigonometrijske
funkcije za uglove
30, 60 i 45 stepeni.
- Raditi jednostavne
zadatke sa
kompleksnim
brojevima.
Vježba:
- Mjerenje
naizmjeničnog
napona pomoću
osciloskopa.
Vježba:
- Koristeći programe
za simulaciju
prikazati
naizmjenične
veličine.
Redna veza elemenata u kolu naizmjenične struje
- Crta šemu za svaku - Razvija sposobnost
- Objašnjava redne
za proračunavanje
rednu vezu, na
načine vezivanja
i analiziranje.
šemi označava
elemenata u kolu
električne veličine
naizmjenične
i radi računske
struje.
zadatke.
- Crta vremenski i
- Opisuje pojavu
vektorski dijagram
redne (naponske)
napona i struja.
rezonanse.
- Na primjerima
analizira uticaj
- Definiše snagu i
frekvencije na
faktor snage kod
redno RLC kolo.
redne veze
- Na primjerima
elemenata.
uočava uticaj
faktora snage na
ukupnu snagu u
kolu i način
popravke faktora
snage.
11
- Rješavati računske
primjere rednih
veza sa realnim
podacima.
Vježba:
- Upoređivanje
talasnih oblika
napona na
elementima redne
veze pomoću
osciloskopa ili
simulacijom na
računaru.
Informativni ciljevi i
Socijalizacijski
Formativni ciljevi
sadržaji
ciljevi
učenik
učenik
učenik
Paralelna veza elemenata u naizmjeničnim kolima
- Crta šemu za svaku - Razvija sposobnost
- Objašnjava
paralelnu vezu, na
paralelne načine
da teorijsko znanje
šemi označava
vezivanja
poveže sa
električne veličine.
elemenata.
praktičnim.
- Objašnjava pojavu
- Određuje
paralelne (strujne)
ekvivalentnu
rezonanse.
admitansu.
- Definiše snagu i
- Crta vremenski i
faktor snage kod
vektorski dijagram
paralelne veze
napona i struja.
elemenata.
- Analizira trougao
struja, admitansi i
snaga.
- Na primjeru
paralelenog RLC
kola, analizira
uticaj frekvencije.
- Uočava uticaj
faktora snage na
ukupnu snagu u
kolu i način
popravke faktora
snage.
Složena naizmjenična kola
- Razvija spremnost
- Izračunava
- Opisuje
za timski rad i
impedanse i
kombinovane veze
pozitivnu
admitanse u
elemenata u
orijentaciju prema
složenim kolima i
naizmjeničnim
zanimanju.
crta fazorske
kolima.
dijagrame.
- Vrši minimiziranje
ekvivalentnih šema
koristeći
tranformaciju iz
trougla u zvijezdu i
obrnuto.
- Izvodi jednačine za
- Objašnjava
složeno kolo sa više
rješavanje složenih
kontura.
kola različitim
metodama.
Spregnuta kola
- Definiše elemente
induktivno
spregnutih
kalemova.
- Objašnjava
transformator.
- Podstiče analitičku
sposobnost.
- Na primjerima
izračunava
karakteristične
veličine.
- Analizira princip
rada i primjenu
transformatora i
12
Preporuke za
izvođenje nastave
Vježba:
- Posmatranje
rezonantnih pojava
na osciloskopu.
Vježba:
- Provjera I
Kihofovog zakona u
kolima
naizmjenične
struje.
Vježba:
- Određivanje
nepoznate
otpornosti
Vitstonovim
mostom.
Vježba:
- Određivanje
nepoznate
kapacitivnosti UI
metodom.
Vježba:
- Određivanje
nepoznate
induktivnosti UI
metodom.
Vježba:
- Mjerenje snage u
kolima
naizmjenične
struje UI metodom.
Vježba:
- Mjerenje snage
pomoću watmetra.
Vježba:
- Mjerenje snage u
monofaznim kolima
pomoću 3
ampermetra.
- Izračunavati
zadatke i
određivati
karakteristične
veličine na
različitim
primjerima.
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
Oscilatorna kola
- Definiše redno i
paralelno
oscilatorno kolo.
Trofazni sistemi
- Upoznaje se sa
osnovnim
pojmovima
trofaznih sistema.
- Objašnjava
simetrični i
nesimetrični
trofazni sistem.
- Navodi načine
vezivanja u
trofaznim
sistemima.
- Definiše snage i
energije trofaznih
sistema.
- Objašnjava pojavu
obrtnog magnetnog
polja.
- Upoznaje se sa
upotrebom
trofaznih sistema u
praksi.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
određuje odnos
transformacije.
- Uočava primjenu
autotransformatora
u praksi.
- Na primjerima
izračunava
odgovarajuće
elemente
oscilatornih kola.
- Stiče preciznost pri
rješavanju
primjera iz prakse.
- Razumije princip
rada trofaznog
generatora i
motora.
- Upoređuje
karakteristike
trofaznih i
jednofaznih
sistema.
- Uočava razliku
između linijskih i
faznih napona, kao
i linijskih i faznih
struja.
- Izračunava snage
trofaznog sistema:
aktivnu, reaktivnu i
prividnu, izražene
preko linijskih i
faznih napona i
struja.
- Uočava princip
rada asinhronog
motora i zna
njegovu praktičnu
primjenu.
- Stiče sposobnost
posmatranja,
analize i
zaključivanja.
Preporuke za
izvođenje nastave
Vježba:
- Mjerenje snage u
monofaznim kolima
pomoću 3
voltmetra.
Vježba:
- Mjerenje snage u
trofaznom sistemu.
- Razvija pozitivnu
orijentaciju prema
zanimanju.
5. Okvirni spisak literature i drugih izvora
- R. Opačić: Osnove elektrotehnike za I razred trogodišnjeg obrazovanja za
elektrotehničke škole, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd, 2003.
- M. Piroćanac: Osnove elektrotehnike I, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva,
Beograd, 2003.
- J. Menart: Zbirka zadataka iz osnova elektrotehnike I, Zavod za udžbenike i
nastavna sredstva, Beograd, 2003.
- Z. Pendić, M. Pendić, J. Menart: Osnove elektrotehnike II, Zavod za udžbenike i
nastavna sredstva, Beograd, 2003.
- N. Nikolić, M. Milošević: Zbirka zadataka iz osnova elektrotehnike II, Zavod za
udžbenike i nastavna sredstva, Beograd, 2003.
13
6. Materijalni uslovi za izvođenje nastave
- Mjerni instrumenti, ispitni stolovi, makete, osciloskopi, računar sa odgovarajućim
softverom, projektor i projekciono platno.
7. Obavezni načini provjeravanja i ocjenjivanja znanja učenika
- Provjera znanja vrši se usmeno, pismeno i u toku vježbi.
- Usmena provjera znanja (najmanje jednom u svakom klasifikacionom periodu).
- Pismeni zadaci (po jedan u polugodištu).
- Pismene vježbe.
- Vježbe (najmanje jednom u svakom klasifikacionom periodu).
- Zaključna ocjena na kraju klasifikacinog perioda izvodi se iz svih datih ocjena u
klasifikacinom periodu.
- Zaključna ocjena na kraju školske godine izvodi se iz svih datih ocjena u
klasifikacinim periodima.
8. Uslovi za napredovanje i završetak predmeta
- Pozitivna ocjena na kraju školske godine.
9. Profil stručne spreme nastavnika i stručnih saradnika
- Diplomirani inženjer elektrotehnike;
- diplomirani inženjer elektronike;
- profesor elektrotehnike.
10. Povezanost predmeta
Znanja
- Električna svojstva materije
- Elektromagnetizam
- Naizmjenična struja
Povezanost sa drugim predmetima
Predmet
Znanja
- Elektronika
- Struktura materije
- Provodnici, poluprovodnici
- Magnetni materijali
- Matematika
- Elektronika
- Praktična nastava
- Uticaj struje na čovjeka
- Praktična nastava
14
1.2.2. ELEKTRONIKA
1. Naziv predmeta: ELEKTRONIKA
2. Broj časova po godinama obrazovanja i vrstama nastave
Vrste nastave
Razred
I
II
III
IV
Ukupno
Praktična
nastava
Ukupno
Teorija
Vježbe
72
72
72
36
36
108
108
72
216
72
288
Vježbe: odjeljenje se dijeli na grupe do 17 učenika.
3. Opšti ciljevi nastave
- Upoznavanje sa stukturom materije.
- Upoznavanje sa podjelom elektrotehničkih materijala.
- Upoznavanje sa provodnim materijalima i njihovom primjenom u elektotehnici.
- Upoznavanje sa značajem poluprovodnika u elektronici.
- Prepoznavanje i razumijevanje djelovanja aktivnih elektronskih elemenata.
- Razlikovanje funkcija posebnih elektronskih elemenata u višestepenim
pojačavačima.
- Sticanje znanja o značaju upotrebe oscilatora u elektronskim sklopovima.
- Upoznavanje sa značajem primjene operacionih pojačavača.
- Razvijanje interesa za praktično ispitivanje.
- Poznavanje i pravilno upotrebljavanje stručne literature.
15
4. Sadržaji/Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi
Razred: PRVI
Informativni ciljevi i
Socijalizacijski
Formativni ciljevi
sadržaji
ciljevi
učenik
učenik
učenik
Uvodni dio
- Razvija pozitivan
- Analizira stukturu
- Upoznaje se sa
odnos prema
atoma.
strukturom atoma.
zanimanju.
- Razlikuje vrste
- Navodi vrste
elementarnih
elementarnih
čestica i analizira
čestica i
građu atoma.
objašnjava građu
atoma.
- Vrši komparaciju
- Upoznaje se sa
između: jonske,
vrstama hemijskih
kovalentne i
veza.
metalne veze.
- Razlikuje
- Upoznaje se sa
agregatne
agregatnim
materije.
stanjima materije.
- Razlikuje strukturu
- Objašnjava
tečnih kristala i
strukturu tečnih
polimera.
kristala.
Podjela materijala
- Razlikuje načine
- Navodi načine
- Razvija
klasifikacije
klasifikacije
odgovornost o
elektrotehničkih
elektrotehničkih
zaštiti životne
materijala prema:
materijala.
sredine.
energetskom
procjepu i
specifičnoj
- Definiše energetski
električnoj
procjep.
otpornosti.
- Analizira
- Definiše pojam
energetski procjep - Stvara radne
specifične
kod provodnika,
električne
navike.
poluprovodnika i
otpornosti.
dielektrika.
- Definiše energetski - Razlikuje
energetske zone
procjep kod
kod provodnika
provodnika,
poluprovodnika i
poluprovodnika i
dielektrika.
dielektrika.
- Razvija sposobnost
- Crta zonalnu
- Navodi vrste
logičkog
strukturu kod
energetskih
razmišljanja.
poluprovodnika.
procjepa.
- Razlikuje direktni i
indirektni
energetski procjep.
Provodnici
- Vrši komparaciju
- Navodi vrste
metala, elektrolita
provodnika.
i optičkih
provodnika.
16
Preporuke za
izvođenje nastave
- Prikazati modele
različitih atoma i
analizirati
strukturu.
- Praktično pokazati
primjere
provodnika
poluprovodnika i
izolatora.
- Uporediti različite
provodnike po
električnim
osobinama.
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
- Objašnjava
provođenje struje
kroz metale.
- Definiše specifičnu
električnu
otpornost.
- Navodi metale
velike provodnosti.
- Navodi osobine
bakra i legura.
- Definiše metale
male električne
provodnosti.
- Navodi otporne
materijale.
- Objašnjava vrste
lemova.
- Objasnjava optičke
kablove.
Izolatori
- Objašnjava opšte
karakteristike
dielektrika.
- Opisuje
polarizaciju
dielektrika.
- Objašnjava
dielektrične
gubitke.
- Definiše
dielektričnu
čvrstoću.
- Opisuje podjelu
dielektrika.
- Objašnjava
izolacione
materijale.
- Objašnjava
kondenzatorske
materijale i
kondenzatore.
- Objašnjava
specijalne
dielektrične
materijale.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
- Razvija
sistematičnost u
radu.
Formativni ciljevi
učenik
- Crta kretanje
elektrona pod
dejstvom
električnog polja.
- Uočava uticaj
temperature.
- Upoređuje
električne i
mehaničke osobine
provodnika.
- Uočava primjenu
bakra.
- Uočava primjenu
aluminijuma.
Preporuke za
izvođenje nastave
- Pokazati vrste
lemova.
- Razvija tačnost i
sposobnost
upoređivanja.
- Razlikuje otporne
materijale.
- Razlikuje lemove.
- Uočava primjenu
optičkih kablova.
- Razvija sposobnost
opažanja.
- Uočava veličine
koje karakterišu
dielektrike.
- Crta izgled
molekula kod
polarnih
dielektrika.
- Crta šemu realnog
kondenzatora.
- Razvija
odgovornost u
radu.
- Uočava uticaj
proboja
dielektrika.
- Razlikuje i
upoređuje vrste
dielektrika.
- Identifikuje
najčešće korišćene
izolacione
materijale.
- Uočava primjenu
kondenzatorskih
materijala.
- Razvija sposobnost
za prepoznavanje
problema.
- Stiče sposobnost
apstraktnog
razmišljanja i
zaključivanja.
- Razlikuje i analizira
specijalne
dielektrične
materijale.
17
- Pokazati različite
dielektrike.
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
Poluprovodnici
- Objašnjava princip
provođenja struje u
poluprovodnicima.
- Navodi vrste
poluprovodnika.
- Objašnjava
primjesne
poluprovodnike.
- Navodi osobine
poluprovodnika i
mogućnost njihove
primjene.
Diode
- Objašnjava
obrazovanje PN
spoja.
- Definiše direktno i
inverzno
polarizovan PN
spoj.
- Objašnjava simbole
dioda.
- Objašnjava
dobijanje strujno
naponske
karakteristike
diode.
- Navodi vrste
proboja kod diode.
- Objašnjava rad
diode u
električnom kolu.
Vrste dioda
- Navodi vrste dioda.
- Objašnjava
usmjeračke i
prekidačke diode.
- Objašnjava
karakteristične
vrijednosti za date
diode.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
- Analizira princip
provođenja struje u
poluprovodnicima.
- Razlikuje vrste
poluprovodnika.
- Crta kristal
silicijuma sa
primjesama.
- Razlikuje osobine
poluprovodnika i
analizira
mogućnost njihove
primjene.
Preporuke za
izvođenje nastave
- Podijeliti učenike u
grupe i zadati im
da uporede
različite vrste
poluprovodnika.
Vježba:
- Potenciometar.
- Razvija preciznost
u radu.
- Crta raspodjelu
prostornog
naelektrisanja,
električnog
potencijala i
električnog polja u
PN spoju.
- Uočava razliku
između provodnog i
neprovodnog stanja
diode.
- Crta simbole
različitih dioda.
- Crta strujno
naponsku
karakteristiku
diode.
- Vrši komparaciju
različitih proboja
diode.
- Analizira kolo
pomoću II
Kirhofovog zakona.
- Povezuje teorijsko
i praktično znanje.
- Razlikuje vrste
dioda i crta
simbole dioda.
- Crta strujno
naponsku
karakteristiku ovih
dioda.
- Upoređuje
karakteristične
vrijednosti za
18
Vježba:
- Povezuje šemu za
snimanje
karakteristike
diode u propusnom
i nepropusnom
smjeru, pri tome
koristi Tina softver
i vrši simulaciju.
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
- Objašnjava
Zenerove diode.
- Objašnjava Varikap
diodu.
- Objašnjava
Šotkijeve diode.
Primjena dioda
- Upoznaje se sa
usmjeračima kao
uređajima.
- Nabraja vrste
usmjerača.
- Objašnjava
polutalasni
usmjerač.
- Objašnjava
punotalasni
usmjerač.
- Objašnjava Grecov
spoj.
- Objašnjava
stabilizator
napona.
Bipolarni tranzistori
- Upoznaje se sa
unutrašnjom
strukturom
bipolarnog
tranzistora.
- Definiše osnovne
komponente struja
u tranzistoru.
- Upoznaje se sa
načinom vezivanja
tranzistora u
električnim kolima.
- Objašnjava statičke
karakteristike
tranzistora.
Formativni ciljevi
učenik
različite vrste
dioda: Si, Ge, Se.
- Crta strujno
naponsku
karakteristiku
Zenerove diode.
- Analizira rad
Varikap diode.
- Crta strujno
naponsku
karakteristiku
Šotkijeve diode.
- Crta jednostavne
šeme usmjerača.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Preporuke za
izvođenje nastave
- Razvija sposobnost
logičkog
razmišljanja.
- U TINA softveru
vrši simulaciju kola
sa usmjeračima.
- Povezuje četiri
diode i ispituje
Grecov spoj.
- Povezuje
jednostrani
usmjerač i snima
na osciloskopu
karakteristike.
- Povezuje dvostrani
usmjerač i snima
njegove
karakteristike.
Vježba:
- Stabilizator sa
Zener diodom.
- Razvija preciznost
u radu.
Vježba:
- Snimanje ulaznih i
izlaznih
karakteristika
bipolarnih
tranzistora.
Vježba:
- Snimanje prenosnih
karakteristika
bipolarnih
tranzistora.
- Upoređuje različite
usmjerače.
- Crta polutalasni
usmjerač i uočava
ulogu kondenzatora
u njemu.
- Crta punotalasni
usmjerač i
upoređuje sa
polutalasnim.
- Crta Grecov spoj.
- Uočava primjenu
Zenerove diode u
stabilizatoru
napona.
- Shvata princip rada
bipolarnog
tranzistora.
- Uočava razliku
između tranzistora
PNP i NPN tipa.
- Uočava princip
rada tranzistora na
modelu sa
zajedničkim
emitorom.
- Razlikuje tri nacina
vezivanja
tranzistora.
- Crta statičke
karakteristike
tranzistora.
19
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
- Objašnjava
ograničenja u radu
tranzistora.
Unipolarni tranzistori
- Upoznaje se sa
unutrašnjom
strukturom
unipolarnog
tranzistora FET.
- Objašnjava statičke
karakteristike
FET-a.
- Upoznaje se sa
FET-om sa
izolovanim gejtom
MOSFET-om.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
- Skicira granice u
radu tranzistora.
- Shvata princip rada
FET-a.
Preporuke za
izvođenje nastave
Vježba:
- Statičke
karakteristike
FET-a.
- Crta statičke
karakteristike
FET-a.
- Razlikuje vrste
MOSFET-ova.
20
Razred: DRUGI
Informativni ciljevi i
Formativni ciljevi
sadržaji
učenik
učenik
Pojačavači sa bipolarnim tranzistorima
- Određuje
- Nabraja opšte
naponsko, strujno
osobine
pojačanje snage
pojačavača.
kao i ulaznu i
- Objašnjava
izlaznu otpornost.
izobličenja u radu
- Razlikuje različite
pojačavača.
vrste izobličenja.
- Objašnjava
dobijanje radne
- Određuje položaj
prave i radne tačke
radne prave na
na modelu
izlaznim
pojačavača sa
karakteristikama
zajedničkim
tranzistora.
emitorom.
- Upoznaje se sa
ekvivalentnom
- Crta ekvivalentnu
šemom tranzistora
šemu sa hibridnim
sa hibridnim
parametrima.
parametrima.
- Objašnjava
ponašanje
- Crta ekvivalentnu
tranzistora na
šemu tranzistora
visokim
na visokim
učestanostima.
učestanostima.
- Upoznaje uzroke
nestabilnosti radne - Uočava potrebu za
tačke.
stabilizaciju radne
- Objašnjava način
tačke.
rada pojačavača sa - Određuje naponsko
zajedničkim
i strujno pojačanje
emitorom,
kao i ulaznu i
pojačavača sa
izlaznu otpornost
zajedničkim
sa ekvivalentne
kolektorom i
šeme pojačavača.
pojačavača sa
zajedničkom
bazom.
- Crta frekvencijsku
- Opisuje crtanje
karakteristiku
frekvencijske
pojačavača i
karakteristike
razlikuje donju i
pojačavača.
gornju graničnu
učestanost.
Pojačavači sa unipolarnim tranzistorima
- Određuje položaj
- Upoznaje se sa
radne prave i radne
jednosmjernim
tačke na izlaznim
režimom rada
karakteristikama
pojačavača sa
FET-a.
FET-om.
- Crta ekvivalentnu
- Upoznaje se sa
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
- Stiče sposobnost
posmatranja,
analize i
zaključivanja.
Preporuke za
izvođenje nastave
Vježba:
- Jednosmjerni režim
rada RC
pojačavača.
Vježba:
- Pojačavač sa
zajedničkim
emitorom.
Vježba:
- Pojačavač sa
zajedničkim
kolektorom.
Vježba:
- Pojačavač sa FETom.
21
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
parametrima
FET-a.
- Objašnjava rad
pojačavača sa
zajedničkim
sorsom.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
šemu FET-a sa g
parametrima.
- Određuje izraze za
pojačanja, ulaznu i
izlaznu otpornost
kod pojačavača sa
zajedničkim
sorsom.
Tranzistori kao prekidači
- Razlikuje stanja
- Objašnjava
kod tranzistora koji
bipolarni tranzistor
radi kao prekidač.
kao prekidač.
- Objašnjava MOSFET - Crta šemu
invertora sa
kao prekidač.
MOSFET-om.
- Analizira rad
- Objašnjava
jednostavnih šema
konsrukciju i vrste
u kojima se koriste
tiristora.
tiristori.
Složeni pojačavači
- Određuje
- Definiše pojam
pojačanje
višestepenog
višestepenog
pojačavača.
pojačavača.
- Određuje
- Upoznaje se sa
pojačanje
pojmom povratne
pojačavača sa
sprege.
povratnom
spregom.
- Upoznaje
negativnu povratnu - Analizira negativnu
povratnu spregu
spregu.
kod pojačavača sa
zajedničkim
- Nabraja klase rada
emitorom.
pojačavača.
- Razlikuje rad
tranzistora u
- Objašnjava
različitim klasama.
Darlingtonov spoj
- Određuje strujno
tranzistora.
pojačanje i ulaznu
- Objašnjava
otpornost
pojačavač sa
Darlingtonovog
komplementarnim
spoja.
parom tranzistora. - Određuje stepen
iskorištenja
- Objašnjava
pojačavača.
pojačavač sa kvazi
komplementarnim
- Upoređuje stepen
parom tranzistora.
iskorištenja
pojačavača kod
raznih tipova
pojačavača snage.
- Razvija sposobnost
da teorijsko znanje
poveže sa
praktičnim.
Vježba:
- Tranzistor kao
prekidač.
- Razvija spremnost
za timski rad i
pozitivnu
orijentaciju prema
zanimanju.
Vježba:
- Pojačavač sa
komplementarnim
parom tranzistora.
- Razvija sposobnost
logičkog
razmišljanja.
22
Preporuke za
izvođenje nastave
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
Operacioni pojačavači
- Definiše unutrašnju strukturu
operacionih
pojačavača.
- Objašnjava princip rada
diferencijalnog
pojačavača.
- Objašnjava realni
diferencijalni
pojačavač.
- Objašnjava idealni
strujni izvor.
- Objašnjava strujno
ogledalo.
- Objašnjava
polarizaciju
tranzistora i
diferencijalnog
pojačavača
strujnim izvorima.
- Definiše idealni
operacioni
pojačavač i
njegove opšte
osobine.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
Crta blok šemu
operacionog
pojačavača.
Preporuke za
izvođenje nastave
Vježba:
- Diferencijalni
pojačavač.
Crta šemu
diferencijalnog
pojačavača.
Određuje
pojačanje
diferencijalnog
pojačavača.
- Analizira realni
diferencijalni
pojačavač.
- Određuje napon i
struju
razdešenosti.
- Shvata jednostavni
strujni izvor.
- Napomena:
OP - operacioni
pojačavač.
- Razvija preciznost i
sistematičnost u
radu.
Vježba:
- Strujno ogledalo.
- Crta strujno
ogledalo sa dva
tranzistora.
- Analizira
polarizaciju
tranzistora i
diferencijalnog
pojačavača.
Vježba:
- Snimanje
karakteristika OP.
- Crta simbol i
razlikuje osnovne
osobine idealnih
operacionih
pojačavača.
23
Razred: TREĆI
Informativni ciljevi i
Formativni ciljevi
sadržaji
učenik
učenik
Primjena operacionih pojačavača
- Razlikuje
- Definiše i navodi
invertujuće i
vrste operacionih
neinvertujuće
pojačavača (OP).
operacione
pojačavače i
izračunava njihova
naponska
pojačanja.
- Crta talasne oblike
napona na ulazu i
izlazu i uočava
fazni pomjeraj.
- Objašnjava kolo za - Crta i analizira kolo
za sabiranje i
sabiranje i
oduzimanje napona
oduzimanje napona
sa OP.
sa operacionim
- Na jednostavnim
pojačavačem.
primjerima
izračunava izlazni
napon kod kola za
sabiranje i
oduzimanje.
- Crta i razumije
- Upoznaje
način rada OP sa
operacioni
automatskim
pojačavač sa
podešavanjem
automatskim
nule.
podešavanjem
- Razlikuje rad
nule.
pasivnog i aktivnog
kola za
integraljenje.
- Objašnjava kolo za - Crta šemu
integraljenje.
aktivnog kola za
integraljenje i
uočava talasni
oblik napona na
njegovom izlazu.
- Objašnjava kolo za - Razlikuje pasivno i
diferenciranje.
aktivno kolo za
diferenciranje.
- Crta šemu
aktivnog kola za
diferenciranje i
uočava talasni
oblik napona na
njegovom izlazu.
- Upoznaje se sa
- Razlikuje uticaj
uticajem realnih
pojačanja,
parametara
sposobnosti
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
- Razvija sposobnost
povezivanja ranije
stečenog teorijskog
znanja sa novim
pojmovima.
Preporuke za
izvođenje nastave
- Prikazati slajdove
sa šemama
operacionih
pojačavača.
- Podijeliti učenike u
grupe i dati im
jednostavne
zadatke u kojima
će izvršiti
proračune kola za
sabiranje i
oduzimanje na
osnovu zadatih
vrijednosti.
- Raditi jednostavne
zadatke povezane
sa kolima za
integraljenje i
diferenciranje.
- Prikazati učenicima
slajdove ili grafičke
prezentacije
uređaja.
24
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
integrisanih OP na
karakteristike
realizovanih kola.
- Objašnjava
frekvencijsku
karakteristiku
pojačavača.
- Objašnjava
kombinovanje
integrisanih
operacionih
pojačavača sa
tranzistorima
snage.
- Objašnjava zaštitu
operacionog
pojačavača.
- Objašnjava
stabilizator
jednosmjernog
napona.
Ograničavači
- Upoznaje se sa
ograničavačima.
- Objašnjava rad
pasivnog
ograničavača.
- Obrazlaže rad
aktivnog
ograničavača.
- Objašnjava
ograničavače sa
dva nivoa.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
potiskivanja
signala, napona
razdešenosti,
polarizujućih
struja, šuma i
ulazne i izlazne
otpornosti.
- Crta frekvencijsku
karakteristiku i
shvata značaj
frekvencijske
kompenzacije OP.
- Crta i shvata
značaj
kombinovanja
operacionog
pojačavača i
tranzistora snage.
Preporuke za
izvođenje nastave
- Razvija preciznost
pri radu.
- Razumije zaštitu
OP.
- Crta strukturnu
šemu i razumije
rad stabilizatora.
- Crta šemu veze,
izgled i oznake
nožica integrisanih
stabilizatora sa
ugrađenom
zaštitom.
- Razlikuje vrste
ograničavača.
- Crta šeme pasivnih
ograničavača i vrši
njihovo
upoređivanje.
- Razlikuje pasivne i
aktivne
ograničavače.
- Crta talasne oblike
napona na izlazu iz
ograničavača.
- Skicira šemu
ograničavača sa
dva nivoa.
- Podijeliti
učenicima
jednostavne
projektne zadatke
u kojima će
nacrtati talasne
oblike napona kada
se ograničava
jedna ili obje
poluperiode.
Naponski komparatori
- Razumije ulogu
- Upoznaje se sa
komparatora u
naponskim
elektronskim
komparatorima.
- Razvija analitičnost
u radu.
25
- Podijeliti učenike u
grupe i zadati im
zadatke u kojima
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
- Objašnjava
komparator koji
upoređuje ulazni
napon sa nulom.
- Objašnjava
komparator koji
upoređuje ulazni
napon sa
referentnim
naponom.
-
-
-
- Objašnjava Šmitovo
okidno kolo.
-
-
Multivibratori
- Navodi vrste
multivibratora.
- Objašnjava
astabilni
multivibrator sa
CMOS kolima.
- Objašnjava
astabilni
multivibrator u TTL
tehnici.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
sklopovima.
Skicira šemu
komparatora i crta
talasne oblike na
ulazu i izlazu kola.
Razlikuje vrste
komparatora.
Crta i analizira
šemu komparatora
koji upoređuje
ulazni napon sa
referentnim.
Crta talasne oblike
ulaznog i izlaznog
napona
komparatora.
Skicira šemu
Šmitovog okidnog
kola.
Crta talasne oblike
ulaznog i izlaznog
napona Šmitovog
okidnog kola.
Radi osnovne
zadatke vezane za
Šmitovo okidno
kolo.
Preporuke za
izvođenje nastave
će predstaviti
talasne oblike
napona za
slučajeve različitih
komparatora.
- Razvija
kreativnost.
- Razumije ulogu
multivibratora.
- Crta šemu
astabilnog
multivibratora.
- Uočava promjene
napona na
krajevima
kondenzatora kod
astabilnog
multivibratora.
- Crta talasne oblike
napona u
određenim
tačkama astabilnog
multivibratora.
- Crta šemu
astabilnog
multivibratora u
TTL tehnici.
- Uočava razliku u
radu kada se doda
Šmitovo okidno
26
- Podijeliti učenike
na grupe i zadati
im da nacrtaju
šeme
multivibratora sa
integrisanim
kolima.
- Prikazati slajdove
ili prezentacije
uređaja u kojima
se koriste sklopovi
sa
multivibratorima.
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
- Objašnjava i
razumije
monostabilni
multivibrator
realizovan pomoću
CMOS kola.
- Objašnjava
monostabilni
multivibrator sa
kolom 555.
Oscilatori
- Definiše pozitivnu
povratnu spregu i
Barkhauzenov uslov
oscilovanja.
- Objašnjava princip
rada jednostavnih
RC oscilatora.
- Upoznaje se sa
radom oscilatora sa
induktivnom
spregom.
- Objašnjava rad
oscilatora sa
kapacitivnom
spregom.
- Objašnjava
osnovni oblik
Formativni ciljevi
učenik
kolo u astabilni
multivibrator.
- Crta šemu
monostabilnog
multivibratora sa
CMOS kolima.
- Crta talasne oblike
napona u
određenim
tačkama
monostabilnog
multivibratora.
- Razumije rad
monostabilnog
multivibratora sa
kolom 555.
- Razumije pozitivnu
povratnu spregu i
izvodi
Barkhauzenov uslov
oscilovanja.
- Uočava potrebu
stabilnosti
frekvencije
oscilovanja
oscilatora.
- Razlikuje oscilator
sa Vinovim mostom
i sa faznim
pomjerajem.
- Crta šeme RC
oscilatora i
analizira ih.
- Skicira šemu i
razumije
djelovanje
Majsnerovog
oscilatora.
- Crta šemu
oscilatora sa
kapacitivnom
spregom.
- Izračunava
koeficijent
povratne sprege
kod oscilatora sa
kapacitivnom
spregom.
- Određuje uslov
oscilovanja kod
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Preporuke za
izvođenje nastave
- Razvija sposobnost
za timski rad.
- Raditi jednostavne
zadatke proračuna
osnovnih
elemenata
različitih
oscilatora.
- Razvija smisao i
sposobnost za
uočavanje i
analiziranje
problema.
- Prikazati slajdove
različite realizacije
Majsnerovog
oscilatora pomoću
bipolarnih i
unipolarnih
tranzistora.
- Podijeliti učenike
na grupe i zadati
im jednostavne
proračune
elemenata
Kolicovog
27
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
oscilatora u tri
tačke.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
oscilatora u tri
tačke.
- Crta šemu i
analizira Kolpicov
oscilator.
- Izračunava
učestanost
oscilovanja
Kolpicovog
oscilatora.
Preporuke za
izvođenje nastave
oscilatora da bude
zadovoljen uslov
rada tog oscilatora.
A/D i D/A konvertori
- Definiše konverziju
analognih u
digitalne veličine i
obrnuto.
- Razumije pojam
konverzije i
razlikuje analogne
od digitalnih
veličina.
- Navodi i objašnjava - Crta blok šemu i
statičku
D/A konvertore.
karakteristiku
prenosa D/A
konvertora.
- Crta i analizira
D/A konvertor sa
ljestvičastom
mrežom.
- Zna primjenu D/A
konvertora.
- Crta šeme i vrši
- Navodi vrste i
komparaciju A/D
objašnjava A/D
konvertora sa
konvertore.
paralelnim
komparatorima i
A/D konvertora sa
uzastopnim
približavanjem.
- Uočava razlike u
A/D i D/A
konverziji veličina.
Šumovi u električnim kolima
- Razumije uticaj
- Definiše pojam
šuma u električnim
šuma i navodi vrste
kolima.
šuma.
- Razlikuje izvore
- Opisuje izvore
šuma.
šuma.
- Računa faktor šuma
- Definiše faktor
i odnos signal šuma i odnos
šum.
signal – šum.
- Izražava faktor
šuma u decibelima.
28
- Razvija svijest o
važnosti
pridržavanja
propisa.
- Prikazati učenicima
slajdove
savremenih D/A i
A/D konvertora.
- Razvija toleranciju.
- Raditi jednostavne
zadatke
izračunavanja
odnosa
signal – šum.
5. Okvirni spisak literature i drugih izvora
- R. Opačić: Elektronika I, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd, 2003.
- R. Opačić: Elektronika II, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd, 2003.
- S. Stanković, R. Laković: Elektronika, Izdavač - ETF Podgorica, 1999.
6. Materijalni uslovi za izvođenje nastave
- Mjerni instrumenti, ispitni stolovi, makete, osciloskopi, računar sa odgovarajućim
softverom, projektor i projekciono platno.
7. Obavezni načini provjeravanja i ocjenjivanja znanja učenika
- Provjera znanja vrši se usmeno, pismeno i u toku vježbi.
- Usmena provjera znanja (najmanje jednom u svakom klasifikacionom periodu).
- Pismene vježbe.
- Vježbe (najmanje jednom u svakom klasifikacionom periodu).
- Zaključna ocjena na kraju klasifikacinog perioda izvodi se iz svih datih ocjena u
klasifikacinom periodu.
- Zaključna ocjena na kraju školske godine izvodi se iz svih datih ocjena u
klasifikacinim periodima.
8. Uslovi za napredovanje i završetak predmeta
- Pozitivna ocjena na kraju školske godine.
9. Profil stručne spreme nastavnika i stručnih saradnika
- Diplomirani inženjer elektrotehnike – smjer elektronike, telekomunikacija i
automatike.
10. Povezanost predmeta
Znanja
- Poluprovodnici, elektronske
komponente, PN-spoj
- Diode, tranzistori, tiristori
- Operacioni pojačavači
- Oscilatori
- Stabilizatori
- Višestepeni pojačavači
- Frekventne karakteristike
- Pojačavači snage
Povezanost sa drugim predmetima
Predmet
Znanja
- Osnovi elektrotehnike
- Struktura materije
- Poluprovodnički materijali
- Osnove elektrotehnike
- Osnove telekomunikacija
- Osnove telekomunikacija
- Energetska elektronika
29
-
Omov zakon
Električno polje
Fazni pomak
Rezonansa
- Filtri
- Razlikovanje u radu
pojačavača
1.2.3. PRIMJENA RAČUNARA U ELEKTROTEHNICI
1. Naziv predmeta: PRIMJENA RAČUNARA U ELEKTROTEHNICI
2. Broj časova po godinama obrazovanja i vrstama nastave
Vrste nastave
Razred
I
II
III
IV
Ukupno
Teorija
Vježbe
Praktična
nastava
Ukupno
72
72
72
72
Vježbe: odjeljenje se dijeli na grupe do 17 učenika.
3. Opšti ciljevi nastave
- Osposobljavanje za rukovanje računarskim sistemom, korišćenje softvera za
pojedine oblasti nauke i tehnike.
- Obučavanje za korišćenje informatičkih znanja i praćenje dostignuća u svijetu iz
oblasti informatičkih tehnologija.
- Razumijevanje uticaja informatičkih dostignuća na različite oblasti primjene u
elektrotehnici.
- Sticanje sposobnosti nalaženja informacija iz različitih izvora i njihovo kritičko
vrednovanje.
- Sticanje kompetencija za planiranje, pripremu i kontrolu procesa rada.
- Sticanje radnih navika i tehnološke discipline.
- Razvijanje motivacije za usavršavanje u struci.
- Osposobljavanje za savjetodavne usluge i komunikaciju sa korisnicima.
- Razvijanje smisla i kompetencija za organizovan rad, tačnost, sistematičnost i
urednost.
30
4. Sadržaj/Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi
Razred: DRUGI
Informativni ciljevi i
Socijalizacijski
Formativni ciljevi
sadržaji
ciljevi
učenik
učenik
učenik
Uvod u primjenu računara
- Poznaje značaj
- Obrazlaže značaj
primjene računara u
primjene računara
elektrotehnici i
u elektrotehnici.
oblasti primjene.
- Razlikuje portove
- Definiše vrste i
računara i vrši
ulogu portova
priključivanje
računara.
uređaja.
Vektorska i bitmap grafika
- Razvija pozitivan
- Upoznaje elemente - Primjenjuje
stav prema novim
i karakteristike
matematičke
saznanjima.
vektorske grafike.
osnove vektora
(Dekartov i polarni
- Upoznaje elemente
koordinatni sistem) - Razvija sposobnost
zapažanja.
i karakteristike
u programima za
bitmap grafike.
grafiku.
- Upotrebljava (crta)
- Demonstrira rad u
grafičke objekate i
(izabranim)
razumije njihove
programima za
osnovne elemente.
vektorsku i bitmap
- Poznaje osnove
grafiku.
(izabranih)
grafičkih paketa ili
programa i koristi
njihove alate.
Primjena računara u raznim oblastima nauke i tehnike
- Navikava se na
- Koristi (izabrane)
- Upoznaje osnovne
racionalno i
programe za
matematičke
pažljivo izvođenje
primjenu računara
programe i njihove
pojedinih
u različitim
elemente (npr.
zadataka.
oblastima nauke i
Equation editor
tehnike
paketa MS Office,
- Razvija sposobnost
(matematika,
MathCad,
analize o
hemija, fizika...).
MatheAss, Portable
prednostima i
Start, i dr.).
nedostacima
- Opisuje osnovne
- Razumije i na
upotrebe modernog
karakteristike i
primjerima koristi
računarskog
upoznaje elemente
(izabrane)
sistema.
(izabranih)
programa za
programa za dizajn
primjenu u hemiji i
dokumenata.
fizici (npr. Periodni
sistem,
Harmonijske
oscilacije i sl.).
- Razumije osnovne
primjene računara
u dizajnu (crtanje
objekata,
31
Preporuke za
izvođenje nastave
Vježba:
- Nacrtati izgled:
serijskog,
paralelnog i USB
porta, i navesti
značenje pojedinih
pinova (kontakta).
Vježba:
- Rad u programima
za vektorsku i
bitmap grafiku,
npr. Windows
Paint, Corel Draw,
Adobe Photoshop i
sl.: crtanje
grafičkih objekata
zadatih osobina
(položaj, veličina,
ispuna, granična
linija, gradijent,
itd.).
Vježbe:
- Kreiranje različitih
matematičkih
izraza i formula,
korišćenje Equation
editora iz programa
MS Word.
- Rad sa programima
iz paketa Portable
Start (pstart), za
matematiku, fiziku
i hemiju.
- Kreiranje
jednostavnih
primjera dizajna
dokumenata ili
prezentacija (npr.
u programima
poput: MS Power
Point, MS
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
Preporuke za
izvođenje nastave
učenik
dodavanje raznih
Publisher, ili Adobe
efekata i dr.).
Desiggner i sl.).
CAD programi za projektovanje i upravljanje procesima
Vježbe:
- Pozitivno
- Razumije i na
- Upoznaje osnove
- Crtanje osnovnih
procjenjuje
primjerima koristi
programa za
2D i 3D objekata u
važnost saznanja iz
osnovne elemente
primjenu računara
izabranom CAD
svog zanimanja.
programa za
u oblasti (CAD)
programu (Solid
projektovanje i
projektovanja i
Works, Pro
dizajn, tipa: CAD,
dizajna.
Engineering,
ECAD, CAM, CAE,
autocad ili sl.).
CASE, EDA.
- Na Internetu
- Razvija
- Poznaje i na
pronaći sva
odgovornost za
primjerima koristi
značenja pojmova:
preuzetu obavezu u
osnove primjene
CAD, CAM, ECAD i
grupnom radu.
računara u
sl.
mašinskom
konstruisanju,
Napomena:
građevinarstvu i
CAD - Computer
arhitekturi.
Aided Design;
- Razumije i na
- Upoznaje osnove
ECAD -Electronic
primjerima koristi
procesnog
CAD;
osnove NC, CNC,
upravljanja
CAM - Computer
DNC - upravljanja
mašinama (NC,
Aided
numeričkim
CNC, DNC).
Manufacturing;
mašinama.
CAE - Computer
Aided
Engineering;
CASE - Computer
Aided
Software
Engineering;
EDA - Electronic
Design
Automation;
NC – Numeric
Control;
CNC - Cmos Numeric
Control;
MOS - Metal oxid
semiconductor;
DNC - Direct Numeric
Control.
Programi za simulaciju rada električnih i elektronskih šema
Vježba:
- Navikava se na
- Upoznaje programe - Poznaje interfejs i
- U programu TINA
racionalno i
koristi funkcije
za crtanje i
crtati i testirati
pažljivo izvođenje
programa TINA.
simulaciju rada
ponašanje različitih
pojedinih
- Crta električne
električnih i
električnih šema.
zadataka.
šema i koristi alate
elektronskih šema.
programa TINA.
- Demonstrira rad
32
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
- Stiče osjećaj o
važnosti upotrebe
savremenih
tehnoloških
dostignuća u izradi
projektnih
zadataka.
Formativni ciljevi
učenik
raznih električnih
šema u programu
TINA.
- Koristi dostupni
slobodni i / ili
komercijalni
softver za rad sa
elektičnim šemama
i štampanim
pločama.
Program za simulaciju i upravljanje po sistemu Simens PLC LOGO
- Uviđa vezu između
- Poznaje elemente
- Upoznaje se sa
teorije i prakse.
sistema i program
elementima
Siemens LOGO:
sistema za
interfejs, funkcije,
upravljanje
crtanje šema i
Siemens PLC LOGO:
korišćenje alata,
program LOGO i
- Pokazuje pozitivnu
simulaciju rada
uređaj PLC.
orijentaciju prema
električnih šema.
zanimanju.
- Poznaje interfejs
uređaja PLC LOGO.
- Direktno
programira PLC
LOGO.
- Vrši prenos šeme iz
programa LOGO na
uređaj PLC.
- Demonstrira rad
raznih šema u
programu i na
uređaju PLC LOGO.
Preporuke za
izvođenje nastave
Napomena: mogu
biti korišćeni i
programi poput:
EDISON, Visio
Tehnical,
Electronics Work
Banch, Protel,
Electric Field,
OrCad, EMMC,
Eagle i sl.
Vježba:
- Koristeći program
LOGO crtati razne
električne šeme;
programski
simulirati njihov
rad, a potom
provjeriti njihovu
funkcionalnost na
uređaju PLC LOGO.
Napomena:
PLC – Programic
Logical Control.
5. Okvirni spisak literature i drugih izvora
- D. Smiljanić, N. Petković, M. Filipović: Primena računara u elektrotehnici za II
razred srednje elektrotehničke škole, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva
Beograd, 1997.
- M. Stanković, M. Stanković: Primena računara u elektrotehnici za II razred
srednje elektrotehničke škole, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva Beograd,
Zavod za izdavanje udžbenika Novi Sad, 1991.
- Uputstvo za nastavnike za rad u TINA softveru, GTZ Podgorica, 2008.
- Siemens: Uputstvo za rad na sistemu Siemens PLC LOGO, GTZ Podgorica, 2008.
- Siemens: Priručnik za Siemens PLC LOGO, GTZ Podgorica, 2008.
- G. Omura: AutoCAD 13 za Windows, Mikro knjiga, Beograd.
- J. T. Roberts, SohoGraph: Uvod u AutoCAD 2002, Kruševac, 2002.
- G. Omura: AutoCad 2007, Mikro knjiga, Beograd.
- N. Klem: Uvod u primenu računara, Građevinska knjiga a.d., Beograd, 2007.
- Razni izvori na Internetu.
6. Materijalni uslovi za izvođenje nastave
- Računari sa odgovarajućim softverom, projektor i projekciono platno;
- Uređaji za upravljanje procesima po sistemu Siemens PLC LOGO.
33
7. Obavezni načini provjeravanja i ocjenjivanja znanja učenika
- Provjera znanja vrši se usmeno, pismeno i u toku vježbi.
- Usmeno (najmanje jednom u svakom klasifikacionom periodu).
- Pismene vježbe.
- Vježbe (najmanje jednom u svakom klasifikacionom periodu).
- Zaključna ocjena na kraju klasifikacionog perioda izvodi se iz svih datih ocjena u
klasifikacionom periodu.
- Zaključna ocjena na kraju školske godine izvodi se iz svih datih ocjena u
klasifikacionim periodima.
8. Uslovi za napredovanje i završetak predmeta
- Pozitivna ocjena na kraju školske godine.
9. Profil stručne spreme nastavnika i stručnih saradnika
- Diplomirani inženjer elektrotehnike – smjer elektronike i telekomunikacija;
- diplomirani inženjer elektrotehnike.
10. Povezanost predmeta
Znanja
- Primjena računara u
raznim oblastima nauke i
tehnike
- CAD programi za
projektovanje i
upravljanje procesima
- Programi za simulaciju
rada električnih i
elektronskih šema
- Program za simulaciju i
upravljanje po sistemu
Simens PLC LOGO
Povezanost sa drugim predmetima
Predmet
Znanja
- Primijenjena elektronika
- Princip rada osnovnih
- Praktična nastava
elektronskih elemenata i
sklopova
- Električne šeme i načini
povezivanja elemenata
- Primijenjena elektronika
- Osnovni principi procesnog
- Mehatronika
upravljanja
- Primijenjena elektronika
- Praktična nastava
- Električne šeme i način
povezivanja elemenata
- Primijenjena elektronika
- Praktična nastava
- Osnove principa
programiranja
- Osnovne elektronske i
komponente automatike,
njihova funkcija i princip
rada
34
1.2.4. DIGITALNA ELEKTRONIKA
1. Naziv predmeta: DIGITALNA ELEKTRONIKA
2. Broj časova po godinama obrazovanja i vrstama nastave
Vrste nastave
Razred
I
II
III
IV
Ukupno
Praktična
nastava
Ukupno
Teorija
Vježbe
72
36
108
72
36
108
Vježbe: odjeljenje se dijeli na grupe do 17 učenika.
3. Opšti ciljevi nastave
- Sticanje osnovnih znanja iz područja digitalne elektronike.
- Razvijanje logičkog način razmišljanja.
- Razvijanje sposobnosti rješavanja elementarnih problemskih zadataka.
- Sticanje znanja za projektovanje i praktičnu realizaciju određenog logičkog
uređaja.
- Pravilno korišćenje stručne literature.
- Razvijanje svijesti i navike o neophodnosti primjene svih propisanih zaštitnih
mjera.
- Upoznavanje sa tehničkim propisima i standardima.
- Razvijanje radnih navika i rada u grupi.
35
4. Sadržaji/Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi
Razred: DRUGI
Informativni ciljevi i
Socijalizacijski
Formativni ciljevi
sadržaji
ciljevi
učenik
učenik
učenik
Brojni sistemi
- Razvija tačnost i
- Razlikuje brojne
- Upoznaje brojne
sposobnost
sisteme (decimalni,
sisteme.
upoređivanja.
binarni, oktalni,
- Objašnjava
heksadecimalni).
konverziju brojeva
- Vrši konverziju
iz jednog u drugi
brojeva iz jednog u
brojni sistem.
drugi brojni sistem.
- Definiše osnovne
- Obavlja
aritmetičke
aritmetičke
operacije u
operacije sa
binarnom sistemu.
binarnim
brojevima.
Kodovi
- Stiče sposobnost
- Definiše kodovanje - Razlikuje vrste
posmatranja,
binarnih kodova.
i navodi vrste
analize i
- Formira kodne
binarnih kodova.
zaključivanja.
grupe za različite
- Opisuje BCD
vrste kodova.
kodove sa
- Na primjerima
tetradama.
prepoznaje i
- Objašnjava princip
otklanja greške pri
kontrole
pojavi nepostojećih
kodovanja.
kodnih grupa.
Bulova prekidačka algebra
- Primjenjuje zakone - Razvija sposobnost
- Upoznaje
logičkog
i teoreme Bulove
aksiomime, zakone
razmišljanja.
algebre pri
i teoreme Bulove
rješavanju logičkih
prekidačke algebre
funkcija.
i definiše logičke
operacije.
- Tabelarno i
- Upoznaje se sa
analitički
prekidačkim
predstavlja
funkcijama i
prekidačke
načinima njihovog
funkcije.
predstavljanja.
- Razlikuje pozitivnu
- Objašnjava
i negativnu logiku.
kodovanje logičkih
stanja.
- Objašnjava metode - Vrši minimizaciju
prekidačkih
minimizacije i
funkcija analitički i
sinteze prekidačkih
pomoću
funkcija.
Veič - Karnoove
metode
minimizacije.
- Vrši sintezu
prekidačkih
funkcija.
36
Preporuke za
izvođenje nastave
- Pretvarati brojeve
iz jednog u drugi
brojni sistem.
- Obavljati
aritmetičke
operacije sa
binarnim
brojevima.
- Vršiti formiranje
osnovnih BCD
kodova.
- Na primjerima
pokazati prednosti
i nedostatke
pojedinih metoda
minimizacije
prekidačkih
funkcija.
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
Logička kola
- Upoznaje
elementarna
logička kola (I , ILI,
NI, NILI, NE,
ekskluzivno ILI i
komparator) na
nivou grafičkih
oznaka i logike
rada.
- Upoznaje
univerzalna logička
kola.
- Objašnjava rad i
osobine diodnih,
TTL, ECL I i MOS
logičkih kola.
Formativni ciljevi
učenik
- Crta vremenske
dijagrame ulaza i
izlaza
elementarnih
logičkih kola.
- Crta kola koja
realizuju logičke
funkcije zadate
analitički i
tabelerno.
- Predstavlja
prekidačke
funkcije pomoću
univerzalnih kola.
- Crta električne
šeme logičkih kola i
analizira njihov
rad.
- Upoređuje logička
kola.
Kombinacione mreže
- Razlikuje
- Definiše pojam i
prekidačke matrice
vrste prekidačke
prema načinu
matrice.
realizacije.
- Razlikuje koder i
- Opisuje princip
dekoder.
koderske i
- Prema zadatoj
dekoderske
kombinacionoj
matrice.
tabeli formira
kodersku i
dekodersku mrežu.
- Opisuje princip
- Prema zadatoj
selektora
kombinacionoj
(multipleksera) i
tabeli formira
distributora
selektorsku i
(demultipleksera).
distributorsku
mrežu.
- Definiše konvertor
- Vrši konverziju
koda.
jednog koda u
drugi.
- Definiše generator i
kontroler parnosti. - Crta logičku
strukturu za
generisanje bita
parnosti.
Memorijski elementi
- Objašnjava princip - Razlikuje RS flipflop sa NI i NILI
rada RS flip-flopa.
kolima.
- Objašnjava princip - Uočava potrebu za
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Preporuke za
izvođenje nastave
- Razvija sposobnost
da teorijsko znanje
poveže sa
praktičnim.
Vježba:
- Realizacija složenih
logičkih funkcija
pomoću
elementarnih i
univerzalnih
logičkih kola.
- Razvija sposobnost
za prepoznavanje
problema i
nalaženje rješenja.
Vježba:
- Realizacija i
analiza rada kodera
i dekodera.
Vježba:
- Realizacija i
analiza rada
selektora i
distributora.
Vježbe:
- Konverizija NBCD
koda u kod "više 3".
- Konverzija
Grejovog koda u
binarni i obrnuto.
- Podstiče analitičku
sposobnost.
37
Vježba:
- Realizacija RS flipflopa pomoću NI i
NILI kola.
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
rada taktovanog
RS, D, T, RST, JK i
dvostrukog JK (MS)
flip-flopa.
Registri
- Definiše pojam
registra i nabraja
vrste registara.
- Objašnjava
strukturu i princip
rada stacionarnih i
pomjeračkih
registra.
- Objašnjava
strukturu i princip
rada MOS
pomjeračkih
registra.
Brojači
- Definiše pojam
brojača nabraja
vrste.
- Objašnjava princip
rada asinhronog
binarnog brojača sa
rednom pobudom.
- Objašnjava princip
rada sinhronog
binarnog brojača sa
paralelnom
pobudom.
- Objašnjava princip
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
realizacijom više
različitih flipflopova.
- Na osnovu logičke
strukture flip-flopa
formira tabelu
prelaza.
- Uviđa prednosti i
nedostatke
određenih flipflopova.
Preporuke za
izvođenje nastave
Vježba:
- Mjerenje
vremenskih odziva
kod RS, JK i
D flip-flopa.
- Razvija sposobnost
za proračunavanje
i analiziranje.
- Razlikuje vrste
registara.
- Razlikuje načine za
upisivanje i čitanje
sadržaja registra.
- Crta vremenske
dijagrame koji
ilustruju rad
pomjeračkih
registra.
- Razlikuje
dinamičke i
statičke MOS
pomjeračke
registre.
- Crta vremenske
dijagrame koji
ilustruju rad
pomjeračkih MOS
registara.
Vježba:
- Realizacija
stacionarnog
registra sa
4 RS flip-flopa.
Vježba:
- Realizacija
pomjeračkog
registra sa
4 MS flip-flopa.
- Razvija sposobnost
za proračunavanje
i analiziranje.
- Razlikuje brojače u
zavisnosti od
načina brojanja.
- Crta vremenske
dijagrame napona
na izlazima flip flopova za
asinhroni binarni
brojač.
- Upoređuje sinhrone
brojače s
paralelnom
pobudom
realizovane sa T i
JK MS flipflopovima.
- Crta vremenske
Vježba:
- Realizacija brojača
unaprijed sa T flipflopovima.
Vježba:
- Projektovnje
brojača sa
povratnom
spregom određenog
modula.
Vježba:
- Projektovanje
brojača određenog
modula koristeći JK
MS flip-flopove sa
38
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
rada brojača
unazad i
dvosmjernog
brojača.
- Objašnjava rad
kružnih brojača
- Upoznaje brojače
sa povratnom
spregom.
- Upoznaje se sa
numeričkom
indikacijom
brojanja.
Aritmetička kola
- Definiše
aritmetička kola i
nabraja osnovna
aritmetička kola.
- Objašnjava metode
za predstavljanje
pozitivnih i
negativnih brojeva
pomoću binarnih
cifara.
- Objašnjava princip
rada binarnog
sabirača.
- Definiše binarne
komparatore.
- Upoznaje binarne
komplementore.
- Objašnjava rad
množača i vrši
podjelu množača
prema principu
realizacije.
- Objašnjava rad
djelitelja.
- Definiše
aritmetičko logičku jedinicu.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
dijagrame napona
na izlazima
flip -flopova za
brojač unazad.
- Crta šemu kružnog
brojača sa
određenim
modulom n i 2n.
- Projektuje brojač
za proizvoljnu
osnovu brojanja.
- Skicira standardni
sedmo-segmentni
indikatorski blok.
Preporuke za
izvođenje nastave
asinhronim reset
ulazima.
- Stiče sposobnost
apstraktnog
razmišljanja i
zaključivanja.
- Razlikuje
aritmetička kola.
- Uočava razlike
između
komplementa
jedinice i
komplementa
dvojke.
- Razlikuje binarni
polusabirač od
binarnog potpunog
sabirača.
- Izvodi funkciju
komparacije dva
binarna broja od po
n cifara.
- Razlikuje
komplementor
jedinice i
komplementor
dvojke.
- Upoređuje blokdijagrame
akumulacionog i
redno-paralelnog
množača.
- Razumije princip
rada djelitelja.
- Crta blok-šemu
jednostepene ALU
jedinice u
posmatranom
i-tom razredu.
- Pronalazi
komplemente
jedinice i dvojke za
određene binarne
brojeve.
- Sabirati negativne
brojeve u kodu sa
komplementom
dvojke.
39
5. Okvirni spisak literature i drugih izvora
- S. Zdravković, M. Topalović, F. Presetnik: Digitalna elektronika, Zavod za
udžbenike i nastavna sredstva, Beograd, 2003.
- S. Tešić: Digitalna elektronika, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd,
2003.
6. Materijalni uslovi za izvođenje nastave
- Mjerni instrumenti, ispitni stolovi, makete, osciloskopi, računar sa odgovarajućim
softverom, projektor i projekciono platno.
7. Obavezni načini provjeravanja i ocjenjivanja znanja učenika
- Provjera znanja vrši se usmeno, pismeno i u toku vježbi.
- Usmena provjera znanja (najmanje po jedna ocjena u svakom klasifikacionom
periodu).
- Pismene vježbe.
- Vježbe (najmanje po jedna ocjena u svakom klasifikacionom periodu).
- Zaključna ocjena na kraju klasifikacionog perioda izvodi se iz svih datih ocjena u
klasifikacionom periodu.
- Zaključna ocjena na kraju školske godine izvodi se iz svih datih ocjena u
klasifikacionim periodima.
8. Uslovi za napredovanje i završetak predmeta
- Pozitivna ocjena na kraju školske godine.
9. Profil stručne spreme nastavnika i stručnih saradnika
- Diplomirani inženjer elektrotehnike – smjer elektronike, telekomunikacija i
automatike.
10. Povezanost predmeta
Znanja
- Logička kola, registri,
brojači, memorijski
elementi
Povezanost sa drugim predmetima
Predmet
Znanja
- Elektronika
- Elektronske komponente
- Praktična nastava
- Programi za simulaciju
električnih i elektronskih
elemenata u električnim
šemama (Tina)
- Program za simulaciju i
primjenu upravljanja
(LOGO)
40
1.2.5. OSNOVE TELEKOMUNIKACIJA
1. Naziv predmeta: OSNOVE TELEKOMUNIKACIJA
2. Broj časova po godinama obrazovanja i vrstama nastave
Vrste nastave
Razred
I
II
III
IV
Ukupno
Teorija
Vježbe
Praktična
nastava
Ukupno
72
72
72
72
3. Opšti ciljevi nastave
- Sticanje osnovnih pojmova iz područja telekomunikacija.
- Upoznavanje sa pojmom signala i pojmom poruke.
- Upoznavanje sa sistemom za prenos.
- Upoznavanje osnovnih karakteristika analognog i digitalnog prenosa.
- Upoznavanje osnovnih karakteristika analognog prenosa sa izobličenjima.
- Upoznavanje sa analognom i digitalnom modulacijom i demodulacijom.
- Upoznavanje frekvencijskog i vremenskog multipleksa.
- Shvatanje značaja sinhronizacije i signalizacije pri prenosu informacija na
daljinu.
- Razumijevanje i pravilna upotreba stručne literature.
41
4. Sadržaji/Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi
Razred: TREĆI
Informativni ciljevi i
Socijalizacijski
Formativni ciljevi
sadržaji
ciljevi
učenik
učenik
učenik
Sistemi za prenos
- Razvija sposobnost
- Uočava značaj
- Definiše pojam
logičkog
telekomunikacija.
telekomunikacija.
razmišljanja.
- Analizira istorijski
- Upoznaje istorijski
razvoj
razvoj
telekomunikacija.
telekomunikacija.
- Navodi i objašnjava - Crta i analizira
telegrafski prenos
telegrafski prenos,
telefonski prenos,
telefonski prenos,
prenos podataka,
prenos podataka,
sisteme radio veza,
sisteme radio veza,
mobilne sisteme i
mobilne sisteme i
Internet.
Internet.
Osnovne karakteristike analognog prenosa
- Stvara radne
- Crta simetrični i
- Definiše
navike.
nesimetrični
četvoropol.
četvoropol.
- Analizira
- Definiše jedinice
stacionarno stanje
prenosa.
na četvoropolu.
- Određuje
- Objašnjava nivoe.
slabljenje
četvoropola.
- Opisuje normalni
- Razvija sposobnost
- Shvata potrebu
generator.
opažanja.
uvođenja jedinica
prenosa.
- Razlikuje neper od
decibela.
- Razlikuje
apsolutni, relativni
i mjerni nivo.
- Crta dijagram
nivoa.
- Crta i analizira
normalni
generator.
Idealan sistem prenosa
- Razvija
- Crta i analizira
- Objašnjava prenos
sistematičnost u
prenos signala kroz
signala kroz
radu.
linearne sisteme.
linearne sisteme.
- Crta amplitudsku
- Definiše idealan
karakteristiku,
prenos.
faznu
karakteristiku i
- Razvija tačnost i
karakteristiku
sistematičnost u
faznog kašnjenja
radu.
sistema kroz koji je
prenos idealan.
- Crta i analizira
- Obrazlaže podjelu
42
Preporuke za
izvođenje nastave
- Dati primjere
sistema za prenos.
- Izračunavanje
slabljenja i
pojačanja
četvoropola.
- Prikazati filtar kao
četvoropol i
razmotriti
najvažnije
karakteristike
filtra: slabljenje,
karakteristične
impedanse i
granične
učestanosti.
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
sistema na:
propusnike opsega
učestanosti,
propusnika niskih
učestanosti i
propusnike visokih
učestanosti.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
amplitudsku
karakteristiku,
faznu
karakteristiku i
karakteristiku
faznog kašnjenja
sistema propusnike
opsega učestanosti.
Linearna izobličenja
- Objašnjava
izobličenje.
- Definiše linearna
amplitudska
izobličenja.
- Prepoznaje
izobličenja.
- Uočava razliku
između linearnih
amplitudskih i
faznih izobličenja.
- Analizira linearna
- Definiše linearna
amplitudska
fazna izobličenja.
izobličenja i
njihovu
kompenzaciju,
takođe i linearna
fazna izobličenja.
Modulacija i demodulacija
- Objašnjava potrebu - Shvata potrebu
modulacije i
modulacije i
demodulacije.
demodulacije.
- Crta i analizira
- Navodi vrste
vrste modulacije.
modulacije.
- Razlikuje
- Definiše
modulišući signal
amplitudsku
od signala nosioca
modulaciju (AM) i
u modulaciji.
signale koji
- Crta i analizira AM
učestvuju u
signal.
modulaciji.
- Shvata stepen
- Definiše stepen
modulacije m<1.
modulacije.
- Objašnjava spektar - Crta i analizira
spektar AM signala.
AM signala.
- Analizira princip
rada AM
- Navodi vrste AM
modulatora sa
signala ( KAM, AM diodom.
2BO, AM - 1BO,
- Razlikuje AM signal
AM - NBO i QAM ).
od ostalih vrsta AM
- Definiše ugaonu
signala.
modulaciju.
- Objašnjava FM i
- Uočava suštinu
ФM.
ugaone modulacije.
- Objašnjava spektar
ugaono modulisanih - Crta i analizira FM i
signala.
ФM.
- Crta i analizira
Preporuke za
izvođenje nastave
- Razvija
odgovornost u
radu.
- Crtati potrebnu
širinu
frekvencijskog
opsega za pojedine
vrste poruka
(muzika, prirodni
govor i „telefonski”
govor).
- Razvija sposobnost
za prepoznavanje
problema i
nalaženje rješenja.
- Grafički predstaviti
različite vrste AM
modulacija.
- Razvija preciznost
u radu.
- Razvija sposobnost
povezivanja teorije
i prakse.
- Grafički predstaviti
FM i ФM
modulacije.
43
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
- Opisuje
frekvencijski
modulator.
- Objašnjava
detekciju AM i
ugaono modulisanih
signala.
- Objašnjava diodni
detektor.
- Navodi
demodulatore: AM
- 2BO, AM- 1BO, i
KAM signala.
- Opisuje detekciju
FM i ФM signala.
- Definiše impulsnu
modulaciju.
Formativni ciljevi
učenik
spektar ugaono
modulisanih
signala.
- Analizira princip
rada frekvencijskog
modulatora.
- Uočava suštinu
demodulacije.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Preporuke za
izvođenje nastave
- Razvija analitičnost
i sistematičnost u
radu.
- Grafički predstaviti
multipleksni prenos
sa frekvencijskom
raspodjelom kanala
(prenos tri
nezavisna signala).
- Crta diodni
detektor.
- Analizira
demodulaciju AM 2BO, AM - 1BO, i
KAM signala.
- Razlikuje korake
odvijanja detekcije
FM signala.
- Uočava suštinu
impulsne
modulacije.
- Crta IAM, ITM i IPM
signale.
- Navodi vrste
impulsne
modulacije:
impulsnu
amplitudsku
- Analizira detekciju
modulaciju (IAM),
IAM, ITM i IPM.
impulsnu
modulaciju po
trajanju (ITM),
Impulsnu položajnu
modulaciju (IPM).
- Objašnjava
impulsnu
demodulaciju.
Frekvencijski multipleks
- Definiše multipleks - Shvata multipleks i
multipleksni signal.
i multipleksni
signal.
- Crta prenos više
- Objašnjava
telefonskih signala
multipleks sa
po zajedničkom
frekvencijskom
prenosnom putu.
raspodjelom
kanala.
- Opisuje formiranje - Analizira
formiranje
primarne grupe
primarne grupe
postupkom
postupkom
direktne
direktne
modulacije.
modulacije.
- Opisuje formiranje - Analizira
formiranje
primarne grupe
primarne grupe
postupkom
- Stiče sposobnost
logičkog
razmišljanja i
zaključivanja.
44
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
prethodne
modulacije.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
postupkom
prethodne
modulacije.
- Opisuje formiranje - Analizira
formiranje
primarne grupe
primarne grupe
postupkom
postupkom
predgrupne
predgrupne
modulacije.
modulacije.
- Opisuje formiranje - Analizira
formiranje
sekundarne,
sekundarne,
tercijalne i
tercijalne i
kvartarne grupe.
kvartarne grupe.
Osnovne karakteristike digitalnog prenosa
- Razlikuje poruke
- Definiše pojam
od signala.
signala i pojam
poruke.
- Razlikuje diskretne
- Definiše i
i kontinualne
objašnjava
poruke.
diskretne i
- Uočava parametre
kontinualne
signala.
signale.
- Razlikuje slučajne
- Objašnjava
od determinističkih
slučajne i
signala.
determinističke
signale.
- Razlikuje analogne
- Objašnjava
od digitalnih
analogne i digitalne
signala.
signale.
- Razlikuje digitsku
od bitske brzine.
- Navodi teoremu o
- Razumije teoremu
odabiranju.
o odabiranju.
Impulsna kodna modulacija (IKM)
- Uočava razliku
- Definiše impulsnu
između IKM i
kodnu modulaciju
impulsne
(IKM).
modulacije.
- Shvata šta je
- Objašnjava
kvantizacija.
kvantizaciju i korak
kvantizacije.
- Navodi kvantizaciju - Uočava da je
greška manja
za q = 8 i n = 3.
ukoliko je q veće.
- Crta i analizira
- Objašnjava prenos
prenos signala IKM.
signala IKM-om.
- Razlikuju
- Objašnjava
ravnomjernu od
ravnomjernu
neravnomjerne
kvantizaciju.
kvantizacije.
45
Preporuke za
izvođenje nastave
- Razvija
odgovornost u
radu.
- Crtati
prostoperiodične i
složene signale u
vremenskom i
frekventnom
domenu.
- Razvija sposobnost
za timski rad.
- Prikazati blok šeme
kompresora i
ekspandora.
Informativni ciljevi i
Formativni ciljevi
sadržaji
učenik
učenik
- Opisuje grešku koja - Analizira grešku
koja nastaje usljed
nastaje usljed
kvantizacije.
kvantizacije.
- Crta karakterisike
- Definiše
kompresora i
kompresor,
ekspandora.
ekspandor i
kompador.
- Objašnjava koder i - Crta blok šemu i
analizira princip
mrežu za
rada kodera.
ponderisanje i
opisuje princip
rada kodera.
- Crta blok šemu i
- Definiše dekoder i
analizira princip
njegov princip
rada dekodera.
rada.
Sinhronizacija i signalizacija
- Razlikuje
- Definiše
sinhronizaciju od
sinhronizaciju i
signalizacije.
signalizaciju.
- Objašnjava sinhroni - Vrši komparaciju
sinhronog i
i asinhroni prenos.
asinhronog
prenosa.
Delta modulacija (DM)
- Uočava suštinu
- Objašnjava delta
delta modulacije.
modulaciju (DM).
- Uočava razlike
- Navodi razlike
između IKM i DM.
između IKM i DM.
- Crta i analizira
- Upoznaje principe
princip rada
realizacije DM.
modulatora i
- Navodi greške koje
demodulatora u
nastaju usljed
sistemu prenosa sa
kvantizacije:
DM.
preopterećenje
- Analizira greške
usljed strmine i
koje se javljaju kao
granularni šum.
posljedica
- Objašnjava
kvantizacije.
adaptivnu delta
modulaciju (ADM).
- Analizira princip
- Objašnjava
rada modulatora u
modulator u
sistemu prenosa sa
sistemu prenosa sa
ADM.
ADM.
- Objašnjava
- Razlikuje ADM od
diferencijalnu
DIKM.
impulsnu kodnu
modulaciju (DIKM).
Vremenski multipleks
- Objašnjava
- Zna šta je
vremenski
vremenski
multipleks.
multipleks.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Preporuke za
izvođenje nastave
- Stiče sposobnost
opažanja.
46
- Razvija analitičnost
u radu.
- Prikazati modele
DM, ADM i DIKM.
- Razvija
sistematičnost u
radu.
- Nacrtati različite
modele
multipleksa.
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
- Objašnjava
multipleks sa IAM.
- Navodi
karakteristike
signala u sistemu
multipleksa sa IKM.
- Opisuje „američki”
i „evropski”
multipleks.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
- Crta multipleks sa
IAM.
- Uočava
karakteristike
signala u sistemu
multipleksa sa IKM.
- Uočava potrebu
postojanja još dva
8 - bitna kanala u
evropskom
sistemu.
Preporuke za
izvođenje nastave
5. Okvirni spisak literature i drugih izvora
- M. Filipović: Osnove telekomunikacija za II razred srednjeg obrazovanja za
elektrotehničke škole, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd, 2002.
- D. Šeguljev: Osnove analognih telekomunikacija, Zavod za udžbenike i nastavna
sredstva, Beograd,1995.
- I. Stojanović: Osnove telekomunikacija, Naučna knjiga, Beograd, 1990.
6. Materijalni uslovi za izvođenje nastave
- Računar, projektor i projekciono platno.
7. Obavezni načini provjeravanja i ocjenjivanja znanja učenika
- Provjera znanja vrši se usmeno i pismeno.
- Usmena provjera znanja (najmanje jednom u svakom klasifikacionom periodu).
- Pismene vježbe.
- Zaključna ocjena na kraju klasifikacionog perioda izvodi se iz svih datih ocjena u
klasifikacionom periodu.
- Zaključna ocjena na kraju školske godine izvodi se iz svih datih ocjena u
klasifikacionim periodima.
8. Uslovi za napredovanje i završetak predmeta
- Pozitivna ocjena na kraju školske godine.
9. Profil stručne spreme nastavnika i stručnih saradnika
- Diplomirani inženjer elektrotehnike – smjer telekomunikacija i elektronike.
10. Povezanost predmeta
Znanja
- Sistemi za prenos
- Osnovne karakteristike
analognog prenosa
- Idealan sistem prenosa
- Linearna izobličenja
- Modulacija i demodulacija
Povezanost sa drugim predmetima
Predmet
Znanja
- Osnove elektrotehnike
- Prostiranje
elektromagnetnih talasa
- Prenosni sistemi
- Osnove elektrotehnike
- Teorija četvoropola
- Prenosni sistemi
- Osnove elektrotehnike
- Osnove elektrotehnike
- Teorija četvoropola
- Elektronika
- Prenosni sistemi
- Kirkofovi zakoni
47
- Izobličenje signala
Znanja
- Frekvencijski multipleks
- Impulsna kodna modulacija
- Delta modulacija
- Vremenski multipleks
-
Povezanost sa drugim predmetima
Predmet
Znanja
Osnove elektrotehnike
Prenosni sistemi
- Frekventni spektar signala
Elektronika
- Električni filtri
Elektronika
- Signali na izlazu
elektronskih kola
- Vremenski dijagrami
Prenosni sistemi
Elektronika
signala
48
1.2.6. ENERGETSKA ELEKTRONIKA
1. Naziv predmeta: ENERGETSKA ELEKTRONIKA
2. Broj časova po godinama obrazovanja i vrstama nastave
Vrste nastave
Razred
I
II
III
IV
Ukupno
Teorija
Vježbe
Praktična
nastava
Ukupno
72
72
72
72
3. Opšti ciljevi nastave
- Upoznavanje sa djelovanjem aktivnih elektronskih elemenata energetske
elektronike.
- Osposobljavanje za potraživanje podataka u katalozima.
- Upoznavanje načina vezivanja elemenata energetske elektronike.
- Upoznavanje osnovnih izračunavanja pri izboru elemenata i dimenzionisanju
jednostavnih veza.
- Razlikovanje funkcije posebnih elektronskih elemenata u jednostavnim vezama.
- Pravilno upotrebljavanje stručne literature.
- Razvijanje radnih navika (sistematičnosti, tačnosti, dosljednosti).
- Razvijanje interesa za praktični rad i povezivanje teorije sa praksom.
- Sticanje pozitivnog odnosa prema čistoj okolini (deponovanju i reciklaži
pokvarenih i istrošenih elektronskih uređaja).
49
4. Sadržaji/Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi
Razred: TREĆI
Informativni ciljevi i
Socijalizacijski
Formativni ciljevi
sadržaji
ciljevi
učenik
učenik
učenik
Transformatori
- Razvija analitičnost
- Crta i analizira
- Opisuje princip
i logično mišljenje.
šemu jednofaznog
rada
transformatora.
transformatora.
- Određuje prenosni
- Upoznaje se sa
odnos
osnovnim
transformatora koji
karakteristikama
važi za napone i
transformatora.
prenosni odnos koji
važi za struje.
- Objašnjava gubitke - Razlikuje
magnetne od
u transformatoru i
električnih
način
gubitaka.
izračunavanja
- Određuje stepen
stepena
iskorištenja
iskorištenja
transformatora u
transformatora.
zavisnosti od snage
primara i
sekundara.
- Crta i analizira
- Upoznaje se sa
šemu Buholcove
osnovnim vrstama
zaštite.
zaštite
transformatora.
Elemeti energetske elektronike
Diode i tranzistori
- Povezuje teorijska
- Upoređuje diodu
- Upoznaje se sa
znanja sa
malih snaga i diodu
osnovnim
praktičnim.
većih snaga.
specifičnostima
energetskih dioda.
- Razvija analitičko
- Razumije
- Navodi osnovne
mišljenje.
konstrukciju
kataloške
kućišta energetskih
parametre
- Razvija osjećaj
dioda.
energetskih dioda.
tačnosti i
- Crta i analizira
preciznosti.
strujno naponsku
- Upoznaje se sa
karakteristiku
osnovnim
energetske diode.
specifičnostima
- Odredjuje snagu
energetskih
termičkih gubitaka
bipolarnih
snažnog
tranzistora.
tranzistora.
- Upoznaje se sa
načinima
- Grafički
korišćenja
interpretira
energetskih
vrijeme uključenja
tranzistora –
odnosno isključenja
prekidački režim
kod energetskih
rada.
tranzistora.
- Objašnjava
50
Preporuke za
izvođenje nastave
- Dati jednostavne
računske primjere
za izračunavanje
stepena
iskorištenja
transformatora.
- Prikazati primjerke
raznih vrsta
energetskih dioda i
tranzistora.
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
energetski MOSFET
tranzistor.
- Objašnjava
četvoroslojnu
diodu (pnpn dioda).
- Objašnjava
direktno i inverzno
polarisanu
četvoroslojnu
diodu.
Formativni ciljevi
učenik
- Objašnjava rad
prekidačkog kola
energetskog
MOSFET tranzistora
i zna ulogu gejta.
- Crta i analizira
strujno-naponske
karakteristike
MOSFET
tranzistora.
- Crta i analizira
strujno–naponsku
karakteristiku
četvoroslojne
diode.
- Uočava primjenu
četvoroslojne
diode.
- Razumije pojavu
probojnih napona
kod četvoroslojne
diode.
Tiristori, Diaci i Triaci
- Razlikuje vrste
- Navodi vrste
tiristora.
tiristora.
- Crta i analizira
- Objašnjava triodni
ekvivalentnu šemu
tiristor.
triodnog tiristora.
- Crta i analizira kolo
- Objašnjava
za snimanje
karakteristike
karakteristika
tiristora.
tiristora.
- Crta i analizira
- Objašnjava diak i
strukturu, oznaku i
triak.
karakteristiku
diaka i triaka.
- Objašnjava fazno
regulisanje pomoću - Crta i analizira
impulsno
diaka i triaka.
pobuđivanje
tiristora i triaka.
- Objašnjava načine
- Crta talasne oblike
uključivanja
naizmjeničnog
tiristora i trijaka.
napona i struja Ig i
It.
- Objašnjava vrijeme
- Analizira
uključivanja
jednostavno kolo
tiristora.
za faznu regulaciju
struje pomoću
- Opisuje tiristore sa
diaka i triaka.
isključivanjem na
- Crta i upoređuje
gejtu (GTO
talasne oblike
tiristori).
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Preporuke za
izvođenje nastave
- Povezuje već
stečeno znanje sa
novim pojmovima.
- Prikazati primjerke
raznih vrsta
tiristora diaka i
trijaka.
- Povezuje uzroke i
posljedice.
- Razvija osjećaj o
važnosti i potrebi
preciznosti pri
radu.
51
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
- Opisuje načine
isključivanja
tiristora i trijaka.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
-
-
-
-
učenik
napona gradske
mreže, napona na
kondenzatoru,
struje gejta i struje
kroz potrošač.
Razlikuje
uspostavljanje
struje u periodu
uključivanja
tiristora u
slučajevima
aktivnog i
induktivnog
opterećenja.
Razlikuje
uključivanje preko
anode od
uključivanja preko
gejta.
Razumije rad
opšteg kola za
uključenje i
isključenje GTO
tiristora.
Poznaje način
isključivanja
tiristora pomoću
redno i paralelno
vezanog prekidača.
Energetski pretvarači
- Analizira izlazne
- Upoznaje se sa
oblike napona
osnovnim šemama
ispravljača sa
usmjeravanja.
diodom i sa
tiristorom.
- Opisuje Grecov
spoj sa tiristorima. - Razmatra rad
Grecovog spoja pri
aktivnom i
- Opisuje trofazni
induktivnom
ispravljač sa
opterećenju.
srednjom tačkom.
- Objašnjava princip - Razmatra rad
ispravljača pri
rada invertora.
aktivnom i
- Objašnjava invertor
induktivnom
vođen mrežom.
opterećenju.
- Analizira
- Nabraja vrste
jednofazni
nezavisnih
dvoperiodični
invertora.
invertor vođen
mrežom.
- Objašnjava
- Razlikuje strujni,
naizmjenični
- Stiče smisao za
spretno rukovanje,
pregledno i tačno
povezivanje
elemenata.
- Razvija sposobnost
kombinovanja i
analiziranja više
različitih šema.
52
Preporuke za
izvođenje nastave
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
pretvarač sa
skokovitom
promjenom
amplitude.
- Objašnjava
naizmjenični
pretvarač sa
faznom
regulacijom.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
naponski i
rezonantni
invertor.
- Analizira rad
naizmjeničnog
pretvarača sa
mehaničkim i sa
elektronskim
preklopnikom.
- Analizira osnovne
šeme
naizmjeničnih
pretvarača.
Primjeri primjene energetke elektronike
- Analizira uprošćenu
- Objašnjava
šemu upravljanja
uprošćene šeme
motorima
upravljanja
jednosmjerne
motorima
struje.
jednosmjerne
struje.
- Analizira impulsnu
- Objašnjava
regulaciju brzine
impulsnu regulaciju
motora
brzine motora
jednosmjerne
jednosmjerne
struje.
struje.
- Analizira
- Objašnjava
automatsku
automatsku
regulaciju jačine
regulaciju jačine
osvjetljenja.
osvjetljenja.
- Objašnjava princip - Analizira princip
rada panik
rada panik
svjetiljke.
svjetiljke.
- Objašnjava statički - Analizira statički
jednofazni
jednofazni
prekidač.
prekidač.
- Razvija pozitivan
stav prema
zanimanju.
Preporuke za
izvođenje nastave
- Posjetiti
postrojenje gdje se
vrši frekventna
regulacija brzine
motora.
- Prikazati panik
svjetiljku i po
mogućnosti
simulirati nestanak
električne
energije.
5. Okvirni spisak literature i drugih izvora
- S. Stanković, R. Laković: Elektronika, ETF Podgorica, 1999.
- D. Martinović, Z. Pendić, J. Menart: Energetska elektronika, Zavod za udžbenike i
nastavna sredstva Beograd, 2001.
- Mr B. Đurić: Tiristori, Tehnička knjiga Beograd, 1984.
6. Materijalni uslovi za izvođenje nastave
- Računar, projektor i projekciono platno.
7. Obavezni načini provjeravanja i ocjenjivanja znanja učenika
- Provjera znanja vrši se usmeno i pismeno.
- Usmeno (najmanje jednom u svakom klasifikacionom periodu).
- Pismene vježbe.
- Zaključna ocjena na kraju klasifikacionog perioda izvodi se iz svih datih ocjena u
klasifikacionom periodu.
53
- Zaključna ocjena na kraju školske godine izvodi se iz svih datih ocjena u
klasifikacionim periodima.
8. Uslovi za napredovanje i završetak predmeta
- Pozitivna ocjena na kraju školske godine.
9. Profil stručne spreme nastavnika i stručnih saradnika
- Diplomirani inženjer elektrotehnike - smjer elektronike;
- diplomirani inženjer elektrotehnike – smjer energetike.
10. Povezanost predmeta
Znanja
- Transformatori
- Diode i tranzistori
- Tiristori diaci i trijaci
- Primjeri primjene
energetske elektronike
Povezanost sa drugim predmetima
Predmet
Znanja
- Osnove elektrotehnike
- Osnovna strujna kola
- Praktična nastava
- Omov i Kirhohovi zakoni
- Elektronika
- Principi rada
- Praktična nastava
- Načini vezivanja
- Šeme vezivanja
- Praktična nastava
- Elektronika
- Principi rada
- Praktična nastava
- Principi rada pojedinih
uređaja
54
1.2.7. ELEKTRONSKA I SPECIJALNA MJERENJA
1. Naziv predmeta: ELEKTRONSKA I SPECIJALNA MJERENJA
2. Broj časova po godinama obrazovanja i vrstama nastave
Vrste nastave
Razred
I
II
III
IV
Ukupno
Teorija
Vježbe
72
66
174
36
Praktična
nastava
Ukupno
108
66
174
36
Vježbe: odjeljenje se dijeli na grupe do 17 učenika.
3. Opšti ciljevi nastave
- Upoznavanje osnovnih pojmova u elektronskim mjerenjima.
- Uočavanje pojava grešaka pri mjerenju i definisanje uzroka nastanka grešaka.
- Upoznavanje mjernog pribora, mjernih instrumenata i principa njihovog rada.
- Upoznavanje i razumijevanje mjernih metoda.
- Služenje katalozima o mjernim instrumentima i mjernim metodama.
- Sticanje osnovna znanja iz oblasti mjerenja neelektričnih veličina za samostalan
rad na ugradnji, održavanju i remontu mjernih uređaja.
- Razvijanje svijesti i navike o neophodnosti primjene svih propisanih zaštitnih
mjera.
- Razvijanje radnih navika i rada u grupi.
- Upoznavanje mjera zaštite pri radu u laboratoriji.
- Primjenjivanje teorijskog znanja u praktičnom / laboratorijskom radu.
- Razumijevanje i pravilna upotreba stručne terminologije.
55
4. Sadržaji/Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi
Razred: TREĆI
Informativni ciljevi i
Socijalizacijski
Formativni ciljevi
sadržaji
ciljevi
učenik
učenik
učenik
Uvod u elektronska mjerenja
- Stvara radne
- Shvata značaj
- Definiše pojam
navike.
mjerenja u
mjerenja.
elektronici.
- Razikuje metode
- Nabraja različite
mjerenja.
metode mjerenja.
- Uočava uzroke
- Definiše greške pri
nastanka i razlikuje
mjerenju.
greške.
- Određuje nivo
- Definiše jedinice
signala.
prenosa.
Oslabljivači
- Razvija
- Razlikuje vrste
- Upoznaje
sistematičnost u
oslabljivača.
oslabljivače.
radu.
- Izračunava
slabljenje
člankastog,
ćelijskog i
frekvencijski
kompenzovanog
oslabljivača.
- Na primjeru
- Primjena
elektronskog
oslabljivača.
multimetra
analizira primjenu
oslabljivača.
Osciloskop
- Razlikuje djelove
- Stiče sposobnost
- Objašnjava rad
katodne cijevi i
katodne cijevi.
posmatranja,
njihove funkcije.
analize i
- Razlikuje
- Opisuje blok šemu
zaključivanja.
funkcionalne
osciloskopa.
cjeline osciloskopa.
- Objašnjava rad
- Analizira rad
generatora
Milerovog
vremenske baze.
integratora.
- Opisuje
- Analizira rad kola
sinhronizaciju.
za sinhronizaciju.
- Opisuje vetrikalni i - Izračunava
horizontalni
pojačanje
pojačavač.
jednostepenog
vertikalnog
- Objašnjava rad
pojačavača.
elektronskog
- Razlikuje
preklopnika.
elektronske
- Opisuje
preklopnike.
frekvencijski
- Razlikuje vrste i
kompenzovanu
primjenu sondi.
sondu.
56
Preporuke za
izvođenje nastave
Vježba:
- Upoznavanje
učenika sa načinom
rada u laboratoriji,
sa posebnim
osvrtom na
sigurnost u radu i
zaštiti od strujnog
udara.
Vježba:
- Mjerenje slabljenja
kod oslabljivača.
Vježba:
- Podešavanje
osciloskopa.
Vježba:
- Mjerenje
jednosmjernog i
naizmjeničnog
napona
osciloskopom.
Vježba:
- Mjerenje
frekvencije i fazne
razlike
osciloskopom.
Vježba:
- Mjerenje slabljenja
i pojačanja
osciloskopa.
Vježba:
- Snimanje
karakteristika
poluprovodnika
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
Preporuke za
izvođenje nastave
osciloskopom.
Elektronski generatori
- Nabraja vrste
elektronskih
generatora.
- Opisuje rad
elektronskih
generatora.
- Podstiče analitičku
sposobnost.
Razlikuje
elektronske
generatore.
Analizira rad RC
generatora,
generatora
funkcija, AM signal
generatora, FM
signal generatora i
voblera.
Vježba:
- Mjerenje stepena
AM osciloskopom.
Vježba:
- Snimanje
frekvencijske
karakteristike
voblerom.
Mjerači parametara i mjerači karakteristika signala
- Mjeri Q-faktor.
- Razvija
- Objašnjava rad
odgovornost u
Q-metra.
radu.
- Definiše faktor
- Izračunava faktor
izobličenja.
izobličenja signala.
- Objašnjava rad k- Mjeri k-faktor.
metra.
Digitalni instrumenti
- Opisuje digitalni
frekvencmetar.
- Objašnjava
digitalni
multimetar.
Napomena:
AM - amplitudna
modulacija;
FM - frekvencijska
modulacija.
- Mjeri digitalnim
frekvencmetrom.
- Mjeri digitalnim
multimetrom.
- Shvata princip
analogno digitalne (A/D)
konverzije
metodom dvojne
integracije.
- Razlikuje
pretvarače
električnih veličina
u niski
jednosmjerni
napon.
Mjerni mikroračunari
- Uočava značaj
- Opisuje
primjene
blok-šemu
mikroračunara u
mjernog
mjerenju.
mikroračunara.
- Pravilno povezuje
- Opisuje
mjerne uređaje
univerzalnu
univerzalnom
magistralu za
magistralom.
razmjenu
podataka.
57
Vježba:
- Mjerenje Qfaktora.
Vježba:
- Mjerenje
koeficijenta
izobličenja.
- Razvija sposobnost
da teorijsko znanje
poveže sa
praktičnim.
Vježba:
- Mjerenje
frekvencije
digitalnim
frekvencmetrom.
Vježba:
- Ispitivanje
poluprovodnika
digitalnim
multimetrom.
Vježba:
- Mjerenje na
ugrađenim
elementima
digitalnim
multimetrom.
- Razvija sposobnost
za prepoznavanje
problema i
nalaženje rješenja.
- Prikazati mjerenje
R, L, C pomoću
mikroračunara.
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
- Objašnjava rad
sintetizatora
učestanosti.
- Opisuje
mikroračunare za
mjerenje R, L, C.
- Opisuje rad
osciloskopa sa
digitalnim
pamćenjem.
- Upoznaje uređaje
za automatska
mjerenja.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
- Shvata princip
indirektne sinteze.
- Crta blok-šemu
mjernog
mikroračunara za
R, L, C veličina.
- Uočava prednosti
osciloskopa sa
digitalniim
pamćenjem.
- Ispituje ispravnost
kompletnih
uređaja.
58
Preporuke za
izvođenje nastave
Razred: ČETVRTI
Informativni ciljevi i
Socijalizacijski
Formativni ciljevi
sadržaji
ciljevi
učenik
učenik
učenik
Uvod – pojam i svrha mjerenja procesnih veličina
- Razvija
- Uviđa značaj
- Definiše pojam i
sistematičnost u
mjerenja procesnih
objašnjava svrhu
radu.
veličina.
mjerenja procesnih
- Određuje ulogu
veličina.
elemenata u
- Upoznaje mjerni
mjernom sistemu.
sistem i elemente
- Ocjenjuje kvalitet
mjernog sistema.
mjernih uređaja
- Definiše
na osnovu njihovih
karakteristike
karakteristika.
mjernih uređaja.
Mjerenje pritiska
- Razvija sposobnost
- Razlikuje metode
- Definiše pritisak i
za prepoznavanje
mjerenja pritiska.
navodi metode
problema i
- Upoređuje različite
mjerenja pritiska.
nalaženje rješenja.
metode mjerenja
- Objašnjava metode
pritisaka.
mjerenja srednjih,
- Određuje
niskih i visokih
najpogodniju
pritisaka.
metodu za
mjerenje
određenog pritiska.
Mjerenje protoka tečnosti i gasova
- Razlikuje metode
- Definiše protok i
- Stiče sposobnost
mjerenja protoka.
navodi metode
posmatranja,
- Upoređuje različite
mjerenja protoka.
analize i
metode mjerenja
- Objašnjava metode
zaključivanja.
protoka.
mjerenja protoka.
- Određuje
najpogodniju
metodu za
mjerenje
određenog protoka.
Mjerenje nivoa
- Podstiče analitičku
- Razlikuje metode
- Definiše nivo i
sposobnost.
mjerenja nivoa.
navodi metode
- Upoređuje različite
mjerenja nivoa.
metode mjerenja
- Objašnjava metode
nivoa tečnosti.
mjerenja nivoa
- Upoređuje različite
tečnosti.
metode mjerenja
- Objašnjava metode
nivoa čvrstog
mjerenja nivoa
nasutog materijala.
čvrstog nasutog
- Određuje
materijala.
najpogodniju
metodu za
mjerenje
određenog nivoa.
Mjerenje temperature
- Definiše
- Razlikuje metode
- Razvija tačnost i
59
Preporuke za
izvođenje nastave
- Pokazati razne
vrste mjerila
pritiska.
- Prikazati slajdove i
slike različitih
mjerila i metoda
mjerenja pritiska.
- Pokazati razne
vrste mjerila
protoka.
- Prikazati slajdove i
slike različitih
mjerila i metoda
mjerenja protoka.
- Prikazati slajdove i
slike različitih
mjerila i metoda
mjerenja nivoa.
- Pokazati razne
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
temperaturu i
navodi metode
mjerenja
temperature.
- Objašnjava
kontaktne metode
mjerenja
temperature.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
sposobnost
upoređivanja.
Formativni ciljevi
učenik
mjerenja
temperature.
- Upoređuje različite
kontaktne metode
mjerenja
temperature.
- Određuje
najpogodniju
kontaktnu metodu
za mjerenje
- Opisuje
određene
beskontaktne
temperature.
metode mjerenja
- Razlikuje različite
temperature.
beskontaktne
metode mjerenja
temperature.
Mjerenje pH vrijednosti
- Razlikuje metode
- Definiše pH
mjerenja mjerenja
vrijednost i navodi
pH vrijednosti.
metode mjerenja
- Upoređuje različite
Ph vrijednosti.
metode mjerenja
- Opisuje metode
pH vrijednosti.
mjerenja pH
vrijednosti.
Mjerenje gustine
- Definiše gustinu i
navodi metode
mjerenja gustine.
- Objašnjava metode
mjerenja gustine.
- Razlikuje metode
mjerenja gustine.
- Upoređuje različite
metode mjerenja
gustine.
- Određuje
najpogodniju
metodu za
mjerenje gustine
određene materije.
Mjerenja sastava materijala
- Shvata značaj
- Definiše veličine i
mjerenja sastava
jedinice sastava
materijala.
materijala.
- Razlikuje mjerne
- Nabraja metode
postupke za
mjerenja sastava
određivanje
materijala.
sastava materijala.
- Objašnjava metode - Upoređuje različite
metode mjerenja
mjerenja sastava
sastava gasova.
gasova.
- Određuje
najpogodniju
metodu za
mjerenje sastava
60
Preporuke za
izvođenje nastave
vrste mjerila
temperature.
- Prikazati slajdove i
slike različitih
mjerila i metoda
mjerenja
temperature.
- Stiče sposobnost
apstraktnog
razmišljanja i
zaključivanja.
- Pokazati razne
vrste mjerila pH
vrijednosti.
- Prikazati slajdove i
slike različitih
mjerila i metoda
mjerenja pH
vrijednosti.
- Razvija sposobnost
opažanja.
- Pokazati razne
vrste mjerila
gustine.
- Prikazati slajdove i
slike različitih
mjerila i metoda
mjerenja gustine.
- Razvija sposobnost
da teorijsko znanje
poveže sa
praktičnim.
- Prikazati slajdove i
slike različitih
mjerila i metoda
mjerenja sastava
materijala.
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
Formativni ciljevi
učenik
određenih gasova.
Mjerenje vlažnosti
- Definiše vlažnost i
nabraja metode
mjerenja vlažnosti.
- Objašnjava metode
mjerenja vlažnosti.
- Razlikuje metode
mjerenja vlažnosti.
- Upoređuje različite
metode mjerenja
vlažnosti.
- Određuje
najpogodniju
metodu za
mjerenje vlažnosti
određene materije.
Mjerenje naprezanja, sile i momenta
- Shvata značaj
- Definiše
mjerenja
naprezanje, silu i
naprezanja, sile i
moment.
momenta.
- Objašnjava metode
- Upoređuje različite
mjerenja
metode mjerenja
naprezanja, sile i
naprezanja, sile i
momenta.
momenta.
- Određuje
najpogodniju
metodu za
mjerenje sile.
Mjerenje kretanja
- Razlikuje metode
- Definiše pojam
mjerenja kretanja.
kretanja i navodi
- Upoređuje različite
metode mjerenja
metode mjerenja
kretanja.
pomaka, brzine i
- Objašnjava metode
ubrzanja.
mjerenja pomaka,
- Određuje
brzine i ubrzanja.
najpogodniju
metodu za
mjerenje
određenog
kretanja.
Specijalni mjerni uređaji
- Određuje primjenu
- Opisuje princip
ultrazvučnih,
rada ultrazvučnih,
radioaktivnih i
radioaktivnih i
optičkih mjernih
optičkih mjernih
uređaja.
uređaja.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Preporuke za
izvođenje nastave
- Razvija sposobnost
za prepoznavanje
problema i
nalaženje rješenja.
- Pokazati razne
vrste mjerila
vlažnosti.
- Prikazati slajdove i
slike različitih
mjerača i metoda
mjerenja vlažnosti.
- Stiče sposobnost
posmatranja,
analize i
zaključivanja.
- Pokazati razne
vrste mjerila sile.
- Prikazati slajdove i
slike različitih
mjerila i metoda
mjerenja
naprezanja, sile i
momenta.
- Razvija
sistematičnost u
radu.
- Pokazati razne
vrste mjerila
pomaka, brzine i
ubrzanja.
- Prikazati slajdove i
slike različitih
mjerila i metoda
mjerenja pomaka,
brzine i ubrzanja.
- Razvija sposobnost
logičkog
razmišljanja.
- Pokazati
ultrazvučne,
radioaktivne i
optičke mjerne
uređaje.
5. Okvirni spisak literature i drugih izvora
- R. Opačić: Mjerenja u elektronici, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva,
Beograd, 2005.
- V. Babović, D. Martinović, M. Novaković: Mjerenja u automatici, Zavod za
udžbenike i nastavna sredstva, Beograd, 2003.
61
- J. Božičević: Temelji automatike - Mjerni pretvornici i mjerenja, Školska knjiga,
Zagreb, 1991.
- V. Babović, D. Martinović, M. Babović: Mjerenja u automatici, za elektrotehničara
automatike, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd, 2005.
6. Materijalni uslovi za izvođenje nastave
- Mjerni instrumenti, ispitni stolovi, osciloskopi, računar sa odgovarajućim
softverom, projektor i projekciono platno.
7. Obavezni načini provjeravanja i ocjenjivanja znanja učenika
- Provjera znanja vrši se usmeno, pismeno i u toku vježbi.
- Usmena provjera znanja (najmanje jednom u svakom klasifikacionom periodu).
- Pismene vježbe.
- Vježbe (najmanje jednom u svakom klasifikacionom periodu).
- Zaključna ocjena na kraju klasifikacionog perioda izvodi se iz svih datih ocjena u
klasifikacionom periodu.
- Zaključna ocjena na kraju školske godine izvodi se iz svih datih ocjena u
klasifikacionim periodima.
8. Uslovi za napredovanje i završetak predmeta
- Pozitivna ocjena na kraju školske godine.
9. Profil stručne spreme nastavnika i stručnih saradnika
- Diplomirani inženjer elektrotehnike - smjer elektronike i automatike.
10. Povezanost predmeta
Znanja
-
Oslabljivači
Osciloskop
Elektronski generatori
Digitalni instrumenti
Mjerenje neelektričnih
veličina
-
Povezanost sa drugim predmetima
Predmet
Znanja
Osnove elektrotehnike
- Kirhofovi zakoni
Elektronika
- Pojačavači
Osnove telekomunikacija
- Modulacije
Digitalna elektronika
- Logička kola
Automatsko upravljanje
- Mjerni pretvarači
Praktična nastava
62
1.2.8. AUTOMATSKO UPRAVLJANJE
1. Naziv predmeta: AUTOMATSKO UPRAVLJANJE
2. Broj časova po godinama obrazovanja i vrstama nastave
Vrste nastave
Razred
I
II
III
IV
Ukupno
Teorija
Vježbe
Praktična
nastava
72
66
138
Ukupno
72
66
138
3. Opšti ciljevi nastave
- Razumijevanje djelovanja elemenata sistema automatskog upravljanja.
- Opisivanje režima rada elemenata sistema automatskog upravljanja.
- Razlikovanje funkcije elemenata sistema automatskog upravljanja.
- Analiziranje sistema automatskog upravljanja i regulacije.
- Razumijevanje značaja i uloge digitalnih računara u upravljanju proizvodnim
procesima.
- Poznavanje i pravilno upotrebljavanje stručne terminologije.
- Razvijanje sistematičnosti, tačnosti i dosljednosti u radu.
- Razvijanje interesa za praktičnim ispitivanjem noviteta.
- Razvijanje svijesti o važnosti čuvanja i zaštiti životne sredine.
63
4. Sadržaji/Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi
Razred: TREĆI
Informativni ciljevi i
Socijalizacijski
Formativni ciljevi
sadržaji
ciljevi
učenik
učenik
učenik
Uvod u sisteme automatskog upravljanja (SAU)
- Razvija sposobnost
- Uočava mogućnost
- Upoznaje se sa
logičkog
razvoja
značajem i ulogom
razmišljanaj kod
automatizacije u
automatizacije za
usvajanja novih
raznim granama
razvoj društva.
informacija.
privrede.
- Razlikuje osnovne
- Definiše pojam
pojmove iz
sistema
automatskog
automatskog
upravljanja:
upravljanja (SAU) i
sistem, signal,
automatske
povratna
regulacije (SAR).
sprega.
Elementi SAU i SAR
- Stiče sposobnost
- Crta i analizira
- Objašnjava
sistematičnosti u
blok- šemu
klasifikaciju
radu.
sistema
sistema automatike
automatskog
prema karakteru
upravljanja.
unutrašnjih
- Zna elemente i
dinamičkih
strukturu SAU i
procesa.
regulacije.
- Nabraja i
- Crta i analizira
objašnjava
karakteristike
elemente sistema
elemenata sistema
automatskog
automatskog
upravljanja i
upravljanja i
regulacije.
regulacije.
Mjerni pretvarači
- Razvija analitičko
- Shvata ulogu
- Opisuje rad i
mišljenje.
pretvarača i zna
karakteristike
način rada i
mjernih
primjenu.
pretvarača.
- Razlikuje vrste
mjernih
pretvarača:
otporni,
kapacitivni,
induktivni,
piezoelektrični,
fotoelektrični,
tahometrijski i
frekventni.
Detektori signala greške
- Razvija sposobnost
- Opisuje detektore
- Poznaje princip
opažanja i
signala greške.
rada i primjenu
zaključivanja.
detektora signala
greške.
- Razlikuje vrste
64
Preporuke za
izvođenje nastave
- Na primjerima
opisati način
funkcionisanja
SAU.
Napomena:
SAU – Sistem
automatskog
upravljanja;
SAR – Sistem
automatske
regulacije.
- Upotrebiti kataloge
i stručnu
literaturu.
- Upotrebiti poznate
projekte objekata
automatizacije i
diskutovati.
- Pokazati razne
vrste mjernih
pretvarača.
- Pokazati razne
vrste detektora
signala greške.
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
detektora: strujni,
naponski, mosni,
fazni i dr.
Pojačavači u automatici
- Opisuje pojačavače - Razlikuje vrste
u automatici.
pojačavača,
poznaje princip
rada i primjenu.
Regulatori
- Razlikuje vrste
- Opisuje i nabraja
diskontinualnih i
regulatore u
kontinualnih
automatici.
regulatora,
poznaje princip
rada i primjenu.
- Šematski
predstavlja
regulatore i
objašnjava.
- Razlikuje
kontinualne
regulatore P, I, D,
PI, PD, PID i crta i
analizira dijagrame
djelovanja.
Izvršni organi
- Razlikuje vrste
- Objašnjava ulogu
izvšnih organa,
izvršnog organa u
poznaje principe
automatici.
rada i primjenu.
- Razlikuje pogonske
- Opisuje ulogu
uređaje izvršnog
pogonskog uredjaja
organa, poznaje
u izvršnom organu.
princip rada i
primjenu
(električni,
pneumatski,
hidraulični).
Komutacioni elementi
- Razlikuje vrste
- Nabraja vrste i
komutacionih
karakteristike
uređaja: tasteri,
komutacionih
prekidači, releji i
elemenata.
kontaktori; poznaje
princip rada i
primjenu.
Uređaji za signalizaciju
- Crta šeme alarmne
- Upoznaje uredjaje
za signalizaciju.
signalizacije.
Preporuke za
izvođenje nastave
- Razvija sposobnost
upoređivanja i
analize.
- Pokazati modele i
šeme raznih vrsta
pojačavača.
- Razvija sposobnost
analize i
zaključivanja.
- Pokazati modele i
šeme raznih vrsta
pojačavača.
Napomena:
P – proporcionalni;
I – integralni;
D – diferencijalni.
65
- Stiče sposobnost
sistematičnosti u
radu.
- Pokazati modele
raznih vrsta
izvršnih organa i
pogonskih uređaja.
- Razvija smisao za
komunikaciju.
- Pokazati modele i
raznih vrsta
komutacionih
uređaja.
- Razvija smisao za
komunikaciju.
- Prikazati razne
šeme alarmne
signalizacije.
Razred: ČETVRTI
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
Analiza SAU i SAR
- Opisuje
karakteristike
jednokonturnih
SAU i SAR.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
- Razlikuje postupke - Razvija osjećaj za
sigurnost i
regulacije:
preciznost u radu.
regulacija
kompenzacijom
poremećaja,
- Razvija sposobnost
regulacija po
povezivanja
otklonu,
prethodno
kombinovana
stečenog znanja u
regulacija i složeni
cjelinu.
postupci
regulacije.
- Razlikuje i
- Objašnjava sistem
analizira
sa povratnom
centralizovanu i
spregom.
hijerarhijsku
organizaciju
upravljanja.
- Analizira primjere
- Opisuje
elektroorganizaciju
energetskog
složenih sistema
sistema: parametre
automatskog
režima rada,
upravljanja i
operativnu obradu,
regulacije.
planiranje i
realizaciju za razne
slučajeve.
Upravljanje proizvodnim procesom primjenom računara
- Razvija sposobnost
- Shvata značaj
- Upoznaje se sa
primjene
značajem i ulogom
logičkog
informacione
informacione
razmišljanja i
tehnologije u
tehnologije u
povezivanja.
sistemima SAU i
upravljanju
SAR.
proizvodnim
procesima.
- Stiče sposobnost
- Poznaje osnovne
- Objašnjava
sistematičnosti u
karakteristike
osnovne
radu.
računara za
karakteristike
upravljanje
procesnih
proizvodnim
računara.
procesima.
- Na primjeru
- Obrazlaže ulogu
analizira
računara u
računarsko vođenje
regulacionoj petlji.
procesa.
- Crta i analizira
- Nabraja primjere
opštu blok - šemu
upotrebe računara
upravljanja
u procesnom
procesom pomoću
upravljanju.
računara.
66
Preporuke za
izvođenje nastave
- Upotrebiti gotove
projekte i
diskutovati
karakteristike
različitih sistema
SAU.
- Podjeliti grupama
učenika primjere
jednostavnih
sistema za
analiziranje i
diskusiju.
- Na konkretnim
primjerima
pokazati kako bi
računar mogao da
se uključi u sistem
SAU.
- Prikazati slajdove
industrijskih
robota.
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
- Upoznaje vrste
industrijskih
robota.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
- Uviđa mogućnosti
primjene
industrijskih
robota.
Programibilni logički kontroler
- Poznaje osnovne
- Upoznaje
principe i strukture
upravljanje
upravljanja
procesima pomoću
programibilnim
PLC (programibilni
logičkim
logički kontroler).
kontrolerima.
Numeričko upravljanje procesima
- Upoznaje principe i - Shvata principe i
razlikuje vrste
vrste numeričkog
numeričkog
upravljanja
upravljanja: NC
procesima.
(numerička
kontrola) i CNC
(cmos numerička
kontrola), DNC
(direktna
numerička
kontrola).
- Analizira primjene
numeričkog
upravljanja kod
obradnih mašina.
Preporuke za
izvođenje nastave
- Razvija smisao za
primjenu novih
tehnologija.
- Demonstrirati
jednostavne
primjere
upravljanja
koristeći Siemens
PLC LOGO.
- Razvija smisao za
primjenu novih
tehnologija.
- Prikazati
blok - šeme
numeričkog
upravljanja
procesima.
Napomena:
NC - numeric
control;
CNC - cmos numeric
control;
DNC - direct numeric
control.
5. Okvirni spisak literature i drugih izvora
- G. Nikolić, D. Martinović, M. Petković, D. Pekić, S. Obradović: Automatsko
upravljanje razvodnim postrojenjem, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva,
Beograd, 1999.
- Dipl. ing. F. Rajić: Osnove automatike I i II dio, Školski centar „Ruđer Bošković”,
Zagreb, 1984.
- Mr M. Ljubić: Elementi automatike, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva,
Beograd, 1989.
- S. Turajlić: Računari u sistemima upravljanja, Zavod za udžbenike i nastavna
sredstva, Beograd, 1993.
6. Materijalni uslovi za izvođenje nastave
- Mjerni pretvarači, detektori signala greške, regulatori i dr., računar sa
odgovarajućim softverom, projektor, projekciono platno i katalozi opreme.
7. Obavezni načini provjeravanja i ocjenjivanja znanja učenika
- Provjera znanja vrši se usmeno i pismeno.
- Usmena provjera znanja (najmanje jednom u svakom klasifikacionom periodu).
- Pismene vježbe.
- Zaključna ocjena na kraju klasifikacionog perioda izvodi se iz svih datih ocjena u
klasifikacionom periodu.
- Zaključna ocjena na kraju školske godine izvodi se iz svih datih ocjena u
klasifikacionim periodima.
67
8. Uslovi za napredovanje i završetak predmeta
- Pozitivna ocjena na kraju školske godine.
9. Profil stručne spreme nastavnika i stručnih saradnika
- Diplomirani inženjer elektrotehnike – smjer automatike;
- diplomirani inženjer elektrotehnike – smjer elektronike;
- diplomirani inženjer elektrotehnike - smjer energetike.
10. Povezanost predmeta
Povezanost sa drugim predmetima
Predmet
Znanja
- Uvod u sisteme automatskog - Osnove elektrotehnike
- Princip rada elektromotora
upravljanja
- Praktična nastava
jednosmjerne struje,
- Obrtni moment
- Mjerni pretvarači
- Elementi SAU i SAR
- Elektronika
- Hidraulični i pneumatski
- Mehatronika
elementi
- Praktična nastava
- Operacioni pojačavači
- Osnovi računarstva
- Računarsko upravljanje
- Upravljanje proizvodnim
procesom primjenom
procesima
- Elektronika
računara
- Programibilni automati - PLC
- Praktična nastava
Znanja
68
1.2.9. VISOKOFREKVENTNA ELEKTRONIKA
1. Naziv predmeta: VISOKOFREKVENTNA ELEKTRONIKA
2. Broj časova po godinama obrazovanja i vrstama nastave
Vrste nastave
Razred
I
II
III
IV
Ukupno
Teorija
Vježbe
Praktična
nastava
66
66
Ukupno
66
66
3. Opšti ciljevi nastave
- Upoznavanje sa selektivnim pojačavačima malih signala i selektivnim
pojačavačima snage.
- Upoznavanje sa različitim amplitudskim, frekvencijskim i faznim modulatorima i
demodulatorima.
- Uočavanje važnosti stabilizacije oscilovanja i upotrebe sintetizatora.
- Prepoznavanje različitih vrsta mješača učestanosti.
- Upoznavanje sa mikrotalasnom tehnikom.
- Razvijanje interesa za praktično ispitivanje.
- Poznavanje i pravilno upotrebljavanje stručne literature.
69
4. Sadržaji/Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi
Razred: ČETVRTI
Informativni ciljevi i
Socijalizacijski
Formativni ciljevi
sadržaji
ciljevi
učenik
učenik
učenik
Selektivni pojačavači malih signala
- Shvata šta su
- Razvija sposobnost
- Upoznaje se sa
selektivni
logičkog
selektivnim
pojačavači.
razmišljanja i
pojačavačima.
- Razumije primjer
analitičnost.
- Definiše i
selektivnog
objašnjava
pojačavača malih
- Razvija sposobnost
selektivne
za saradnju i timski
pojačavače malih
signala.
rad.
napona – VF
pojačavače.
- Skicira i analizira
- Definiše ″y″
ekvivalentnu šemu
parametre i
tranzistora.
objašnjava
- Određuje preko ″y″
određivanje
parametara
veličina koje
veličine koje
karakterišu VF
karakterišu VF
pojačavač.
pojačavač.
- Skicira i analizira
- Objašnjava VF
VF pojačavače sa
pojačavač sa
aktivnim
aktivnim
elementima.
elementima.
- Skicira i analizira
- Obrazlaže VF
VF pojačavač sa
pojačavač sa
prostim
prostim
oscilatornim kolom
oscilatornim
i sa dodatom
kolom.
induktivnom
spregom.
- Objašnjava VF
- Upoređuje različite
pojačavač sa
vrste VF
prostim
pojačavača.
oscilatornim kolom
i induktivnom
- Razlikuje krive
spregom.
selektivnosti i
- Navodi i objašnjava
razumije značaj
krive selektivnosti i
podešavanja
podešavanje
stepena sprege.
stepena sprege.
- Poznaje VF
pojačavače u
- Objašnjava VF
integrisanoj
pojačavače u
tehnici.
integrisanoj
- Proračunava
tehnici.
elemente
komponenata VF
pojačavača.
Selektivni pojačavači snage
- Razvija
- Upoznaje se sa
- Shvata šta su
selektivni
odgovornost o
selektivnim
pojačavači snage.
zaštiti životne
pojačavačima
70
Preporuke za
izvođenje nastave
- Prikazati učenicima
slajdove
integrisanih
selektivnih
pojačavača malih
signala.
- Raditi jednostavne
zadatke
izračunavanja
naponskog i
strujnog pojačanja
različitih
selektivnih
pojačavača.
- Prikazati
pojačavače snage
klase B i klase C.
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
snage.
- Definiše i
objašnjava
koeficijent
korisnog dejstva.
- Navodi i objašnjava
vrste izobličenja.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
sredine.
Formativni ciljevi
učenik
- Određuje
koeficijent
korisnog dejstva.
- Razlikuje
harmonijska i
intermodularna
izobličenja.
- Skicira i analizira
- Upoznaje se sa
klase rada
klasama rada
pojačavača.
pojačavača.
- Objašnjava linearni - Izračunava
koeficijent
pojačavač snage u
klasi A.
korisnog dejstva
pojačavača u klasi
A.
- Objašnjava linearni - Upoređuje rad
pojačavač snage u
pojačavača u klasi
klasi B.
A i klasi B.
- Obrazlaže
- Skicira i analizira
pojačavač snage u
princip rada
klasi AB.
pojačavača snage u
klasi AB.
- Objašnjava rad
- Vrši komparaciju
pojačavača snage u
rada pojačavača
klasi C i klasi D.
snage u klasi C i
klasi D.
- Definiše i
- Shvata potrebu
objašnjava
prilagođenja po
prilagođenje po
snazi.
snazi.
- Skicira i analizira
- Definiše i
princip rada
objašnjava
umnožača
umnožače
učestanosti na
učestanosti.
primjeru triplera.
Amplitudski modulatori I demodulatori
- Pojašnjava potrebu - Razlikuje
modulaciju od
uvođenja postupka
demodulacije
modulacije i
signala.
demodulacije.
- Crta oblike
- Navodi vrste AM
različitih vrsta AM
signala.
signala.
- Skicira i analizira
- Objašnjava
princip rada
modulator na bazi
modulatora na bazi
pojačavača snage.
pojačavača snage.
- Razumije princip
- Objašnjava
rada balansnog
balansni
modulatora.
modulator.
Preporuke za
izvođenje nastave
- Raditi zadatke u
kojima se
izračunava
koeficijent
korisnog dejstva
klasa A, B, C, D.
- Stvara radne
navike.
- Razvija sposobnost
logičkog
razmišljanja.
- Razvija
sistematičnost u
radu.
- Razvija tačnost i
sposobnost
upoređivanja.
71
- Prikazati šeme
savremenih
modulatora i
demodulatora AM
signala.
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
- Definiše i
objašnjava
množenje
analognih veličina.
- Objašnjava
realizaciju AM na
bazi analognog
množenja.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
- Izvodi množenje
analognih veličina.
Preporuke za
izvođenje nastave
- Skicira i analizira
princip rada AM
modulatora na bazi
analognog
množenja.
- Razlikuje
demodulaciju od
detekcije signala.
- Definiše pojam
demodulacije i
detekcije AM
- Skicira blok šemu
signala.
produktnog
- Objašnjava
demodulatora.
produktni
- Skicira blok šemu
demodulator i
diodnog detektora.
diodni detektor
(detektor
anvelope).
Frekvencijski modulatori i demodulatori
- Zna šta je ugaona
- Definiše ugaonu
modulacija i
modulaciju i
razlikuje
objašnjava
frekvencijsku (FM)
frekvencijsku (FM) i
od fazne (ΦM)
faznu (ΦM)
modulacije.
modulaciju.
- Skicira blok šemu
- Objašnjava FM
FM modulatora sa
modulator sa
varikap diodom.
varikap diodom.
- Uočava razlike u
- Objašnjava FM
radu modulatora sa
modulator sa
varikap diodom i sa
reaktivnom cijevi.
reaktivnom cijevi.
- Shvata način
- Objašnjava
dobijanja ΦM
dobijanje ΦM
modulatora preko
modulatora preko
FM modulatora i
FM modulatora i
obrnuto.
obrnuto.
- Skicira i analizira
- Objašnjava
princip rada
serrasoid FM
serrasoid FM
modulator.
modulatora.
- Shvata proces
- Definiše i
detekcije FM
objašnjava
signala i kako se
detekciju ugaono
preko FM detektora
modulisanih
može dobiti ΦM
signala.
detektor i obrnuto.
- Objašnava balansni - Skicira blok - šemu
balansnog
diskriminator.
diskriminatora.
- Razvija sposobnost
i spremnost da
teorijsko znanje
poveže sa praksom.
- Razvija
samouvjerenost i
samostalnost u
radu.
72
- Prikazati slajdove
FM modulatora sa
varikap diodom i
serrasoid
modulatora.
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
Mješači učestanosti
- Definiše i
objašnjava mješače
učestanosti.
- Navodi obavezne
djelove svakog
mješača
učestanosti.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
- Razumije upotrebu
mješača
učestanosti.
- Uočava obavezne
djelove svakog
mješača
učestanosti i
navodi njihovu
ulogu.
- Objašnjava mješač - Skicira i analizira
princip rada
učestanosti sa
mješača
diodom.
učestanosti sa
diodom.
- Objašnjava mješač - Skicira principsku
šemu rada mješača
učestanosti sa
učestanosti sa
bipolarnim
bipolarnim
tranzistorom.
tranzistorom.
- Objašnjava mješač - Upoređuje rad
učestanosti sa
mješača
FET-om.
učestanosti sa
bipolarnim
tranzistorom i sa
FET-om.
- Objašnjava
- Skicira i analizira
samooscilujući
princip rada
mješač.
samooscilujućeg
mješača.
- Navodi zahtjeve
koji se stavljaju
pred lokalni
oscilator.
Petlja sa faznom povratnom spregom
- Shvata šta je petlja
- Definiše i
sa faznom
objašnjava petlju
povratnom
sa faznom
spregom.
povratnom
- Skicira i analizira
spregom.
princip rada petlje
- Objašnjava princip
sa faznom
rada petlje sa
povratnom
faznom povratnom
spregom.
spregom.
- Zna praktičnu
primjenu petlje sa
faznom povratnom
spregom.
Sintetizatori učestanosti
- Navodi i objašnjava - Shvata potrebu za
potrebu za
stabilnošću
73
Preporuke za
izvođenje nastave
- Razvija sposobnost
logičkog
razmišljanja na
osnovu iskustva pri
rješavanju
praktičnih
primjera.
- Prikazati slajdove
samooscilujućeg
mješaća
učestanosti sa
bipolarnim i
unipolrnim
tranzistorom.
- Pokazuje kvalitet u
radu i ispunjava
radne obaveze.
- Prikazati slajdove
ili grafičke
prezentacije
uređaja koji koriste
petlje sa faznim
pomjerajem.
- Razvija tačnost i
preciznost.
- Raditi jednostavne
zadatke proračuna
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
stabilnim
samopobudnim
oscilacijama.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
samopobudnih
oscilacija.
- Navodi mjere koje
se preduzimaju za
povećanje
- Objašnjava kvarcni
stabilnosti
oscilator kao izvor
samopobudnih
stabilnih oscilacija.
oscilacija.
- Na primjeru rada
- Definiše i
kvarcnog oscilatora
objašnjava
uočava stabilizaciju
sintetizatore
učestanosti.
oscilacija.
- Objašnjava
- Shvata rad
direktnu sintezu
sintetizatora
učestanosti.
učestanosti.
- Uočava glavne
- Objašnjava
karakteristike
indirektnu metodu
direktne sinteze
sinteze učestanosti
učestanosti.
pomoću petlje sa
- Vrši komparaciju
faznom povratnom
direktne i
spregom.
indirektne metode
sinteze
učestanosti.
Elementi mikrotalasne tehnike
- Uočava problem
- Nabraja i
generisanja,
objašnjava
pojačanja pri
probleme prenosa
prenosu signala
signala vrlo visokih
vrlo visokih
učestanosti.
učestanosti.
- Objašnjava princip - Skicira i analizira
princip rada
rada magnetrona.
magnetrona.
- Objašnjava princip - Razlikuje rad
klistrona i
rada klistrona.
refleksnog
klistrona.
- Objašnjava cijev sa - Skicira i analizira
princip rada cijevi
progresivnim
sa progresivnim
talasom.
talasom.
- Uočava suštinu
- Definiše i
talasovoda.
objašnjava
- Upoređuje
talasovode.
talasovode i
koaksijalne kablove
kao vodove za
prenos signala vrlo
visokih učestanosti.
Preporuke za
izvođenje nastave
osnovnih
elemenata
kvarcnog
oscilatora.
- Razvija pozitivan
odnos prema
timskom radu.
- Razvija
odgovornost pri
praktičnom radu.
74
- Prikazati slajdove
magnetrona i
klistrona.
5. Okvirni spisak literature i drugih izvora
- D. Šeguljev: Visoko frekventne veze, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva,
Beograd, 2003.
- D. Šeguljev: Tehnika visokofrekvencijskog prenosa, Zavod za udžbenike i nastavna
sredstva, Beograd, 1998.
- M. Filipović: Radio prijemnici, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd,
1998.
- R. Obradović: Telekomunikacioni vodovi i mreže, Zavod za udžbenike i nastavna
sredstva, Beograd, 1995.
6. Materijalni uslovi za izvođenje nastave
- Računar, projektor i projekciono platno.
7. Obavezni načini provjeravanja i ocjenjivanja znanja učenika
- Provjera znanja vrši se usmeno i pismeno.
- Usmena provjera znanja (najmanje jednom u svakom klasifikacionom periodu).
- Pismene vježbe.
- Zaključna ocjena na kraju klasifikacionog perioda izvodi se iz svih datih ocjena u
klasifikacionom periodu.
- Zaključna ocjena na kraju školske godine izvodi se iz svih datih ocjena u
klasifikacionim periodima.
8. Uslovi za napredovanje i završetak predmeta
- Pozitivna ocjena na kraju školske godine.
9. Profil stručne spreme nastavnika i stručnih saradnika
- Diplomirani inženjer elektrotehnike - smjer elektronike i telekomunikacija.
10. Povezanost predmeta
Znanja
Povezanost sa drugim predmetima
Predmet
Znanja
- Elektronika
- Pojačavači sa bipolarnim
tranzistorima
- Selektivni pojačavači malih
signala
- Selektivni pojačavači snage
- Amplitudski modulatori i
demodulatori
- Frekvencijski i fazni
modulatori i demodulatori
-
- Mješači učestanosti
- Elektronika
- Petlja sa faznim pomakom
- Sintetizatori učestanosti
- Elementi mikrotalasne
tehnike
-
Osnove telekomunikacija
Elektronika
Osnove telekomunikacija
Elektronika
Elektronika
Elektronika
Elektronika
Telekomunikacioni kablovi
i mreže
75
- Amplitudska modulacija
- Diode i tranzistori
- Frekvencijska i fazna
modulacija
- Diode i tranzistori
- Rad sa poluprovodničkim
komponentama
- Povratna sprega
- Oscilatori
- Elektronske cijevi
- Koaksijalni kablovi
1.2.10. SIGNALNO – SIGURNOSNI SISTEMI
1. Naziv predmeta: SIGNALNO – SIGURNOSNI SISTEMI
2. Broj časova po godinama obrazovanja i vrstama nastave
Vrste nastave
Razred
I
II
III
IV
Ukupno
Teorija
Vježbe
66
66
33
33
Praktična
nastava
Ukupno
99
99
Vježbe: odjeljenje se dijeli na grupe do 17 učenika.
3. Opšti ciljevi nastave
- Upoznavanje sa osnovnim karakteristikama signalno - sigurnosnih sistema.
- Sticanje znanje o osnovnim karakteristikama i funkcijama sklopova i uređaja koji
se koriste u signalno - sigurnosnim sistemima.
- Sticanje potrebnih znanja o montaži i održavanju uređaja sistema protivpožarne i
protivprovalne zaštite, sistema video nadzora, interfonskih sistema i sistema
kontrole pristupa.
- Sticanje sposobnosti projektovanja signalno - sigurnosnih sistema.
- Pravilno korišćenje stručne literature.
- Razvijanje svijesti i navike o neophodnosti primjene svih propisanih zaštitnih
mjera.
- Upoznavanje sa tehničkim propisima i standardima.
- Razvijanje radnih navika i rada u grupi.
76
4. Sadržaji/Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi
Razred: ĆETVRTI
Informativni ciljevi i
Socijalizacijski
Formativni ciljevi
sadržaji
ciljevi
učenik
učenik
učenik
Sistemi protivprovalne zaštite
- Razvija
- Razlikuje
- Opisuje sistem
sistematičnost u
funkcionalne
protivprovalne
radu.
cjeline sistema.
zaštite
- Upoređuje senzore - Stiče sposobnost
(protivprovalni
posmatranja,
provale na osnovu
alarmni sistem).
analize i
njihovih
- Objašnjava princip
zaključivanja.
karakteristika.
rada i
- Određuje vrstu i
karakteristike
skicira raspored
najčešće korišćenih
senzora provale za
senzora provale.
zaštitu zatvorenih i
- Objašnjava ulogu
otvorenih prostora.
protivprovalne
- Programira
alarmne centrale i
protivprovalnu
način njenog
alarmnu centralu.
funkcionisanja.
- Razlikuje načine
dojave
- Opisuje izvršne
alarmiranja.
elemente
- Uočava razliku
protivprovalnih
između sirena za
alarmnih sistema.
unutrašnju i
spoljašnju
montažu.
Sistemi protivpožarne
- Opisuje sistem
protivpožarne
zaštite
(protivpožarni
alarmni sistem).
- Objašnjava princip
rada i
karakteristike
najčešće korišćenih
javljača požara.
- Objašnjava ulogu
alarmne
protivpožarne
centrale i način
njenog
funkcionisanja.
zaštite
- Razlikuje
funkcionalne
cjeline sistema
protivpožarne
zaštite.
- Upoređuje javljače
požara na osnovu
njihovih
karakteristika.
- Određuje vrstu i
skicira raspored
javljača požara za
zaštitu određenih
prostora.
- Upoređuje vrste
protivpožarnih
centrala.
- Programira
protivpožarnu
alarmnu centralu.
Sistemi video - nadzora
- Opisuje sistem
- Razlikuje
- Razvija sistematski
pristup pri
rješavanju
konkretnih
problema.
- Razvija sposobnost
da teorijsko znanje
poveže sa
praktičnim.
- Razvija spremnost
77
Preporuke za
izvođenje nastave
Vježba:
- Ispitivanje
karakteristika
senzora provale.
Vježba:
- Izbor senzora
provale i njihovo
postavljanje u
zatvorenim i
otvorenim
prostorima.
Vježba:
- Programiranje
protivprovalnih
alarmnih
centrala.
Vježba:
- Povezivanje
uređaja sistema
protivporvalne
zaštite i
ispitivanje
funkcionalnosti
sistema.
Vježba:
- Ispitivanje
karakteristika
javljača požara.
Vježba:
- Izbor javljača
požara i njihovo
postavljanje.
Vježba:
- Programiranje
protivpožarnih
alarmnih
centrala.
Vježba:
- Povezivanje
uređaja sistema
protivpožarne
zaštite i
ispitivanje
funkcionalnosti
sistema.
Vježba:
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
video – nadzora.
- Navodi vrste i
opisuje
karakteristike
kamera za
video – nadzor.
- Navodi vrste i
karakteristike
monitora.
- Objašnjava ulogu i
mogućnosti rada
uređaja za nadzor i
snimanje video
signala.
-
-
Sistemi interfona
- Opisuje sisteme
audio i video
interfona.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
za timski rad i
pozitivnu
orijentaciju prema
zanimanju.
Formativni ciljevi
učenik
funkcionalne
cjeline sistema
video – nadzora.
Upoređuje kamere
na osnovu njihovih
karakteristika.
Uočava ulogu i vrši
odabir objektiva
kamera.
Skicira raspored
kamera za video
nadzor raznih
objekata.
Upoređuje kamere
i monitore raznih
proizvođača.
Rukuje uređajima
za nadzor i
snimanje video
signala.
- Razvija sposobnost
za prepoznavanje
problema i
nalaženje rješenja.
- Povezuje uređaje
sistema audio i
video – interfona.
- Ispituje
funkcionalnost
sistema interfona.
Sistemi kontrole pristupa
- Upoznaje sistem
- Shvata način
kontrole pristupa.
funkcionisanja
sistema kontrole
- Objašnjava princip
pristupa.
rada
- Uočava prednosti i
identifikacionih
nedostatke raznih
elemenata i čitača.
identifikacionih
elemenata.
- Povezuje uređaje
sistema kontrole.
Preporuke za
izvođenje nastave
- Izbor i
postavljanje
kamera za video
nadzor.
Vježba:
- Povezivanje
uređaja sistema
video - nadzora i
ispitivanje
funkcionalnosti
sistema.
- Razvija sposobnost
logičkog
razmišljanja.
Vježba:
- Povezivanje
uređaja sistema
audio - interfona
i ispitivanje
funkcionalnosti
sistema.
- Razvija
interesovanje za
nova znanja.
Vježba:
- Povezivanje
uređaja sistema
kontrole pristupa
i ispitivanje
funkcionalnosti
sistema.
5. Okvirni spisak literature i drugih izvora
- R. Tmušić: Alarmi – samogradnja sistema, Tehnička knjiga, Beograd, 2003.
- N. Hadžiefendić: Detekcija požara, Beograd, 2006.
- Pravilnik o tehničkim normativima za stabilne instalacije za dojavu požara ("Sl.
list SRJ", br. 87/93)
- D. Milošević: Uputstvo za projektovanje NOTIFIER adresabilnih sistema za
detekciju i dojavu požara, Beograd, 2001.
- D. Milošević: Uputstvo za projektovanje NOTIFIER konvencionalnih sistema za
detekciju i dojavu požara, Beograd, 2001.
78
6. Materijalni uslovi za izvođenje nastave
- Uređaji potrebni za realizaciju signalno - sigurnosnih sistema (senzori, javljači
požara, alarmne centrale, kamere, uređaji za snimanje video signala, interfoni,
prateća oprema), računar sa odgovarajućim softverom, projektor i projekciono
platno.
7. Obavezni načini provjeravanja i ocjenjivanja znanja učenika
- Provjera znanja vrši se usmeno, pismeno i u toku vježbi.
- Usmena provjera znanja (najmanje jednom u svakom klasifikacionom periodu).
- Pismene vježbe.
- Vježbe (najmanje jednom u svakom klasifikacionom periodu).
- Zaključna ocjena na kraju klasifikacionog perioda izvodi se iz svih datih ocjena u
klasifikacionom periodu.
- Zaključna ocjena na kraju školske godine izvodi se iz svih datih ocjena u
klasifikacionim periodima.
8. Uslovi za napredovanje i završetak predmeta
- Pozitivna ocjena na kraju školske godine.
9. Profil stručne spreme nastavnika i stručnih saradnika
- Diplomirani inženjer elektrotehnike – smjer elektronike, telekomunikacija ili
automatike.
10. Povezanost predmeta
Znanja
- Sistemi protivprovalne
zaštite
- Sistemi protivpožarne
zaštite
- Sistemi video - nadzora
-
- Sistemi interfona
-
Povezanost sa drugim predmetima
Predmet
Znanja
Automatsko upravljanje
- Mjerni pretvarači
Praktična nastava
- Mjerni pretvarači
Automatsko upravljanje
Praktična nastava
Audio i video tehnika
- Kamere
Praktična nastava
- Snimanje video signala
- Interna televizija
Audio i video tehnika
- Elektroakustički pretvarači
Praktična nastava
- Kamere
79
1.2.11. PREDUZETNIŠTVO
1. Naziv predmeta: PREDUZETNIŠTVO
2. Broj časova po godinama obrazovanja i vrstama nastave
Vrste nastave
Razred
I
II
III
IV
Ukupno
Teorija
Vježbe
40
40
26
26
Praktična
nastava
Ukupno
66
66
3. Opšti ciljevi nastave
- Razvijanje preduzetničkih sposobnosti.
- Sticanje znanja o razvoju biznis ideje.
- Sticanje znanja o izradi biznis plana.
- Sticanje znanja i vještina za osnivanje privrednog društva.
- Sticanje znanja i vještina za upravljanje malim privrednim društvom.
- Osposobljavanje za rad u timu.
- Osposobljavanje za primjenu moderne vrste komunikacije.
- Osposobljavanje za prezentovanje rezultata rada uz pomoć savremenih
tehnologija.
80
4. Sadržaji/Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi
Razred: ČETVRTI
Informativni ciljevi i
Socijalizacijski
Formativni ciljevi
sadržaji
ciljevi
učenik
učenik
učenik
Biznis ideja i biznis plan
- Suočavajući
- Razvija
- Upoznaje pojam
argumente kritički
kreativnost.
biznis ideja.
procjenjuje
- Opisuje nastanak
kvalitet poslovne
- Razvija sposobnost
biznis ideje.
ideje u skladu sa
postizanja
- Nabraja i
postulatima
kompromisa.
opredjeljuje se za
tržišnog
poslovnu ideju.
poslovanja.
- Nabraja moguće
- Uviđa važnost
vrste djelatnosti.
izrade biznis plana - Razvija analitičko
- Opisuje pojam
u kontekstu
mišljenje.
biznis plan.
obezbjeđivanja
podrške, kako
- Upoznaje pojmove:
unutar samog
vizija, misija,
privrednog društva
strategija, ciljevi.
tako i od strane
- Razvija
eksternih partnera
odgovornost u
- Upoznaje postupak
(investitora,
radu.
istraživanja tržišta.
kreditora).
- Upoznaje pojmove:
- Razlikuje pojmove:
marketing plan i
vizija, misija,
plan prodaje.
strategija.
- Kroz primjere
obrazlaže ciljeve
privrednog društva. - Razvija marljivost i
- Kroz primjere
preciznost.
obrazlaže postupak
istraživanja tržišta
na novom
primjeru.
- Izvodi zaključke o
potencijalnoj
konkurenciji.
- Izvodi zaključak o
- Opisuje elemente
potencijalnim
finansijskog plana
kupcima /
privrednog društva.
korisnicima usluga.
- Vrši opis
proizvoda/usluga.
- Objašnjava
- Uviđa značaj
neophodnost
sprovođenja
očuvanja životne
kontrole kvaliteta
sredine.
proizvoda / usluga.
- Kroz primjere
obrazlaže
- Rezimira biznis
elemente
plan.
finansijskog plana
privrednog društva.
81
Preporuke za
izvođenje nastave
- Poželjno je
učenicima ukazati
na primjere.
- Organizovati
prisustvo
predstavnika
realnog privrednog
društva.
- Primjena tehnika
za unapređenje
razmišljanja, npr.
Eksperiment šest
šešira.
- Kao model može da
posluži biznis plan
realnog privrednog
društva.
- Pripremiti
integralnu cjelinu
od elemenata
biznis plana.
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
- Prezentuje biznis
plan.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
- Sarađuje kod
izrade plana
očuvanja životne
sredine za
konkretno
privredno društvo.
- Oblikuje dinamiku
realizacije biznis
plana.
- Kritički procjenjuje
slabosti sačinjenog
biznis plana.
Osnivanje privrednog društva
Ime privrednog društva
- Nabraja moguća
- Opredjeljuje se za
rješenja za ime
ime privrednog
privrednog društva.
društva u skladu sa
propisima i
poštujući principe
jednostavnosti i
jedinstvenosti.
Vizuelni identitet privrednog društva
- Upoznaje elemente - Oblikuje vizuelni
identitet
i značaj
privrednog društva.
oblikovanja
vizuelnog
identiteta
privrednog društva.
Registracija privrednog društva
- Upoznaje postupak - Popunjava
formulare za
registracije
registraciju
privrednog društva.
privrednog društva.
- Sprovodi aktivnosti
- Opisuje moguće
na pribavljanju
oblike
pečata i štambilja.
organizovanja
privrednog društva.
Otvaranje računa kod poslovne banke
- Popunjava
- Opisuje postupak
formulare za
otvaranja računa
otvaranje računa
kod poslovne
kod poslovne
banke.
banke.
- Obavlja postupak
otvaranja računa
kod poslovne
banke.
Poslovni kodeks preduzeća
- Popunjava
- Upoznaje pojam
formulare za
poslovni kodeks
otvaranje računa
privrednog društva.
Preporuke za
izvođenje nastave
- Razvija logičko
mišljenje i
sposobnost za
pravilno
rasuđivanje i
zaključivanje.
- Rad u grupama:
učenici predlažu
moguća rješenja a
nakon toga, kroz
diskusiju, donose
odluku.
- Stiče radne navike.
- Rad na računaru:
učenici koriste
programe za
obradu teksta i
slika.
- Izrada organograma
privrednog društva.
82
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
kod poslovne
banke.
- Nabraja elemente
- Obavlja postupak
poslovnog kodeksa.
otvaranja računa
kod poslovne
banke.
Organizaciona struktura privrednog društva
- Pronalazi sličnosti i
- Upoznaje tipove
razlike između
organizacione
različitih tipova
strukture
organizacionih
privrednog društva.
struktura
privrednog društva.
Rad u sektorima i poslovanje privrednog društva
- Pronalazi sličnosti i - Razvija sposobnost
- Upoznaje različite
snalaženja u
razlike u nivoima
nivoe upravljanja
hijerarhiji
upravljanja
privrednim
socijalnih odnosa.
privrednim
društvom.
društvom.
- Upoznaje postupak - Popunjava prijavu
o slobodnom
zasnivanja radnog
radnom mjestu.
odnosa u
privrednom
- Učestvuje u izradi
društvu.
jednostavnog
- Upoznaje postupak
godišnjeg
izrade godišnjeg
izvještaja o radu.
izvještaja o radu.
Služba opštih poslova
- Razvija spremnost i
- Obavlja usmenu i
- Nabraja i opisuje
sposobnost za
pisanu
aktivnosti u okviru
saradnju.
komunikaciju
službe opštih
unutar privrednog
poslova.
- Razvija
društva i sa
odgovornost u
eksternim
radu.
partnerima.
- Tehnički održava
internet sajt
privrednog društva.
- Šalje i prima poštu
i druge službene
materijale.
Sektor marketing
- Razvija
- Kroz primjere
- Upoznaje pojam
komunikativnost,
obrazlaže strukturu
marketinga.
efikasnost u radu,
asortimana
- Opisuje postupak
marljivost i
proizvoda / usluga.
istraživanja tržišta.
preciznost.
- Sprovodi postupak
- Upoznaje pojam i
formiranja cijene
elemente
proizvoda / usluga.
marketing miksa:
- Kroz primjere
proizvod, cijena,
obrazlaže važnost i
promocija i
83
Preporuke za
izvođenje nastave
- Kao model može da
posluži konkurs za
prijem u radni
odnos objavljen u
dnevnoj štampi.
- Rad u grupama od
tri do pet učenika.
- Upotrebljavati
kancelarijsku
opremu (telefon,
faks, fotokopir
aparat, skener,
štampač).
- Rad na računaru:
učenici koriste
programe za
obradu teksta i
slika, kao i
programe za
elektronsku
komunikaciju.
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
distribucija.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
načine promocije.
- Upoređuje moguća
rješenja za
reklamni slogan i
reklamnu poruku
privrednog društva.
- Upoređuje moguće
forme i sadržaje
reklamnog
materijala.
- Planira način
reklamiranja
privrednog društva,
odnosno
proizvoda / usluge.
- Kroz primjere
obrazlaže moguće
načine distribucije.
Preporuke za
izvođenje nastave
- Dati učenicima da
urade reklamni
materijal.
Sektor komercijala
- Upoznaje vrste i
elemente
dokumentacije
koja prati poslove
nabavke i prodaje.
- Razvija analitičko
mišljenje.
- Izrađuje ponudu,
porudžbenicu,
predračun, upit,
račun i ostala
dokumenta iz
oblasti poslova
nabavke i prodaje.
Sektor finansija i računovodstvo
- Kroz primjere
- Opisuje postupak
obrazlaže način
obračuna zarada i
obračuna zarada,
obračuna poreza i
poreza i doprinosa.
doprinosa.
- Obavlja
- Upoznaje
blagajničke
blagajničke
poslove.
poslove.
- Upoznaje postupak - Obavlja poslove
plaćanja dospjelih
plaćanja dospjelih
obaveza i naplate
obaveza i naplate
dospjelih
dospjelih
potraživanja.
potraživanja.
- Podstiče razvoj
tačnosti,
preciznosti i
urednosti.
- Formira stav o
preuzimanju
odgovornosti.
5. Okvirni spisak literature i drugih izvora
- V. Vukotić: Preduzetništvo i biznis, Ekonomski fakultet, Podgorica, 1996.
- J. Manojlović, S. Ignjatović: Poslovna i službena korespondencija za I razred,
Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd, 2005.
- D. Bogdanović, G. Ivanišević: Osnovi ekonomije za I razred, Zavod za udžbenike i
nastavna sredstva, Beograd, 2004.
- D. Dragiđić, B. Ilić, B. Medojević, M. Pavlović: Osnovi ekonomije za II razred,
Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd, 2004.
- R. Rajović: Osnovi prava za I razred, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva,
Beograd, 2004.
- Publikacija »Moj Biznis«, Montenegro Biznis Alijansa, Podgorica, 2004.
84
- H. Potit: Kako započeti sopstveni biznis , CID, Podgorica, 1997.
6. Materijalni uslovi za izvođenje nastave
- Računari, projektor, projekciono platno, fax, telefon, skener, štampač i fotokopir
aparat.
7. Obavezni načini provjeravanja i ocjenjivanja znanja učenika
- Provjera znanja vrši se usmeno i pismeno.
- Usmena provjera znanja (najmanje jednom u svakom klasifikacionom periodu).
- Pismene vježbe.
- Zaključna ocjena na kraju klasifikacionog perioda izvodi se iz svih datih ocjena u
klasifikacionom periodu.
- Zaključna ocjena na kraju školske godine izvodi se iz svih datih ocjena u
klasifikacionim periodima.
8. Uslovi za napredovanje i završetak predmeta
- Pozitivna ocjena na kraju godine.
9. Profil stručne spreme nastavnika i stručnih saradnika
- Diplomirani ekonomista.
10. Povezanost predmeta
Znanja
- Rad u sektorima i
poslovanje privrednog
društva
- Biznis plan
- Poslovanje preduzeća
- Finansije i računovodstvo
Povezanost sa drugim predmetima
Predmet
Znanja
- Poslovna komunikacija
- Korespondencija
- Zasnivanje radnog odnosa
u privrednom društvu
- Postupak izrade godišnjeg
izvještaja o radu
- Osnovi računarskog
- Tabelarna obrada podataka
softvera
sa grafičkim
predstavljanjem
85
1.2.12. PRAKTIČNA NASTAVA
1. Naziv predmeta: PRAKTIČNA NASTAVA
2. Broj časova po godinama obrazovanja i vrstama nastave
Vrste nastave
Razred
I
II
III
IV
Ukupno
Teorija
Vježbe
Praktična
nastava
144
144
216
198
702
Ukupno
144
144
216
198
702
Napomene
- Odjeljenje se dijeli na grupe do 17 učenika.
- Praktična nastava se obavlja u školskim radionicama, kod poslodavca ili
kombinovano.
- Vježbe u okviru pojedinih tema mogu biti obrađene problemski, korišćenjem
metodologije nastave orijentisane ka aktivnostima, tj. samostalnim radom
učenika u grupama, u sljedećim koracima: informisanje, planiranje, odlučivanje,
realizacija, kontrola i procjena (evaluacija).
3. Opšti ciljevi nastave
- Sticanje kompetencija za planiranje, pripremu i kontrolu procesa rada.
- Razvijanje osnovnih kompetencija za samostalan rad u struci.
- Razvijanje smisla za organizovan praktičan rad, tačnost, sistematičnost i
urednost.
- Osposobljavanje za rukovanje alatima, mjernim instrumentima, uređajima i
opremom.
- Osposobljavanje za tumačenje različitih tipova elektronskih šema.
- Poznavanje svih neophodnih metoda i postupaka izrade i ispitivanja različitih
tipova električnih instalacija slabe struje.
- Osposobljavanje za primjenu standarda, pribora i materijala u elektronici.
- Praktična obučenost za korišćenje informatičkih znanja i praćenje dostignuća u
svijetu iz oblasti struke.
- Upoznavanje sa korišćenjem prateće dokumentacije i kataloga proizvođača
opreme.
- Upoznavanje sa metodama i sredstvima elektro zaštite.
- Osposobljavanje za primjenu higijensko – tehničkih mjera zaštite životne i radne
sredine.
- Osposobljavanje za savjetodavne usluge i komunikaciju sa korisnicima.
- Praktično upoznavanje sa važnošću organizacije rada i racionalnog korišćenja
energije.
- Sticanje radnih navika i tehnološke discipline.
- Razvijanje motivacije za usavršavanje u struci.
86
4. Sadržaji/Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi
Razred: PRVI
Informativni ciljevi i
Socijalizacijski
Formativni ciljevi
sadržaji
ciljevi
učenik
učenik
učenik
Uvod
- Uviđa vezu i razlike - Razvija osjećaj
- Upoznaje se sa
između teorije i
odgovornosti.
školskom
prakse.
radionicom i
radnim mjestom.
- Poznaje vođenje
- Upoznaje se sa
dnevnika praktične
vođenjem dnevnika
nastave.
praktične nastave.
Preporuke za
izvođenje nastave
- Izvršiti podjelu
učenika po
grupama.
- Objasniti prethodno
definisanu strukturu
dnevnika praktične
nastave i način
vođenja.
Higijensko - tehnička zaštita (HTZ), elektro zaštita, prva pomoć
Vježba:
- Razvija i podstiče
- Shvata značaj
- Upoznaje se sa
potrebu poštovanja - Pokazivanje i
primjene principa
osnovnim ciljevima,
demonstracija
principa elektro
HTZ i elektro zaštite
principima i
upotrebe ličnih
zaštite u radnom
na radnom mjestu.
sredstvima
sredstava HTZ.
okruženju.
higijensko Vježba:
- Razvija osjećaj
- U pretpostavljenim
tehničke zaštite.
- U pretpostavljenim
odgovornosti.
uslovima strujnog
- Upoznaje osnovne
uslovima strujnog
udara, pruža prvu
zahtjeve, zadatke i
udara pojedinca,
pomoć.
lična i kolektivna
uvježbati postupke
- Upotrebljava
sredstva elektro
pružanja prve
sredstava lične i
zaštite.
pomoći.
kolektivne zaštite.
Alati i rukovanje alatima
Vježba:
- Upotrebljava alate - Razumije potrebu
- Upoznaje osnovne
- Izvršiti spajanje
zaštite na radu.
mehaničarske alate
pri radu.
provodnika prostim
- Razvija pravilan
i rad sa njima pri:
- Razlikuje ulogu
vezivanjem, sa i bez
odnos prema
mjerenju,
pojedinih alata i
alata, i vršiti
upotrebi i
obilježavanju,
njihovih djelova.
poređenje.
održavanju alata.
sječenju, bušenju,
Vježba:
brušenju itd.
- Na datim
- Mjerenje pomičnim - Mjeri metrom i
predmetima
mjerilom.
pomičnim
izmjeriti dimenzije
mjerilom.
pomičnim
- Nabraja i opisuje
- Rukuje alatima za
mjerilom.
osnovne tipove
obilježavanje,
Vježba:
električarskih
sječenje, bušenje i
- Koristeći izolovana
ručnih alata,
brušenje.
kliješta napraviti
osobine i načine
- Koristi osnovne
završne stopice
njihovog
ručne električarske
provodnika.
korišćenja.
alate.
Osnovni mašinski elementi
Vježba:
- Razvija osjećaj o
- Razlikuje i
- Nabraja i opisuje
- Odrezati, bušiti i
potrebi zaštite na
upotrebljava
osnovne vrste
obraditi komade
radu.
mašinske
mašinskih
lima i povezivati ih
- Uviđa potrebu i
elemente: navoje,
elemenata prema
odgovarajućim
značaj timskog
matice, podloške,
njihovoj upotrebi u
navojima,
rada.
ležajeve, osovine,
elektrotehnici.
maticama i
klinove, remene,
87
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
- Upoznaje maziva.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
remenice,
zupčanike, opruge,
zakovice i dr.
- Zna vrste, osobine i
ulogu maziva.
Preporuke za
izvođenje nastave
podloškama, prema
zadatim skicama.
Vježba:
- Odrediti prenosne
odnose za date
parove remenica ili
zupčanika.
Elektrotehnički materijali
- Razlikuje vrste i
- Upoznaje se sa
osobine osnovnih
osnovnim
elektrotehničkih
podjelama, vrstama
materijala.
i osobinama
tehničkih
- Vrši upoređenje
materijala.
raznih materijala,
- Upoznaje različite
oblika i profila
oblike i profile
prema njihovim
elektrotehničkih
osobinama.
materijala.
- Upotrebljava
elektrotehničke
- Opisuje upotrebu
materijale na
raznih vrsta
osnovu njihovih
elektrotehničkih
osobina.
materijala.
Osnovni pojmovi tehničkog crtanja
- Upotrebljava
- Upoznaje osnove
koordinatni sistem
tehničkog crtanja:
u ravni i u
sastavnice, vrste
prostoru.
linija, tehničko
- Crta tehničke
pismo, kotiranje,
crteže po zadatku.
koordinatni sistemi,
- Crta projekcije
projekcije i sl.
osnovnih
geometrijskih
oblika i tijela u
izabranom
koordinatnom
sistemu.
Izvori i potrošači električne energije
- Razlikuje galvanske
- Upoznaje vrste i
električne izvore
osobine pojedinih
po njihovim
električnih izvora:
osobinama.
elektro - hemijskih
- Razlikuje tipove i
(galvanskih izvora,
karakteristike
akumulatora) i
akumulatora.
generatora.
- Razlikuje osnovne
vrste generatora
- Upoznaje
naizmjenične i
ispravljače i druge
- Razvija osjećaj
preciznosti i
sigurnosti u radu.
Vježba:
- Testerom iskidati
razne materijale
prema skici: žice,
profile, cijevi i sl.
Vježba:
- Komade žice od
raznih materijala
savijati prema
skicama i izvršiti
poređenje po
osobinama
(tvrdoća,
elastičnost i sl.).
- Stiče osjećaj za
položaj i odnose
predmeta u
prostoru.
- Razvija urednost i
sistematičnost u
radu.
Vježba:
- Ispisati na
sastavnici
tehničkim pismom
slova alfabeta i
cifre.
Vježba:
- Prema zadatim
skicama nacrtati i
kotirati crteže.
Vježba:
- Prema zadatim
skicama ili
modelima tijela u
prostoru nacrtati
projekcije.
- Stiče osjećaj o
potrebi poznavanja
pravila elektro
zaštite.
- Razumije potrebu i
težnju ka štednji
energije.
Vježba:
- Prema priloženoj
skici izvršiti
povezivanje sijalice
na odgovarajuće
baterijsko
napajanje.
Vježba:
- Na radnom -
88
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
pretvarače
električne energije
u ulozi električnih
izvora.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
jednosmjerne
struje.
- Razlikuje i
razumije rad
ispravljača.
- Razlikuje potrošače
po vrsti energije u
koju se električna
energija pretvara.
- Uočava osobine
pojedinih tipova
potrošača.
Preporuke za
izvođenje nastave
probnom stolu
priključiti istu
šemu na ispravljač
umjesto baterije.
Vježba:
- Prema priloženoj
šemi priključuje na
radnom stolu
različite primjerke
potrošača (sijalice,
elektromagneti,
mikromotori i dr.).
- Upoznaje se sa
različitim vrstama
potrošača, u
odnosu na tip
pretvaranja
električne energije
u radnom procesu
(termički, motorski
i dr.).
Elektrotehnički simboli i oznake
- Upotrebljava
- Upoznaje
elektrotehničke
standardne oznake
simbole u
i simbole u
električnim i
elektrotehnici: za
elektronskim
različite elemente,
šemama.
komponente,
uređaje i sl.
Električni provodnici i izolatori
- Uočava sve
- Upoznaje različite
elemente presjeka
vrste provodnika,
provodnika.
njihove osobine i
- Oblikuje i priprema
upotrebu.
zavšetke
provodnika za
upotrebu.
- Upoređuje tipske
- Upoznaje
oznake različitih
standardne oznake
provodnika.
provodnika (po
- Izvodi i analizira
grupama oznaka).
oznake provodnika
prema priloženim
primjercima
provodnika i
kablova.
- Razlikuje razne
- Upoznaje osnovne
primjere upotrebe
vrste izolacionih
izolacionih
materijale, njihova
materijala.
svojstva i
upotrebu.
89
- Navikava se na
poštovanje propisa
i standarda.
Vježba:
- Prema zadatku
nacrtati električnu
šemu, koristeći
elektrotehničke
simbole.
- Razvija pravilan
odnos prema
ekonomičnoj
upotrebi materijala
za rad.
- Stiče svijest o
značaju elektro
zaštite i zaštite na
radu.
Vježba:
- Za različite
primjerke
provodnika odrediti
standardne oznake.
Vježba:
- Za zadate
standardne oznake
protumačiti
osnovne
karakteristike
provodnika.
Vježba:
- Za razne vrste
provodnika uočiti i
izdvojiti sve
slojeve izolacije.
Vježba:
- Realizovati
električno kolo sa
sijalicom
napajanom
baterijom, i
demonstrirati
zamjenu jednog
provodnika
izolatorom i
obrnuto.
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
Lemljenje
- Upoznaje osnovne
vrste lemljenja,
karakteristike
lemljenih spojeva,
materijale, alate i
postupke
lemljenja.
Formativni ciljevi
učenik
- Poznaje postupak
mekog i tvrdog
lemljenja.
- Koristi osnovne
materijale, aparate
i alate za meko
lemljenje.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Preporuke za
izvođenje nastave
- Razumije zahtjeve
zaštite na radu.
Vježba:
- Mekim lemljenjem
spojiti
pripremljene
krajeve
provodnika.
Vježba:
- Mekim lemljenjem
spojiti krajeve
dvaju ploča od
bakra ili mesinga;
analizirati postupak
i rezultate.
- Razvija pravilan
odnos prema
ekonomičnoj
upotrebi materijala
za rad.
Osnovi električnih mjerenja
- Rukuje
- Definiše osnovne
univerzalnim
električne veličine
mjernim
i jedinice.
instrumentima, pri
- Upoznaje vrste,
mjerenju
principe rada i
jednosmjernih i
načine korišćenja
naizmjeničnih
univerzalnih
električnih i
mjernih
neelektričnih
instrumenata
veličina (napona,
("unimjera").
struja, otpora i
dr.).
- Razvija sposobnost
povezivanja
teorijskih znanja sa
praksom.
90
Vježba:
- Priključiti sijalicu
na mrežni napon
preko odvojnog
transformatora i
prekidača i mjeriti
stuju i napon
"unimjerom".
Prethodno izmjeriti
otpor sijalice.
Razred: DRUGI
Informativni ciljevi i
Formativni ciljevi
sadržaji
učenik
učenik
Mjerne metode i instrumenti
- Planira i mjeri
- Upoznaje se sa
električne veličine
U - I metodom
U - I metodom.
mjerenja.
- Planira, mjeri,
- Upoznaje se sa
ocjenjuje i
mosnim metodama
upoređuje
mjerenja (na
rezultate mjerenja
primjeru mjerenja
(Vitstonovim
otpora Vitstonovim
mostom i sl.).
mostom i sl.).
- Upoznaje funkcije i - Koristi generator
signala za
način korišćenja
dobijanje željenog
generatora
oblika signala –
funkcija.
napajanja.
- Upoznaje funkcije
osciloskopa i
metode njegovog
korišćenja.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
- Razvija osjećaj
preciznosti i
sistematičnosti u
radu.
- Koristi osciloskop
pri mjerenju
vrijednosti i oblika
električnih
veličina.
Osnovni elektronski elementi
- Razvija pravilan
- Upotrebljava
- Upoznaje osnovne
odnos prema
elektronske
aktivne i pasivne
ekonomičnoj
komponente: diode,
elektronske
upotrebi materijala
tranzistore, LED
komponente.
za rad.
diode, Zener diode,
analogna i digitalna
IC, tiristore,
trijake, pasivne
elektronske
elemente
(otpornike,
kalemove,
kondenzatore) i dr.
- Provjerava
ispravnost
komponenata
91
Preporuke za
izvođenje nastave
Vježba:
- Koristeći
univerzalne mjerne
instrumente vršiti
mjerenje U - I
metodom.
Vježba:
- Prema skici i
pripremljenom
modelu Vitstonovog
mosta za
jednosmjernu
struju, koristeći
univerzalni mjerni
instrument,
provjeriti
vrijednosti otpora
korišćenih u šemi,
izmjeriti napone i
struje u svim
granama mosta.
Vježba:
- Koristeći osciloskop
mjeriti amplitudu,
fazni pomak i
frekvenciju napona
i stuje, u
jednostavnijim
električnim kolima
naizmjenične stuje
sa generatorom
funkcija.
Vježba:
- Prema šemi,
povezati potrošač
(sijalicu i sl.) na
izvor naizmjeničnog
napajanja (u dva
mjerenja): direktno
i preko diode, i
uporediti napone
na potrošaču, po
vrijednosti i po
obliku,
osciloskopom.
Vježba:
- Povezati četiri
diode u šemu
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
- Upoznaje načine
povezivanja
osnovnih
elektronskih
komponenata u
električnim
šemama.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
direktnim
mjerenjem
"unimjerom".
- Povezuje
elektronske
komponente u
strujna kola.
Preporuke za
izvođenje nastave
ispravljanja
"Grecov spoj".
Vježba:
- Povezati prema
šemi bipolarni
tranzistor u spoj sa
zajedničkim
emitorom, i mjeriti
napone na izlazu,
pri promjeni otpora
vezanog na bazu.
Osnovne elektronske šeme i sklopovi
- Povezuje
- Upoznaje osnovne
elektronske šeme
šeme ispravljača i
ispravljača i
stabilizatora sa
stabilizatora sa
tranzistorima.
tranzistorima.
- Povezuje i
- Upoznaje osnovne
podešava šemu
šeme povezivanja
pojačavača sa
pojačavača sa
tranzistorima.
tranzistorima.
- Razvija sposobnost Vježba:
povezivanja
- Povezati po šemi
teorijskih znanja sa
stabilizator sa
praksom.
bipolarnim
tranzistorom i zener
diodom.
Vježba:
- Povezati po šemi
pojačavač sa
bipolarnim ili
unipolarnim
tranzistorom.
Elementi i sklopovi digitalne elektronike
- Upoznaje se sa
- Povezuje osnovna
realizacijom
logička kola (I,
logičkih kola u
ILI...).
šemama (I, ILI, NE). - Crta šeme sa
logičkim kolima.
- Stiče sposobnost za Vježbe:
timski rad.
- Sa elektronskim
komponentama
povezuje osnovna
logička kola (I, ILI,
NE)i vrši mjerenja.
Kompjuterski programi za rad sa elektronskim šemama
- Stiče preciznost u
Vježbe:
- Primjenjuje TINA
- Upoznaje
radu.
- Simulira osnovne
softver u
kompjuterske
logičke šeme I, ILI,
rješavanju
programe za rad sa
NE.
problemskih
elektronskim
Vježbe:
zadataka.
šemama (Tina
- U Tina softveru radi
softver, Elektronic
problemske zadatke
Workbanch i sl.).
u vidu projekata,
- Demonstrira
npr. radi projekat
probleme i
punjenje rezervoara
analizira rezultate
tečnosti sa
dobijene u TINA
primjenom logičkih
softveru.
kola.
Elementi programskog logičkog upravljanja
- Stiče sposobnost za Vježbe:
- Upotrebljava
- Upoznaje Siemens
timski rad.
- Pomoću Siemens
Siemens PLC LOGO
PLC LOGO i
PLC LOGO rješava
za realizaciju šema
demonstrira
problemske zadatke
upravljanja.
simulaciju
u vidu projekata
elektičnih šema na - Analizira,
92
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
PLC-u.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
upoređuje i
prezentuje
dobijene rezultate.
- Izrađuje
dokumentaciju
koja prati
projekat.
Preporuke za
izvođenje nastave
osnova digitalne
elektronike.
Napomena:
PLC - programic
logical control programska logička
kontrola.
93
Razred: TREĆI
Informativni ciljevi i
Formativni ciljevi
sadržaji
učenik
učenik
Primjeri elektronskih šema
- Povezuje
- Upoznaje šeme sa
operacione
operacionim
pojačavače u
pojačavačima.
različitim šemama.
- Upoznaje
- Razlikuje
komparatore.
komparatore.
- Upoznaje
- Poznaje realizacije
oscilatore.
šema oscilatora.
- Objašnjava vrste i
- Razlikuje i izrađuje
funkciju
različite realizacije
multivibratora.
multivibratora.
- Upoznaje A/D i
- Poznaje način rada
D/A konvertore.
A/D i D/A
konvertora.
- Objašnjava
- Shvata ulogu
oslabljivače.
oslabljivača u
šemama.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Preporuke za
izvođenje nastave
- Razvija sposobnost
povezivanja
teorijskih znanja sa
praksom.
Vježba:
- Povezati po
izabranoj šemi
operacioni
pojačavač.
Vježba:
- Realizovati po
izabranoj šemi
izabrani oscilator.
Vježba:
- Realizovati izabrani
tip oslabljivača.
Vježbe:
- Koristeći Tina
softver i Siemens
LOGO realizovati
različite primjere
elektronskih šema.
Elementi automatike
- Stiče osjećaj za
- Razlikuje vrste i
Vježbe:
- Upoznaje
ulogu detektora - Koristeći različite
detektore –
položaj i odnose
senzora.
tipove senzora i
senzore.
predmeta u
- Poznaje ulogu i
izvršnih organa,
- Upoznaje izvršne
prostoru.
različite realizacije
realizovati
elemente
izvršnih organa.
jednostavne šeme
automatike.
- Razlikuje i analizira
upravljanja.
- Definiše povratnu
šeme sa povratnom
spregu u sistemu
spregom.
automatskog
upravljanja.
Elektronski uređaji i instrumenti
- Navikava se na
- Mjeri frekvenciju
- Objašnjava
Vježbe:
pridržavanje i
koristeći digitalni
digitalni
- Koristeći generator
poštovanje propisa. funkcija i digitalni
frekvencmetar.
frekvencmetar.
frekvencmetar
mjeriti frekvenciju.
Elementi i šeme energetske elektronike
Vježbe:
- Razvija urednost i
- Povezuje diode,
- Upoznaje vrste i
- Koristeći trijak i
sistematičnost u
tranzistore,
ulogu elemenata
druge potrebne
radu.
tiristore, dijake i
energetske
elektronske
triake u
elektronike.
komponente,
električnim
povezati šemu
šemama.
regulacije
- Crta, povezuje i
- Objašnjava
napajanja (npr.
analizira osnovne
osnovne šeme.
bušilice).
šeme energetske
elektronike.
Stručna ekskurzija
- Grupna posjeta
firmi koja se u
94
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
Preporuke za
izvođenje nastave
tehnološkom
procesu bavi radom
sa elektronskim
elementima,
sklopovima i
šemama (obrazložiti
ulogu i značaj
dokumentacije koja
se vodi u
tehnološkom
procesu posjećene
firme).
95
Razred: ČETVRTI
Informativni ciljevi i
Formativni ciljevi
sadržaji
učenik
učenik
Šeme automatskog upravljanja i regulacije
- Upoznaje osnovne
- Povezuje primjere
šeme automatskog
šema i vrši
upravljanja i
simulaciju sa Tina
regulacije.
softverom.
- Povezuje primjere
šema i vrši
simulaciju na
Siemens LOGO.
Osnovna VF elektronska kola
- Povezuje šeme VF
- Upoznaje VF
pojačavača sa
pojačavač sa
bipolarnim
bipolarnim
tranzistorima.
tranzistorima.
- Uočava razliku
- Upoznaje
između
modulatore.
modulišućeg i
- Upoznaje
modulisanog
demodulatore.
signala.
Projekti signalno - sigurnosnih instalacija
- Povezuje elemente
- Obrazlaže
šeme projekta
elemente projekta
protivpožarnih
protivpožarne
instalacija.
instalacije.
- Analizira i povezuje
- Navodi elemente
šeme sigurnosnih
projekta sigurnosne
instalacija.
(protivprovalne)
instalacije.
- Upoznaje elemente - Analizira i povezuje
šeme video
projekta video
instalacija.
nadzora.
- Povezuje elemente
- Opisuje elemente
interfonskog
interfonskog
sistema.
sistema.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Preporuke za
izvođenje nastave
- Razvija osjećaj
odgovornosti pri
radu.
Vježbe:
- Raditi projekte
sistema
automatskog
upravljanja, bez i sa
povratnom spregom
(koristeći Siemens
PLC LOGO.)
- Razvija smisao za
komunikaciju.
Vježbe:
- Realizovati šeme
elementarnog
odašiljača i
prijemnika.
- Navikava se na
Vježbe:
pridržavanje i
- Povezati elemente
poštovanje propisa. po šemi
protivpožarne
- Razvija osjećaj o
zaštite.
značaju
Vježbe:
komunikacije sa
- Povezati elemente
saradnicima i
jednostavne video
korisnicima usluga.
instalacije sa video
karticom.
Vježbe:
- Izvršiti spajanje
elemenata manje
interfonske
instalacije.
Mjerenje procesnih veličina
- Vrši mjerenje
- Upoznaje vrste i
procesnih veličina:
postupke mjerenja
pritisak, protok,
procesnih veličina.
nivo tečnosti,
temperatura i sl.
- Razumije zahtjeve
zaštite na radu.
96
Vježbe:
- Primjer mjerenja
procesnih veličina
(na veš mašini i sl.).
Stručna ekskurzija:
- Grupna posjeta
firmi koja se u
tehnološkom
procesu bavi radom
sa elektronskim
elementima,
sklopovima i
šemama (opisati
uočene tehnološke
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
Preporuke za
izvođenje nastave
postupke i opisati
dokumentaciju koja
se vodi u
tehnološkom
procesu posjećene
firme).
5. Okvirni spisak literature i drugih izvora
- M. S. Branković: Praktična nastava, Niš, 1998.
- M. S. Branković: Priručnik - sa uputstvima za električarske radove, Niš, 1995.
- R. Opačić: Elektronika I, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd, 2003.
- R. Opačić: Elektronika II, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd, 2003.
- S. Stanković, R. Laković: Elektronika, ETF Podgorica, 1999.
- D. Martinović, Z. Pendić, J. Menart: Energetska elektronika, Zavod za udžbenike
i nastavna sredstva Beograd, 2001.
- D. Dimić: Električna mjerenja u energetici, Zavod za udžbenike i nastavna
sredstva, Beograd, 1989.
- Elektromonterski priručnik, Tehnička knjiga, Zagreb, 1987.
6. Materijalni uslovi za izvođenje nastave
- Računari, projektor, projekciono platno, zvučnici i sljedeća oprema (za 16 radnih
mjesta):
Redni
broj
Opis – alati, instrumeni i uređaji
Oznaka
Kom
-
8
-
16
-
8
4
Univerzalni radni - ispitni sto, za dva radna mjesta,
sa elementima: osigurači, utičnice, ispravljači,
mjerni instrumenti, odvojni - regulacioni trefo i dr.
Digitalni multimetar univerzalni (U, I, R,...) ~/=
Ispravljač sa stabilizatorom za napone od 0-30 V i
struje do 2 A
Osciloskop
-
8
5
Generator funkcija (signala)
-
8
6
Lemilica stona sa regulacijom, 80 - 100 W
-
8
7
„Pištolj“ lemilice, 220V~, 100 W
-
8
8
Fen za lemljenje zagrijanim vazduhom
-
8
9
-
11
Pumpice za uklanjanje rastopljenog kalaja
Akumulatorska bušilica – odvijač, 14 mm, 0 – 1800
min-1, sa opremom
Ručna bušilica, 220V~, sa opremom
12
Ručna brusilica, 220V~, sa opremom
-
2
13
Ubodna testera, 220V~, do 40mm, sa opremom
-
2
14
„Pištolj“ za vezice (za kablovske snopove)
Kompleti ručnog elektro - mehaničarskog alata
(razna izolovana kliješta, razni odvijači, razni
mehaničarski ključevi, i sl.)
Ručna testera za metal
-
2
-
8
-
8
1
2
3
10
15
16
97
16
4
2
Redni
broj
17
Oznaka
Kom
Kompleti turpija za metal, raznih profila
-
8
18
Makaze za lim
-
8
19
Pomično mjerilo ("šubler")
Elektrotehnički softveri za crtanje električnih šema
i simulaciju
Uređaj za simulaciju i praktičnu demostraciju raznih
električnih šema i procesa
Kompleti zaštitne opreme: radni mantil, rukavice,
kaciga, zaštitne naočari i dr.
-
2
Tina ili sl.
po 1
Siemens
PLC LOGO
4
-
16
20
21
22
Opis – alati, instrumeni i uređaji
7. Obavezni načini provjeravanja i ocjenjivanja znanja učenika
- Provjera znanja vrši se usmeno i u toku praktičnog rada.
- Usmeno (najmanje jednom u svakom klasifikacionom periodu).
- Praktični rad (najmanje jednom u svakom klasifikacionom periodu); ocjenjuje se:
kvalitet vođenja dnevnika praktične nastave, razumijevanje zadataka i poslova,
urednost, preciznost, tačnost, poštovanje propisa zaštite, odgovoran odnos prema
instrumentima, alatima).
- Zaključna ocjena na kraju klasifikacionog perioda izvodi se iz svih datih ocjena u
klasifikacionom periodu.
- Zaključna ocjena na kraju školske godine izvodi se iz svih datih ocjena u
klasifikacionim periodima.
8. Uslovi za napredovanje i završetak predmeta
- Pozitivna ocjena na kraju školske godine.
9. Profil stručne spreme nastavnika i stručnih saradnika
- Diplomirani inženjer elektrotehnike – smjer elektronike, telekomunikacija i
automatike;
- diplomirani inženjer elektrotehnike – smjer energetike (u I razredu);
- diplomirani Inženjer elektrotehnike – smjer elektronike (u I razredu).
10. Povezanost predmeta
Znanja
- Elektrotehnički materijali
- Elektrotehnički simboli
- Električni provodnici
- Električni izolatori
- Lemljenje
- Elementi automatike
Povezanost sa drugim predmetima
Predmet
Znanja
- Osnovi elektrotehnike
- Osnovne fizičke i hemijske
- Elektronika
osobine elektrotehničkih
materijala
- Osnovi elektrotehnike
- Crtanje električnih šema
- Elektronika
pomoću grafičkih simbola
- Osnovi elektrotehnike
- Fizičke, električne i
- Elektronika
mehaničke osobina
materijala za provodnike
- Osnovi elektrotehnike
- Osobine materijala za
- Elektronika
lemljenje
- Elektronski i
- Automatsko upravljanje
- Primijenjena elektronika
elektromehanički elementi
sistema automatske
regulacije i upravljanja
- Izvršni organi automatskog
upravljanja
98
Znanja
- Osnovni elektronski
elementi
- Osnovne elektronske šeme i
sklopovi
- Kompjuterski programi za
rad sa elektronskim šemama
- Elementi programskog
logičkog upravljanja
Povezanost sa drugim predmetima
Predmet
Znanja
- Elektronika
- Osnovne elektronske
komponente
- Elektronika
- Elektronske šeme
- Informatika
- Primjena računara u
elektrotehnici
- Primjena računara u
elektrotehnici
- Automatsko upravljanje
- Primjeri elektronskih šema
- Elementi i šeme energetske
elektronike
- Elektronika
- Energetska elektronika
- Elementi automatike
- Šeme automatskog
upravljanja i regulacije
- Automatsko upravljanje
- Automatsko upravljanje
- Osnovna VF elektronska
kola
- Visokofrekventna
elektronika
- Projekti signalno sigurnosnih instalacija
- Signalno - sigurnosni
sistemi
99
- Softver
- Programi za crtanje i
simulaciju električnih šema
- Električne šeme i način
povezivanja elemenata
- Korišćenje računara u
upravljanju procesima
- Programibilni logički
kontroler
- Elektronske šeme
- Elementi energetske
elektronike
- Primjeri primjene
energetske elektronike
- Elementi SAU i SAR
- Analiza SAU i SAR
- Upravljanje proizvodnim
procesom primjenom
računara
- Selektivni pojačavači snage
- Amplitudski modulatori I
demodulatori
- Frekvencijski modulatori i
demodulatori
- Sistemi protivprovalne
zaštite
- Sistemi protivpožarne
zaštite
- Sistemi video - nadzora
- Sistemi interfona
1.3. IZBORNA NASTAVA
1.3.1. ENGLESKI (JEZIK STRUKE)
1. Naziv predmeta: ENGLESKI (JEZIK STRUKE)
2. Broj časova po godinama obrazovanja i vrstama nastave
Vrste nastave
Razred
I
II
III
IV
Ukupno
Teorija
Vježbe
Praktična
nastava
72
72
72
66
282
Ukupno
72
72
72
66
282
3. Opšti ciljevi nastave
- Razvijanje sklonosti ka učenju engleskog jezika;
- Razvijanje komunikativne sposobnosti.
- Upoznavanje i pripremanje za uspješno korišćenje pojmova iz stručno – teorijskih
predmeta.
- Povećavanje povezanosti teorijskog i praktičnog znanja.
- Motivisanje na aktivno učešće u nastavi i upotrebu naučenog u konkretnim
situacijama.
- Razvijanje samostalnosti i kretivnosti.
- Podsticanje na pravilan razvoj ličnosti u intelektualnom, emocionalnom i
moralnom smislu.
- Podsticanje radoznalosti za korišćenje literature na stranom jeziku i upotrebu
Interneta.
- Ohrabrivanje za preuzimanje odgovornosti za vlastito učenje i znanje i
oblikovanje svojih ličnih ciljeva.
- Proširivanje svojih znanja o drugim narodima i kulturama.
- Sticanje pozitivnog odnosa prema prostoru i kulturi stanovanja.
100
4. Sadržaji/Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi
Razred: PRVI
Informativni ciljevi i
Socijalizacijski
Formativni ciljevi
sadržaji
ciljevi
učenik
učenik
učenik
Fonološki sistem jezika
- Pronalazi sličnosti - Podstiče svijest o
- Upoznaje se sa
i uočava razlike u
poštovanju
fonološkim
izgovoru u odnosu
inostranih kultura.
sistemom jezika.
na maternji jezik.
- Informiše se o
pravilima izgovora.
Preporuke za
izvođenje nastave
- Uvježbavati
spelovanje na
nazivima poznatih
kompanija.
- Pozdravljati i
odgovarati na
pozdrav.
- Izvinjavati se i
zahvaljivati.
- Pair work.
Plural of Nouns
- Upoznaje se sa
množinom imenica:
regular & irregular,
countable &
uncountable nouns.
- Razlikuje i koristi
jedninu i množinu
imenica, na
primjerima iz
stuke.
- Podstiče ličnu
motivaciju.
- Popunjavati
formulare.
- Povezivati tekst i
slike.
- Pair work.
- Qestionnaire.
- Brainstorming.
- Uočavanje vrsta
alata.
Articles
- Nabraja članove:
indefinite article A,
AN; definite article
THE; zero article.
- Upotrebljava
članove, na
primjerima
zadatog teksta.
- Stiče sigurnost.
- Uvježbavati sa
pojmovima iz
struke.
- Rješavanje
zadataka
višestrukog izbora.
- Ispravljanje
grešaka.
- Brainstorming.
- Ispunjavanje
praznine u tekstu.
Pronouns
- Nabraja zamjenice:
personal,
possessive,
demonstrative,
reflexive,
interrogative,
idefinite.
Verbs
- Upoznaje se sa
upotrebom glagola:
TO BE, TO DO, TO
HAVE.
- Razvija svijest o
budućem poslu.
- Koristi različite
vrste zamjenica i
primjenjuje ih u
zadatim
primjerima.
- Određuje
pripadnost.
- Postavlja kratka
pitanja.
- Podstiče
inicijativnost.
- Razlikuje osnovne
oblike glagola i
njihovu upotrebu u
svim vremenskim
oblicima.
- Stiče
samopouzdanje.
- Razvija sklonost ka
učenju stranog
jezika.
- Podstiče na
samostalan rad i
101
- Uvježbavati sa
pojmovima iz
struke.
- Pair work.
- Predstavljanje
članova porodice.
- Razlikovanje
električnih
uređaja.
- Predstavljati sebe
i drugoga.
- Pisati kraći e–mail.
- Ispravljati greške u
kraćem tekstu.
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
Prepositions
- Upoznaje se sa
upotrebom
prijedloga: AT, IN,
ON.
Vocabulary
- Upoznaje se sa
osnovnim
pojmovima iz
struke.
Verb forms
- Upoznaje se sa
vremenskim
oblicima: Present
Simple, Present
Continuous, Past
Simple, Past
Continuous,
Present Perfect,
Past Perfect,
Future Forms (will,
going to),
Imperative.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
učenje.
Formativni ciljevi
učenik
- Dopunjavati tekst
ili tabele.
- Računar i Internet.
- Iznositi
karakteristike
osoba i predmeta.
- Koristi prijedloge
na zadatim
primjerima teksta.
- Zna da opisuje
položaj elemenata
nekog sklopa (npr.
razvodne table).
- Razvija
komunikativnost.
- Stiče preciznost.
- Opisivati radno
mjesto.
- Povezivati tekst i
sliku.
- Pair work.
- Povezivati sa
pojmovima iz
struke.
- Na primjerima
upotrebljava
osnovne veličine:
napon, struja,
snaga itd. i
jedinice iz struke.
- Razvija svijest o
budućem
zanimanju.
- Uvježbavati sa
pojmovima iz
struke.
- Razlikuje
vremenske oblike i
njihovu upotrebu u
konkretnim
situacijama.
- Zna da opisuje
računar i njegove
osnovne funkcije.
- Podstiče uključenje
u društveni život.
- Razgovarati o
budućem
zanimanju.
- Šlati poruke putem
e-maila i faksa.
- Prevoditi stručne
tekstove.
- Diskutovati o
radnom okruženju.
- Role play.
- Računar i Internet.
- Team work.
- Uvježbavati sa
pojmovima iz
struke.
Comparison of Adjectives
- Poznaje i koristi
- Upoznaje se sa
pravilne i
komparacijom
nepravilne oblike
pridjeva: regular &
komparacije
Irregular.
pridjeva.
- Ohrabruje timski rad
i donošenje odluka.
- Podspješuje
motivaciju za
učenje stranog
jezika.
- Razvija sposobnost
povezivanja
teorijskog i
praktičnog učenja
jezika.
- Izražava spremnost
na saradnju.
Adverbs
- Nabraja priloge:
manner, place,
Preporuke za
izvođenje nastave
- Zna da na
primjerima
- Stvara pogodnu
društvenu klimu.
102
- Uporediti radni
dan u školi i na
praksi.
- Upoređivati
materijale.
- Upoređivati
zanimanja.
- Team work.
- Računar i Internet.
- Ispunjavati
upitnik.
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
time, degree,
freqvency.
Numbers
- Nabraja brojeve:
Cardinal Numbers,
Ordinal Numbers.
Modal Verbs
- Definiše modalne
glagole: can, could,
must, have to,
need, may, might.
Passive Voice
- Upoznaje se sa
pasivom: present,
past.
Formativni ciljevi
učenik
upotrebljava
priloge za način,
mjesto, vrijeme i
dr.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
- Razvija
komunikativnost.
- Razlikuje i koristi
osnovne i redne
brojeve na
različitim
primjerima.
- Zna da piše
podatke o adresi,
broju telefona,
datumu rođenja;
razlikuje sate,
mjesece i godine.
- Razvija
snalažljivost.
- Razlikuje tipove
modalnih glagola i
upotrebljava ih u
konkretnim
situacijama.
- Zna da traži
informacije o
raznim aparatima i
uređajima.
- Ističe spremnost i
sposobnost za
saradnju.
- Razlikuje pasiv u
sadašnjem i
prošlom vremenu,
na primjerima iz
tekstova.
- Razvija smisao za
zajedništvo.
- Stiče
samopouzdanje.
- Podstiče
komunikativnost.
- Stiče sposobnost
postizanja
sporazuma.
- Izražava spremnost
za ispunjavanje
radnih obaveza.
103
Preporuke za
izvođenje nastave
- Opisati uslove na
radnom mjestu.
- Praviti dijaloge i
intervjue.
- Questionnaire.
- Računar i Internet.
- Nabrojati
standardne niske i
visoke napone.
- Opisati poslove u
mjenjačnici.
- Tražiti informacije
o redu vožnje.
- Role play.
- Povezivati sa
pojmovima iz
struke.
- Pisati radne
naloge i uputstva
za rad.
- Navoditi radne
obaveze u
radionici.
- Nabrajati dužnosti
i obaveze u
porodici.
- Uvježbavati sa
pojmovima iz
struke.
- Objašnjavati
upotrebu opremu,
sredstva za rad,
instrumente i
uređaje u
kabinetu.
- Računar i Internet.
- Group work.
- Uvježbavati sa
pojmovima iz
struke.
Razred: DRUGI
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
Tense revision
- Rezimira glagolske
oblike.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
- Stiče preciznost u
izražavanju.
- Pravilno
upotrebljava
glagolske oblike.
- Predlaže rješenja
za postavljene
probleme.
- Ističe spremnost i
sposobnost za
saradnju.
- Razvija
komunikativnost.
Nouns, Double genitive
- Razlikuje rod
- Rezimira imenice.
imenica.
- Upoznaje Double
- Razlikuje forme
genitive.
imenica i
adekvatno ih
koristi.
- Razlikuje Double
genitiv u
primjerima
tekstova.
Prepositions
- Poznaje upotrebu
- Upoznaje se sa
prijedloga, na
upotrebom
konkretnim
prijedloga:
primjerima.
Position, direction,
- Prepoznaje i
time.
pronalazi sličnosti i
razlike u
maternjem jeziku.
Vocabulary
- Na primjerima
- Upoznaje se sa
upotrebljava nove
novim pojmovima
pojmove iz struke.
iz struke.
Relative pronouns / Relative clauses
- Razlikuje i koristi
- Nabraja odnosne
odnosne
zamjenice.
zamjenice.
- Oblikuje odnosne
- Upoznaje se sa
rečenice na
odnosnim
konkretnim
rečenicama:
primjerima.
Defining, non defining.
- Podspješuje
motivisanost.
- Razvija sklonost ka
timskom radu.
- Razvija
snalažljivost.
- Razvija spremnost
na pomoć.
Preporuke za
izvođenje nastave
- Popuniti prijavu za
posao.
- Pisati e-mail.
- Pripremati
intervju.
- Računar i Internet.
- Pair work.
Uvježbavati sa
pojmovima iz
struke.
- Navoditi djelove
radnog pribora.
- Nabrajati vrste
materijala za rad.
- Povezati sadržajno
slike sa tekstom.
- Pisati i slati
pozivnice.
- Group work.
- Dati informacije o
radnom okruženju.
- Opisati radno
mjesto.
- Povezati slike sa
tekstom.
- Izraditi
propagandni plakat
i poster.
- Računar i Internet.
- Team work.
- Podstiče timski
rad.
- Uvježbavati sa
pojmovima iz
struke.
- Podstiče
komunikativnost.
- Diskutovati o
radnom okruženju i
opisati događaje sa
radnog mjesta.
- Pair work.
- Role play.
- Računar i Internet.
- Povezivati sa
pojmovima iz
struke.
- Podspješuje
razumijevanje
odnosa u skladu sa
uslovima rada.
104
Informativni ciljevi i
Formativni ciljevi
sadržaji
učenik
učenik
Present / past habits
- Upoznaje se sa
- Pravilno iskazuje
kazivanjem
sadašnje i prošle
sadašnjih i prošlih
navike.
navika.
- Zna da opiše radne
navike na radnom
mjestu i da
upoređuje prošle i
sadašnje navike
ljudi iz okruženja.
Infinitive, Gerund
- Pravilno
- Upoznaje se sa
upotrebljava
upotrebom
infinitiv i glagolske
infinitiva i
imenice, na
glagolske imenice.
primjerima.
- Izražava svoje
(ne)slaganje sa
dužnostima i
obavezama.
- Navodi primjere
informacija o
zabranama.
Conditional Clauses
- Pravilno koristi
- Nabraja uslovne
forme kondicionala
rečenice: Type 1,
u cilju izražavanja
2, 3.
želje, kulturnog
obraćanja i
iskazivanja
mišljenja.
Passive Voice
- Zna da primjenjuje
- Rezimira pasiv:
pasiv u rečenici.
with direct object
- Nabraja prošle,
and indirect
sadašnje i
object.
pretpostavljene
buduće
tehnologije,
koristeći pasiv.
Reported Speech
- Razlikuje i ispravno
- Upoznaje se sa
upotrebljava
neupravnim
upravni i neupravni
govorom:
govor.
statements,
- Ilustruje na
questions,
primjerima iz
commands.
struke upotrebu
upravnog i
neupravnog govora.
- Piše o aktuelnim
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Preporuke za
izvođenje nastave
- Podspješuje
razumijevanje
društvenih odnosa.
- Opisati svoje
uobičajeno
ponašanje u
radionici.
- Group work.
- Računar i internet.
- Uvježbavati sa
pojmovima iz
struke.
- Podstiče
inicijativnost.
- Stiče
samopouzdanje.
- Postiže preciznost
u izražavanju.
- Podstiče timski
rad.
- Podstiče
efikasnost.
- Razvija kulturu
ophođenja.
- Razvija
komunikacijske
sposobnosti.
- Stiče
samopouzdanje.
105
- Diskutovati o
budućem
zanimanju (likes
/dislikes).
- Izražavati
osjećanja,
potrebe, želje.
- Role play.
- Debate.
- Povezivati sa
pojmovima iz
struke.
- Planirati
putovanje.
- Govoriti o radnom
vremenu i
slobodnim danima.
- Računar i Internet.
- Team work.
- Uvježbavati stručni
vokabular.
- Pripremiti intervju.
- Pair work.
- Računar i Internet.
- Uvježbavati sa
pojmovima iz
struke.
- Diskutovati o
osnovnim
električnim
veličinama.
- Role play.
- Pair work.
- Računar i Internet.
- Povezivati sa
pojmovima iz
struke.
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
Word Formation
- Upoznaje se sa
građenjem riječi:
derivation of
nouns, verbs,
adjectives,
adverbs.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
događajima.
- Pravilno vrši
promjenu imenica,
glagola, pridjeva i
priloga u rečenici.
- Ispravno određuje
redoslijed riječi u
rečenici.
- Podstiče
preciznost.
- Razvija
samopouzdanje.
106
Preporuke za
izvođenje nastave
- Upoređivati srodna
zanimanja.
- Prevoditi stručne
tekstove.
- Definisati i opisati
faze i operacije
projekta električne
instalacije.
- Pair work.
- Koristiti pojmove iz
struke.
Razred: TREĆI
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
Tenses
- Utemeljuje
vremena: Verb
Forms, Present
Continuous, Past
Simple, Past
Continuous,
Present Perfect,
Past Perfect,
Future Aspects:
will, going to,
present continious,
present simple.
Formativni ciljevi
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
učenik
- Pravilno koristi
vremenske oblike u
rečenici.
- Pronalazi sličnosti i
razlike u
konstrukciji
vremenskih oblika
u odnosu na
maternji jezik.
- Identifikuje
vremenske oblike u
autentičnim
stručnim
tekstovima.
Nouns / Double Genitive, Saxon Genitive
- Razlikuje rod i
- Utemeljuje
forme imenica i
imenice.
adekvatno ih slaže
- Double Genitive,
u rodu i broju.
Saxon Genitive.
- Poredi rod imenica
sa rodom u
maternjem jeziku.
- Upotrebljava
genitive u
opisivanju
pripadnosti.
Vocabulary
- Upoznaje se sa
novim pojmovima
iz struke.
- Na primjerima
stručnih tekstova
uvježbava
korišćenje stručnih
pojmova.
Adjectives / Adverbs
- Ilustruje na
- Rezimira upotrebu
primjerima i
pridjeva i priloga.
adekvatno koristi
- Adverbs (word
forme pridjeva uz
order,
imenice.
comparison).
- Zna da upoređuje
rezultate u
postupku mjerenja
električnih
veličina.
Word building
- Obrazlaže građenje - Pravilno određuje
riječi: Derivation of
redoslijed riječi u
Nouns, Adjectives,
rečenici.
verbs, adverbs.
- Ispravno vrši
- Razvija
komunikativne
sposobnosti.
- Stiče sigurnost u
izražavanju.
- Podstiče
motivisanost.
- Razvija sklonost ka
učenju jezika.
Preporuke za
izvođenje nastave
- Nabrajati i opisati
poslove iz domena
zanimanja.
- Pisati biografiju.
- Diskutovati o
zanimanjima.
- Pair work.
- Group work.
Povezivati sa
pojmovima iz
struke.
- Nabrajati opremu u
radionici ili
kabinetu.
- Sastavljati listu
radnih zadataka.
- Prevoditi stručne
tekstove.
- Pripremati kraće
izlaganje group
work.
- Koristiti pojmove iz
struke.
- Razvija
snalažljivost.
- Računar i Internet.
- Group work.
- Koristiti pojmove iz
struke.
- Podstiče pozitivnu
orijentaciju prema
zanimanju.
- Upoređivati radni
dan u školi i na
praksi.
- Analizirati tok
događaja.
- Role play.
- Pair work.
- Uvježbavati sa
pojmovima iz
struke.
- Razvija pozitivnu
identifikaciju.
- Podstiče
marljivost.
- Podstiče timski
107
- Rješavati zadatke
višestrukog izbora.
- Opisivati postupke
popravke uređaja.
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
Verbs
- Utemeljuje
glagole: Modal
Verbs, Multi – Part
Verbs, Participles
(Present, Past),
Modals + Perfect
Infinitive, I wish
(Present, Past).
Passive
- Uvježbava pasiv
(all tenses).
Linking Words
- Uvježbava veznike.
Formativni ciljevi
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
rad.
- Ističe spremnost za
saradnju.
učenik
promjenu riječi u
rečenici.
- Pravilno koristi
glagolske oblike u
izražavanju želja i
žaljenja.
- Pravilno koristi
modalne glagole i
na adekvatan način
ih kombinuje sa
infinitivom.
- Pravilno koristi
forme I wish, u
cilju izražavanja
želje i kulturnog
obraćanja.
- Stiče
samopouzdanje.
- Pravilno
prepoznaje i
upotrebljava sve
oblike pasiva (sva
vremena), u
primjerima
tekstova.
- Podstiče
efikasnost.
- Ispravno koristi
veznike u
rečenicama.
- Razvija socijalnu
sigurnost.
- Podstiče timski
rad.
- Stiče
samopouzdanje.
- Postiže preciznost
u izražavanju.
108
Preporuke za
izvođenje nastave
- Pair work.
- Koristiti pojmove iz
struke.
- Komentarisati
ilustrovane
događaje.
- Govoriti o
obavezama i
dužnostima.
- Razgovarati o
svojim ambicijama
u struci.
- Planirati postupak
održavanja mašine.
- Brainstorming.
- Group work.
- Uvježbavati sa
pojmovima iz
struke.
- Analizirati
rezultate
praktičnih vježbi.
- Rješavati zadatke
višestrukog izbora.
- Praviti uputsva za
korišćenje uređaja.
- Team work.
- Računar i Internet.
- Koristiti pojmove iz
struke.
- Analizirati stručne
tekstove.
- Pair work.
- Uvježbavati sa
pojmovima iz
struke.
Razred: ČETVRTI
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
Nouns
Rezimira imenice:
foreign plural, plural
with different
meaning,
compounds,
derivates, conversion
(N – V, V – N, N –
adj.), Synonyms,
Antonyms,
Homonyms.
Vocabulary
- Upoznaje se sa
novim pojmovima
iz struke.
Future Tense
- Upoznaje se sa
budućim
vremenima: Future
Continuous Tense,
Future Perfect
Tense.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
- Razvija
- Razlikuje forme
snalažljivost.
imenica i
adekvatno ih koristi
- Podstiče timski
u odgovarajućim
rad.
situacijama.
- Ispravno vrši
konverzije
imenica.
- Pravilno koristi
sinonime, antonime
i homonime.
- Zna da analizira
objekte u
primjerima
grafičkog dizajna.
Preporuke za
izvođenje nastave
- Ispravljati greške u
stručnim
tekstovima.
- Diskutovati na
temu iz struke.
- Brainstorming.
- Group work.
- Project work.
- Računar i Internet.
Napomena:
N - noun
V - verb
Adj. - adjective
- Na primjerima
upotrebljava
pojmove iz struke.
- Stiče
samopouzdanje.
- Računar i Internet.
- Group work.
- Koristiti pojmove iz
struke.
- Pravilno
upotrebljava oblike
budućeg vremena.
- Planira i predviđa
situacije u radnom
okruženju.
- Planira radne
zadatke za naredni
period.
- Planira odmor,
putovanje...
- Podstiče
sposobnost
samostalnog
donošenja odluka.
- Time table.
- Povezivati sa
pojmovima iz
struke.
Adverbs & Adjectives
- Rezimira pridjeve i - Adekvatno koristi
priloge.
forme pridjeva uz
imenice u cilju
opisivanja i
poređenja željenih
pojmova i ilustruje
primjerima.
- Pravilno
upotrebljava
priloge.
- Opisuje situacije sa
radnog mjesta.
- Daje opis
jednostavne
situacije.
- Stiče
samopouzdanje.
- Razvija
odgovornost.
- Stiče preciznost.
109
- Analizirati primjere
mjerenja veličina.
- Brainstorming.
- Koristiti pojmove iz
struke.
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
Passive
- Utemeljuje pasiv:
Passive Infinitive /
Gerund, Passive
Construction whith
say / belive,
Reported speech,
verbs of reporting +
gerund, infinitive.
Clauses
- Utemeljuje:
Clauses of Purpose,
Result, Reason,
Comparison,
Contrast,
Concession,
Relative &
Participle Clauses.
Conditional
- Rezimira:
Conditional
Clauses, Mixed
Conditional.
Prepositions
- Rezimira:
Prepositions (of
time, place,
position,
direction).
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
- Podspješuje
- Pravilno
razumijevanje
upotrebljava
odnosa u skladu sa
različite forme
uslovima rada.
pasiva.
- Izražava slaganje ili
- Poboljšava
neslaganje sa
razumijevanje
svojim dužnostima
društvenih odnosa.
i obavezama.
Preporuke za
izvođenje nastave
- Pripremati kratka
izlaganja o
izumima iz oblasti
elektrotehnike.
- Upoređivati uslove
za rad.
- Računar i Internet.
- Povezivati sa
pojmovima iz
struke.
- Identifikovati
namjenu
instrumenata, na
primjerima.
- Računar i Internet.
- Group work.
- Povezivati sa
pojmovima iz
struke.
- Izražava namjere i
sopstveno
mišljenje.
- Pronalazi skriveno
značenje u
primjerima
tekstova.
- Zna da logički
ispravno iskazuje
lični stav i razloge.
- Iskazuje
tolerantnost.
- Analizira i pravilno
koristi uslovne
rečenice.
- Ugovara poslovne
sastanke.
- Razvija
odgovornost.
- Računar i Internet.
- Role play.
- Koristiti pojmove iz
struke.
- Poznaje i pravilno
koristi različite
vrste prepozicija.
- Zna da traži i daje
uputstva.
- Stiče sposobnost
prevazilaženja
problema.
- Ističe spremnost i
sposobnost za
saradnju.
- Group work.
- Time table.
- Povezivati sa
pojmovima iz
struke.
- Postiže
ekonomičnost.
- Razvija
komunikacijske
sposobnosti.
5. Okvirni spisak literature i drugih izvora
- V. Hollett: Tech talk Elementary Student`s Book, Oxford University press, 2003.
- V. Hollett: Tech talk Pre - Intermediate Student`s Book, Oxford University press,
2003.
- S. S. Miljković, Lj. Nedeljković, I. Brković: Engleski jezik, Tekstovi za I, II, III i IV
razred elektrotehničke škole, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva Beograd,
1996.
- U toku prvog razreda obavezno je obraditi tekstove ESP i to 10% ukupnog fonda
časova, u toku drugog razreda 15%, trećeg 20% i četvrtog 25% .
- Autentični dokumenti (mape, posteri, razglednice), štampa, časopisi, novine i
Internet.
- Pored udžbenika preporučenih i odobrenih od strane Ministarstva, nastavnici su
slobodni da u nastavi koriste i druge priručnike za ostvarivanje ciljeva
predviđenih programom.
110
6. Materijalni uslovi za izvođenje nastave
- Računar, projektor, kasetofon, TV prijemnik, DVD plejer i projekciono platno.
7. Obavezni načini provjeravanja i ocjenjivanja znanja učenika
- Provjera znanja vrši se usmeno i pismeno.
- Usmena provjera znanja (najmanje jednom u svakom klasifikacionom periodu).
- Pismeni zadaci (po jedan u polugodištu).
- Pismene vježbe.
- Zaključna ocjena na kraju klasifikacinog perioda izvodi se iz svih datih ocjena u
klasifikacionom periodu.
- Zaključna ocjena na kraju školske godine izvodi se iz svih datih ocjena u
klasifikacionim periodima.
8. Uslovi za napredovanje i završetak predmeta
- Pozitivna ocjena na kraju školske godine.
9. Profil stručne spreme nastavnika i stručnih saradnika
- Profesor engleskog jezika i književnosti;
- diplomirani filolog za engleski jezik i književnost.
10. Povezanost predmeta
Znanja
- Imenice, zamjenice,
glagoli, pridjevi,
prilozi, brojevi
- Stručna terminologija
Poveznost sa drugim predmetima
Predmet
Znanja
- Maternji jezik i kniževnost
- Imenice, zamjenice, glagoli,
pridjevi, prilozi, brojevi
- Osnove elektrotehnike
- Praktična nastava
111
- Windows, Excel, Internet
- Osnovi električnih mašina
1.3.2. EKOLOGIJA I ZAŠTITA ŽIVOTNE SREDINE
1. Naziv predmeta: EKOLOGIJA I ZAŠTITA ŽIVOTNE SREDINE
2. Broj časova po godinama obrazovanja i vrstama nastave
Vrste nastave
Razred
I
II
III
IV
Ukupno
Praktična
nastava
Ukupno
Teorija
Vježbe
58
14
72
58
14
72
3. Opšti ciljevi nastave
- Usvajanje znanja iz osnova ekologije.
- Razvijanje svijesti o značaju zaštite životne sredine.
- Usvajanje znanja o uzročnoposljedičnim odnosima žive i nežive prirode.
- Usvajanje znanja o različitim izvorima zagađivanja životne sredine.
- Razvijanje svijesti o ulozi čovjeka i njegovog uticaja na zagađenje životne
sredine.
- Usvajanje znanja i vještina sa ciljem zaštite životne sredine.
112
4. Sadržaji/Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi
Razred: PRVI
Informativni ciljevi i
Socijalizacijski
Formativni ciljevi
sadržaji
ciljevi
učenik
učenik
učenik
Osnovni pojmovi u ekologiji
- Navikava se da
- Definiše pojmove:
- Ukazuje na
povezuje uzroke i
ekologija, životna
međusobnu
posljedice.
sredina, ekološki
zavisnost žive i
faktori.
nežive prirode.
- Određuje elemente
životne sredine.
- Uočava na
konkretnim
primjerima osobine
biotopa i
biocenoze.
Ekologija populacije
- Uočava osnovne
- Definiše pojmove:
karakteristike
populacija i
populacije.
ekološka
- Shvata pojam
ravnoteža.
opterećenosti
- Upoznaje faktore
populacije.
koji određuju
- Upotrebljava
strukturu
pojam ekološke
populacije.
ravnoteže i
obrazlaže na
primjeru
međusobnu
zavisnost činilaca
sredine.
Kruženje materija i transformisanje energije u prirodi
- Razvija analitičko
- Analizira na
- Definiše pojmove:
mišljenje.
primjeru
producent organske
kompleksnost
materije, potrošač
odnosa u ishrani.
organske materije,
- Interpretira
reducent organske
kruženje materije i
materije.
proticanje energije
- Definiše lanac
u ekosistemu.
ishrane.
- Analizira odnose
među članovima
lanca ishrane na
primjeru
energetske
piramide.
Ekosistem
- Razvija svijest o
- Određuje
- Opisuje kopnene,
značaju očuvanja
zajedničke i glavne
vodene i
prirodnih
razlike između
antropogene
ekosistema.
ekosistema.
ekosisteme.
- Definiše sukcesije u - Zaključuje o
raznovrsnosti
ekosistemu.
113
Preporuke za
izvođenje nastave
Vježbe:
- Terenski rad:
posmatranje
različitih staništa i
zajednica.
Vježbe:
- Predstavljanje
ilustracijom
kruženje materije i
proticanje energije
na odabranom
primjeru lanca
ishrane.
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Preporuke za
izvođenje nastave
- Razvija sposobnost
sagledavanja i
rješavanja
problema.
- Film o zagađivanju
vazduha.
- Razvija analitičko
mišljenje.
Vježbe:
- Zaštita okoline.
- Razvija analitičko
mišljenje.
Vježbe:
- Zaštita zemljišta.
Formativni ciljevi
učenik
ekosistema kod nas
u odnosu na
geografski položaj i
klimatske
karakteristike.
- Predviđa posljedice
ljudske aktivnosti u
životnoj sredini.
Zagađivanje vazduha
- Određuje uzroke
- Upoznaje načine
zagađivanja
zagađivanja
vazduha.
vazduha i otrovne
- Analizira posljedice
materije u
previsokih
vazduhu.
koncentracija
- Objašnjava uticaj
otrovnih materija u
otrovnih materija
vazduhu na
na živa bića (kisele
ekosistem.
kiše, ozonske rupe,
- Ocjenjuje značaj
efekat staklene
stalne kontrole
bašte).
kontaminiranosti
vazduha.
- Predlaže načine
čišćenja otrovnih
materija (uređaji
za prečišćavanje,
industrijski filtri,
automobilski
katalizatori).
Zagađivanje voda - mora i slatke vode
- Određuje glavne
- Definiše izvore i
izvore zagađivanja
oblike zagađivanja
vode i objašnjava
vode.
posljedice.
- Razlikuje metode
prečišćavanja.
- Analizira na koje
načine
prehrambena
industrija zagađuje
okolinu.
Zagađivanja zemljišta
- Ukazuju na
- Opisuje izvore i
posljedice
oblike zagađivanja
savremene
zemljišta.
intenzivne
poljoprivredne
proizvodnje.
- Interpretira
problem
prenaseljenosti
114
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
Nuklearna energija
- Definiše izvore i
oblike
radioaktivnog
zagađenja.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
Zemlje.
- Identifikuje
problem
radioaktivnog
zračenja i njegove
dalekosežne
posljedice.
- Uočava problem
nekontrolisanog
skladištenja
radioaktivnog
otpada i
neodgovornog
korišćenja
nuklearnog oružja.
Ugrožene biljne i životinjske vrste
- Analizira značaj
- Navodi glavne
šuma i razlog
uzroke izumiranja
njihovog
šuma i istrebljenja
izumiranja.
nekih životinjskih
- Ukazuje na značaj
vrsta.
pošumljavanja
terena koji su
podložni eroziji.
- Pronalazi
najugroženije
ekosisteme i grupe
u Crnoj Gori i
svijetu.
- Predlaže moguće
mjere za zaštitu
prirodnog nasljeđa
za konkretan
primjer.
Mjere za zaštitu životne sredine
- Određuje načine
- Navodi značaj
planske upotrebe
štednje energije i
prirodnih izvora.
vode u
- Shvata značaj
domaćinstvu i
pravilnog odnosa
industriji.
prema pitkoj vodi.
- Navodi alternativne - Analizira značaj
traženja i
energetske izvore.
korišćenja novih
ekoloških izvora
energije.
- Ocjenjuje značaj
globalizacije
nadzora dešavanja
u životnoj sredini.
Preporuke za
izvođenje nastave
- Shvata važnost
očuvanja životne
sredine.
- Seminarski rad o
nuklearnim
eksplozijama
(Hirošima,
Černobil, itd.).
- Navikava se na
poštovanje normi i
propisa.
Vježbe:
- Analiziranje
uzoraka izumiranja
šuma i životinjskih
vrsta.
- Razvija svijest o
značaju zaštite
životne sredine.
Vježbe:
- Analiza nepovoljnih
uticaja za životnu
sredinu.
115
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
- Primjenjuje
propise kojima se
određuju norme
čuvanja zaštićenih
objekata prirode,
ugroženih,
endemskih biljnih i
životinjskih vrsta.
Preporuke za
izvođenje nastave
5. Okvirni spisak literature i drugih izvora
- M. Jablanović, D. Rožaja: Zaštita i zagađivanje životne sredine, Zavod za
udžbenike, Beograd, 1998.
- I. Savić, V. Terzija: Ekologija i zaštita životne sredine, Zavod za udžbenike,
Beograd, 2004.
6. Materijalni uslovi za izvođenje nastave
- Računar, projektor, TV prijemnik, DVD plejer i projekciono platno.
7. Obavezni načini provjeravanja i ocjenjivanja znanja učenika
- Provjera znanja vrši se usmeno i pismeno.
- Usmena provjera znanja (najmanje jednom u svakom klasifikacionom periodu).
- Pismene vježbe.
- Zaključna ocjena na kraju klasifikacionog perioda izvodi se iz svih datih ocjena u
klasifikacionom periodu.
- Zaključna ocjena na kraju školske godine izvodi se iz svih datih ocjena u
klasifikacionim periodima.
8. Uslovi za napredovanje i završetak predmeta
- Pozitivna ocjena na kraju školske godine.
9. Profil stručne spreme nastavnika i stručnih saradnika
- Diplomirani biolog;
- diplomirani inženjer pejzažne arhikteture.
10. Povezanost predmeta
Znanja
- Zagađenje vode, vazduha i
zemljišta
- Zaštita životne sredine
Povezanost sa drugim predmetima
Predmet
Znanja
- Elektrotehnički materijali
- Materijali koji se koriste u
elektrotehnici
- Električne instalacije i
- Elektrotehnički standardi i
osvjetljenja
propisi
- Elektrane i razvodna
- Zaštite u razvodnim
postrojenja
postrojenjima
116
1.3.3. OSNOVI RAČUNARSKOG SOFTVERA
1. Naziv predmeta: OSNOVI RAČUNARSKOG SOFTVERA
2. Broj časova po godinama obrazovanja i vrstama nastave
Vrste nastave
Razred
I
II
III
IV
Ukupno
Teorija
Vježbe
Praktična
nastava
Ukupno
72
72
72
72
Vježbe: odjeljenje se dijeli na grupe do 17 učenika.
3. Opšti ciljevi nastave
- Obučavanje za korišćenje informatičkih znanja i praćenje dostignuća u svijetu iz
oblasti informatičkih tehnologija.
- Razumijevanje uticaja informatičkih dostignuća u poslovnoj komunikaciji.
- Razvijanje sposobnosti logičkog razmišljanja i povezivanja teorije sa praktičnim
znanjem.
- Sticanje znanja o računarskom softveru i razvijanje osjećaja o važnosti čuvanja i
održavanja opreme.
- Razvijanje sposobnosti korišćenja tabelarnih i grafičkih prikaza u prezentaciji
svojih zamisli.
- Upoznavanje sa metodama predstavljanja informacija i razvijanje sposobnosti za
estetsko oblikovanje.
- Razvijanje sposobnosti da prilagodi aplikaciju svojim potrebama.
- Razvijanje sposobnosti da koristi grafikone kao analitičko sredstvo za pregled
rezultata različitih scenarija.
- Razvijanje sposobnosti za rad u grupi.
- Sticanje radnih navika i tehnološke discipline.
- Razvijanje motivacije za usavršavanje u struci.
- Razvijanje smisla i kompetencija za organizovan rad, tačnost, inicijativnost,
snalažljivost, prilagodljivost, sistematičnost, urednost, kritičnost, preciznost i
efikasnost.
- Razvijanje sposobnosti algoritamskog i sistematskog rješavanja problema.
- Razvijanje motivacije za usavršavanje u struci.
117
4. Sadržaj/Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi
Razred:PRVI
Informativni ciljevi
Socijalizacijski
Formativni ciljevi
i sadržaji
ciljevi
učenik
učenik
učenik
Grafička operativna sredina
- Stiče pozitivan
- Uočava prednost
- Upoznaje se sa
grafičke
prednostima
odnos prema
operativne sredine
grafičke
zanimanju.
u odnosu na
operativne
prethodne.
sredine.
- Pojašnjava i
opisuje osnovne
elemente grafičke
operativne
sredine.
- Pojašnjava način
organizacije
podataka na disku.
- Upoznaje se sa
načinom
obilježavanja
memorijskih
medijuma.
- Objašnjava
podešavanje
desktopa.
- Objašnjava
podešavanje
taskbara.
- Upoznaje se sa
-
-
-
osnovnim
operacijama u
Windowsu.
Opisuje
manipulaciju
aplikacijama.
Opisuje elemente
prozora i njihovu
osnovnu funkciju.
Objašnjava i
nabraja načine
zadavanja
komandi.
Opisuje i
objašnjava
elemente dijalog
prozora.
Upoznaje se sa
elementima
Windows Explorera
i načinom
- Razlikuje i koristi
osnovne elemente
grafičke
operativne
sredine.
- Vrši organizaciju
podatka na disku.
- Obilježava
memorijske
medijume.
- Razvija pozitivan
stav prema novim
saznanjima.
- Podešava
parametre
desktopa.
- Podešava i
prilagođava radu
elemente
taskbara.
- Analizira i
razlikuje osnovne
operacije u
Windowsu.
- Radi istovremeno
sa više otvorenih
aplikacija.
- Razlikuje i uočava
ulogu elemenata
prozora.
- Razlikuje,
upoređuje i zna da
zada komandu na
više načina.
- Uočava ulogu
elemenata dijalog
prozora.
- Koristi Windows
Explorer i razlikuje
njegove elemente.
118
Preporuke za
izvođenje nastave
Vježba:
- Organizacija
podataka u folderu
My Documents.
Vježba:
- Podešavanje
parametara
desktopa.
Vježba:
- Podešavanje
taskbara i
prilagođavanje
svom radu.
Vježba:
- Rad sa više
otvorenih
aplikacija i
prilagođavanje
prozora aplikacije
svom radu.
Vježba:
- Zadavnje komandi
preko alatke,
tastera i iz menija.
Vježba:
- Rad sa dijalog
prozorima.
Vježba:
- Rad sa Windows
Explorerom.
Vježba:
- Rad sa WinRARom
ili WinZIPom.
Vježba:
- Pronalaženje
fajlova i foldera
opcijom Search.
Vježba:
- Kreiranje prečice
aplikacije i
dokumenta na
Informativni ciljevi
i sadržaji
učenik
njegovog
korišćenja.
- Upoznaje se
ulogom programa
za kompresiju
podataka.
- Opisuje postupke
pronalaženja
fajlova i foldera na
disku.
- Opisuje postupak
kreiranja prečice
na desktopu.
- Nabraja elemente
Control Panela.
- Objašnjava
instalaciju novog
jezika tastature.
- Objašnjava
instalaciju novog
aplikativnog
softvera.
- Objašnjava
instalaciju
štampača.
- Objašnjava
instalaciju novih
fontova.
Obrada i dizajniranje
- Opisuje postupak
podešavanja
radnog okruženja
aplikacije za
obradu i
dizajniranje
teksta.
- Objašnjava pojam
template i njegovu
ulogu u uređivanju
teksta.
- Objašnjava pojam
tabulacije i
postupak
podešavanja taba.
- Upoznaje se sa
pojmom
numerisana i
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
- Koristi programe
za kompresiju
podataka.
- Razvija
organizacione
sposobnosti.
- Pronalazi fajl i
folder na disku.
- Kreira prečicu na
desktopu.
- Razlikuje i koristi
elemente Control
Panela.
- Instalira novi jezik
tastature.
- Instalira
aplikativni softver.
Preporuke za
izvođenje nastave
desktopu.
Vježba:
- Podešavanje
datuma i vremena
preko Control
Panela.
Vježba:
- Prilagođavanje
miša i tastature
svom radu preko
Control Panela.
Vježba:
- Instalacija novog
jezika tastature.
Vježba:
- Intalacija
aplikativnog
sosftvera.
Vježba:
- Instalacija
štampača.
Vježba:
- Instalacija
fontova.
- Instalira štampač.
- Instalira fontove.
teksta
- Prilagođava radno
okruženje
aplikacije svojim
potrebama.
- Razvija sposobnost
zapažanja.
- Koristi template.
- Primjenjuje tab.
- Razlikuje
numerisanu od
nenumerisane liste
- Razvija preciznost
u radu.
119
Vježba:
- Podešavanje
radnog okruženja
aplikacije i
prilagođavanje
korisniku.
Vježba:
- Izabrati template
za pismo i faks i
otkucati tekst.
Vježba:
- Urediti tekst sa
različitim
tabovima.
Vježba:
- Rad sa
numerisanim i
Informativni ciljevi
i sadržaji
učenik
nenumerisana lista
i objašnjava
postupak njihovog
izbora.
- Upoznaje se sa
funkcijama editora
formula i načinom
rada.
- Definiše pojmove
fusnota i endnota i
upoznaje se sa
postupkom
njihovog izbora.
- Opisuje postupak
rada sa simbolima.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
i primjenjuje ih.
Preporuke za
izvođenje nastave
nenumerisanim
listama.
Vježba:
- Na primjerima iz
osnova
elektrotehnike i
elektronike
koristiti editor
formula.
Vježba:
- Urediti tekst sa
fusnotama.
Vježba:
- Rad sa simbolima.
- Koristi editor
formula.
- Vrši unošenje
fusnote i endnote
u tekst.
- Vrši ubacivanje
simbola kojih
nema na tastaturi.
- Postavlja heder i
futer.
- Razvija
samostalnost.
- Definiše pojmove
heder i futer i
objašnjava rad sa
njima.
- Vrši numerisanje
- Objašnjava
stranice.
postupak
numerisanja
stranice.
- Kreira sadržaj
- Objašnjava
prethodno
postupak kreiranja
otkucanog teksta.
sadržaja.
- Razlikuje postupke
- Opisuje postupak
i vrši unos
unošenja grafičkih
grafičkih
elemenata u tekst
elemenata u tekst.
(slika iz Clip Arta,
- Razvija
gotova slika,
odgovornost u
oblikovanje
radu.
naslova, grafička
figura, crtanje
osnovnih grafičkih
elemenata).
- Štampa koverte i
- Upoznaje se sa
naljepnice.
postupkom
štampanja koverti
i naljepnica.
- Izrađuje cirkularno
- Opisuje postupak
pismo.
izrade cirkularnog
pisma.
Tabelarna obrada podataka sa grafičkim predstavljanjem
- Navikava se na
- Razlikuje
- Upoznaje se sa
racionalno i
elemente
elementima
pažljivo izvođenje
osnovnog prozora
osnovnog prozora
pojedinih
za tabelarnu
za tabelarnu
zadataka.
obradu podataka i
obradu podataka.
razumije njihovu
120
Vježba:
- Uređenom tekstu
postaviti heder,
odnosno futer i
numerisati
stranice.
Vježba:
- Kreiranje sadržaja
obrađenog i
dizajniranog
teksta.
Vježba:
- Implementacija
grafičkih
elemenata u tekst.
Vježba:
- Štampanje koverti
i naljepnica.
Vježba:
- Izrada cirkularnog
pisma.
Vježbe:
- Podešavanje
radnog okruženja
aplikacije i
prilagođavanje
korisniku.
Informativni ciljevi
i sadržaji
učenik
- Objašnjava
operacije sa radim
listom i radnom
sveskom.
- Nabraja vrste
podataka koji
mogu biti element
polja.
- Opisuje postupak
formatiranja
teksta u polje
radnog lista.
- Opisuje postupak
formatiranja
brojčanih
podataka u polje
radnog lista.
- Objašnjava način
unošenja formula
u polje radnog
lista.
- Nabraja funkcije i
opisuje postupak
njihovog
korišćenja u polje
radnog lista.
- Opisuje postupak
sortiranja
podataka.
- Opisuje postupak
izrade grafikona.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
ulogu.
- Obavlja operacije
sa radim listom i
radnom sveskom.
- Razlikuje podatke
koji se mogu
unijeti u polje
radnog lista.
- Vrši formatiranje
teksta u polje
radnog lista.
- Formira pravilan
odnos prema
grafičkom
izražavanju.
- Vrši formatiranje
brojčanih
podataka u polje
radnog lista.
- Unosi i koristi
formulu u polje
radnog lista.
- Razlikuje i koristi
funkcije u polje
radnog lista.
- Sortira podatke.
- Vrši izradu i
formatira grafikon.
Algoritamsko rješavanje zadataka
- Pojašnjava korake - Uočava važnost
ispravno
za rješavanje
definisanog
problema
problema i
primjenom
njegovo pravilno
računara.
predstavljanje
matematičkim
modelom.
- Objašnjava pojam
- Sastavlja algoritam
algoritma.
i piše program.
- Definiše i
- Uočava važnost
objašnjava
testiranja
strukturu
programa.
dijagrama toka.
- Uočava značaj
- Navodi tipove
- Navikava se na
racionalno i
pažljivo izvođenje
pojedinih
zadataka.
121
Preporuke za
izvođenje nastave
Vježbe:
- Rad sa radnim
listom i radnom
sveskom.
Vježbe:
- Formatiranje
teksta u polje
radnog lista.
Vježbe:
- Formatiranje
brojčanih
podataka.
Vježbe:
- Rad sa formulama
i funkcijama na
primjerima iz
struke (osnove
elektrotehnike,
elektronike...).
Vježbe:
- Sortiranje
podataka u
tabelama
napravljenim u
prethodnim
primjerima.
Vježbe:
- Za rezultate
dobijene na
osnovu mjerenja u
laboratoriji
(osnove
elektrotehnike)
napraviti i
formatirati
grafikon.
Vježba:
- Koristeći
algoritamske
strukture rješavati
probleme iz
osnova
elektrotehnike i
elektronike.
Napomena:
- Za pisanje
programa koristiti
programski jezik II
generacije (Turbo
Basic).
Informativni ciljevi
i sadržaji
učenik
algoritamskih
struktura.
Formativni ciljevi
učenik
algoritma.
- Skicira elemente
dijagrama toka.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
- Razvija smisao za
logičko
razmišljanje i
rasuđivanje.
Preporuke za
izvođenje nastave
- Razlikuje i skicira
dijagram toka
algoritamskih
struktura.
5. Okvirni spisak literature i drugih izvora
- N. Klem: Informatika - udžbenik za I razred gimnazije, Zavod za udžbenike i
nastavna sredstva, Podgorica, 2008.
- N. Klem: Računarstvo i informatika, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva,
Beograd, 2002.
- Dr M. Stanković, dr M. Stanković: Primena računara u elektrotehnici – udžbenik za
II razred srednje elektrotehničke škole, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva,
Beograd, 2003.
- N. Klem: Uvod u primenu računara, Građevinska knjiga a.d., Beograd, 2007.
- M. Imamović: Naučite da koristite Windows XP, Soho Graph, Beograd, 2009.
- M. Imamović: Naučite da koristite Word 2007, Soho Graph, Beograd, 2009.
- M. Imamović: Naučite da koristite Excel 2007, Soho Graph, Beograd, 2009.
6. Materijalni uslovi za izvođenje nastave
- Računar sa odgovarajućim softverom, grafoskop, projektor, skener, štampač,
projekciono platno i folije za grafoskop.
7. Obavezni načini provjeravanja i ocjenjivanja znanja učenika
- Provjera znanja vrši se usmeno, pismeno i u toku vježbi.
- Usmeno (najmanje jednom u svakom klasifikacionom periodu).
- Pismene vježbe.
- Vježbe (najmanje jednom u svakom klasifikacionom periodu).
- Zaključna ocjena na kraju klasifikacionog perioda izvodi se iz svih datih ocjena u
klasifikacionom periodu.
- Zaključna ocjena na kraju školske godine izvodi se iz svih datih ocjena u
klasifikacionim periodima.
8. Uslovi za napredovanje i završetak predmeta
- Pozitivna ocjena na kraju školske godine.
9. Profil stručne spreme nastavnika i stručnih saradnika
- Diplomirani inženjer elektrotehnike - smjer računarske tehnike i informatike;
- diplomirani inženjer elektrotehnike - smjer elektronike i telekomunikacija;
- diplomirani matematičar - smjer računarske nauke.
10. Povezanost predmeta
Znanja
- Tabelarna obrada
podataka sa grafičkim
predstavljanjem
Povezanost sa drugim predmetima
Predmet
Znanja
- Preduzetništvo
- Biznis plan
- Poslovanje preduzeća
- Finansije i računovodstvo
122
1.3.4. POSLOVNA KOMUNIKACIJA
1. Naziv predmeta: POSLOVNA KOMUNIKACIJA
2. Broj časova po godinama obrazovanja i vrstama nastave
Vrste nastave
Razred
I
II
III
IV
Ukupno
Praktična
nastava
Ukupno
Teorija
Vježbe
60
12
72
60
12
72
3. Opšti ciljevi nastave
- Ovladavanje osnovama poslovne kulture.
- Shvatanje značaja profesionalnog ponašanja.
- Ovladavanje znanjima i vještinama poslovne komunikacije.
- Upoznavanje sa sredstvima komunikacije i načinom korišćenja.
- Usvajanje znanja iz oblasti korespondencije.
- Razvijanje osjećaja odgovornosti, objektivnosti i poslovne diskrecije.
- Osposobljavanje za samostalan rad.
123
4. Sadržaji/Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi
Razred: DRUGI
Informativni ciljevi i
Socijalizacijski
Formativni ciljevi
sadržaji
ciljevi
učenik
učenik
učenik
Uvod
- Definiše pojam
- Uočava značaj
- Stiče sposobnost za
komunikacije.
komunikacije.
saradnju.
Poslovna kultura i poslovni bonton
- Razvija
- Razlikuje kulturu
- Upoznaje pojam
komunikativnost.
rada i kulturu
poslovne kulture i
- Razvija sposobnost
ponašanja.
poslovnog bontona.
postizanja
- Uočava značaj
- Upoznaje kulturu
kompromisa.
poslovne kulture.
rada i kulturu
ponašanja.
- Upoređuje i
- Opisuje odnos
pronalazi sličnosti i
prema
razlike u odnosu
rukovodiocu,
prema
ostalim zaposlenim
rukovodiocu,
i strankama.
ostalim
- Upoznaje se sa
zaposlenima i
radnom disciplinom
strankama.
i oslovljavanjem
među zaposlenima. - Obavlja poslovne
razgovore.
Sredstva za komunikaciju
- Razlikuje namjenu
- Upoznaje tehnička
i koristi tehnička
sredstva (uređaje)
sredstva.
za komunikaciju
(telefon, telefaks,
računar, štampač,
skener i fotokopirni
aparat).
Komunikacija sa strankama
- Razvija
- Uspostavlja
- Upoznaje pojam
komunikativnost i
komunikaciju sa
stranke i
kulturu ponašanja.
strankama i planira
objašnjava odnos
- Razvija spremnost i
prijem stranke.
prema strankama.
sposobnost za
- Objašnjava
saradnju.
organizaciju, način
prijema i poziva
stranaka.
Korespondencija
- Razvija pozitivnu
- Uočava značaj
- Upoznaje pojam,
orijentaciju prema
korespondencije i
značaj, lica i vrste
zanimanju.
razlikuje lica i
korespondencije
vrste
- Objašnjava i navodi
korespondencija.
osnovna načela
- Razlikuje načelo
korespondencije.
- Razvija
ekspeditivnosti,
tolerantnost.
tačnosti i
zakonitosti, pisanja
službenim i
poslovnim stilom,
124
Preporuke za
izvođenje nastave
Vježba:
- Demonstrirati
poslovni bonton.
Vježba:
- Korišćenje
telefona,
telefaksa, računara
i fotokopir
aparata.
Vježba:
- Pozivanje i prijem
stranke.
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
čuvanja poslovne
tajne, tehničke
obrade i dr.
Poslovna korespondencija
- Razvija spremnost i
- Uočava značaj
- Upoznaje pojam
sposobnost za
poslovne
poslovne
saradnju.
korespondencije.
korespondencije.
- Razlikuje stilove i
- Upoznaje stilove i
fraze u poslovnoj
fraze u poslovnoj
korespondenciji.
korespondenciji.
- Upoznaje poslovno - Razlikuje obavezne - Razvija sposobnost
pismenog
i neobavezne
pismo i njegove
komuniciranja.
elemente
elemente.
poslovnog pisma i
- Opisuje koverat i
vrši njihovo
adresiranje pisanih
oblikovanje.
pošiljki.
- Vrši kovertiranje i
- Upoznaje kratka
adresiranje pošte.
poslovna pisma.
- Uočava razloge
- Upoznaje
korišćenja kratkih
inkorespondenciju.
poslovnih pisama.
- Uočava značaj
inkorespondencije.
Službena korespondencija
- Razvija sposobnost
- Razlikuje vrste
- Upoznaje vrste
pisanog
službene
službene
izražavanja.
korespondencije.
korespondencije.
- Razlikuje pisane
- Upoznaje vrste
sastave u službenoj
pisanih sastava u
korespondenciji.
službenoj
korespondenciji.
- Sastavlja i oblikuje
- Objašnjava
službeni dopis.
primjenu i djelove
službenog dopisa.
Korepondencija u robnom prometu
- Razvija kreativnost
- Razlikuje vrste i
- Upoznaje vrste i
i snalažljivost.
formu poslovnih
formu poslovnih
pisama u robnom
pisama u robnom
- Razvija smisao za
prometu (upiti,
prometu.
saradnju.
ponude,
- Navodi obrasce u
porudžbine).
robnom prometu.
- Uočava razliku
između
zaključnice,
otpremnice,
pretfakture i
fakture.
Korespondencija u vezi sa službenim putovanjima
- Objašnjava pojam i - Planira i organizuje - Razvija
samostalnost,
službeno
vrste službenih
samopouzdanje i
putovanje.
putovanja.
125
Preporuke za
izvođenje nastave
Vježba:
- Oblikovanje
poslovnog pisma.
Vježba:
- Oblikovanje
ponude i
porudžbine.
- Popunjavanje
otpremnice.
Vježba:
- Popunjavanje
putnog naloga i
Informativni ciljevi i
Socijalizacijski
Formativni ciljevi
sadržaji
ciljevi
učenik
učenik
učenik
kreativnost.
- Priprema i
- Objašnjava
sastavlja putni
sastavljanje i
nalog i putni račun.
oblikovanje
- Sastavlja izvještaj
korespondentnih
o obavljenom
sastava u vezi sa
službenom putu.
službenim
putovanjima.
- Razlikuje
- Upoznaje pojam
akontaciju i
akontacije i
dnevnicu.
dnevnice.
Korespondencija u vezi sa zasnivanjem radnog odnosa
- Sastavlja i oblikuje - Razvija sposobnost
- Upoznaje
pismenog
CV (Curriculum
korespondentne
komuniciranja.
Vitae).
sastave u vezi sa
- Popunjava prijavu
zasnivanjem
o slobodnom
radnog odnosa.
radnom mjestu.
- Uočava značaj
- Upoznaje ugovor o
ugovora o radu.
radu.
Preporuke za
izvođenje nastave
putnog računa.
Vježba:
- Sastvalja i oblikuje
CV (Curriculum
Vitae).
5. Okvirni spisak literature i drugih izvora
- B. Subotić, S. Rajković: Kancelarijsko poslovanje, Zavod za udžbenike i nastavna
sredstva, Beograd, 2006.
- J. Manojlović, S. Ignjatović: Poslovna i službena korespondencija, Zavod za
udžbenike i nastavna sredstva, Beograd, 2005.
- D. Spasić, J. Rakinić: Korespondencija sa sekretarskim poslovanjem, Zavod za
udžbenike i nastavna sredstva, Beograd, 2002.
6. Materijalni uslovi za izvođenje nastave
- Računar, štampač, faks, telefonski aparat, projektor i projekciono platno.
7. Obavezni načini provjeravanja i ocjenjivanja znanja učenika
- Provjera znanja vrši se usmeno i pismeno.
- Usmena provjera znanja (najmanje jednom u svakom klasifikacionom periodu).
- Pismene vježbe.
- Zaključna ocjena na kraju klasifikacionog perioda izvodi se iz svih datih ocjena u
klasifikacionom periodu.
- Zaključna ocjena na kraju školske godine izvodi se iz svih datih ocjena u
klasifikacionim periodima.
8.Uslovi za napredovanje i završetak predmeta
- Pozitivna ocjena na kraju školske godine.
9. Profil stručne spreme nastavnika i stručnih saradnika
- Diplomirani pravnik;
- diplomirani ekonomista.
126
10. Povezanost predmeta
Znanja
- Korespondencija
- Zasnivanje radnog odnosa u
privrednom društvu
- Postupak izrade godišnjeg
izvještaja o radu
Povezanost sa drugim predmetima
Predmet
Znanja
- Preduzetništvo
- Rad u sektorima i
poslovanje privrednog
društva
127
1.3.5. RAČUNARSKA GRAFIKA I INTERNET TEHNOLOGIJE
1. Naziv predmeta: RAČUNARSKA GRAFIKA I INTERNET TEHNOLOGIJE
2. Broj časova po godinama obrazovanja i vrstama nastave
Vrste nastave
Razred
I
II
III
IV
Ukupno
Teorija
Vježbe
Praktična
nastava
Ukupno
72
72
72
72
144
144
Vježbe: odjeljenje se dijeli na grupe do 17 učenika.
3. Opšti ciljevi nastave
- Usvajanje osnovnih znanja iz informatike i aplikativnog softvera.
- Razumijevanje uticaja informatičkih tehnologija na društvo.
- Sticanje osnovnih znanja, vještina i navika za pravilno i uspješno korišćenje
informacijske tehnologije za zadovoljavanje ličnih i društvenih potreba.
- Sticanje osnovnih znanja u korišćenju softvera za dizajn, kompjutersku grafiku,
3D animaciju i izradu web prezentacija.
- Sticanje znanja za projektavanje i korišćenje kompjuterske grafike.
- Razumijevanje mjesta i uloge internet tehnologija za razmjenu informacija u
društvu.
- Primjenjivanje raznih programa za izradu web prezentacije.
- Sticanje sposobnosti za pretraživanje i instaliranje softvera za grafiku, animaciju
i web prezentaciju.
- Prepoznavanje savremenih potreba i pravaca razvoja softvera na području
grafike, animacije i web prezentacije.
- Razvijanje samoinicijativnosti pri izboru rješavanja postavljenih problema.
- Shvatanje značaja timskog rada i njegove organizacije.
- Sticanje sposobnosti za prilagođavanje aplikacije svojim potrebama radi
udobnijeg i efikasnijeg korišćenja.
- Razvijanje sposobnosti i sticanje iskustava na području upotrebe stručne
literature i dobijanja informacija.
- Razumijevanje pravila korišćenja elektronskih izvora podataka i informacija.
- Navikavanje na upotrebu standarda i poštovanje autorskih prava.
- Razumijevanje moralnih i etičkih pitanja koja su povezana sa upotrebom
softvera.
128
4. Sadržaji/Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi
Razred: DRUGI
COREL DRAW
Informativni ciljevi i
Socijalizacijski
Formativni ciljevi
sadržaji
ciljevi
učenik
učenik
učenik
Uvod
- Savlađuje vještinu u - Razvija sposobnost
- Upoznaje osnove
radu sa komandnim
Corel-a i objašnjava
za rad u grupi.
panelima.
postupak rada na
- Prilagođava interfejs
doradi crteža,
logoa, grafika i
svojim potrebama.
njihove pripreme za - Primjenjuje osnovni - Razvija smisao za
štampu.
estetiku.
radni prozor Corel
Draw.
- Objašnjava
- Instalira program
instalaciju i
Corel Draw.
pokretanje
CorelDraw-a.
Rad sa fajlovima
- Razvija smisao za
- Objašnjava postupak - Kreira dokument.
logičko razmišljanje
rada sa fajlovima.
i rasuđivanje.
- Objašnjava formate - Koristi filtere za
zapisa i preuzimanje uvoz i izvoz fajlova
fajlova drugih
drugih formata.
formata (Import,
Export).
- Koristi filtere za
- Objašnjava filtere za uvoz i izvoz drugih
Corel-ove proizvode. tipova fajlova.
Podešavanje stranica
- Razlikuje i
- Razvija vizionarsku
- Objašnjava
primjenjuje različite kreativnost.
podešavanje
formate i stilove
stranica.
papira.
Rad sa alatkama
- Podsiče svijest o
- Objašnjava palete sa - Analizira i koristi
palete sa alatkama.
osnovnim alatkama
procjenjivanju
(Toolbox).
vlastitih potreba.
Rad sa objektima
- Koristi selektovanje - Podstiče spretnost,
- Objašnjava
objekata, kreira ih i
selektovanje,
rukovanje i
manipuliše njima.
grupisanje i
povezivanje.
- Pravi grupe
razgrupisavanje
objekata.
jednog i više
objekta.
Crtanje geometrijskih i drugih oblika (shapes-a)
- Opisuje postupak
- Kreira i oblikuje
- Razvija osjećaj o
129
Preporuke za
izvođenje nastave
- Podijeliti učenike na
grupe i upoznati ih
sa računarima na
kojima će, ukoliko je
moguće, raditi po
principu jedan
učenik jedan
računar.
Vježba:
- Importovanje i
exportovanje
fajlova.
Vježba:
- Podešavanje i
formatiranje stranice
po zadatim
vrijednostima.
Vježba:
- PrtSc ekrana i
pravljenje slike sa
tekstualnim opisom
alatki.
Vježba:
- Precizno
selektovanje objekta
na fotografiji.
Vježba:
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
crtanja osnovnih
geometrijskih oblika.
Formativni ciljevi
učenik
razne geometrijske i
druge oblike.
Crtanje putanja i popuna
- Objašnjava postupak - Bira postupak
podešavanja atributa podešavanja
atributa.
jednog grafičkog
prikaza.
- Objašnjava putanje - Crta vrstu linija
putanje.
(otvorene i
zatvorene).
- Definiše boju linije - Praktično
primjenjuje izbor
selektovane
boja, korišćenje
putanje.
preliva.
- Objašnjava docker-e. - Praktično
primjenjuje
docker-e.
- Objašnjava alatke za - Primjenjuje
kotiranje za
umjetničko crtanje
interaktivno
uz primjenu
povezivanje
posebnih efekata.
elemenata.
Dejstvo Shape Tool-a na geometrijske oblike
- Objašnjava dejsto
- Crta zaobljene forme Shape Tool-a na
(odsječak, luk).
osnovne
- Primjenjuje
geometrijske oblike. odsijecanje.
Rad sa tekstom
- Objašnjava rad na
- Unosi tekst i vrši
tekstu (definisanje
oblikovanje i
popunjenosti i
modifikaciju teksta.
obvojnice).
Socijalizacijski
Preporuke za
ciljevi
izvođenje nastave
učenik
važnosti i potrebi
- Crtanje i
preciznosti pri radu. modifikacija
pravougaonika,
elipsi, poligona,
podešavanje
dimenzija, crtanje iz
centra, stavljanje
pravilnih poligona,
spirala i tabela...
Vježba:
Stiče preciznost,
sigurnost i upornost. - Crtati putanje raznih
debljina, praviti h
nevidljivim, crtati
linije, crtati
Razvija odgovornost
prema radu i radnom "slobodnom rukom".
prostoru.
- Crtati početak,
završetak,
automatsko
zatvaranje otvorene
linije, rotiranje za
određeni ugao.
- Crtati krive,
označavanjem
čvorova i
djelovanjem na njih.
- Kreirati prelive.
Razvija preciznost.
Razvija kreativnost. Vježba:
- Rad sa tekstom,
vektorski zapis
fontova, unos teksta
u pasusima, izbor
fonta, njegove
veličine, njegovog
stila, poravnanje,
uvlačenje i ostale
namjene, prelom
reda...
Rad sa čvorovima
- Opisuje i objašnjava - Kreira linije i radi sa - Razvija svijest o
130
Vježba:
- Shape tool.
Vježba:
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
rad sa čvorovima.
Socijalizacijski
Preporuke za
ciljevi
izvođenje nastave
učenik
učenik
- Rad sa čvorovima:
čvorovima.
važnosti Internet
tehnolgije u prenosu brisanje, spajanje,
razdvajanje čvorova,
informacija i
konvertovanje krive
komunikacije među
u pravu liniju i
ljudima.
obrnuto,
postavljanje čvorova
i “poluga”.
- Rad sa tzv.
zaobljenim (mekim),
- Razvija kreativnost.
oštrim i simetričnim
čvorovima.
- Crtati i mijenjati
smjer krive, širiti
krivu radi
zatvaranja,
- Razvija sposobnost
automatski
za saradnju i timski
zatvarati otvorene
rad.
selektovane krive.
Rad sa nožem i gumicom i slobodne transformacije
- Opisuje početak i
- Primjenjuje rezanje - Razvija odgovornost i Vježba:
kraj reza.
linije nožem,
stiče radne navike. - Primjeniti rezanje i
- Objašnjava slobodne rezanje objekta po
Bezier-ova svojstva
transformacije.
toj liniji, korišćenje
linije reza.
noža slobodnom
- Primjeniti akcije
rukom uz korišćenje
gumice, brisanje u
Bezier-ovih
tačkama, brisanje po
svojstava.
pravim linijama...
Rad alatkama
- Opisuje i objašnjava - Primjenjuje alatke - Razvija svijest o
Vježba:
rad sa alatkama.
za pretapanje,
potrebi preciznosti - Rad sa alatkama za:
distorziju,
pri radu.
pretapanje, konture,
eksturziju...
distorziju, ovojnicu,
efekat eksturzije,
sjenku i providnost.
Podešavanje i rad sa menijem
- Objašnjava: Edit,
- Koristi i primjenjuje - Razvija sposobnost Vježba:
za analitičko
- Podešavati menije.
View, Layout, Tools naredbe iz menija.
mišljenje.
- Na primjerima
meni.
koristiti menije Edit,
- Objašnjava
- Analizira standardne
View, Layout,
standardne i dodatne i dodatne opcije
Tools...
programa.
opcije u CorelDraw.
Arrange meni
- Razvija svijest za
Vježba:
- Objašnjava meni
- Primjenjuje
Arrange.
transformacije.
tehnološku disciplinu - Transformacija i
dupliciranje objekta
i tehničku kulturu.
sa odgovarajućim
atributima, rotacija
Formativni ciljevi
131
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
Preporuke za
izvođenje nastave
objekta za
specificirani ugao i
izbor centra
rotacije, skaliranje i
omogućavanje lika u
ogledalu.
- Aranžiranje objekata
poravnanje, spajanje
putanja,
razdvajanje,
grupisanje ili
razgrupisavanje...
Bitmaps meni
- Objašnjava 3D
Effects.
- Crta i na konkretnim - Podstiče
samopouzdanje i
primjerima
kreativnost.
primjenjuje 3D
Rorate, Cylinder,
Emboss, Page Curl,
Perspective, Sphere,
Blur, Camera, Color
Noise, Sharpen...
Vježba:
- Nacrtati 3D izgled
prostorije u stanu.
Text meni
- Unosi tekst i vrši 2D i - Razvija svijest o
- Objašnjava rad sa
Vježba:
tekstom koji se
savremenim
- Izrada vizit karte,
3D obradu
obavlja u režimima - (skaliranje,
potrebama i novim
simbola, amblema,
Artistic Text i
tehnologijama
grba i sl.
pomjeranje,
Paragraph text.
proizvodnje uređaja
selektovanje i
za prenos
rotiranje...).
informacija.
132
PHOTOSHOP
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
Uvod
- Objašnjava
instalaciju i
pokretanje
Photoshop-a.
- Upoznaje i
objašnjava radno
okruženje
Photoshop-a.
- Opisuje
prilagođavanje i
podešavanje
Photoshop-a
korisniku.
Rad sa selekcijama
- Objašnjava i navodi
vrste selekcija.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
- Razvija smisao za
- Usvaja način
instalacije i
timski rad i
pokretanje
toleranciju.
Photoshop-a.
- Prepoznaje i uočava
elemente radnog
- Razvija preciznost
okruženja
pri radu.
Photoshop-a.
- Pojašnjava
podešavanje i
prilagođavanje
Photoshop-a
korisniku.
- Stiče orijentraciju u
- Razlikuje vrste
radnom okruženju.
selekcija i načine
njihove upotrebe.
- Razvija kreativnost u
- Analizira osnovne
- Opisuje i navodi
radu.
osnovne operacije sa operacije sa
selekcijama.
selekcijama.
Rad sa slikama
- Razlikuje i
- Upoznaje i
objašnjava postupke pojašnjava postupke
obrade slike.
obrade slike.
Crtanje i bojenje
- Objašnjava i opisuje - Pojašnjava i usvaja
postupak crtanja
postupak crtanja
osnovnih
osnovnih
geometrijskih oblika. geometrijskih oblika.
Rad sa stilovima
- Upoznaje se sa
načinom primjene
različitih stilova.
Bojenje površina
- Navodi i opisuje
vrste bojenja sa
prelivom.
- Usvaja i pojašnjava
načine primjene
različitih stilova.
Preporuke za
izvođenje nastave
Vježba:
- Instalacija i
prilagodjavanje
Photoshop-a
korisniku.
Vježba:
- Izbor pravougaone,
okrugle, laso, Magic
Wand selekcije.
Vježba:
- Promjena veličine,
kontrasta i
osvjetljenja slike.
Vježba:
- Promjena Levels,
Curve i Color slike.
Vježba:
- Crtanje
pravougaonika,
kruga, mnogougla i
definisanih oblika.
- Razvija svijest o
Vježba:
važnosti i potrebi
- Definisanje stilova
preciznosti pri radu.
(Drop Shadow, Inner
Shadow...).
- Razlikuje i
- Podstiče kreativnost. Vježba:
preproznaje vrste
- Bojanje sa prelivom –
bojenja sa prelivom.
Gradient (Linear,
Radial, Angle,
Reflected i
133
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
Preporuke za
izvođenje nastave
Diamond).
Rad sa tekstom
- Objašnjava i opisuje
unošenje teksta.
- Objašnjava i opisuje
postupak
formatiranja teksta.
- Objašnjava i opisuje
primjenu stilova i
filtera na tekst.
Rad sa slojevima
- Upoznaje se sa
pravljenjem novog
sloja.
- Objašnjava pojmove:
vidljivost i
providnost sloja.
- Usvaja postupak
unošenja teksta.
- Pojašnjava postupak
formatiranja teksta.
Vježba:
- Izrada vizit karte.
- Analizira primjenu
stilova filtera na
tekst.
- Razvija sposobnost Vježba:
- Usvaja postupak
povezivanja teorije i - Pravljenje slojeva,
pravljenja novog
podešavanje
prakse.
sloja.
vidljivosti,
- Uočava razliku
providnosti i
izmedju pojmova:
ravnanja sloja.
vidljivost i
providnost sloja.
Vježba:
- Usvaja postupak
- Stapanje povezanih i
ravnanja i promjene
vidljivih slojeva u
međusobnog
jedan.
položaja slojeva.
- Analizira postupak
stapanja više slojeva
u jedan.
- Objašnjava postupak
ravnanja i promjene
međusobnog
položaja slojeva.
- Objašnjava i opisuje
postupak stapanja
više slojeva u jedan.
Rad sa filterima
- Navodi i objašnjava - Razlikuje i
vrste filtera.
prepoznaje vrste
filtera.
Brisanje
- Navodi i objašnjava
alate za brisanje.
Vježba:
- Unošenje i
formatiranje teksta.
- Razvija
samopouzdanje.
Vježba:
- Upotreba filtera po
izboru na
fotografiju.
- Razlikuje i analizira - Razlikuje nevažno od Vježba:
alate za brisanje.
važnog.
- Brisanje djelova slike
upotrebom Eraser
Tool, Background i
Magic Eraser.
134
3 DS MAX
Informativni ciljevi i
Formativni ciljevi
sadržaji
učenik
učenik
Uvod i kreiranje slika pomoću kompjuterske
- Razlikuje 3D i 2D
- Upoznaje istoriju i
aplikaciju.
osnove 3D
tehnologije i
objašnjava kako i
gdje se koristi
kompjuterska 3D
grafika.
Orijentacija u 3ds max-u
- Objašnjava i nabraja - Shvata orijentaciju
geometrijskih oblika
koordinatne sisteme
koji se mogu koristiti u koordinatnim
sistemima.
u 3ds max-u.
- Razlikuje termine
- Nabraja različite
korišćene za objekte
tipove objekata
i površine: primitivi,
korišćenih u 3ds
Bulovi objekti,
max-u.
lofting, splajn,
NURBS,
modifikatore...
- Analizira i priprema
- Objašnjava:
animaciju u
skladištenje,
3ds max-u.
transformaciju,
- Analizira tok i vezu
obradu, sjenčenje
podataka o objektu i
objekata...
primjenjuje
transformaciju.
Interfejs 3ds max-a
- Nabraja i objašnjava - Koristi komandne
panele.
komandne panele:
Create, Modify,
Hierarchy, Motion,
Display i Utilities.
- Kreira objekte i
- Objašnjava
modifikuje ih kroz
kreiranje,
rad u komandnim
modifikovanje
panelima.
objekata i
manipulaciju njima, - Razumije postupak
navigacije kroz
glavnu paletu sa
prikaze i sjenke.
alatima, komande u
okviru menija.
Modeliranje
- Upoznaje Mesh
modeliranje.
- Upoznaje i nabraja
načine modeliranja
pomoću primitiva,
Socijalizacijski
Preporuke za
ciljevi
izvođenje nastave
učenik
grafike
- Podstiče kreativnost. Vježba:
- Pravljenje 2D i 3D
objekta (Potoshop,
Corel Draw).
- Razvija svijest o
uticaju grafike na
razvoj i
socijalizaciju
ličnosti.
Vježba:
- Vršiti uvoz objekata
pomoću parametara
i animacija ključnih
frejmova u 3D
grafici.
- Razvija kreativnost i
kulturu tehničkog
izražavanja.
- Razvija svijest o
Vježba:
- Korišćenje ključnih
važnosti Internet
tehnolgije u prenosu komandi sa linije
menija i osnovnih
informacija i
alata za animaciju,
komunikacije među
kretanje kroz
ljudima.
objekat i
manipulacija njima u
prikazima.
- Razvija predstavu o
- Bira metod
prostornoj
modeliranja.
orijentaciji.
- Koristi modifikatore
za modeliranje.
135
Vježba:
- Načini realizacije
modeliranja
objekata.
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
modifikatora i
složenih objekata
- Objašnjava Bezier
splajnove,
modeliranje mreža
od Bezier splajnova,
spajanje geometrije
iz različitih fajlova,
modeliranje tipa
editable mesh.
Modeliranje isječaka
- Upoznaje organsko modeliranje bazirano
na splajnovima.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
Preporuke za
izvođenje nastave
Modelira složene
forme od
jednostavnih.
Pravi modele
korišćenjem
različitih tehnika
modeliranja.
- Objašnjava i navodi - Koristi 3ds max-ov
Surface Tools za
Bezier isječke, nove
kreiranje patch
osobine isječaka i
modela.
splajn kaveza,
metode modeliranja
isječaka.
- Kreira složeni
- Objašnjava splajn
organski model.
kavez i Surface
Tools, optimizaciju
low - poly modela.
Primjena teksturnih mapa i materijala
- Razumije strukturu
- Upoznaje osnove
materijala i modele
materijala i
boja, postupak
mapiranja.
sjenčenja,
materijale i mape.
Napredni materijali
- Objašnjava efekat: - Primjenjuje i
dinamičke
podešava napredne
karakteristike,
materijale.
refleksije i refrakcije
putanje i zraka.
Animacija
- Upoznaje vremenski - Koristi Max-ove
alatke za animaciju.
raspored animacije.
- Objašnjava MAX-ove - Kreira jednostavne
alatke za animaciju, animacije
transformacije
Track View,
parametarske
animiranje
animacije, animira
transformacije,
sa uvijanjem
parametarsku
prostora...
animaciju, uvijanje
prostora...
- Stiče sposobnost
Vježba:
ocjenjivanja vlastitih - Modeliranje ljudske
glave korišćenjem
potreba.
opcije Surface Tools.
- Stiče sposobnost
opažanja,
razlikovanja i
upoređivanja.
Vježba:
- Odmotavanje
koordinata
mapiranja za lowpoly karaktere.
- Stiče sigurnost i
upornost.
Vježba:
- Mrtva priroda:
scena sa lampom i
stolom.
- Razvija smisao za
toleranciju i timski
rad.
Vježba:
- Animacije sa
primjerima za
različite objekte.
136
Informativni ciljevi i
Socijalizacijski
Formativni ciljevi
sadržaji
ciljevi
učenik
učenik
učenik
Usavršavanje animatorskih vještina
- Razvija
- Bira i koristi
- Objašnjava
odgovornosti.
detaljnije
kontrolere
animacije, kreiranje mehanizme
i editovanje ključeva animacije.
u prikazu Track.
- Primjenjuje stečena
- Objašnjava
znanja na kratke
jednostavno
animacije.
povezivanje
animacije.
Hijerarhijska animacija karaktera
- Stiče sposobnost
- Upoznaje naprednu i - Razlikuje vrste
inverznu kinematiku. inverzne kinematike. uočavanja,
razlikovanja i
- Objašnjava nove IK - Razumije postupak
zaključivanja.
razriješivače,
koršćenja
skeletne animacije,
hijerarhije.
modifikatore.
Renderovanje i efekti okruženja
- Podstiče kreativnost.
- Objašnjava postavku - Razumije i koristi
max-ove alatke za
prozora
renderovanje.
Environment,
atmosferske efekte,
max-ove alatke za
renderovanje...
137
Preporuke za
izvođenje nastave
Vježba:
- Izrada kratke
animacije.
Vježba:
- Kompletiranje
animacije.
Vježba:
- Simulacija različitih
atmosferskih efekata
(efekat požara,
magle...).
Razred: TREĆI
WEB DIZAJN
Informativni ciljevi i
Socijalizacijski
Formativni ciljevi
sadržaji
ciljevi
učenik
učenik
učenik
Planiranje web sajta
- Ocjenjuje i
- Navodi alate za
- Razvija preciznost u
primjenjuje alate za tehničkom
kreiranje web
kreiranje web-a.
sajtova (Front Page,
oblikovanju i
Microsoft Publisher –
sposobnost
Web Publication,
kreativnog
Dreamweaver MX,
izražavanja.
notepad itd.).
- Primjenjuje interfejs
- Opisuje interfejs
programa i navodi:
programa.
menie, palete,
panoe,
prilagođavanje
elemenata ekrana i
pomoć.
Organizovanje web sajta
- Razvija vizionarsku
- Analizira web i
- Objašnjava dizajn
kreativnost.
upotrebu weba.
web sajta:
tipografiju, boje,
raspored, strukturu
web sajta.
- Primjenjuje upotebu - Razvija sposobnost
- Navodi pripremne
sagledavanja
šablona za web
postupke za izradu
potreba i realizacije
sajtove i šablone za
web sajta.
zamisli.
strane.
- Primjenjuje
- Opisuje uvoz
postupke planiranja
direktorijuma,
prilikom izrade web
datoteka i web
sajta.
sajtova u web sajt.
Kreiranje web sajta
- Stiče osjećaj o
- Poznaje osnove
- Definiše osnove
razvoju i primjeni
HTML-a, php-a.
HTML-a, php-a.
novih tehnologija u
- Primjenjuje
- Objašnjava
formatiranje teksta. cilju zadovoljenja
dodavanje teksta.
individualnih i
- Primjenjuje
- Objašnjava
kolektivnih potreba.
hiperlinkove
hiperlinkove.
(e-mail).
Dizajniranje i postavljanje web strane - osnove
- Razvija sposobnost
- Primjenjuje
- Upoznaje
za analitičko
umetanje,
hiperlinkove na
mišljenje.
uređivanje i
slikama i kreiranje
pozicioniranje slika.
vrućih tačaka.
- Opisuje umetanje i - Primjenjuje
upotrebu i umetanje
modifikaciju slika
clip art sličica.
kao pozadine.
138
Preporuke za
izvođenje nastave
Vježba:
- Upotreba programa
za kreiranje web
sajta.
Vježba:
- Kreiranje web
strana. Dodavanje
direktorijuma i
daoteka.
Vježba:
- Formatiranje teksta i
povezivanje preko
hiperlinkova.
Vježba:
- Ubacivanje slika.
Informativni ciljevi i
Socijalizacijski
Preporuke za
Formativni ciljevi
sadržaji
ciljevi
izvođenje nastave
učenik
učenik
učenik
Dizajniranje i postavljanje web strane - multimedije
- Primjenjuje crtanje i
- Opisuje crtanje i
Vježba:
upotrebu
- Dodavanje zvuka i
upotrebu alata za
multimedije.
videa na web sajt.
crtanje.
- Opisuje
- Primjenjuje
prilagođavanje i
dodavnje boje,
upotrebu
specijalnih efekata, i
trodimenzionalnih
konvertovanje 2-d i
oblika.
3-d oblika.
- Opisuje upotrebu
- Dodaje i podešava
zvuka i videa.
zvuk i video.
Dizajniranje i postavljanje web strane - tabele
- Razvija odgovornost i Vježba:
- Primjenjuje
- Opisuje upotrebu
kreiranje tabele.
tabela.
stiče radne navike. - Tabele i ćelije.
- Primjenjuje
- Objašnjava
dodavanje ivica,
dodavanje,
boje, slika u
formatiranje
pozadini i korisničkih
dimenzija tabele,
stilova u tabele.
rad sa ćelijama.
Dizajniranje i postavljanje web strane - liste
Vježba:
- Uočava uređene i
- Razvija logičko
- Opisuje kreiranje
- Modifikacija liste.
neuređene liste.
mišljenje i
lista.
- Primjenjuje
sposobnost za
- Objašnjava
formatiranje,
pravilno rasuđivanje
nastavljanje
promjene fonta i
i zaključivanje.
prekinute liste i
boje teksta, stila,
promjenu stavki u
označavanje uređene
njoj.
i neuređene liste.
Dizajniranje i postavljanje web strane – modifikovanje web stranice
- Razvija kreativnost. Vježba:
- Opisuje modifikaciju - Vrši modifikaciju
web stranice.
i postavljanje preko
- Modifikacija i
mreže.
publikovanje strana.
- Analizira izbor web
- Objašnjava
domaćina,
publikovanje i
postavljanje sajta na
modifikaciju web
web server i uvoz
sajta.
weba.
Interaktivni sajtovi - forme
- Razvija svjest o
Vježba:
- Opisuje i objašnjava - Primjenjuje
kreiranje formi,
- Upotreba formi.
upotrebu formi.
važnosti Internet
polja za potvrdu,
tehnolgije u prenosu
- Objašnjava ubotrebu dugmadi, padajućih
informacija i
listi...
objekata forme,
komunikacije među
vrijednosti forme i - Primjenjuje
ljudima.
zapisivanje rezultata
zapisivanje
u obliku datoteke,
rezultata.
korišćenjem
elektronske pošte.
139
Informativni ciljevi i
Socijalizacijski
Formativni ciljevi
sadržaji
ciljevi
učenik
učenik
učenik
Interaktivni sajtovi - animacije
- Razvija tehnološku
- Definiše efekat
- Opisuje animaciju
disciplinu.
marquee.
sajta.
- Primjenjuje dhtml
- Objašnjava
animaciju elemenata effects, lebdeću
strane prelaz strane, dugmad i pravi
prelaz stranice.
lebdeću dugmad.
- Primjenjuje
- Definiše efekat
formatiranje teksta
marquee.
koji se kreće po
hodizontali.
Interaktivni sajtovi – komponente
- Razvija sposobnost
- Primjenjuje teme,
- Opisuje upotrebu
sagledavanja
banere za stranu,
web komponenata.
potreba i realizacije
knjigu utisaka i web
zamisli.
za diskusiju.
- Opisuje upotrebu
- Primjenjuje web
tema i šablona.
template.
- Primjenjuje web
- Primjenjuje web
komponente.
komponente.
Interaktivni sajtovi – java script
- Navodi Plug-inove, - Uočava softver za
interaktivni rad na
activex kontrole,
sajtu.
Java Apleti i Java
Script.
Preporuke za
izvođenje nastave
Vježba:
- Primjena i
modifikacija
animacije.
Vježba:
- Upotreba web
dinamički efekat,
web search, brojač
pogodaka, radne
listove i dijagrame,
foto-galeriju,
ubačeni sadržaj,
linije linkova, listu
top 10.
Vježba:
- Ubacivanje Pluginova, ActiveX
kontrola, Java Apleti
i Java Script.
Programski jezici za Web
- Primjenjuje HTML, - Razvija svijest o
- Upoznaje i opisuje
php, java script ...
izradu atraktivnog
savremenim
Web sajta.
potrebama i novim
- Opisuje integraciju - Primjenjuje
tehnologijama
ubacivanje radnog
Microsoft Officea u
proizvodnje uređaja
lista Worda , Excela, za prenos
sajt
Adobe Acrobat (pdf). informacija.
Vježba:
- Primjena CSS stilova.
Vježba:
- Osnovna strukura
Web strane.
Vježba:
Pravljenje web sajta
sa svim usvojenim
formama.
5. Okvirni spisak literature i drugih izvora
- S. Bain: Corel DRAW 12, Kompjuter biblioteka, Čačak, 2005.
- T. Boardman: 3DS MAX 5, New Riders Publishing,
- R. Polevoi: 3D Studio MAX R3, The Coriolis Group,
- M. Imamović, D. Ćosić: Adobe Photoshop 7.0, Soho Graph, Beograd, 2002.
- C. Rose: Naučite Adobe Photoshop CS2 za 24 časa, Sams, 2005.
- T. A. Powell: Web Design, Osborne / McGraw-Hill, 2001.
- D. Elderbrock, D. Karlins: FrontPage 2002 Biblija, Hungry Minds Inc, 2002.
- E. Castro: HTML za WWW, Peachpit Press,
140
- K. Jamsa, K. King, A. Anderson: HTML i Web dizajn kroz praktične primere,
Osborne / McGraw-Hill. 2002.
- M. Moncur: DHTML – naučite za 24 časa, SAMS,
- K. Bartlett: CSS za 24 časa, SAMS,
- J. Jaworski: JavaScript i JScript - Detaljan izvornik, Sybex,
- K. Annwn Page: Macromedia Dreamweaver MX 2004 - iz prve ruke, Macromedia
Pr, 2004.
- B. Blake: Flash 5, Osborne / McGraw-Hill, 2001.
6. Materijalni uslovi za izvođenje nastave
- Računari sa odgovarajućim softverom, projektor, skener, štampač i projekciono
platno.
Za izvođenje nastave potreban je softver (2004.)
- CorelDRAW Graphic Suite (12) ili noviji.
- Adobe Photoshop 7.0 ili noviji.
- 3D Studio Max (5.0) ili noviji.
- Microsoft Office 2003: Front Page i Microsoft Publisher ili noviji.
- Macromedia Essentials MX 2004: Dreamweaver MX, Fireworks MX, Macromedia
Flash MX... ili noviji.
- Mix 1 ACDSee (6.0), WinZip (8.0), Nero (6.0), Visual Studio 6.0, Internet Explorer
(6.0), Firefox Mozilla,Opera, CuteFTP, HTML Assistant, HTML Writer, Mapedit,
Adobe Illustrator 10, Illustrator 7, Adobe Acrobat (5.5), ili noviji...
7. Obavezni načini provjeravanja i ocjenjivanja znanja učenika
- Provjera znanja vrši se usmeno, pismeno i u toku vježbi.
- Usmena provjera znanja (najmanje jednom u svakom klasifikacionom periodu).
- Pismene vježbe.
- Vježbe (najmanje jednom u svakom klasifikacionom periodu).
- Zaključna ocjena na kraju klasifikacionog perioda izvodi se iz svih datih ocjena u
klasifikacionom periodu.
- Zaključna ocjena na kraju školske godine izvodi se iz svih datih ocjena u
klasifikacionim periodima.
8. Uslovi za napredovanje i završetak predmeta
- Pozitivna ocjena na kraju školske godine.
9. Profil stručne spreme nastavnika i stručnih saradnika
- Diplomirani inženjer elektrotehnike - smjer računarske tehnike i informatike;
- diplomirani inženjer elektrotehnike - smjer elektronike i telekomunikacija;
- diplomirani matematičar - smjer računarske nauke.
10. Povezanost predmeta
Znanja
- Grafika
- Animacija
Povezanost sa drugim predmetima
Predmet
Znanja
- Primjena računara u
- Linija, crtež, slika
elektrotehnici
- Primjena računara u
- Simulacija elektronskih kola i
elektrotehnici
korišćenje raznih softvera u
elektrotehnici
141
1.3.6. AUDIO I VIDEO TEHNIKA
1. Naziv predmeta: AUDIO I VIDEO TEHNIKA
2. Broj časova po godinama obrazovanja i vrstama nastave
Vrste nastave
Razred
I
II
III
IV
Ukupno
Teorija
Vježbe
Praktična
nastava
72
66
138
Ukupno
72
66
138
3. Opšti ciljevi nastave
- Upoznavanje sa osnovnim pojmovima fizičke i fiziološke akustike.
- Sticanje znanja o osnovnim karakteristikama i funkcijama elektroakustičkih
pretvarača i uređaja za snimanje i reprodukciju zvuka.
- Sticanje sposobnosti projektovanja sistema ozvučavanja otvorenog i zatvorenog
prostora.
- Upoznavanje osnova analognog i digitalnog video signala.
- Sticanje osnovnih znanja o funkcionalnim cjelinama televizijskog centra.
- Sticanje osnovnih znaja o funkcionisanju uređaji za snimanje, prijem i
prikazivanje televizijskih signala.
- Upoznavanje novih tendencija u razvoju televizijskih sistema i video uređaja.
- Pravilno korišćenje stručne literature.
- Upoznavanje sa tehničkim propisima i standardima.
142
4. Sadržaji/Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi
Razred: TREĆI
Informativni ciljevi
Socijalizacijski
Formativni ciljevi
i sadržaji
ciljevi
učenik
učenik
učenik
Fizička akustika
- Razvija sposobnost
- Definiše pojmove i - Razlikuje vrste
posmatranja i
zvuka (prost,
opisuje
zaključivanja.
složen, šum).
karakteristike
zvuka, zvučnog
- Razlikuje pojave
talasa i zvučnog
prelamanja,
polja.
savijanja,
- Opisuje pojave pri
odbijanja, upijanja
prostiranju zvuka.
zvuka.
Fiziološka akustika
- Razvija
- Ocjenjuje
- Opisuje
interesovanje za
razumljivost
karakteristike
nova znanja.
govora i kvalitet
govora i muzike.
muzike.
- Opisuje rad organa
- Shvata način na
čula sluha.
koji čovjek osjeća
zvuk.
Elektroakustički pretvarači
- Stiče tehničku
- Upoređuje razne
- Navodi osnovne
kulturu.
vrste mikrofona.
karaktristike i
objašnjava princip - Vrši izbor
mikrofona za
rada mikrofona.
određene
namjene.
- Navodi osnovne
- Upoređuje razne
karakteristike i
vrste zvučnika i
objašnjava princip
slušalica.
rada zvučnika i
- Vrši izbor zvučnika
slušalica.
za određene
namjene.
Stereofonija
- Stiče sposobnost
- Uočava prednosti
- Upoznaje princip
posmatranja,
stereofonije.
stereofonskog
analize i
- Skicira raspored
prenosa.
zaključivanja.
mikrofona i
- Opisuje načine
zvučnika kod
stereofonskog
stereofonskog
snimanja.
sistema.
Snimanje i reprodukcija zvuka
- Razvija logičko
- Objašnjava princip - Shvata princip
rada magnetofona.
mišljenje i
magnetnog
sposobnost za
snimanja i
pravilno
reprodukcije
rasuđivanje i
zvuka.
zaključivanje.
- Objašnjava princip - Uviđa prednosti
digitalnog
digitalnog
snimanja zvuka.
snimanja zvuka.
- Objašnjava princip - Analizira rad
143
Preporuke za
izvođenje nastave
- Koristiti audio
zapise govora i
muzike.
- Pokazati razne
vrste mikrofona,
zvučnika i
slušalica.
- Prikazati slajdove i
slike različitih
modela mikrofona,
zvučnika i
slušalica.
- Koristiti kataloge
proizvođača audio
opreme.
- Prikazati slike i
slajdove primjera
stereofonskog
snimanja i
reprodukcije.
- Koristi
magnetofon.
- Koristiti blok i
električne šeme
magnetofona.
- Koristiti kompakt
disk reproduktor.
- Koristiti blok i
Informativni ciljevi
i sadržaji
učenik
rada uređaja za
digitalno snimanje
i reprodukciju
zvuka (kompakt
disk reproduktor).
Audio pojačavači
- Navodi opšte
karakteristike
audio pojačavača.
- Opisuje blok šemu
audio pojačavača.
- Objašnjava rad
pojedinih stepena
audio pojačavača.
Ozvučavanje
- Opisuje akustičke
pojave pri
ozvučavanju.
- Objašnjava načine
ozvučavanja
otvorenog i
zatvorenog
prostora.
- Objašnjava uređaj
za ozvučavanje.
Studijska tehnika
- Upoznaje tonski
studio.
- Opisuje tonski sto.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
uređaja za
digitalno snimanje
i reprodukciju
zvuka.
Preporuke za
izvođenje nastave
električne šeme
kompakt disk
reproduktora.
- Upoređuje audio
pojačavače i
određuje njihovu
primjenu.
- Shvata ulogu
pojedih stepena
audio pojačavača.
- Analizira
elektronske šeme
pojenih stepena
audio pojačavača
(predpojačavača,
pojačavača
napona, izlaznog
stepena).
- Razvija sposobnost
za prepoznavanje
problema i
nalaženje
rješenja.
- Koristiti kataloge i
električne šeme
audio pojačavača.
- Razlikuje akustičke
pojave pri
ozvučavanju.
- Na primjerima
ozvučavanja
otvorenog i
zatvorenog
prostora vrši izbor
i skicira raspored
mikrofona i
zvučnika.
- Pravilno povezuje
elemente uređaja
za ozvučavanje.
- Upoređuje
različite načine
sprječavanja
nastajanja i
uticaja smetnji.
- Razvija
odgovornost pri
odlučivanju.
- Prikazati slajdove i
slike načina
ozvučavanja
različitih otvorenih
i zatvorenih
prostora.
- Shvata ulogu
pojedinih
prostorija i
uređaja tonskog
studija.
- Zna ulogu
funkcionalnih
cjelina tonskog
stola.
- Razvija spremnost
za timski rad.
- Pokazati razne
vrste kablova i
konektora za
povezivanje
elemenata
uređaja.
144
- Posjetiti tonski
studio.
Razred: ČETVRTI
Informativni ciljevi
Formativni ciljevi
i sadržaji
učenik
učenik
Osnovi analognog video signala
- Poznaje osnovne
- Upoznaje opšte
principe
pojmove o
kolorimetrije.
nastanku,
opažanju i
- Analizira talasni
specifikaciji boja.
oblik složenog
- Objašnjava
video signala PAL
pretvaranje slike u
sistema.
boji u električne
signale.
Osnovi digitalnog video
- Opisuje formiranje digitalizovanog
televizijskog
signala.
- Opisuje postupke
digitalne obrade
televiziske slike.
Televizijski centar
- Upoznaje
televizijski centar.
- Opisuje pojedina
odeljenja i uređaje
televizijskog
centra.
Prenosni linkovi
- Opisuje uređaje
prenosnih linkova.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Preporuke za
izvođenje nastave
- Razvija sposobnost
logičkog i
apstraktnog
razmišljanja.
- Napomena:
PAL
(Phase Alternating
Line)- Evropski
standard
emitovanja
televizijskog
signala.
- Koristiti slike i
slajdove u boji za
objašnjenje
principa
kolometrije.
signala
Crta i analizira
postupak
digitalizacije video
signala.
Uviđa prednosti
digitalne obrade
slike.
- Stiče sposobnost
posmatranja,
analize i
zaključivanja.
- Grafički predstaviti
postupak
digitalizacije.
Razlikuje
organizacione
cjeline
televizijskog
centra.
- Poznaje sastav i
funkcionisanje
organizacionih
cjelina i uređaja
televizijskog
centra (televizijski
studio,telekino,
magnetoskop,
glavna tehnička
kontrola,
sinhronizacioni
generator,
mikserska
matrica,video
režija, video
mikseta, tonska
režija, režija
dnevnog programa,
reportažna kola).
- Razvija pozitivan
odnos prema
timskom radu.
- Posjetiti
televizijski centar.
- Prikazati slajdove i
slike odeljenja i
uređaja
televizijskog
centra.
- Razlikuje vrste
predajnika,
- Razvija
interesovanje za
- Posjetiti
televizijski centar i
145
Informativni ciljevi
i sadržaji
učenik
Interna televizija
- Opisuje sistem
interne televizije
(CCTV).
Elektronske kamere
- Opisuje proces
analize slike.
- Nabraja vrste
analizatorskih
cijevi.
- Opisuje
poluprovodničke
CCD senzore slike.
- Opisuje parametre
senzora slike.
- Objašnjava rad
kamera za crnobijelu sliku i slike
u boji.
- Objašnjava rad
CCD telekina.
Magnetoskopi
- Objašnjava princip
magnetnog
snimanja i
reprodukcije video
signala na
magnetoskopskoj
traci.
- Objašnjava princip
digitalnog
snimanja video
signala na
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
nova znanja.
Formativni ciljevi
učenik
prijemnika i
antena za linkovski
prenos signala.
Preporuke za
izvođenje nastave
reportažna kola.
Napomena:
CCTV (Close
Circuit TV
System) –
televizija
zatvorenog kruga.
- Shvata način
funkcionisanja
televizijskog
sistema za
kontrolu objekata.
- Razlikuje načine
prenosa video
signala i
komandnih signala.
- Razvija preciznost
i odgovornost.
- Uočava prednost
analize sa
proredom.
- Razlikuje cijevi na
principu
fotoelektronske
emisije i
fotoprovodnosti.
- Razlikuje tipove
CCD senzora slike.
- Razvija sposobnost
logičkog
razmišljanja i
povezivanja
usvojenih znanja.
Napomena:
CCD (Charge
Coupled Device).
- Razvija analitičko
mišljenje.
- Posjetiti
televizijski centar.
- Posjetiti zgradu
koja ima internu
televiziju.
- Prikazati slike i
slajdove
analizatorskih
cijevi, kamera,
telekina.
- Posjetiti
televizijski centar.
- Upoređuje senzore
slike na osnovu
parametara
kvaliteta.
- Razlikuje način
formiranja
složenog video
signala crno-bijele
slike i slike u boji.
- Shvata način
reprodukcije filma
preko televizijskog
sistema.
- Analizira rad
analognih
magnetoskopa.
- Shvata princip
rada digitalnih
magnetoskopa.
146
Informativni ciljevi
Socijalizacijski
Formativni ciljevi
i sadržaji
ciljevi
učenik
učenik
učenik
magnetoskopskoj
traci.
Uređaji za prijem i prikazivanje televizijskih signala
- Razvija osjećaj
- Koristeći blok i
- Opisuje rad
važnosti tehničkog
električne šeme
televizijskog
obrazovanja.
uočava
prijemnika.
funkcionalne
cjeline
televizijskog
prijemnika.
- Upoređuje
televizijske
prijemnike sa
katodnom cijevi i
pločastim
ekranima (na bazi
tečnih kristala i
plazme).
- Opisuje sistem za
- Povezuje uređaje
prijem
sistema za prijem
televizijskih
televiziskih signala
signala sa satelita.
sa satelita.
- Podešava položaj
parabolične
antene.
- Opisuje televizijski - Razlikuje vrste
projektora prema
projektor.
principu rada i
primjeni.
Primjena računara u televiziji
- Razvija osjećaj
- Objašnjava obradu - Uviđa mogućnosti
važnosti tehničkog
primjene računara
video signala
obrazovanja.
u digitalnoj obradi
pomoću računara.
video signala.
- Razlikuje digitalne
formate slike i
teksta.
- Objašnjava ulogu i - Razlikuje video
kartice prema
funkcionisanje
karakteristikama i
video kartica.
primjeni.
- Objašnjava princip - Razlikuje vrste
video diska.
digitalnog
- Shvata princip
snimanja video
rada uređaja za
signala na video
snimanje i
disk.
reprodukciju
signala sa video
diska.
Nove tendencije u razvoju TV sistema
- Upoznaje
- Uviđa mogućnosti - Razvija sposobnost
147
Preporuke za
izvođenje nastave
- Koristiti
televizijske
prijemnike.
- Koristiti sistem za
prijem
televizijskih
signala sa satelita
(satelitski
prijemnik i
antenu).
- Koristiti video
projektor.
- Koristiti računar i
softver za obradu
video signala.
- Koristiti uređaj za
snimanje i
reprodukciju video
signala sa video
diska.
Napomena:
Informativni ciljevi
i sadržaji
učenik
televiziju visoke
(HDTV) i povišene
(EDTV) definicije.
- Opisuje sisteme
kablovske
televizije.
Formativni ciljevi
učenik
televizije visoke
definicije.
- Razlikuje
zajednički antenski
sistem i kablovski
distribucioni
sistem.
- Skicira razvodnu
mrežu zajedničkog
antenskog sistema.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
za prepoznavanje
problema i
nalaženje
rješenja.
Preporuke za
izvođenje nastave
HDTV (High
Definition
Television);
EDTV (Extended
Definition
Television).
5. Okvirni spisak literature i drugih izvora
- M. Filipović: Audio tehnika, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd,
2002.
- H. Kurtović: Osnovi tehničke akustike, Naučna knjiga, Beograd, 1990.
- B. Guzina: Audio tehnika u radiju i televiziji, Svetlost teatar, Beograd, 2004.
- F. Presetnik, S. Zdravković, M. Tomić, D. Martinović, A. Stojković: Video uređaji,
Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1999.
- S. Zdravković: Video uređaji za TV, radio i video tehničara, Zavod za udžbenike i
nastavna sredstva, Beograd, 2005.
- M. Radojlović: Osnove televizijske tehnike, Zavod za udžbenike i nastavna
sredstva, Beograd, 2001.
6. Materijalni uslovi za izvođenje nastave
- Uređaji audio i video tehnike (mikrofoni, zvučnici, slušalice, magnetofon, CD
plejer, TV prijemnici, oprema za satelitski prijem), računar sa odgovarajućim
softverom, projektor i projekciono platno.
7. Obavezni načini provjeravanja i ocjenjivanja znanja učenika
- Provjera znanja vrši se usmeno i pismeno.
- Usmena provjera znanja (najmanje jednom u svakom klasifikacionom periodu).
- Pismene vježbe.
- Zaključna ocjena na kraju klasifikacionog perioda izvodi se iz svih datih ocjena u
klasifikacionom periodu.
- Zaključna ocjena na kraju školske godine izvodi se iz svih datih ocjena u
klasifikacionim periodima.
8. Uslovi za napredovanje i završetak predmeta
- Pozitivna ocjena na kraju školske godine.
9. Profil stručne spreme nastavnika i stručnih saradnika
- Diplomirani inženjer elektrotehnike - smjer elektronike i telekomunikacija.
148
10. Povezanost predmeta
Znanja
- Elektroakustički pretvarači
Povezanost sa drugim predmetima
Predmet
Znanja
- Elektromagnetna indukcija
- Osnove elekrotehnike
- Snimanje i reprodukcija
zvuka
- Audio pojačavači
- Osnove elekrotehnike
- Elektromagnetna indukcija
- Elektronika
- Elektronski pojačavači
- Ozvučavanje
- Praktična nastava
- Uređaji za ozvučavanje
- Interna televizija
- Signalno sigurnosni sistemi
- Sistemi video nadzora
149
1.3.7. OSNOVI ENERGETIKE I ENERGETSKA EFIKASNOST
1. Naziv predmeta: OSNOVI ENERGETIKE I ENERGETSKA EFIKASNOST
2. Broj časova po godinama obrazovanja i vrstama nastave
Vrste nastave
Razred
I
II
III
IV
Ukupno
Teorija
Vježbe
Praktična
nastava
72
66
138
Ukupno
72
66
138
3. Opšti ciljevi nastave
- Shvatanje potrebe za električnom energijom, njenim značajem i ulogom za
razvoj društva.
- Upoznavanje vrsta elektrana i načina proizvodnje električne energije.
- Shvatanje potrebe za nekonvencionalnim metodama proizvodnje električne
energije.
- Upoznavanje problema prenosa velikih snaga.
- Usvajanje stručnih znanja o transformatorskim i razvodnim postrojenjima,
namjeni i sastavnim djelovima.
- Upoznavanje sa organizacijom elektroenergetskog sistema Crne Gore.
- Upoznavanje sa podjelom i vrstama električnih mreža.
- Upoznavanje i razumijevanje konstrukcijskih elemenata elektroenergetskih
vodova.
- Upoznavanje materijala, uređaja i tipova električnih instalacija kao i načina i
mjesta primjene.
- Sticanje osnovnih znanja o različitim vrstama motora i poznavanje njihovih
principa rada.
- Upoznavanje sa značajem elektroenergetske efikasnosti.
- Razumijevanje i pravilno upotrebljavanje stručne terminologije.
- Upoznavanje sa opasnostima pri radu sa elektroenergetskim uređajima i
poznavanje propisa o sigurnosti na radu.
150
4. Sadržaji/Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi
Razred: TREČI
Informativni ciljevi i
Socijalizacijski
Formativni ciljevi
sadržaji
ciljevi
učenik
učenik
učenik
Uvodni dio
- Uočava povezanost - Razvija pozitivan
- Upoznaje se sa
energetike sa svim
odnos prema
značajem i ulogom
granama privrede.
zanimanju.
energije za razvoj
društva.
- Uočava potrebu za
- Upoznaje se sa
planiranjem razvoja
savremenim
energetskim
elektroprivrede.
trendovima u
svijetu.
Elektrane
- Razlikuje
- Opisuje
hidrološke od
karakteristike
- Razvija ekološku
energetskih
hidroelektrana.
svijest.
karakteristika
- Razvija pozitivan
hidroelektrana.
odnos prema
- Razlikuje vrste
- Objašnjava glavne
timskom radu.
brana.
djelove
- Razumije ulogu
hidroelektrana
zahvata, vodostana
(sistem
i ostalih
akumulacije,
elemenata.
brana, zahvata,
dovod vode,
vodostan i
cjevovod).
- Zna za koje padove
- Navodi vrste
se koriste pojedine
vodenih turbina.
turbine.
- Objašnjava podjelu - Razumije razliku
između
hidroelektrana.
akumulacionih i
protočnih
hidroelektrana kao
i razliku između
derivacionih i
pribranskih.
- Upoređuje
- Upoznaje glavne
karakteristike HE
karakteristike
Perućica, HE Piva.
hidroelektrana u
Crnoj Gori.
- Razumije uticaj
- Opisuje uticaj
hidroelektrana na
hidroelektrana na
okolnu sredinu.
okolnu sredinu.
- Objašnjava podjelu - Analizira blok šemu
termoelektrane I
termoelektrana i
na njoj pokazuje
navodi glavne
osnovne djelove.
djelove
- Na primjeru TE
termoelektrana.
Pljevlja upoznaje
151
Preporuke za
izvođenje nastave
- Posjetiti
hidroelektranu ili
termoelektranu.
- Prikazati slajdove
ili grafičke
prezentacije
principa rada
pojedinih
elektrana.
- Prikazati slajdove
ili grafičke
prezentacije
skladištenja otpada
kod
termoelektrana i
nuklearnih
elektrana.
- Zadatak: potražiti
na internetu
informacije o
akcidentima kod
nuklearnih
elektrana.
- Zadatak: podijeliti
učenike na grupe.
Zadati im
istraživanje o
alternativnim
izvorima energije.
Diskusija.
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
glavne
karakteristike TE.
- Objašnjava princip
- Opisuje princip
rada nuklearne
rada nuklearne
elektrane koristeći
elektrane.
blok šemu.
- Razumije
- Opisuje uticaj
posljedice
termoelektrana na
zagađivanja
okolinu.
vazduha i probleme
smještanja
nuklearnog otpada.
- Razlikuje načine
- Nabraja
dobijanja
alternativne izvore
električne energije
energije.
iz alternativnih
izvora.
Elementi razvodnih postrojenja
- Zna na osnovu čega
- Upoznaje ulogu i
se vrši
vrste sabirnica.
dimenzionisanje
sabirnica.
- Razlikuje vrste
- Objašnjava vrste
izolatora na osnovu
potpornih i
oznaka.
provodnih
izolatora.
- Razlikuje različite
- Opisuje ulogu i
vrste rastavljača.
nabraja vrste
rastavljača.
- Poznaje način
- Upoznaje ulogu
izbora
visokonaponskih
visokonaponskih
osigurača.
osigurača.
- Opisuje načine
- Upoznaje ulogu i
rada različitih vrsta
vrste
visokonaponskih
visokonaponskih
prekidača.
prekidača.
- Razlikuje naponske
- Upoznaje ulogu i
i strujne mjerne
vrste mjernih
transformatore.
transformatora.
Zaštite u razvodnim postrojenjima
- Razlikuje opasnosti
- Upoznaje uticaj
od strujnog udara i
struje na čovjeka i
mjere koje treba
postupak
preduzeti prilikom
ukazivanja prve
prve pomoći.
pomoći.
- Poznaje zaštite od
- Opisuje zaštitu od
atmosferskog
atmosferskog
pražnjenja.
pražnjenja.
- Opisuje pogonsko i - Shvata šta je napon
dodira i napon
zaštitno
Preporuke za
izvođenje nastave
- Razvija analitičnost
i logično
razmišljanje.
- Pozitivno ocjenjuje
važnost novih
znanja iz svoje
struke.
- Razvija sposobnost
povezivanja
teorijskih znanja sa
praktičnim
primjerima.
- Prikazati slajdove
elemenata
razvodnih
postrojenja i
kataloge
proizvođača.
- Posjetiti
visokonaponsko
razvodno
postrojenje.
- Razvija
odgovornost u
radu.
- Prikazati slajdove
sa mogućim
posljedicama od
strujnog udara i
ukazati na važnost
poštovanja propisa
o zaštiti.
- Razvija svijest o
poštovanju propisa.
152
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
uzemljenje na
visokom i niskom
naponu.
- Opisuje ulogu
zaštitnih relejnih
uređaja.
- Upoznaje vrste i
način rada strujnih
releja.
- Upoznaje vrste i
način rada
naponskih releja.
Električne mreže
- Opisuje
elektroenergetske
nadzemne vodove.
- Upoznaje
provodnike i
zaštitnu užad.
- Opisuje stubove i
njihovu funkciju u
vodu.
- Opisuje ulogu i
nabraja vrste
izolatora.
- Objašnjava
konstrukciju
energetskih
kablova.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
koraka.
Preporuke za
izvođenje nastave
- Poznaje osnovna
svojstva relejne
zaštite.
- Crta i analizira
šeme djelovanja
strujnih releja.
- Razlikuje
natnaponske i
potnaponske
releje.
- Poznaje način
predstavljanja
elektroenergetskih
vodova u
planovima.
- Uočava osnovne
elemente koji
sačinjavaju
nadzemni vod.
- Razlikuje
materijale koji se
koriste za izradu
provodnika i
zaštitnih užadi.
- Poznaje izbor
konstrukcije stuba,
raspored
provodnika na
stubu i temelje
stubova.
- Razlikuje izolatore
za niski, srednji i
visoki napon.
- Razlikuje
energetske kablove
prema naponu,
vrsti struje, broju
žila, materijalu
provodnika i vrsti
izolacije.
Električne instalacije
- Upoređuje vrste
- Navodi vrste
materijala za
materijala za
izradu provodnika i
izradu provodnika.
kablova.
- Poznaje
- Razlikuje vrste
konstrukciju
izolovanih
- Crtati šeme i
analizirati
najjednostavnije i
najrasprostranjenije
sisteme za
raspodjelu
električne energije.
- Razvija analitičnost
i logično
razmišljanje.
- Razvija pravilan
odnos prema
očuvanju
materijalnih
dobara.
- Razvija svijest o
153
- Upotrijebiti
eksponate najčešće
korišćenih vrsta
energetski
izolovanih
provodnika i
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
energetski
izolovanog
provodnika.
- Upoznaje se sa
načinom
označavanja
energetski
izolovanih
provodnika.
- Poznaje dozvoljeno
opterećenje
izolovanih
provodnika.
- Objašnjava pojam
i ulogu
instalacionih
osigurača.
Formativni ciljevi
-
-
-
- Nabraja
instalacione
prekidače.
-
- Objašnjava ulogu
priključnih
uređaja.
-
- Objašnjava princip
rada sijalice sa
metalnim vlaknom
i fluorescentnih
cijevi.
-
učenik
provodnika prema
konstrukciji i
namjeni.
Razlikuje
standardne
presjeke
provodnika i načine
označavanja po
propisima.
Upotrebljava
tabele za izbor
energetski
izolovanih
provodnika.
Prepoznaje
elemente
instalacionih
topljivih i
automatskih
osigurača.
Razlikuje topljive
od automatskih
osigurača.
Upoređuje načine
rada pojedinih
vrsta instalacionih
prekidača (prateći
tok struje na
šemama
instalacionih
prekidača.)
Razlikuje
nezaštićene i
priključne uređaje
sa zaštitnim
uzemljenjem.
Crta i analizira
šemu vezivanja
fluorescentne
cijevi.
154
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
poštovanju propisa.
Preporuke za
izvođenje nastave
energetskih
kablova i omogućiti
učenicima da ih
upoređuju.
- Upotrijebiti
demonstracioni
pano sa prikazanim
vezivanjem
osigurača.
- Upotrijebiti
demonstracioni
pano sa raznim
instalacionim
prekidačima.
Razred: ČETVRTI
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
Električne mašine
- Upoznaje svrhu
transformatora.
- Upoznaje
materijale koji se
primjenjuju za
izradu
transformatora i
električnih mašina.
- Objašnjava način
rada
transformatora.
- Objašnjava
magnetno kolo
električne mašine.
- Upoznaje vrste
induktora i njihovu
primjenu.
- Objašnjava način
rada trofaznog
asihronog motora.
- Definiše stepen
iskorišćenja snage
u asihronom
motoru.
- Objašnjava način
rada jednofaznog
asihronog motora.
- Objašnjava načine
puštanja u rad
asihronih motora.
- Objašnjava načine
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
- Uočava značaj
elektromagnetne
indukcije za rad
transformatora.
- Razumije proces
nastajanja
naizmjeničnog
magnetnog fluksa u
magnetnom kolu
transformatora.
- Razumije
unutrašnju
strukturu
transformatora.
- Uočava da
transformator radi
sa visokim
stepenom
iskorišćenja.
- Razlikuje ulogu
statora i rotora kod
obrtnih električnih
mašina.
- Razlikuje induktore
sa istaknutim
polovima i pune
induktore.
- Crta i analizira
mehaničku
karakteristiku
asihronog motora.
- Izračunava stepen
iskorišćenja snage
asihronog motora i
crta dijagram
peobražja.
- Shvata obrtni
momenat asihronog
motora.
- Zna koje zahtjeve
treba zadovoljiti
pri puštanja
motora u rad.
- Poznaje puštanje u
rad asihronog
motora pomoću
prebacača
zvijezda – trougao.
- Izračunava brzinu
Preporuke za
izvođenje nastave
- Korstiti slajdove,
slike različitih vrsta
transformatora za
prezentaciju.
- Razvija osjećaj za
tehničku tačnost i
odgovornost pri
radu.
- Organizovati
posjetu
transformatorskom
postrojenju.
- Povezuje
prethodno stečeno
sa novim znanjem.
155
- Pokazivati
elemente
električnih mašina
na predavanjima.
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
promjene brzine
asihronog motora.
- Objašnjava način
rada sinhrone
mašine i njenu
primjenu.
-
- Objašnjava način
rada sinhronog
generatora.
- Nabraja i
objašnjava način
rada i primjenu
sinhronih motora.
- Objašnjava način
rada i primjenu
mašina
jednosmjerne
struje.
- Pojašnjava osnovne
pojmove i pravila
namota indukta.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
-
učenik
obrtanja rotora
asihronog motora i
analizira načine
mijenjanja brzine.
Uočava da su
brzine rotora i
magnetnog fluksa
statora iste.
Poznaje
konstrukciju
sinhrone mašine.
Razlikuje
hidrogeneratore i
turbogeneratore.
Zna koja su
svojstva sinhronih
motora.
- Poznaje
konstrukciju
mašina
jednosmjerne
struje.
- Izvodi izraz
indukovanog
napona u induktu.
- Izvodi izraz
elektromagnetnog
momenta mašine
jednosmjerne
struje.
- Objašnjava princip - Skicira
principijelne šeme
rada motora
motora
jedosmjerne
jednosmjerne
struje.
struje u zavisnosti
od načina
pobuđivanja.
- Crta i analizira
karakteristike
brzine, momenta i
mehaničke
karakteristika
motora
jednosmjerne
struje.
Električni aparati i uređaji u domaćinstvu
- Upoznaje termičke - Zna osnovne
principe rada i zna
uređaje: grijače,
da čita električne
pegle, električne
šeme termičkih
bojlere, termo-peći
Preporuke za
izvođenje nastave
- Koristiti elemente
asinhronih motora
za demonstraciju
tokom predavanja.
- Pokazivati
elemente sinhronih
električnih mašina
na predavanjima.
- Pokazati primjere
upotrebe sinhronih
motora, npr. kod
programatora
kućnih uređaja.
- Koristiti elemente
mašina
jednosmjerne
struje za
demonstraciju u
toku predavanja.
- Razvija sposobnost
156
- Pripremiti modele
uređaja koji se
obrađuju a za
složenije uređaje
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
i električne
šporete.
- Upoznaje rashladne
uređaje: frižidere,
zamrzivače i
klima-uređaje.
- Razumije i
objašnjava rad
mašine za veš,
mašine za sudove,
mašine za sušenje
veša.
Energetska efikasnost
- Opisuje izvore
svjetlosti sa
smanjenom
potrošnjom
električne
energije.
- Objašnjava fizičke
osnove rashladnih i
termičkih tehnika.
- Nabraja i opisuje
komponente
rashladnih i
termičkih
postrojenja.
- Opisuje solarno
termička
postrojenja.
- Objašnjava
primjenu solarnih
kolektora za
domaćinstvo.
- Objašnjava
primjenu
fotonaponskih
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
za timski rad.
Formativni ciljevi
učenik
aparata i uređaja
koja se koriste u
domaćinstvima.
- Shvata principe
rada rashladnih
uređaja.
Preporuke za
izvođenje nastave
pripremiti panoe ili
prezentacije preko
računara.
- Pripremiti modele
uređaja koji se
mogu rasklopiti da
učenik može da
vidi.
- Razlikuje ulogu
pojedinih djelova i
cijelih uređaja.
- Prema namjeni
prostorije odabira
odgovarajuće
štedne sijalice.
- Poznaje osnovne
elemente potrebne
za regulaciju
osvjetljenja javnih
površina.
- Vrši proračun
opterećenja
uređaja za grijanje
i hlađenje po
aktuelnim
normama.
- Planira i
dimenzioniše
površine uređaja za
grijanje i hlađenje.
- Razvija analitičnost
i logično
razmišljanje.
- Analizira solarno
termička
postrojenja sa
aspekta energetske
efikasnosti.
- Procjenjuje
potrebu za toplom
vodom i grijanjem
za jedno
domaćinstvo i
proračunava
potreban broj
solarnih kolektora.
- Procjenjuje
potrebnu snagu
potrošača i
- Upoređivati
karakteristike
svjetlosnih izvora
koristeći kataloge
proizvođača.
- Pronaći na
internetu
informacije o
energetski
pasivnim kućama.
- Zadatak: Analizirati
stanje potrošnje
električne energije
u svojoj kući i
predložiti rješenja
za postizanje
energetske
efikasnosti.
157
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
panela.
- Objašnjava
primjenu
vjetrogeneratora
za napajanje
objekata.
- Objašnjava
primjenu
kombinacije
fotonaponskog
panela i
vjetrogeneratora
za napajanje
objekata.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
proračunava
površinu potrebnog
panela.
- Određuje potrebne
elemente za
korišćenje snage
vjetra (generator,
akumulator,
invertor...).
- Procjenjuje
potrebnu snagu
potrošača i
proračunava snagu
vjetrogeneratora i
površinu
fotonaponskog
panela kao i
pripadajuće
elemente.
Preporuke za
izvođenje nastave
5. Okvirni spisak literature i drugih izvora
- Prof. dr S. Škuletić: Osnovi elektroenergetike, Univerzitet Crne Gore Elektrotehnički fakultet, Podgorica, 2006.
- Prof. dr S. Škuletić: Elektrane, Univerzitet Crne Gore - Elektrotehnički fakultet,
Podgorica, 2006.
- M. Popović: Razvodna postrojenja i elektrane, Zavod za udžbenike i nastavna
sredstva, Beograd, 2000.
- D. Janković, A. Matić, M. Radivojević: Elementi elektroenergetskih postrojenja,
Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1998.
- S. Branković: Električne mreže i dalekovodi za III razred, Zavod za udžbenike i
nastavna sredstva, Beograd, 2003.
- M. Justinijanović: Električne instalacije i osvetljenje za drugi razred, Zavod za
udžbenike i nastavna sredstva, Beograd, 2002.
- V. V. Petrović, M. P. Pendić: Električne mašine, Beograd,1980.
- Dr V. Brajović: Elektrotermički uređaji za treći razred, Zavod za udžbenike i
nastavna sredstva, Beograd, 2005.
- M. Radosavljević: Rashladni uređaji za treći i četvrti razred elektrotehničke
škole, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd, 2001.
- J. Nikolić: Elektroenergetika za treći razred elektrotehničke škole, Zavod za
udžbenike i nastavna sredstva, Beograd, 2002.
6. Materijalni uslovi za izvođenje nastave
- Računar, projektor i projekciono platno.
7. Obavezni načini provjeravanja i ocjenjivanja znanja učenika
- Provjera znanja vrši se usmeno i pismeno.
- Usmeno (najmanje jednom u svakom klasifikacionom periodu).
- Pismene vježbe.
- Zaključna ocjena na kraju klasifikacionog perioda izvodi se iz svih datih ocjena u
klasifikacionom periodu.
158
- Zaključna ocjena na kraju školske godine izvodi se iz svih datih ocjena u
klasifikacionim periodima.
8. Uslovi za napredovanje i završetak predmeta
- Pozitivna ocjena na kraju školske godine.
9. Profil stručne spreme nastavnika i stručnih saradnika
- Diplomirani inženjer elektrotehnike - smjer energetike.
10. Povezanost predmeta
Znanja
- Elektrane
- Elementi razvodnih
postrojenja
- Zaštite u razvodnim
postrojenjima
- Podjela i vrste električnih
mreža
- Električne instalacije
Povezanost sa drugim predmetima
Predmet
Znanja
- Osnove elektrotehnike
- Proizvodnja električne
energije
- Praktična nastava
- Vrste izolacionih materijala
- Praktična nastava
- Opasnost od strujnog udara
- Praktična nastava
- Poznaje materijale koji se
koriste za izradu vodova
- Određivanje presjeka
provodnika
- Načini montaže elemenata
električne instalacije
- Poznaje značaj
transformatora za prenos i
disribuciju električne
energije
- Poznaje značaj sinhronog
generatora za proizvodnju
električne energije
- Poznaje značaj mašina
jednosmjerne struje za rad
elektromotornog pogona
- Pretvaranje električne
energije u toplotnu
- Osnove elektrotehnike
- Praktična nastava
- Električne mašine
- Osnove elektrothnike
- Praktična nastava
- Električni aparati i uređaji
u domaćinstvu
- Osnove elektrotehnike
159
1.3.8. MEHATRONIKA
1. Naziv predmeta: MEHATRONIKA
2. Broj časova po godinama obrazovanja i vrstama nastave
Vrste nastave
Razred
I
II
III
IV
Ukupno
Teorija
Vježbe
Praktična
nastava
72
66
138
Ukupno
72
66
138
3. Opšti ciljevi nastave
- Upoznavanje sa značajem primjene mehatronike u industriji.
- Sticanje osnovnih znanja iz upravljanja.
- Usvajanje znanja iz pneumatike, hidraulike i elektrotehnike, kao i mogućnosti
primjene pneumatskih, hidrauličkih i elektro-pneumatskih komponenti kod
izgradnje mehatroničkih sistema.
- Upoznavanje i razumijevanje pneumatskog, hidrauličkog i elektro-pneumatskog
upravljanja.
- Razvijanje sposobnosti razumijevanja i rješavanja konkretnih problemskih
zadataka iz mehatronike.
- Korišćenje upravljačkog i edukativnog softvera za simulaciju rada sistema.
- Ovladavanje stručnom terminologijom neophodnom za komunikaciju u struci.
- Razvijanje osjećaja odgovornosti.
- Razvijanje radnih navika.
160
4. Sadržaji/Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi
Razred: TREĆI
Informativni ciljevi i
Socijalizacijski
Formativni ciljevi
sadržaji
ciljevi
učenik
učenik
učenik
Predmet i primjena mehatronike
- Razvija sposobnost
- Shvata značaj
- Definiše pojam
analiziranja i
mehatronike.
mehatronike.
logičkog
- Pronalazi primjere
- Navodi primjenu
zaključivanja.
primjene
mehatronike.
pneumatskih,
hidrauličkih i
elektropneumatskih
sistema.
- Shvata pojam
- Upoznaje osnovne
tehnike
pojmove tehnike
upravljanja.
upravljanja.
- Navodi i objašnjava - Razlikuje i analizira
analogno, digitalno
načine upravljanja.
i binarno
upravljanje.
- Upoređuje
sinhrono, asinhrono
i logičko
upravljanje.
- Analizira
upravljački lanac.
- Razlikuje analogne,
diskretne, digitalne
i binarne signale.
Grafički simboli i blok dijagrami
- Razvija sposobnost
- Navodi mogućnosti - Shvata potrebu
orijentacije u
prikazivanja
prikazivanja
prostoru.
kretanja radnih
kretanja radnih
elemenata.
elemenata.
- Upoznaje elemente - Crta blok
dijagrame
blok dijagrama.
mehatroničkih
sistema.
- Crta i analizira
- Objašnjava
dijagrame:
upravljački i druge
put-korak,
dijagrame i
put-vrijeme i
funkcijski plan.
upravljački
dijagram.
- Koristi funkcijski
plan kao sredstvo
sporazumijevanja.
- Poznaje simbole za
- Nabraja i ilustruje
izradu funkcijskih
grafičke simbole.
planova.
Mehanika
- Navodi i objašnjava - Shvata pojam sile.
- Razvija sposobnost
161
Preporuke za
izvođenje nastave
- Prikazati slajdove
elemenata
mehatroničkih
sistema:
hidrauličke,
pneumatske i
elektro–
pneumatske.
- Crtanje dijagrama
put–korak i
put-vrijeme za
konkretan primjer.
- Na konkretnim
primjerima
prikazivati
funkcijski plan.
Na primjerima:
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
podjelu mehanike i
pojam sile.
- Objašnjava
moment sile, spreg
sila i moment
sprega.
- Navodi i objašnjava
pojam, vrste i
značaj trenja.
- Definiše i
objašnjava
pojmove: kretanje,
put, brzina,
ubrzanje, srednja
brzina, ugaono
ubrzanje.
- Opisuje
pravolinijsko i
kružno kretanje.
- Definiše i
objašnjava
pojmove: rada,
snage i energije.
- Definiše stepen
korisnog
djelovanja.
Hidraulika
- Nabraja fizička
svojstva radne
tečnosti
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
analiziranja i
zaključivanja.
Formativni ciljevi
učenik
- Razlikuje
spoljašnje i
unutrašnje sile.
- Određuje moment
sile za tačku.
- Shvata pojam
sprega i određuje
moment sprega.
- Razumije pojam i
značaj trenja.
- Razlikuje trenje
klizanja i trenje
kotrljanja.
- Određuje intezitet,
pravac i smjer sile
trenja.
- Uočava značaj
podmazivanja na
smanjenje sile
trenja.
- Izračunava osnovne
veličine koje
opisuju kretanje na
osnovu zadanih
veličina.
- Izračunava srednju
brzinu kretanja
klipa.
- Uočava i analizira
pravolinijsko i
kružno kretanje
kod pneumatskih i
hidrauličkih
elemenata.
- Izračunava rad sile
pri kretanju na
osnovu zadatih
podataka.
- Izračunava i
analizira rad
cilindara.
- Određuje snagu
hidromotora na
osnovu zadanih
podataka.
- Određuje stepen
korisnosti.
- Ovladava osnovnim
pojmovima
hidraulike kroz
Preporuke za
izvođenje nastave
- Izračunati silu
pritiska koja
djeluje na čelo
klipa.
- Izračunati obrtni
moment na vratilu
hidromotora.
- Izračunti teorijsku i
stvarnu snagu
radnog cilindra.
- Izračunavati
teorijsku i korisnu
snagu pumpe.
- Izračunavati snagu
obrtnog
pneumatskog
motora.
- Izračunavati stepen
korisnog dejstva u
mehatroničkom
sistemu.
- Razvija logičko
mišljenje i
sposobnost za
162
- Prikazati slajdove
elemenata
hidrauličkog
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
hidrauličkih
sistema.
- Objašnjava i na
primjerima
analizira pojmove:
pritisak, potisak,
protok, strujanje,
isticanje, stepen
korisnosti.
- Navodi i
objašnjava podjelu
i princip rada
pojedinih pumpi.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
pravilno
zaključivanje.
Formativni ciljevi
učenik
analizu
jednostavnih
primjera.
- Pronalazi primjere
primjene
hidraulike.
- Identifikuje
sastavne djelove
pumpi.
- Razlikuje i analizira
princip rada
pojedinih vrsta
pumpi.
- Navodi i objašnjava - Shvata princip rada
klipnih, pločastih i
izvršne i
razvodnika sa
upravljačke
sjedištem.
elemente i to:
translatorni izvršni - Poznaje i
upoređuje načine
elementi, rotacioni
aktiviranje
izvršni elementi,
razvodnika.
ventili, razvodnici,
- Analizira princip
zatvarači.
rada nepovratnih,
pritisnih i
protočnih ventila.
- Shvata ulogu
- Upoznaje i opisuje
prečistača – filtara.
vezivne elemente
- Prepoznaje ulogu
za: prečišćavanje
rezervoara i
radne tečnosti,
akumulatora.
smještaj, hlađenje
- Shvata i analizira
i grijanje
rad hidromotora
akumuliranje
obrtnog kretanja.
hidrauličke
- Bira i analizira rad
energije.
hidrauličkih radnih
cilindara.
- Poznaje ulogu
vezivnih
elemenata.
- Pronalazi primjere
primjene
hidrauličkih
motora.
Hidrauličko upravljanje
- Razvija sposobnost
- Definiše hidrauličko - Shvata osnovne
analiziranja i
logičke funkcije i
upravljanje i
zaključivanja.
poznaje načine
navodi primjene
163
Preporuke za
izvođenje nastave
sistema.
- Izrada šema
hidrauličnih
sistema pomoću
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
upravljanja.
- Obrazlaže načine
realizovanja
logičkih funkcija
hidrauličkim
elementima.
- Ilustruje
hidrauličke šeme i
navodi metode
rješavanja.
- Upoznaje
upravljački i
edukativni softver
FLUID SIM (Festo).
- Obrazlaže postupke
zaštite i održavanja
hidrauličkih
sistema.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
kako se one
realizuju
hidrauličkim
elementima.
- Stiče navike
tačnosti i
sistematičnosti u
radu.
- Crta i analizira
hidrauličke šeme
upravljanja za
konkretne
primjere.
- Pridržava se pravila
pri projektovanju
hidrauličkih
sistema.
- Razlikuje načine
ispitivanja
hidrauličkih
komponenti.
- Crta i simulira
konkretne primjere
šema hidrauličkog
upravljanja,
koristeći softver
FLUID SIM.
- Izrađuje
hidrauličke sisteme
na radnim
stolovima za
hidrauliku.
- Uočava značaj i
razlikuje postupke
zaštite i održavanja
hidrauličkih
sistema.
164
Preporuke za
izvođenje nastave
simbola za
konkretne
primjere.
- Izrada šema i
simulacija rada
hidrauličkog
sistema u FLUID
SIM-u.
- Realizacija šema
na
demonstracionim
stolovima za
hidrauliku.
Razred: ČETVRTI
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
Pneumatika
- Navodi sastav i
karakteristike
vazduha.
- Definiše osnovne
veličine stanja:
pritisak,
zapremina,
temperatura.
- Obrazlaže osnovne
zakone za vazduh.
- Nabraja promjene
stanja vazduha.
- Upoznaje, razumije
i objašnjava
osobine i
komponente
sistema za
dobijanje i razvod
komprimovanog
vazduha:
kompresori,
rezervoari,
pripremna grupa,
cjevovodi,
vezivni elementi.
- Navodi i objašnjava
izvršne,
upravljačke i
pomoćne
elemente:
translatorni izvršni
elementi, rotacioni
izvršni elementi,
razvodnici, ventili,
zatvarači,
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
- Pravi razliku
između
atmosferskog
podpritiska i
nadpritiska.
- Shvata i analizira
pritisak,
temperaturu i
specifičnu
zapreminu.
- Koristi jednačinu
stanja za
izračunavanje
veličina stanja na
osnovu zadanih
podataka.
- Upoređuje i
analizira izobarske,
izohorske,
izotermske,
adijabatske i
politropske
promjene stanja.
- Analizira osobine
vlažnog vazduha.
- Razlikuje pojedine
vrste kompresora.
- Identifikuje
sastavne djelove
kompresora.
- Upoređuje princip
rada pojedinih
vrsta kompresora.
- Upoređuje
apsorpcijski,
adsorpcijski i
termički postupak
hlađenja.
- Shvata ulogu
pripremne grupe za
vazduh.
- Razlikuje i
upoređuje klipne,
pločaste i
razvodnike sa
sjedištem.
- Upoređuje i shvata
način rada
nepovratnih,
- Razvija sposobnost
analiziranja i
zaključivanja.
165
Preporuke za
izvođenje nastave
- Odrediti veličine
stanja vazduha na
primjerima.
- Prikazati na
slajdovima
elemente
pneumatskih
sistema.
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
prigušivači
i drugi.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
pritisnih i
protočnih ventila.
- Pronalazi primjere
primjene
pneumatskih
motora.
- Uočava razliku
između
pneumatskih
motora obrtnog i
translatornog
kretanja.
- Opisuje ulogu i
način spajanja
cjevovoda.
Pneumatsko upravljanje
- Razlikuje analogne, - Razvija sposobnost
- Definiše
analiziranja i
diskretne, binarne i
pneumatsko
zaključivanja.
digitalne signale.
upravljanje.
- Razlikuje i analizira
- Navodi primjere
vođeno,
primjene
- Stiče navike
programsko i
pneumatskog
tačnosti i
upravljanje sa
upravljanja.
sistematičnosti u
samoodržanjem.
- Navodi i objašnjava
radu.
- Shvata osnovne
osnovne logičke
logičke funkcije i
funkcije i
zna kako se one
obrazlaže način
realizuju
realizovanja
pneumatskim
logičkih funkcija
elementima.
pneumatskim
elementima.
- Objašnjava
- Crta i analizira
pneumatske šeme
pneumatske šeme
upravljanja i
upravljanja za
navodi metode
konkretne
rješavanja.
primjere.
- Prepoznaje
elemente kojima se
mogu realizovati
vremenske i
pritisne funkcije.
- Uočava pojavu
blokirajućeg
signala.
- Razlikuje
matematičke i
inženjerijske
(praktične) metode
rješavanja
blokirajućeg
166
Preporuke za
izvođenje nastave
- Izrada šema
pneumatskih
sistema pomoću
simbola za
konkretne
primjere.
- Izrada šema i
simulacija rada
pneumatskog
sistema u FLUID
SIM–u.
- Realizacija šema
na
demonstracionim
stolovima za
pneumatiku.
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
signala.
- Rješava problem
blokirajućeg
signala
funkcijskim,
kaskadnim i
koračnim
- Objašnjava
metodama.
upravljački i
- Crta i analizira
edukativni softver
funkcijski krug za
za simulaciju rada
konkretne
pneumatskih
primjere.
sistema (FLUID
- Koristeći FLUID SIM
SIM).
softver simulira
konkretne primjere
pneumatskog
upravljanja.
- Obrazlaže postupke
zaštite i održavanja - Izrađuje
pneumatske
pneumatskih
sisteme na radnim
sistema.
stolovima za
pneumatiku.
- Shvata značaj
zaštite i održavanja
pneumatskih
sistema.
Osnovi elektro-pneumatike
- Definiše električne - Razlikuje osnovne
izvršne elemente
i elektroupravljanja i
pneumatske izvršne
poznaje njihovu
elemente
funkciju, način
automatike.
rada i povezivanja
u šemama: tasteri,
krajnji prekidači,
beskontaktni
davači signala
(magnetni,
kapacitivni i optoelektronski), releji,
vremenski releji,
sklopnici
(kontaktori) i dr.
- Definiše i upoznaje - Poznaje i
upoređuje razne
elektro-pneumatske
varijante elektrorazvodnike –
pneumatskih
ventile.
razvodnika ventila, sa
različitim brojem
ulaza–izlaza.
- Definiše i upoznaje
- Razvija
odgovornost.
- Razvija smisao za
zajedništvo.
167
Preporuke za
izvođenje nastave
- Povezivanje
osnovnih izvršnih
elemenata
upravljanja u
električnim
šemama.
- Demonstracija
upravljanja radom
elektro - ventila u
osnovnim šemama
upravljanja.
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
elektropneumatske
pretvarače.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
- Shvata princip rada
i razlikuje tipove
elektropneumatskih
pretvarača: PE
pretvarač, elektropneumatski
pretvarač niskog
pritiska, elektro pneumatski
pretvarač signala
(pritisna sklopka).
Mjere i propisi elektro-zaštite u elektro-pneumatici
- Razvija pozitivan
- Poznaje osnovne
- Definiše osnovne
odnos prema
pojmove, sredstva i
pojmove, metode i
zdravlju.
metode elektro sredstva elektro zaštite, zaštitni
zaštite.
- Razvija svijest o
STOP taster,
potrebi zaštite na
zaštitna glavna
radu.
sklopka i dr.
- Opisuje pomoćne
- Poznaje i pomoćne
strujne krugove i
strujne krugove i
strujne krugove
strujne krugove
blokade.
blokade.
- Upoznaje
- Razlikuje vrste
signalno-dojavne
signalno-dojavnih
uređaje.
uređaja.
Elektrotehnički grafički simboli i oznake u elektro-pneumatici
- Razvija urednost
- Zna crtati elektro- Upoznaje elektropneumatske
pneumatske
grafičke simbole i
grafičke i slovne
slovne oznake.
simbole i oznake
- Koristi slovno zaštite.
brojčane oznake
zaštite.
Električne šeme i sklopovi elektro-pneumatike
- Razvija logičko
- Razlikuje vrste
- Upoznaje vrste
zaključivanje.
šema u elektrošema u
pneumatici i
elektro-pneumatici.
njihovu ulogu.
- Upoznaje tabele
- Poznaje tabele
istinitosti (U - I
istinistosti i njihovu - Razvija pozitivan
signala).
stav prema novim
primjenu na
saznanjima.
rješenjima
osnovnih elektropneumatskih šema.
- Upoznaje osnovne
- Zna povezati
logičke elektro- Razvija
osnovne logičke
pneumatske šeme
snalažljivost.
elektro(logičko I, ILI i NE).
pneumatske šeme
- Upoznaje osnovne
(logičko I, ILI i NE).
šeme i sklopove u
168
Preporuke za
izvođenje nastave
- Koristiti primjere
šema.
- Povezati elektropneumatske šeme
osnovnih logičkih
funkcija I, ILI, i NE.
- Povezati elektropneumatsku šemu
upravljanja
elektro-ventilom 5
/2, sa
samodržanjem i
blokadom.
- Povezati elektropneumatsku šemu
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
elektropneumatici.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
- Crta i analizira
osnovne šeme
upravljanja u
elektropneumatici:
upravljanje
jednorednim
cilindrom,
upravljanje
dvorednim
cilindrom,
paralelna veza,
redna (serijska)
veza, spoj blokade
i spoj samodržanja,
upravljanje
jednosmjernim ili
dvosmjernim
cilindrom pomoću
spoja samodržanja,
indirektno
dvostrano
upravljanje,
automatsko
vraćanje cilindra,
oscilirajuće
kretanje
- Upoznaje osnovne
dvosmjernog
šeme i sklopove
cilindra,
upravljanja
automatsko
vremenskim
vraćanje pomoću
relejima.
graničnog
prekidača.
- Crta i analizira
osnovne šeme i
sklopove
upravljanja
vremenskim
relejima.
Izrada šema spajanja mehatroničkih sistema
- Razvija odgovoran
- Poznaje postupke
- Upoznaje metode
odnos prema radu.
izrade finalne
izrade spojne
elektrošeme: - sistemske
pneumatske šeme
metoda;
spajanja prema
- metoda pokušaja
zadatim uslovima
(intuitivna metodama:
iskustvena
- sistemskim;
metoda).
- pokušaja
(intuitivna,
iskustvena).
169
Preporuke za
izvođenje nastave
upravljanja
elektro-ventilom 5
/ 2, sa vremenskim
relejem i
samodržanjem.
- Izrada projekta
šeme spajanja
izabranom
metodom, prema
zadatim uslovima.
5. Okvirni spisak literature i drugih izvora
- S. Nikolić: Hidrauličke, pneumatske i električne komponente, Zavod za udžbenike
i nastavna sredstva, Beograd, 2005.
- P. Mitrović, Z. Radojević: Hidraulika i pneumatika, Zavod za udžbenike i nastavna
sredstva, Beograd, 2005.
- G. Nikolić: Pneumatika i hidraulika, Školska knjiga, Zagreb, 2006.
- Festo Didactic, Elektropneumatika, Festo doo Zagreb, 1995.
- S. Đurić: Mehanika II, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd, 2004.
- M. Plavšić i drugi autori: Mehanika I, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva,
Beograd, 2004.
- G. Nikolić: Upravljanje i regulacija, Školska knjiga, Zagreb, 2003.
- G. Nikolić: Pneumatsko upravljanje, Sveučilišna naklada Liber, Zagreb, 1990.
- Festo Didactic, Pneumatsko upravljanje, 2007.
- Festo katalozi, Festo Didactic, 2008.
6. Materijalni uslovi za izvođenje nastave
- Računar sa multimedijalnom opremom, projektor, projekciono platno,
demonstracione table za hidrauliku, pneumatiku i elektro-pneumatiku, uzorci i
modeli hidrauličkih, pneumatskih i elektro - pneumatskih komponenti, šeme
pneumatskih, hidrauličkih i ekektro - pneumatskih sistema.
7. Obavezni načini provjeravanja i ocjenjivanja znanja učenika
- Provjera znanja vrši se usmeno i pismeno.
- Usmena provjera znanja (najmanje jednom u svakom klasifikacionom periodu).
- Pismene vježbe.
- Zaključna ocjena na kraju klasifikacionog perioda izvodi se iz svih datih ocjena u
klasifikacionom periodu.
- Zaključna ocjena na kraju školske godine izvodi se iz svih datih ocjena u
klasifikacionim periodima.
8. Uslovi za napredovanje i završetak predmeta
- Pozitivna ocjena na kraju školske godine.
9. Profil stručne spreme nastavnika i stručnih saradnika
- Diplomirani inženjer elektrotehnike;
- diplomirani inženjer mašinstva.
10. Povezanost predmeta
Znanja
- Grafički signali i blok
dijagrami
- Mehanika
-
Hidraulika
Hidrauličko upravljanje
Pneumatika
Pneumatsko upravljanje
Osnovi elektro-pneumatike
Mjere i propisi
elektrozaštite u
elektro-pneumatici
Povazanost sa predmetom
Predmet
Znanja
- Praktična nastava
- Elektrotehnički grafički
simboli
- Blok dijagrami
- Praktična nastava
- Osnovni mašinski elementi
- Praktična nastava
- Elementi automatike
- Izvršni elementi
automatskog upravljanja
- Praktična nastava
- Elektro zaštita
- Zaštitne mjere od visokog
napona dodira
170
Znanja
Povazanost sa predmetom
Predmet
Znanja
- Praktična nastava
- Elektrotehnički grafički
simboli
- Elektrotehnički grafički
simboli i oznake u
elektro-pneumatici
- Električne šeme i sklopovi
elektro-pneumatike
- Osnove elektrotehnike
- Praktična nastava
- Izrada šema spajanja
- Praktična nastava
171
- Elementi električnih šema
- Crtanje i povezivanje
elemenata električnih šema
- Povezivanje elemenata
električnih šema
1.3.9. OSNOVE RAČUNARSKIH MREŽA
1. Naziv predmeta: OSNOVE RAČUNARSKIH MREŽA
2. Broj časova po godinama obrazovanja i vrstama nastave
Vrste nastave
Razred
I
II
III
IV
Ukupno
Teorija
Vježbe
Praktična
nastava
66
66
Ukupno
66
66
3. Opšti ciljevi nastave
- Opisivanje računarskih mreža kao i pojedinih komponenata računarskih mreža.
- Upoznavanje terminologije računarskih mreža.
- Poznavanje osnovnih komponenata računarskih mreža i principa njihovog rada.
- Prepoznavanje strukture računarskih mreža.
- Poznavanje osnovnih zahtjeva i problema u rješavanju računarskih mreža.
- Poznavanje standarda i protokola u međusobnom povezivanju računara.
- Povezivanje teorijskih znanja sa praktičnim primjerima.
- Upoznavanje novih pravaca razvoja tehnologije računarskih mreža.
- Prepoznavanje značaja računarskih mreža u ostalim područjima rada.
- Upoznavanje principa i načina traženja informacija, izvora, proizvođača
komponenti računarskih mreža.
- Praćenje novih dostignuća u informatičkoj tehnologji.
172
4. Sadržaji/Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi
Razred: ČETVRTI
Informativni ciljevi i
Socijalizacijski
Formativni ciljevi
sadržaji
ciljevi
učenik
učenik
učenik
Uvod u mreže za prenos podataka
- Razvija sposobnost
- Definiše računarske - Shvata značaj
logičkog
računarskih mreža
mreže.
razmišljanja.
u prenosu
informacija.
- Nabraja vrste
- Razvija sposobnost
- Razlikuje mreže
mreža prema
za saradnju.
prema složenosti.
složenosti.
- Skicira računarsku
mrežu.
- Definiše prostu i
- Skicira proste i
složenu mrežu.
složene mreže.
- Definiše značaj
- Shvata značaj
računarskih
računarskih
komunikacija.
komunikacija.
Klasifikacija računarskih mreža
- Uočava bitne
- Stvara radne
- Definiše bitne
karakteristike
elemente načina
navike.
načina prenosa
prenosa podataka.
- Razvija sposobnost
podataka.
za saradnju.
- Razlikuje serijski i
- Definiše smjer
- Razvija sposobnost
paralelni prenos.
prenosa.
opažanja.
- Uočava
- Definiše serijski i
karakteristike
paralelni način
serijskog i
prenosa podataka.
paralelnog
prenosa.
- Razlikuje sinhroni i
- Definiše sinhroni i
asinhroni prenos.
asinhroni prenos.
- Uočava "ram" i
njegove bitne
elemente.
- Skicira "ram".
- Razlikuje mreže
- Nabraja mreže
prema tehnici
prema tehnici
prenosa.
prenosa.
- Skicira difuznu
mrežu.
- Skicira komutiranu
mrežu.
- Upoređuje difuznu
i komutiranu
mrežu.
- Upoređuje
- Definiše
komutaciju linija
komutaciju linija
(kanala), poruka i
(kanala), poruka i
paketa.
paketa.
- Razlikuje
- Nabraja mreže
konekcionu i
prema vrsti usluga
(konekcione i
beskonekcionu
173
Preporuke za
izvođenje nastave
- Nabrojati i
uporediti
konfiguracije i
elemente proste i
složene računarske
mreže.
- Prema
pripremljenoj skici
mreže (LAN)
nabrojati njene
osobine i
elemente.
- Na primjerima
analizirati
komutaciju paketa.
- Na primjerima
analizira ram.
- Na primjerima
upoređuje vrste
komutacija.
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
beskonekcione).
- Navodi podjelu
mreža prema
veličini.
- Definiše bežičnu
mrežu.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
mrežu.
- Razlikuje mreže
prema veličini
(lokalne, gradske i
globalne).
- Upoređuje mreže
prema
karakteristikama.
Komunikacioni uređaji
- Upoznaje uloge
komunikacionih
uređaja.
- Objašnjava
karakteristike i
princip rada
modema.
- Objašnjava
principe
modulacione
tehnike,
kompresije
podataka i
korekcije greške.
- Definiše:
multiplekser,
koncentrator,
most, preklopnik,
ruter, vratnice,
interfejs.
- Nabraja medijume
za prenos
podataka.
Razlikuje
komunikacione
uređaje.
Analizira standarde
u komunikaciji
između modema.
Uočava prednosti i
mane modulacionih
tehnika.
- Razvija
sistematičnost u
radu.
Preporuke za
izvođenje nastave
- Pokazati modemski
uređaj i
odgovarajuće
slajdove.
- Razvija sposobnost
opažanja,
upoređivanja,
analize i
zaključivanja.
Razlikuje tipove
multipleksera.
Analizira interfejs
za povezivanje dva
sistema različitih
karakteristika.
Uočava gdje se
koriste pojedini
fiksni prenosni
putevi.
- Uočava prednosti
optičkog vlakna.
- Razlikuje vrste
optičkih vlakana.
- Objašnjava
korišćenje
upredene parice,
koaksijalnog kabla i
optičkog vlakna.
Arhitektura računarskih mreža
- Definiše pojam
- Razlikuje osnovne
mrežne
pojmove protokola:
arhitekture.
entitet, sistem,
- Objašnjava sastav
protokol, PDU
mrežne arhitekture
(protokolska
jedinica podataka).
- Definiše troslojni
- Razlikuje elemente
model.
i karakteristike
mrežnog protokola.
- Definiše pojam
- Uočava funkcije
mrežnog protokola.
protokola.
- Nabraja i
- Razlikuje nivoe
174
- Nabrojaiti
elemente mrežnog
protokola
- Nabrojati elemente
OSI modela i
njihovu ulogu
- Na primjerima
objasniti
standardizaciju
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
objašnjava osobine
i elemente
mrežnog protokola.
- Definiše OSI model
(Open System
Interconnection –
otvoreni sistem
međupovezivanja) i
nabraja nivoe
modela.
- Objašnjava
standardizaciju u
oblasti
telekomunikacija.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
mrežne
komunikacije: nivo
mrežnog pristupa,
transportni nivo i
nivo aplikacije.
- Skicira generalnu
mrežnu
arhitekturu.
- Skicira
komuniciranje u
mreži na bazi
protokola.
- Razlikuje nivoe OSI
modela i njihove
funkcije.
- Shvata značaj
standardizacije
mreža.
- Ocjenjuje uticaj
organizacija za
standardizaciju.
- Uočava značaj
postojanja
- Objašnjava "frame
protokola sloja
relay" tehniku
veze HDLC.
prenosa ramova.
- Upoređuje OSI
referentni model i
protokol X.25
- Uočava
karakteristike
prenosa frame
relay tehnikom.
Lokalne računarske mreže
- Definiše i navodi
- Razlikuje osobine i
osobine i elemente
elemente LAN
lokalne mreže.
mreža.
- Razlikuje nivoe
- Nabraja medijume
organizacije LAN
koji se koriste u
mreže.
lokalnim mrežama. - Razlikuje
medijume koji se
- Nabraja topologije
koriste u LAN
mreža.
mrežama.
- Razlikuje osnovne
- Objašnjava
topologije mrežne
protokol za pristup
arhitekture za LAN
medijumu.
mreže i skicira ih.
- Objašnjava
- Razlikuje protokole
povezivanje više
za pristup
lokalnih mreža.
medijumu.
Preporuke za
izvođenje nastave
- Opisuje protokol
sloja veze HDLC
(High-level Data
Link Control).
- Definiše protokol
sloja mreže "X.25".
175
- Nabrojati i opsiati
vrste i tipične
elemente LAN
mreže.
Informativni ciljevi i
sadržaji
učenik
Internet
- Definiše pojam
globalne mreže.
- Definiše internet
usluge.
- Objašnjava fizičko
povezivanje
računara.
- Objašnjava
postupak
registracije
korisnika.
- Definiše TCP/IP
protokol
(Transmission
Control Protocol/
Internet protocol).
- Definiše IP
protokol.
- Definiše
organizaciju i
adresiranje na
Internetu
- Objašnjava
programe za
pretraživanje.
Socijalizacijski
ciljevi
učenik
Formativni ciljevi
učenik
- Skicira povezivanje
lokalnih mreža.
- Određuje osnovne
komponente i
diskutuje
topologije
podmreža.
- Razlikuje najčešće
korišćene Internet
usluge.
- Razlikuje načine
povezivanja na
Internet.
- Razlikuje slučajeve
registracije
korisnika na
Internet.
- Skicira TCP/IP
okruženje.
- Razvija osjećaj za
tehničku kulturu.
Preporuke za
izvođenje nastave
- Navesti osobine i
elemente TCP/IP
protokola.
- Objasniti i izdvojiti
elemente IP
adrese, na zadatim
primjerima.
- Na primjerima
registruje korisnika
na Internet.
- Na primjerima
analizira klase IP
adresa.
- Uočava značaj IP
protokola u
međumrežnom
radu.
- Razlikuje
simboličku i
numeričku adresu.
- Analizira
karakteristike
programa za
pretraživanje.
5. Okvirni spisak literature i drugih izvora
- Z. Urošević: Računarske mreže za IV razred elektrotehničke škole, Zavod za
udžbenike i nastavna sredstva, Beograd, 2002.
- Prof. dr M. Pejanović-Đurišić: Računarske mreže i komunikacije, Viša
elektrotehnička škola, Podgorica, 1999.
- Dr Ž. Tošić, M. Ranđelović: Računari za III razred elektrotehničke škole –
obrazovni profil elektrotehničar računara, Zavod za udžbenike i nastavna
sredstva, Beograd, 2002.
- N. Klem: Informatika - udžbenik za I razred gimnazije, Zavod za udžbenike i
nastavna sredstva, Podgorica, 2008.
- N. Klem: Računarstvo i informatika, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva,
Beograd, 2002.
- N. Klem, N. Perin, N. Praščević: Računarstvo i informatika, Zavod za udžbenike i
nastavna sredstva, Beograd, 2002.
- Ž. Tošić, M. Ranđelović: Računari, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva,
Beograd, 2002.
176
6. Materijalni uslovi za izvođenje nastave
- Računar, mrežne komponente, projektor i projekciono platno.
7. Obavezni načini provjeravanja i ocjenjivanja znanja učenika
- Provjera znanja vrši se usmeno i pismeno.
- Usmeno (najmanje jednom u svakom klasifikacionom periodu).
- Pismene vježbe.
- Zaključna ocjena na kraju klasifikacionog perioda izvodi se iz svih datih ocjena u
klasifikacionom periodu.
- Zaključna ocjena na kraju školske godine izvodi se iz svih datih ocjena u
klasifikacionim periodima.
8. Uslovi za napredovanje i završetak predmeta
- Pozitivna ocjena na kraju školske godine.
9. Profil stručne spreme nastavnika i stručnih saradnika
- Diplomirani inženjer elektrotehnike - smjer računarske tehnike i informatike;
- diplomirani inženjer elektrotehnike - smjer elektronike i telekomunikacija.
10. Povezanost predmeta
Znanja
- Računarski sistem
- Mrežne kartice
- Operativni sistem
- Magistrale
-
- Deponovanje i reciklaža
-
- Lokalne računarske mreže
- Internet
-
Povezanost sa drugim predmetima
Predmet
Znanja
Osnovi računarstva
- Princip rada, komponente
Praktična nastava
Osnovi računarstva
- Princip rada, instalacija,
Praktična nastava
podešavanje parametara
Operativni sistemi
- Aplikacije operativnog
Praktična nastava
sistema zaduženih za
mreže
- Vodovi
Digitalna elektronika
- Matična ploča
Osnovi računarstva
Praktična nastava
Ekologija i zaštita životne - Zaštita životne sredine
sredine
Praktična nastava
- Računarske mreže
Praktična nastava
- Računarske mreže
177
2. STRUČNI ISPIT
2.1. ISPITNI KATALOZI ZA STRUČNO - TEORIJSKI DIO ISPITA
2.1.1. ELEKTRONIKA
1. Naziv ispitnog kataloga: ELEKTRONIKA
2. Cilj ispita
Na ispitu se ocjenjuje:
- Poznavanje osnovnih pojmova iz elektronike.
- Poznavanje osnovnih zakonitosti u kolima jednosmjerne i naizmjenične struje.
- Pokazivanje osnovnih znanja iz elektrostatike i elektromagnetizma.
- Samostalno rješavanje prostih i složenih kola jednosmjerne i naizmjenične struje.
- Razumijevanje i pravilno upotrebljavanje stručne terminologije.
3. Standardi znanja koji se ocjenjuju na stručnom ispitu
Uvodni dio
- Objasniti strukturu atoma.
- Navesti vrste elementarnih čestica.
- Objasniti građu atoma.
- Navesti vrste hemijskih veza.
- Navesti agregatna stanja materije.
- Objasniti strukturu tečnih kristala.
Podjela materijala
- Navesti načine klasifikacije elektrotehničkih materijala.
- Definisati energetski procjep.
- Definisati pojam specifične električne otpornosti.
- Definisati energetski procjep kod provodnika, poluprovodnika i dielektrika.
- Navesti vrste energetskih procjepa.
Provodnici
- Navesti vrste provodnika.
- Objasniti provođenje struje kroz metale.
- Definisati specifičnu električnu otpornost.
- Definisati metale velike provodnosti.
- Navesti osobine bakra i legura.
- Definisati metale male električne provodnosti.
- Navesti otporne materijale.
- Objasniti vrste lemova.
- Objasniti optičke kablove.
Izolatori
- Objasniti opšte karakteristike dielektrika.
- Opisati polarizaciju dielektrika.
- Definisati dielektrične gubitke.
- Definisati dielektričnu čvrstoću.
- Navesti podjelu dielektrika.
- Objasniti izolacione materijale.
- Definisati kondenzatorske materijale i kondenzatore.
- Objasniti specijalne dielektrične materijale.
178
Poluprovodnici
- Objasniti princip provođenja struje u poluprovodnicima.
- Navesti vrste poluprovodnika.
- Objasniti primjesne poluprovodnike.
- Navesti osobine poluprovodnika i mogućnost njihove primjene.
Diode
- Objasniti obrazovanje PN spoja.
- Definisati direktno i inverzno polarizovan PN spoj.
- Nacrtati simbole dioda.
- Objasniti dobijanje strujno-naponske karakteristike diode.
- Navesti vrste proboja kod diode.
- Objasniti rad diode u električnom kolu.
Vrste dioda
- Navesti vrste dioda.
- Objasniti usmjeračke i prekidačke diode.
- Objasniti karakteristične vrijednosti za date diode.
- Objasniti Zenerove diode.
- Objasniti Varikap diodu.
- Objasniti Šotkijeve diode.
Primjena dioda
- Objasniti usmjerače.
- Navesti vrste usmjerača.
- Objasniti polutalasni usmjerač.
- Objasniti punotalasni usmjerač.
- Objasniti Grecov spoj.
- Objasniti stabilizator napona.
Bipolarni tranzistori
- Objasniti unutrašnju strukturu bipolarnog tranzistora.
- Definisati osnovne komponente struja u tranzistoru.
- Navesti načine vezivanja tranzistora u električnim kolima.
- Objasniti statičke karakteristike tranzistora.
- Navesti ograničenja u radu tranzistora.
Unipolarni tranzistori
- Objasniti unutrašnju strukturu unipolarnog tranzistora FET-a.
- Objasniti statičke karakteristike FET-a.
- Opisati FET sa izolovanim gejtom MOSFET.
Pojačavači sa bipolarnim tranzistorima
- Navesti opšte osobine pojačavača.
- Objasniti izobličenja u radu pojačavača.
- Objasniti dobijanje radne prave i radne tačke na modelu pojačavača sa
zajedničkim emitorom.
- Nacrtati ekvivalentnu šemu tranzistora sa hibridnim parametrima.
- Objasniti ponašanje tranzistora na visokim učestanostima.
- Navesti uzroke nestabilnosti radne tačke.
- Objasniti način rada:
- pojačavača sa zajedničkim emitorom;
- pojačavača sa zajedničkim kolektorom;
- pojačavača sa zajedničkom bazom.
179
- Nacrtati frekvencijsku karakteristiku pojačavača.
Pojačavači sa unipolarnim tranzistorima
- Objasniti jednosmjerni režim rada pojačavača sa FET-om.
- Navesti parametre FET-a.
- Objasniti rad pojačavača sa zajedničkim sorsom.
Tranzistori kao prekidači
- Objasniti bipolarni tranzistor kao prekidač.
- Objasniti MOSFET kao prekidač.
- Objasniti konstrukciju i vrste tiristora.
Složeni pojačavači
- Definisati višestepeni pojačavač.
- Objasniti povratnu spregu.
- Definisati negativnu povratnu spregu.
- Navesti klase rada pojačavača.
- Objasniti Darlingtonov spoj tranzistora.
- Objasniti pojačavač sa komplementarnim parom tranzistora.
- Objasniti pojačavač sa kvazikomplementarnim parom tranzistora.
Operacioni pojačavači
- Definisati unutrašnju strukturu operacionih pojačavača.
- Objasniti princip rada diferencijalnog pojačavača.
- Objasniti realni diferencijalni pojačavač.
- Objasniti idealni strujni izvor.
- Objasniti strujno ogledalo.
- Objasniti polarizaciju tranzistora i diferencijalnog pojačavača strujnim izvorima.
- Definisati idealni operacioni pojačavač i njegove opšte osobine.
Primjena operacionih pojačavača
- Navesti vrste operacionih pojačavača (OP).
- Objasniti kolo za sabiranje i oduzimanje napona sa operacionim pojačavačem.
- Objasniti operacioni pojačavač sa automatskim podešavanjem nule.
- Objasniti kolo za integraljenje.
- Objasniti kolo za diferenciranje.
- Navesti uticaj realnih parametara integrisanih OP na karakteristike realizovanih
kola.
- Objasniti frekvencijsku karakteristiku pojačavača.
- Objasniti kombinovanje integrisanih operacionih pojačavača sa tranzistorima
snage.
- Objasniti zaštitu OP.
- Objasniti stabilizator jednosmjernog napona.
Ograničavači
- Definisati ograničavače.
- Objasniti rad pasivnog ograničavača.
- Objasniti rad aktivnog ograničavača.
- Objasniti ograničavače sa dva nivoa.
Naponski komparatori
- Opisati naponske komparatore.
- Objasniti komparator koji upoređuje ulazni napon sa nulom.
- Objasniti komparator koji upoređuje ulazni napon sa referentnim naponom.
180
- Objasniti Šmitovo okidno kolo.
Multivibratori
- Navesti vrste multivibratora.
- Objasniti astabilni multivibrator sa CMOS kolima.
- Objasniti astabilni multivibrator u TTL tehnici.
- Objasniti monostabilni multivibrator realizovan pomoću CMOS kola.
- Objasniti monostabilni multivibrator sa kolom 555.
Oscilatori
- Definisati pozitivnu povratnu spregu i Barkhauzenov uslov oscilovanja.
- Objasniti princip rada jednostavnih RC oscilatora.
- Objasniti oscilator sa induktivnom spregom.
- Objasniti rad oscilatora sa kapacitivnom spregom.
- Objasniti osnovni oblik oscilatora u tri tačke.
A/D i D/A konvertori
- Definisati konverziju analognih u digitalne veličine i obrnuto.
- Navesti i objasniti D/A konvertore.
- Navesti vrste i objasniti A/D konvertore.
Šumovi u elektricnim kolima
- Definisati pojam šuma i navesti vrste šuma.
- Opisati izvore šuma.
4. Tip ispita
- Usmeno.
- Nastavnik /aktiv formuliše pojedina pitanja i sastavlja detaljan spisak ispitnih
pitanja na osnovu okvirnog spiska pitanja, datih u Ispitnom katalogu.
- Na ispitnom listu treba da budu tri pitanja, kombinovana po složenosti na
odgovarajući način – da budu iz različitih taksonomskih kategorija i iz različitih
tematskih oblasti.
- Kandidat ima pravo da se pripremi za usmeni ispit 20 minuta.
- Usmeni ispit traje najviše 20 minuta.
- Ocjenu na usmenom ispitu oblikuje ispitna komisija, na prijedlog ispitivača.
5. Dozvoljena pomagala
- Na ispitu nijesu predviđena pomagala.
6. Literatura i drugi izvori
- Literatura i drugi izvori dati su u katalogu znanja i godisnjem planu rada
nastavnika.
181
2.1.2. ELEKTRONSKA I SPECIJALNA MJERENJA
1. Naziv ispitnog kataloga: ELEKTRONSKA I SPECIJALNA MJERENJA
2. Cilj ispita
Na ispitu se ocjenjuje:
- Znanja o osnovnim elektronskom mjernim uređajima i njihovoj primjeni.
- Znanja o osnovnim metodama mjerenja procesnih (neelektričnih) veličina.
- Znanja o specijalnim mjernim uređajima i njihovoj primjeni.
- Sposobnost učenika da poveže praktična i odgovarajuća teorijska znanja iz
mjerenja električnih i neelektričnih veličina.
3. Standardi znanja koji se ocjenjuju na stručnom ispitu
Uvod u elektronska mjerenja
1. Definisati osnovne pojmove iz mjerenja.
2. Navesti različite metode mjerenja.
3. Definisati greške pri mjerenju.
4. Definisati jedinice prenosa.
Oslabljivači
5. Objasniti člankasti oslabljivač i izračunati slabljenje.
6. Objasniti ćelijski oslabljivač i izračunati slabljenje.
7. Objasniti frekvencijski kompenzovani oslabljivač i izračunati slabljenje.
8. Navesti primjenu oslabljivača.
Osciloskop
9. Objasniti rad katodne cijevi.
10. Opisati blok šemu osciloskopa.
11. Objasniti crtanje slike na osciloskopu.
12. Objasniti rad generatora vremenske baze.
13. Opisati kolo za sinhronizaciju.
14. Opisati vetrikalni i horizontalni pojačavač.
15. Objasniti rad elektronskog preklopnika.
16. Opisati frekvencijski kompenzovanu sondu.
Elektronski generatori
17. Navesti vrste elektronskih generatora.
18. Opisati rad RC generatora.
19. Opisati rad generatora funkcija.
20. Opisati rad AM signal generatora.
21. Opisati rad FM signal generatora.
22. Opisati rad voblera.
Mjerači parametara i mjerači karakteristika signala
23. Objasniti rad Q-metra.
24. Definisati faktor izobličenja.
25. Objasniti rad k-metra.
Digitalni instrumenti
26. Opisati digitalni frekvencmetar.
27. Opisati digitalni multimetar.
28. Objasniti A/D konverziju metodom dvojne integracije.
29. Navesti pretvarače električnih veličina u niski jednosmjerni napon.
182
30. Objasniti ispitivanje poluprovodnika pomoću digitalnog multimetra.
Mjerni mikroračunari
31. Opisati blok - šemu mjernog mikroračunara.
32. Opisati univerzalnu magistralu za razmjenu podataka.
33. Objasniti rad sintetizatora učestanosti.
34. Opisati mikroračunare za mjerenje R, L, C.
35. Opisati rad osciloskopa sa digitalnim pamćenjem.
36. Objasniti uređaje za automatska mjerenja.
Mjerenje procesnih veličina
37. Definisati pojam i objasniti svrhu mjerenja procesnih veličina.
38. Opisati mjerni sistem i elemente mjernog sistema.
39. Definisati karakteristike mjernih uređaja.
Mjerenje pritiska
40. Definisati pritisak i navesti metode mjerenja pritiska.
41. Objasniti mjerenje pritiska manometrima.
42. Objasniti rad i primjenu elastičnih pretvarača pritiska.
43. Objasniti rad i primjenu elaktromehaničkih pretvarača pritiska.
44. Objasniti postupke mjerenja vakuuma.
Mjerenje protoka tečnosti i gasova
45. Definisati protok i navesti metode mjerenja protoka.
46. Objasniti rad volumetrijskog protokometra.
47. Objasniti princip diferencijalnog protokometra.
48. Objasniti konstrukciju i rad magnetnog protokometra.
49. Objasniti konstrukciju i rad turbinskog protokometra.
Mjerenje nivoa
50. Definisati nivo i navesti metode mjerenja nivoa.
51. Objasniti diskretne metode mjerenja nivoa.
52. Opisati princip rada električnih mjerača protoka.
53. Objasniti princip ultrazvučnog i radioaktivnog mjerača nivoa.
54. Objasniti mjerenja nivoa čvrstog nasutog materijala.
Mjerenje temperature
55. Definisati temperaturu i navesti metode mjerenja temperature.
56. Opisati postupke mjerenje temperature dilatacionim termometrima.
57. Objašnjava kontaktne metode mjerenja temperature.
58. Opisati konstrukciju i karakteristike otpornih termometara.
59. Opisati konstrukciju i karakteristike termoparova.
60. Opisati beskontaktne metode mjerenja temperature.
Mjerenje pH vrijednosti
61. Definisati pH vrijednost i navesti metode mjerenja pH vrijednosti.
62. Opisati elektrometrijsku metodu mjerenja pH vrijednosti.
Mjerenje gustine
63. Definisati gustinu i opisati metode mjerenja gustine.
Mjerenja sastava materijala
64. Nabrajati metode mjerenja sastava materijala.
65. Objasniti princip rada termokonduktometrijskog gasoanalizatora.
183
Mjerenje vlažnosti
66. Definisati vlažnost i navesti metode mjerenja vlažnosti.
67. Objasniti princip rada psihrometra sa termootporima u mjernom mostu.
68. Objasniti princip rada rosišnog vlagometra.
69. Objasniti princip rada vlagometra sa pretvaračem od litijum - hlorida.
Mjerenje naprezanja, sile i momenta
70. Objasniti princip mjernih pretvarača sile.
Mjerenje kretanja
71. Objasniti konstrukciju i princip rada električnih pretvarača pomaka.
Specijalni mjerni uređaji
72. Opisati princip rada ultrazvučnih uređaja.
73. Opisati princip rada radioaktivnih mjernih uređaja.
74. Opisati princip rada optičkih mjernih uređaja.
4. Tip ispita:
- Usmeno.
- Nastavnik /aktiv formuliše pojedina pitanja i sastavlja detaljan spisak ispitnih
pitanja na osnovu okvirnog spiska pitanja, datih u Ispitnom katalogu.
- Na ispitnom listu treba da budu tri pitanja, kombinovana po složenosti na
odgovarajući način – da budu iz različitih taksonomskih kategorija i iz različitih
tematskih oblasti.
- Kandidat ima pravo da se pripremi za usmeni ispit 20 minuta.
- Usmeni ispit traje najviše 20 minuta.
- Ocjenu na usmenom ispitu oblikuje ispitna komisija, na prijedlog ispitivača.
5. Dozvoljena pomagala
- Nijesu predviđena.
6. Literatura i drugi izvori
- Literatura i drugi izvori su dati u katalogu znanja i godišnjem planu nastavnika.
184
2.1.3. AUTOMATSKO UPRAVLJANJE
1. Naziv ispitnog kataloga: AUTOMATSKO UPRAVLJANJE
2. Cilj ispita
Na ispitu se ocjenjuje:
- Sposobnost učenika da poveže praktična i odgovarajuća teorijska znanja.
- Znanja o organizaciji i strukturi sistema automatskog upravljanja i regulacije.
- Znanja o elementima sistema automatskog upravljanja i regulacije.
- Znanja o upravljanju proizvodnim procesom primjenom računara.
- Znanja o programibilnim logičkim kontrolerima.
- Znanja o numeričkom upravljanju.
3. Standardi znanja koji se ocjenjuju na stručnom ispitu
Uvod u sisteme automatskog upravljanja (SAU)
1. Objasniti značaj i ulogu automatizacije u razvoju društva.
2. Definisati pojam sistema automatskog upravljanja (SAU) i automatske
regulacije (SAR).
Elementi SAU i SAR
3. Objasniti klasifikaciju sistema automatike prema karakteru unutrašnjih
dinamičkih procesa.
4. Nacrtati blok- šemu sistema automatskog upravljanja i objasniti ulogu
funkcionalnih cjelina.
5. Navesti i objasniti statičke karakteristike elemenata SAU.
6. Navesti i objasniti dinamičke karakteristike elemenata SAU.
Mjerni pretvarači
7. Opisati ulogu i izvršiti podjelu mjernih pretvarača.
8. Definisati osnovne funkcije mjernih pretvarača (mjerno područje, mjerni opseg,
mjerni signal, statičke i dinamičke karakteristike).
9. Objasniti princip rada, podjelu, karakteristike i primjenu:
- otpornih mjernih pretvarača;
- induktivnih mjernih pretvarača;
- kapacitivnih mjernih pretvarača;
- piezoelektričnih mjernih pretvarača;
- fotoelektričnih mjernih pretvarača;
- tahometrijskih mjernih pretvarača;
- frekventnih mjernih pretvarača.
Detektori signala greške
10. Opisati ulogu i izvršiti podjelu detektora signala greške.
11. Opisati princip rada strujnih i naponskih diskriminatora.
12. Nacrtati i objasniti mosni detektor greške.
13. Nacrtati i objasniti fazni detektor greške.
Pojačavači u automatici
14. Definisati pojačavač i izvršiti podjelu pojačavača u automatici.
15. Opisati konstrukciju, princip rada i primjenu:
- magnetnih pojačavača;
- elektromašinskih pojačavača;
- pneumatskih pojačavača;
- hidrauličnih pojačavača.
185
Regulatori
16. Definisati regulator i izvršiti podjelu regulatora.
17. Navesti podjelu i opisati rad diskontinualnih regulatora.
18. Opisati rad impulsnih regulatora.
19. Definisati djelovanje i nacrtati dijagrame regulatora:
- proporcionalnog (P) djelovanja;
- integralnog (I) djelovanja;
- diferencijalnog (D) djelovanja;
- proporcionalno - integralnog (PI) djelovanja;
- proporcionalno – integralno - diferencijalnog (PID) djelovanja.
Izvršni organi
20. Objasniti ulogu i izvršiti podjelu izvršnih organa.
21. Opisati princip rada i primjenu električnih pogonskih uređaja:
- motor jednosmjerne struje;
- dvofazni asihhroni motor;
- trofazni motor;
- elektromagnet.
22. Opisati princip rada i primjenu pneumatskih pogonskih uređaja.
23. Opisati princip rada i primjenu hidrauličnih pogonskih uređaja.
Komutacioni elementi
24. Opisati konstrukciju komutacionih elemenata (pogonski, izvršni i kontaktni
slog).
25. Nabrojati vrste i opisati karakteristike prekidača.
26. Objasniti rad elektromagnetnih releja.
Uređaji za signalizaciju
27. Opisati konstrukciju i princip rada uređaja za signalizaciju procesnih veličina
(temperature, nivoa, protoka ).
Analiza SAU i SAR
28. Nacrtati blok - šemu, skicirati primjer i opisati karakteristike:
- otvorenog sistema automatskog upravljanja;
- otvorenog sistema automatskog upravljanja kompenzacijom
poremećaja;
- sistema automatskog upravljanja sa povratnom spregom.
29. Nacrtati blok - šemu, skicirati primjer i opisati karakteristike sistema:
- regulacije kompenzacijom poremećaja;
- regulacije po otklonu;
- kombinovane regulacije.
30. Nacrtati blok šemu, skicirati primjer i opisati karakteristike složenih postupaka
regulacije:
- predregulacija;
- kaskadna.
31. Opisati centralizovanu organizaciju upravljanja.
32. Opisati hijerarhijsku organizaciju upravljanja.
33. Navesti vrste i opisati strukturu industrijskog robota.
34. Opisati strukturi i kretanje manipulatora.
35. Opisati način programiranja industrijskih robota.
Upravljanje proizvodnim procesom primjenom računara
36. Nacrtati i analizirati funkcionalnu blok - šemu računarskog sistema.
37. Nacrtati i analizirati funkcionalnu blok - šemu centralne procesorske jedinice.
186
38. Opisati osnovne karakteristike procesnih računara.
39. Objasniti princip rada sprežnih kola procesnih računara
- A/D i D/A pretvarača;
- multipleksera i demultipleksera.
40. Opisati ulogu računara u petlji SAR/SAU.
41. Opisati informacione funkcije računara u upravljanju procesom.
Programibilni logički kontroler
42. Opisati strukturu programibilnog logičkog kontrolera (PLC).
43. Opisati način rada programibilnog logičkog kontrolera (PLC).
44. Objasniti sekvencijalno upravljanje pomoću PLC-a.
Numeričko upravljanje
45. Navesti i objasniti osnovne principe numeričkog upravljanja.
46. Opisati mjerni sistem za praćenje kretanja mašina.
47. Opisati rad numerički upravljane (NC) mašine.
48. Opisati računarsko numeričko upravljanje (CNC) mašine.
49. Opisati direktno numeričko upravljanje (DNC) mašine.
4. Tip ispita
- Usmeno.
- Nastavnik /aktiv formuliše pojedina pitanja i sastavlja detaljan spisak ispitnih
pitanja na osnovu okvirnog spiska pitanja, datih u Ispitnom katalogu.
- Na ispitnom listu treba da budu tri pitanja, kombinovana po složenosti na
odgovarajući način – da budu iz različitih taksonomskih kategorija i iz različitih
tematskih oblasti.
- Kandidat ima pravo da se pripremi za usmeni ispit 20 minuta.
- Usmeni ispit traje najviše 20 minuta.
- Ocjenu na usmenom ispitu oblikuje ispitna komisija, na prijedlog ispitivača.
5. Dozvoljena pomagala
- Katalozi, tabele, principijelne šeme rada pojedinih uređaja.
6. Literatura i drugi izvori
- Za kandidate je preporučena literatura i drugi izvori dati u katalogu znanja i
godišnjem planu rada nastavnika.
187
2.2. ISPITNI KATALOG ZA STRUČNI RAD
2.2.1. ISPITNI KATALOG PRAKTIČNOG DIJELA STRUČNOG ISPITA – STRUČNI RAD
1. Naziv ispitnog kataloga: ISPITNI KATALOG PRAKTIČNOG DIJELA STRUČNOG
ISPITA – STRUČNI RAD
2. Cilj ispita
Na praktičnom dijelu stručnog ispita kandidat treba da pokaže:
- Poznavanje gradiva, principa i zakonitosti, vezanih za zadatu temu.
- Stručno i kvalifikovano prezentiranje obrađene teme.
- Povezanost stručno - teorijskih i praktičnih znanja.
- Stepen osposobljenosti za rješavanje praktičnih zadataka.
- Odgovarajući pristup i izbor postupaka kod obavljanja zadataka.
- Pravilnu upotrebu stručne terminologije.
- Samostalnost u odabiru i upotrebi mjernih instrumenata i uređaja.
- Stepen osposobljenosti za izradu i primjenu elektronskih kola.
- Racionalnu upotrebu energije, materijala i vremena.
- Poštovanje propisa iz područja zaštite na radu i zaštite životne sredine.
- Odgovornost za kvalitet vlastitog rada.
3. Spisak tema / zadataka
POLUPROVODNIČKE DIODE
- Princip rada, vrste i primjena poluprovodničkih dioda.
- Praktični dio: Usmjerač sa jednom, dvije i četiri diode.
BIPOLARNI TRANZISTORI
- Princip rada, vrste i primjena bipolarnih tranzistora.
- Praktični dio: Snimanje karakteristika bipolarnog tranzistora; Stabilisani
ispravljač za napone od 0 do 15V, sa bipolarnim tranzistorima; Light show sa
bipolarnim tranzistorima.
UNIPOLARNI TRANZISTORI
- Princip rada, vrste i primjena unipolarnih tranzistora.
- Praktični dio: Snimanje karakteristika unipolarnih tranzistora.
POJAČAVAČ SA ZAJEDNIČKIM EMITEROM
- Princip rada i osobine pojačavača.
- Stabilizacija radne tačke pojačavača.
- Praktični dio: Pojačavač sa zajedničkim emiterom.
POJAČAVAČ SA ZAJEDNIČKIM KOLEKTOROM
- Princip rada i osobine pojačavača.
- Stabilizacija radne tačke pojačavača.
- Praktični dio: Pojačavač sa zajedničkim kolektorom.
POJAČAVAČ SA ZAJEDNIČKOM BAZOM
- Princip rada i osobine pojačavača.
- Stabilizacija radne tačke pojačavača.
- Praktični dio: Pojačavača sa zajedničkom bazom.
POJAČAVAČ SA UNIPOLARNIM TRANZISTOROM
- Jednosmjerni režim rada.
188
- Naizmjenični režim rada.
- Praktični dio: Pojačavač sa zajedničkim sorsom.
TRANZISTOR KAO PREKIDAČ
- Bipolarni tranzistor kao prekidač.
- MOS FET kao prekidač.
- Praktični dio: Demonstracija rada tranzistora kao prekidača.
TRIODNI TIRISTOR
- Princip rada i karakteristike triodnog tiristora.
- Praktični dio: Snimanje karakteristika tiristora; Light show sa tiristorima;
Plivajuće svijetlo sa tiristorima.
TRIAK I DIAK
- Princip rada i karakteristike triaka i diaka.
- Praktični dio: Fazna regulacija sa diakom i triakom; Regulator jačine osvjetljenja
sa trijakom.
FOTOELEMENTI
- Fotodiode, fototranzistori, foto-otpornici.
- Praktični dio: Svjetlosni relej; Automat za uključivanje / isključivanje svijetla sa
foto - otpornikom i bipolarnim tranzistorima; Automatski brojač sa foto - diodom
i bipolarnim tranzistorima.
SLOŽENI POJAČIVAČI
- Pojam negativne povratne sprege, vrste složenih pojačivača, klase rada
pojačivača.
- Praktični dio: NF pojačavač sa komplementarnim parom tranzistora.
OPERACIONI POJAČAVAČ
- Unutrašnja struktura operacionog pojačavača (OP).
- Idealni i realni operacioni pojačavač.
- Praktični dio: Kola za sabiranje, oduzimanje, integraljenje, diferenciranje;
Stabilisani ispravljač 0 - 30V sa operacionim pojačavačem; Stabilisani izvor
konstantnog napona 5 V sa operacionim pojačavačem; Stabilisani izvor konstantne
struje sa operacionim pojačavačem.
OGANIČAVAČI
- Funkcije i princip rada ograničavača.
- Pasivni i aktivni ograničavači.
- Praktični dio: Ograničavač sa dva nivoa.
NAPONSKI KOMPARATORI
- Funkcionisanje komparatora, upoređivanje ulaznog napona sa nulom i sa
referentnim naponom.
- Rad Šmitovog okidnog kola.
- Praktični dio: Šmitovo okidno kolo; VF impulsni generator sa operacionim
pojačavačem i Šmitovim okidnim kolom.
MONOSTABILNI MULTIVIBRATOR
- Princip rada monostabilnog multivibratora.
- Praktični dio: Monostabilni multivibrator sa bipolarnim tranzistorima;
Monostabilni multivibrator sa integrisanim tajmerom.
189
ASTABILNI MULTIVIBRATOR
- Princip rada astabilnog multivibratora.
- Praktični dio: Astabilni multivibrator sa bipolarnim tranzistorima; Astabilni
multivibrator sa podešavanjem učestanosti, sa operacionim pojačavačima;
Astabilni multivibrator sa integrisanim tajmerom.
RC OSCILATOR
- Pozitivna povratna sprega i uslovi oscilovanja.
- Princip rada RC oscilatora.
- Praktični dio: RC oscilator sa Vinovim mostom; RC oscilator sa faznim
pomjerajem; Ton generator sa operacionim pojačavačem.
OSCILATOR SA INDUKTIVNOM SPREGOM
- Pozitivna povratna sprega i uslovi oscilovanja.
- Princip rada oscilatora sa induktivnom spregom.
- Praktični dio: Majsnerov oscilator sa fetom ; Majsnerov oscilator sa bipolarnim
tranzistorom.
D/A KONVERTOR
- Konverzija digitalnih u analogne veličine.
- Princip rada konvertora D/A.
- Praktični dio: Demonstracija rada D/A konvertora.
A/D KONVERTOR
- Konverzija analognih u digitalne veličine.
- Princip rada konvertora A/D.
- Praktični dio: Demonstracija rada A/D konvertora.
SIEMENS LOGO
- Program i uređaj Siemens LOGO, za simulaciju električnih šema.
- Praktična demonstracija rada zadate električne šeme na uređaju Siemens LOGO.
OTPORNI MJERNI PRETVARAČI
- Princip rada, konstrukcija, podjela i karakteristike otpornih mjernih pretvarača.
- Praktični dio: Primjena otpornih mjernih pretvarača - mjerenje sile
tenzometrijskim pretvaračima; mjerenje pomaka potenciometrima.
KAPACITIVNI MJERNI PRETVARAČI
- Princip rada, konstrukcija, podjela i karakteristike kapacitivnih mjernih
pretvarača.
- Praktični dio: Primjena kapacitivnih mjernih pretvarača - mjerenje nivoa tečnosti
kapacitivnim pretvaračima.
INDUKTIVNI MJERNI PRETVARAČI
- Princip rada, konstrukcija, podjela i karakteristike induktivnih mjernih
pretvarača.
- Praktični dio: Primjena induktivnih mjernih pretvarača - mjerenje pomjeraja
induktivnim pretvaračima.
PIEZOELEKTRIČNI MJERNI PRETVARAČI
- Princip rada, konstrukcija, podjela i karakteristike piezoelektričnih mjernih
pretvarača.
- Praktični dio: Primjena piezoelektričnih mjernih pretvarača - mjerenje pritiska
piezoelektričnim pretvaračima.
190
FOTOELEKTRIČNI MJERNI PRETVARAČI
- Princip rada, konstrukcija, podjela i karakteristike fotoelektričnih mjernih
pretvarača.
- Praktični dio: Primjena fotoelektričnih mjernih pretvarača - mjerenje pomaka
fotoelektričnim pretvaračima.
TAHOMETRIJSKI MJERNI PRETVARAČI
- Princip rada, konstrukcija, podjela i karakteristike tahometrijskih mjernih
pretvarača.
- Praktični dio: Primjena tahometrijskih mjernih pretvarača - mjerenje brzine
tahometrima.
FREKVENTNI MJERNI PRETVARAČI
- Princip rada, konstrukcija, podjela i karakteristike frekventnih mjernih
pretvarača.
- Praktični dio: Primjena frekventnih mjernih pretvarača - mjerenje brzine
frekventnim pretvaračima.
ULTRAZVUČNI MJERNI PRETVARAČI
- Princip rada, konstrukcija, podjela i karakteristike ultrazvučnih mjernih
pretvarača.
- Praktični dio: Primjena ultrazvučnih mjernih pretvarača - mjerenje nivoa
ultrazvučnim pretvaračima.
SENZORI PROVALE
- Konstrukcija i princip rada senzora provale.
- Karakteristike senzora provale.
- Praktični dio: Izbor i postavljanje senzora provale u štićenom prostoru.
SISTEM PROTIVPROVALNE ZAŠTITE
- Pojam i značaj sistema protivprovalne zaštite.
- Sastavni djelovi sistema protivprovalne zaštite.
- Praktični dio: Povezivanje i demonstracija funkcionisanja sistema protivprovalne
zaštite.
SISTEM VIDEO NADZORA
- Pojam i značaj sistema video-nadzora.
- Sastavni djelovi sistema video-nadzora.
- Praktični dio: Povezivanje i demonstracija funkcionisanja sistema video-nadzora.
IZBOR I POSTAVLJANJE DETEKTORA POŽARA
- Vrste detektora požara.
- Izbor detektora požara.
- Praktični dio: Postavljanje i povezivanje detektora požara u štićenom prostoru.
ADRESABILNI SISTEM DETEKCIJE I DOJAVE POŽARA
- Sastavni djelovi adresabilnog sistema.
- Način funkcionisanja adresabilnog sistema.
- Praktični dio: Povezivanje i demonstracija funkcionisanja adresabilnog sistema
dojave požara.
KONVENCIONALNI SISTEM DETEKCIJE I DOJAVE POŽARA
- Sastavni djelovi konvencionalnog sistema.
- Način funkcionisanja konvencionalnog sistema.
191
- Praktični dio: Povezivanje i demonstracija funkcionisanja konvencionalnog
sistema dojave požara.
INTERFONSKI SISTEM
- Sastavni djelovi interfonskog (audio i video) sistema.
- Način funkcionisanja interfonskog (audio i video) sistema.
Praktični dio: Povezivanje i demonstracija funkcionisanja interfonskog sistema.
4. Uputstvo za sprovođenje stručnog rada
- Kandidat za stručni rad priprema teorijsko objašnjenje zadate teme u vidu
pismenog rada ili praktičan zadatak sa odgovarajućom tehničko – tehnološkom
dokumentacijom.
- Odbrana teorijskog objašnjenja zadate teme u vidu pismenog rada obuhvata
prezentaciju, a praktičnog zadatka demonstraciju i prezentaciju rada.
- Kandidat izrađuje stručni rad po planu koji je uskladio sa mentorom.
- Teme, odnosno zadatke za stručni rad predlažu nastavnici / aktivi stručno –
teorijskih predmeta i praktične nastave.
- Kandidat u završnoj godini školovanja bira temu odnosno zadatak i obrađuje ga
individualno.
- Ispitni odbor pismeno izdaje teme odnosno zadatke sa nazivom, datumom
izvlačenja i odbrane, mjestom izvođenja ispita, podacima o imenovanju
nastavnika (mentora), o eventualnim potrebnim prethodnim radnjama i drugim
obavezama i uslovima.
5. Dozvoljena pomagala
- Alati, mjerni instrumenti i oprema, elektronski sklopovi (usmjerači, pojačavači,
ograničavači, multivibratori, oscilatori itd.), mjerni pretvarači, uređaji sistema
protivprovalne i protivpožarne zaštite, uređaji sistema video nadzora, uređaji
audio i video interfonskog sistema.
- Računar sa odgovarajućim softverom, projektor, projekciono platno, Siemens
Logo.
6. Literatura i drugi izvori
- Za kandidate je preporučena literatura data u katalogu znanja i godišnjem planu
rada nastavnika.
192
3. OBAVEZNI NAČINI PROVJERAVANJA ZNANJA UČENIKA
Redni
Obavezni načini provjeravanja znanja
Nastavni predmet
broj
učenika
- Usmeni odgovori;
- Pismeni zadaci;
1.
Osnove elektrotehnike
- Rad na vježbama;
- Pismene vježbe.
- Usmeni odgovori;
2.
Elektronika
- Pismene vježbe;
- Rad na vježbama.
- Usmeni odgovori;
3.
Primjena računara u elektrotehnici
- Pismene vježbe;
- Rad na vježbama.
- Usmeni odgovori;
4.
Digitalna elektronika
- Pismene vježbe;
- Rad na vježbama.
- Usmeni odgovori;
5.
Osnove telekomunikacija
- Pismene vježbe.
- Usmeni odgovori;
6.
Energetska elektronika
- Pismene vježbe.
- Usmeni odgovori;
7.
Elektronska i specijalna mjerenja
- Pismene vježbe;
- Rad na vježbama (u III razredu).
- Usmeni odgovori;
8.
Automatsko upravljanje
- Pismene vježbe.
- Usmeni odgovori;
9.
Visokofrekventna elektronika
- Pismene vježbe.
- Usmeni odgovori;
10.
Signalno - sigurnosni sistemi
- Pismene vježbe;
- Rad na vježbama.
- Usmeni odgovori;
11.
Preduzetništvo
- Pismene vježbe.
- Usmeni odgovori;
12.
Praktična nastava
- Praktičan rad.
IZBORNA NASTAVA
- Usmeni odgovori;
1.
Engleski (jezik struke)
- Pismeni zadaci;
- Pismene vježbe.
- Usmeni odgovori;
2.
Ekologija i zaštita životne sredine
- Pismene vježbe.
- Usmeni odgovori;
3.
Osnovi računarskog softvera
- Pismene vježbe;
- Rad na vježbama.
- Usmeni odgovori;
4.
Poslovna komunikacija
- Pismene vježbe.
- Usmeni odgovori;
5.
Računarska grafika i Internet tehnolgije
- Pismene vježbe;
- Rad na vježbama.
- Usmeni odgovori;
6.
Audio i video tehnika
- Pismene vježbe.
Osnovi energetike i energetska
- Usmeni odgovori;
7.
- Pismene vježbe.
efikasnost
8.
Mehatronika
- Usmeni odgovori;
193
Redni
broj
9.
Obavezni načini provjeravanja znanja
učenika
- Pismene vježbe.
Nastavni predmet
- Usmeni odgovori;
- Pismene vježbe.
Osnove računarskih mreža
4. USLOVI ZA NAPREDOVANJE I ZAVRŠETAK OBRAZOVNOG PROGRAMA
- U sljedeći razred napreduju učenici koji su na kraju školske godine pozitivno
ocijenjeni iz svih predmeta tog razreda i ako su obavili profesionalnu praksu,
kako je predviđeno nastavnim planom.
- Stručno obrazovanje u četvorogodišnjem trajanju za obrazovni program
Elektrotehničar elektronike završava se nakon položenog stručnog ispita koji se
sastoji iz:
- Pismenog ispita iz maternjeg jezika i književnosti;
- Pismenog ispita iz matematike ili stranog jezika;
- Usmenog ispita iz jednog stručno - teorijskog predmeta (po izboru učenika) i
to: elektronika, elektronska i specijalna mjerenja i automatsko upravljanje.
- Stručnog rada.
5. NAČIN PRILAGOĐAVANJA PROGRAMA UČENICIMA SA POSEBNIM POTREBAMA
- U skladu sa Zakonom o usmjeravanju djece sa posebnim potrebama, škola je
obavezna da na osnovu važećeg programa izradi poseban program. Posebni
program omogućava prilagođeno izvođenje nastave kako bi učenici dostigli
propisani stručni standard u svim predmetima, a time i stručne kompetencije.
6. NAČIN PRILAGOĐAVANJA PROGRAMA OBRAZOVANJU ODRASLIH
- Programi stručnog obrazovanja koji su pripremljeni za mlade izvode se i za
odrasle u skladu sa polaznim osnovama za prilagođavanje izvođenja obrazovnih
programa obrazovanju odraslih tako da:
- iz nastavnog plana se izostavljaju predmeti fizičko vaspitanje i slobodne
aktivnosti, koji time prestaju biti uslov za završetak obrazovanja. Škola je
obavezna da odraslim ponudi sportske aktivnosti kojima se oni mogu
dobrovoljno priključiti;
- škola izradi prilagođen program praktičnog obrazovanja sa obzirom na poslove i
zadatke koje obavlja učesnik obrazovanja;
- za odrasle ne vrijede uslovi za napredovanje koji su određeni u programima
nego uslovi koje utvrdi škola u nacrtu izvođenja obrazovnog programa za
odrasle;
- se provjeravanje znanja izvodi putem ispita, pri čemu se uzimaju u obzir načini
provjeravanja znanja (usmeno, pismeno, vježbe, praktični rad), određeni
obrazovnim programom;
- odrasli ne polažu međuispit iz uspješnosti praktičnog obrazovanja.
194
7. PROFIL STRUČNE SPREME NASTAVNIKA I STRUČNIH SARADNIKA
Redni
Profil stručne spreme nastavnika
Nastavni predmet
broj
i stručnih saradnika
- Diplomirani inženjer elektrotehnike ;
1.
Osnove elektrotehnike
- Diplomirani inženjer elektronike;
- Profesor elektrotehnike.
- Diplomirani inženjer elektrotehnike – smjer
2.
Elektronika
elektronike, telekomunikacija i automatike.
- Diplomirani inženjer elektrotehnike – smjer
elektronike i telekomunikacija;
3.
Primjena računara u elektrotehnici
- Diplomirani inženjer elektrotehnike.
- Diplomirani inženjer elektrotehnike – smjer
4.
Digitalna elektronika
elektronike, telekomunikacija i automatike.
- Diplomirani inženjer elektrotehnike – smjer
5.
Osnove telekomunikacija
telekomunikacija i elektronike.
- Diplomirani inženjer elektrotehnike - smjer
elektronike;
6.
Energetska elektronika
- Diplomirani inženjer elektrotehnike – smjer
energetike.
- Diplomirani inženjer elektrotehnike - smjer
7.
Elektronska i specijalna mjerenja
elektronike i automatike;
- Diplomirani inženjer elektrotehnike – smjer
automatike;
- Diplomirani inženjer elektrotehnike – smjer
8.
Automatsko upravljanje
elektronike;
- Diplomirani inženjer elektrotehnike - smjer
energetike.
- Diplomirani inženjer elektrotehnike - smjer
9.
Visokofrekventna elektronika
elektronike i telekomunikacija.
- Diplomirani inženjer elektrotehnike – smjer
10.
Signalno - sigurnosni sistemi
elektronike, telekominikacija i automatike.
11.
Preduzetništvo
- Diplomirani ekonomista.
- Diplomirani inženjer elektrotehnike – smjer
elektronike, telekomunikacija i automatike;
- Diplomirani inženjer elektrotehnike – smjer
12.
Praktična nastava
energetike (u I razredu);
- Inženjer elektrotehnike – smjer elektronike
(u I razredu).
IZBORNA NASTAVA
- Profesor engleskog jezika i književnosti;
1.
Engleski (jezik struke)
- Diplomirani filolog za engleski jezik i
književnost;
- Diplomirani biolog;
2.
Ekologija i zaštita životne sredine
- Diplomirani inzenjer pejzažne arhikteture.
- Diplomirani inženjer elektrotehnike - smjer
računarske tehnike i informatike;
- Diplomirani inženjer elektrotehnike - smjer
3.
Osnovi računarskog softvera
elektronike i telekomunikacija;
- Diplomirani matematičar - smjer računarske
nauke.
- Diplomrani pravnik;
4.
Poslovna komunikacija
- Diplomirani ekonomista.
195
Redni
broj
Nastavni predmet
-
5.
Računarska grafika i Internet
tehnologije
-
6.
Audio i video tehnika
7.
Osnovi energetike i energetska
efikasnost
8.
Mehatronika
9.
Osnove računarskih mreža
-
Profil stručne spreme nastavnika
i stručnih saradnika
Diplomirani inženjer elektrotehnike - smjer
računarske tehnike i informatike;
Diplomirani inženjer elektrotehnike - smjer
elektronike i telekomunikacija;
Diplomirani matematičar - smjer računarske
nauke.
Diplomirani inženjer elektrotehnike - smjer
elektronike i telekomunikacija.
Diplomirani inženjer elektrotehnike - smjer
energetike.
Diplomirani inženjer elektrotehnike;
Diplomirani inženjer mašinstva.
Diplomirani inženjer elektrotehnike - smjer
računarske tehnike i informatike;
Diplomirani inženjer elektrotehnike - smjer
elektronike i telekomunikacija.
Saradnik u nastavi – laborant iz oblasti računara (za održavanje opreme):
- Diplomirani inženjer elektrotehnike - smjer računarske tehnike i informatike;
- diplomirani inženjer elektrotehnike - smjer elektronike i telekomunikacija;
- diplomirani matematičar - smjer računarske nauke;
- inženjer računarstva i informacionih tehnologija;
- inženjer elektrotehnike;
- V stepen – elektrotehničar specijalista za računarsku opremu.
Saradnik u nastavi - laborant iz oblasti elektronike (za održavanje opreme i
pripremu vježbi):
- Diplomirani inženjer elektrotehnike - smjer elektronike, telekomunikacija i
automatike;
- inženjer elektrotehnike – smjer elektronike, telekomunikacija i automatika;
- V stepen – elektrotehničar specijalista za elektroniku.
8. OBLIK ORGANIZACIJE I IZVOĐENJA OBRAZOVNOG PROGRAMA
- Obrazovni program se organizuje i izvodi u školskom obliku.
Razred
Ukupno
časova
8.1. BROJ ČASOVA PO GODINAMA OBRAZOVANJA I VRSTAMA NASTAVE
Broj časova kod
Vrsta nastave
kojih se odeljenje
Redni
Nastavni predmet
dijeli na grupe
broj
T
V
P
T
V
P
144
108
36
36
I
1.
Osnove elektrotehnike
II
108
72
36
36
I
108
72
36
36
2.
Elektronika
II
108
72
36
36
III
72
72
Primjena računara u
3.
II
72
72
72
elektrotehnici
4.
Digitalna elektronika
II
108
72
5.
Osnove telekomunikacija
III
72
72
196
36
36
7.
Energetska elektronika
Elektronska i specijalna
mjerenja
8.
Automatsko upravljanje
9.
10.
11.
12.
Visokofrekventna
elektronika
Signalno – sigurnosni
sistemi
Preduzetništvo
Praktična nastava
Ukupno
časova
6.
Nastavni predmet
Razred
Redni
broj
III
III
IV
III
IV
72
108
66
72
66
T
72
72
66
72
66
IV
66
66
IV
99
IV
I
II
III
IV
Vrsta nastave
V
P
Broj časova kod
kojih se odeljenje
dijeli na grupe
T
V
P
36
36
66
33
33
66
144
144
216
198
40
26
I
II
II
IV
72
72
72
66
72
72
72
66
I
72
58
I
72
72
60
144
144
216
198
144
144
216
198
IZBORNA NASTAVA
1.
2.
3.
Engleski (jezik struke)
Ekologija i zaštita životne
sredine
Osnovi računarskog
softvera
4.
Poslovna komunikacija
II
72
5.
Računarska grafika i
Internet tehnolgije
6.
Audio i video tehnika
7.
Osnovi energetike i
energetska efikasnost
8.
Mehatronika
9.
Osnove računarskih mreža
II
III
III
IV
III
IV
III
IV
IV
72
72
72
66
72
66
72
66
66
14
72
12
72
72
72
72
72
66
72
66
72
66
66
T – Teorija
V - Vježbe
P – Praktična nastava
9. PROFESIONALNA PRAKSA
- Profesinalna praksa se izvodi u odgovarajućim preduzećima ili objektima škole.
- Za izradu programa profesionalne prakse i njenu realizaciju zadužena je škola.
- Program profesionalne prakse mora biti u korelaciji sa programom stručno teorijskih predmeta.
- U realizaciji programa profesionalne prakse učenik je obavezan da vodi dnevnik
profesionalne prakse. U dnevniku učenik po danima upisuje sadržaje rada, a
potrebno je priložiti skice, šeme ili neke druge elmente tehnološko - tehničke
197
dokumentacije. Dnevnik profesinalne prakse potpisuje lice zaduženo za
realizaciju programa.
- Podatke o profesionalnoj praksi (ime i prezime učenika, mjesto i vrijeme
izvođenja) evedintiraju se u posebnim rubrikama u odeljenskim knjigama.
Profesionalna praksa se ne ocjenjuje, ali je uslov za završetak razreda.
10. SLOBODNE AKTIVNOSTI
- Slobodne aktivnosti učenika su sastavni dio nastavnog plana i obrazovnog
programa. Koncepcija slobodnih aktivnosti zasniva se na tome, da sa jedne strane
doprinose rekreaciji i opštekulturnom uzdizanju učenika, a sa druge strane
upotpunjavanju stručnog znanja. Slobodne aktivnosti sadrže obavezne sadržaje i
sadržaje po izboru učenika.
- Program slobodnih aktivnosti radi škola, polazeći od utvrđenog broja časova u
nastavnom planu (u I, II, III razredu po 36 časova, a u IV - 33 časa godišnje).
Program slobodnih aktivnosti je sastavni dio godišnjeg plana rada škole a sastoji
se iz tri cjeline:
− Obavezni sadržaji vezani za opšteobrazovno područje:
- dani sporta,
- ekološke aktivnosti,
- filmske, pozorišne, muzičke predstave i likovne izložbe,
- posjeta istorijskim spomenicima, muzejima, sajmu knjiga i dr.;
− Obavezni sadržaji vezani za stručno - teorijsko područje:
- posjete institucijama i preduzećima koje su stručno vezane sa obrazovnim
programom koji se realizuje,
- posjete sajmovima informatike, tehnike i nastavne tehnologije,
- učešće na stručnim predavanjima i takmičenjima u poznavanju određenih oblasti;
− Sadržaji po izboru učenika:
- učešće u raznim sekcijama (sportska, dramska, literarna, muzička, likovna,
informatička, prva pomoć, saobraćajni propisi, tehnički i Internet klub i dr.).
- socijalni rad učenika i dr.
- Uspješnost učenika na slobodnim aktivnostima se ne ocjenjuje, ali su učenici
obavezni da realizuju sadržaje slobodnih aktivnosti jer je to uslov za
napredovanje iz jednog u sljedeći razred kao i za završetak obrazovnog
programa.
11. SPISAK UČESNIKA KOJI SU UČESTVOVALI U IZRADI OBRAZOVNOG PROGRAMA
- Ana Grgurević, dipl. elektroing., SSŠ - Nikšić
- Dušan Dubljević, dipl. elektroing., SSŠ – Nikšić
- Milisav Kosović, dipl. elektroing., SSŠ – Nikšić
- Marjan Drašković, dipl. elektroing., SSŠ – Nikšić
- Dubravka Delić, dipl. elektroing., SSŠ – Nikšić
- Milanka Brajković, dipl. elektroing., SMŠ „Mladost“ – Tivat
- Slavica Jovanović, dipl. elektroing., SEŠ „Vaso Aligrudić“ - Podgorica
- Radmila Čogurič, dipl. elektroing., SEŠ „Vaso Aligrudić“ – Podgorica
- Melanija Ćalasan, dipl. elektroing., SEŠ „Vaso Aligrudić“ – Podgorica
- Gordana Tasić, dipl. elektroing., SEŠ „Vaso Aligrudić“ – Podgorica
- Igor Dragaš, dipl. elektroing., SEŠ „Vaso Aligrudić“ – Podgorica
- Srđan Obradović, dipl. pravnik, CSO - Podgorica
Koordinator:
- Sandra Brkanović, dip. elektroing., CSO - Podgorica.
Obrazovni program je urađen uz stručnu i tehničku pomoć GTZ-a.
198
Download

4-04 Elektrotehnicar elektronike