Tehnični in vsebinski problemi klasičnega in elektronskega arhiviranja, Radenci 2013
1.08 Objavljeni znanstveni prispevek na konferenci
1.08 Published Scientific Conference Contribution
Slobodanka Cvetković 
WEB 2.0 ALATI BLOG I FACEBOOK U SLUŽBI ARHIVISTIKE I ARHIVA
Izvleček:
Orodja Spleta 2.0 - Blog in Facebook za namene arhivistike in arhivov
Prispevek predstavlja možnosti orodij Spleta 2.0, zlasti bloge in Facebook, za namene izboljšanja
arhivske prakse, vedenja o arhivih in znanja, za boljšo vzpostavitev stikov med arhivisti ter uporabniki
arhivskega gradiva in arhivov. Predstavljeni so cilji, značilnosti in rezultati spletnega dnevnika
"Arhivistika" (http://arhivistika.wordpress.com/) in istoimenske Facebookove strani.
Ključne besede:
arhivistika, arhivi, arhivisti, Splet 2.0, blog, Facebook
Abstract:
Web 2.0 Tools – Blog and Facebook in the Service of Archival Science and Archives
In this work the author presents the possibilities of Web 2.0 tools, above all blog and Facebook, in the
enhancement of the archival praxis, knowledge in the field of archivistics and in instating contacts
between archivists and also between users of the archival materials and archives. Also, the goals,
possibilities and concrete results of the blog "Archivistics” (http://arhivistika.wordpress.com/) and
Facebook page of the same name are presented.
Key words:
archivistics, archives, archivists, Web 2.0, blog, Facebook
UVOD
Pojava računara, a posebno interneta, unela je velike promene u sve sfere
života i rada ljudske zajednice. Poseban zamah na tom polju usledio je od 2004.
godine pojavom nove savršenije verzije World Wide Web-a popularno nazvanog Web
2.0. 1 Ovom mrežom je tehnologija ušla u naš svakodnevni život. Svaki pojedinac je
svesno ili nesvesno postao stanovnik "Globalnog sela". Unapređenje nove verzije
Weba ogleda se pre svega u interaktivnosti. 2 Savršenija verzija Weba umesto
statičnih sadržaja omogućava dvosmernu komunikaciju između korisnika i računara,

Slobodanka Cvetković, arhivist, Istorijski arhiv Požarevac, Ul. Voje Dulića br. 10, 12000 Požarevac, Srbija, epošta: [email protected]
1
Pojam Web 2.0 ulazi u širu upotrebu nakon prve Web 2.0 Konferencije O'Reilly Media Group 2003. godine. Fraza
je korišćena pri pominjanju usluga i servisa druge generacije na Internetu poput zajednica pa i Wiki zasnovanih
sajtova. O'Reilly Media Group je organizovala niz konferencija sa tematkom vezanom za Web 2.0 pa je i fraza
ušla u širu upotrebu 2004. Dostupno 25. 11. 2012. na: http://sr.wikipedia.org/sr/Veb_2.0.
2
Videti Mandić, S.
web2.0.html#_ftn1.
(2010).
Dostupno
25.
11.
2012
541
na:
http://www.udi.rs/articles/mandic_archives_
S. Cvetković: Web 2.0 alati - blog i Facebook u službi arhivistike i arhiva
odnosno drugih korisnika. Korisnik više nije pasivan, već postaje aktivni učesnik i
kreator priloga i veb sadržaja. Sastavni delovi Web 2.0 su društvene mreže
(Facebook i My Space, Twitter...), blogovi, forumi, chat, tagovanje (tagging), Flickr,
YouTube, Wiki stranice, RSS i dr. Ipak, najvažnija karakteristika Web 2.0 je ta što se
svakodnevno i dalje razvija i usavršava. 3
U takvom okruženju i svakodnevni rad arhivista u arhivima već izlazi uveliko iz
svojih tradicionalnih okvira. Promene se odražavaju delimično i na tehnike rada
(primenjuje se pomoć računara gde god je to moguće), a aktivnosti arhiva i arhivista
proširuju i na neka nova polja rada. Arhivi i arhivski radnici u svojim poslovima i za
svoje poslove koriste različite mogućnosti koje pružaju nove tehnologije. 4 Bilo da je
u pitanju digitalizacija, objavljivanje arhivske građe na internetu, opisivanje arhivske
građe, njeno evidentiranje, ili samo informisanje o radu i dostignućima arhiva,
internet predstavlja najpristupačniji, najefikasniji i najjeftiniji alat. Ovom prilikom
bavićemo se mogućnostima upotrebe bloga kao jednog od alata Web 2.0 mreže i
Facebook-a kao najrasprostranjenije društvene mreže, i skrenuti pažnju na primere
njihove uspešne primene u službi arhivistike i arhiva.
1
BLOG I FACEBOOK – PRIMENA U ARHIVIMA
Blog 5 (eng. weblog) je vrsta veb sajta 6 ili deo veb sajta dizajniran tako da
omogući korisnicima lako deljenje sadržaja na internetu. To je jedan od danas
najčešće korišćenih Web 2.0 alata i jedan od najlakših načina za pojedince i
organizacije za razmenu informacija na internetu. Materijali koji se objavljuju na
ovakvom veb sajtu se prikazuju od najnovijeg ka najstarijem, pa se zato o blogu
često govori kao o vrsti online dnevnika. Blog je danas široko rasprostranjeni vid
komunikacije i koriste ga kako pojedinci, tako i velike korporacije, novinske kuće i
dr. Ono što ga čini posebnim i razlikuje od klasične internet prezentacije - veb sajta,
je mogućnost ostavljanja poruka i komentara, odnosno, interaktivnost između
kreatora i čitalaca-korisnika. Međutim, isključenjem tih opcija on može igrati ulogu
klasičnog veb sajta, ali sa daleko lakšim sistemom upravljanja sadržajima. U februaru
2011. postojalo je 156 miliona javnih blogova različitih vrsta i namena, dok je samo
uz pomoć Wordpressa u oktobru 2012. bilo pokrenuto 56,6 miliona blogova. 7 Softver
za kreiranje blogova prvi put je predstavljen krajem devedesetih. Danas ih ima
nekoliko, od kojih su najpoznatiji Wordpress, Google Blogger, Live Journal, Moveble
3
Više informacija o tome dostupno 19. 11. 2012. na stranici: http://23thingsforarchivists.wordpress.com/.
4
Videti Branković, D. (2012). Dostupno 25. 11. 2012. na: http://www.pokarh-mb.si/fileadmin/www.pokarhmb.si/pdf_datoteke/Radenci2012/10_Brankovic_2012_01.pdf ; Blažević, S. (2012).
5
Dostupno na Wikipediji 26. 11. 2012.: http://hr.wikipedia.org/wiki/Blog.
6
Veb sajt (engl. Web site) je grupa veb stranica koje sadrže slike, video klipove, tekstove, linkove ka drugim
stranicama i slično, koji čine jednu celinu. Veb sajt je, pojednostavljeno rečeno, prezentacija nekoga ili nečega
na Internetu. Prvi Internet veb sajt se pojavio 1991. godine. Napravio ga je Tim Berners Li. Razlikuju se statični i
dinamični veb sajtovi. Statični veb sajtovi su oni koji sadrže neke informacije koje se ne menjaju i ne osvežavaju
duže vremena, često dokle god postoje sajtovi. Dinamični veb sajtovi su oni čiji se sadržaj često osvežava i
dopunjava novim informacijama. To su na primer portali sa vestima, forumi, blogovi i slični veb sajtovi na
kojima se mogu svakodnevno naći novi sadržaji i nove informacije, te su takvi sajtovi uglavnom posećeniji od
onih statičnih. Videti Klem, N, Lazović, N. (2009).
7
Više o istorijatu bloga na Wikipediji dostupno 26. 11. 2012. na http://en.wikipedia.org/wiki/Blog. Uz pomoć
Wordpress-a je tokom 2012. godine pokrenuto 16 % svih sajtova u svetu. Dostupno 19. 11. 2012. na
http://wpmu.org/amazing-wordpress-statistics/.
542
Tehnični in vsebinski problemi klasičnega in elektronskega arhiviranja, Radenci 2013
Tipe i dr. 8 Posebna disciplina bavi se tipologijom blogova. Oni mogu biti različiti i
deliti se prema kriterijumu sadržaja koje objavljuju, namene, teme kojom se bave, a
najčešće se razlikuju lični, korporativni, blogovi institucija i organizacija,
univerziteta i fakulteta, blogovi za diskusije o određenim temama i događajima,
obrazovni i dr. Zajednica blogera naziva se blogosfera, a postoje i posebne mašine za
pretraživanje blogova (Blog Engine).
Blogovi već imaju značajan uticaj na arhiviste u svetu i na način njihove
međusobne komunikacije, kao i na distribuciju informacija koje arhivske ustanove i
arhivisti poseduju. 9 Posebno izdavajamo UNESCO blog portal, zatim blogove
Nacionalnog arhiva (National Archives USA) kojih ima čak dvanaest, Blog društva
američkih arhivista (SAA – Society of American Archivists), zajednicu arhivskih
blogova ArchivesBlogs, ali i lične blogove arhivista Kejt Tejmer (Kate Theimer), Jeane
Kramer–Smyth, rumunskog arhiviste Bogdana Florin Popovicia, španske arhivistikinje
Marije Aldaz i mnoge druge.
Iako se blog kao vid komunikacije vrlo uspešno može koristiti za popularizaciju
rada arhiva i arhivske građe, za potrebe kontinuiranog obrazovanja arhivista, za
diskusije o temama koje interesuju arhiviste, međusobnu komunikaciju arhivskih
udruženja i srodnih asocijacija sa svojim članovima i šire, za obaveštavanje o
njihovim aktivnostima, savetovanjima i izdanjima, za komunikaciju sa korisnicima
arhivske građe i sl., u Srbiji je njegovo korišćenje u službi arhivistike i arhiva još uvek
manje-više nepoznanica, a slična je situacija i u regionu.
Društvene mreže (Social networks) su danas najpopularniji vid komunikacije.
Prema listi Wikipedije ima ih više desetina sa različitim ciljevima i interesnim
grupama. 10 Njegove mogućnosti su ogromne na polju razmene i pregleda
multimedijalnih sadržaja, komuniciranja sa osobama i grupama sličnih interesovanja.
Društvene mreže predstavljaju veliki potencijal i za zaradu, a njihova najveća
prednost je vrlo jednostavno korišćenje koje ne zahteva veliko informatičko znanje.
Jedna od najpopularnijih društvenih mreža je Facebook. Osnovao ju je 2004. godine
Mark Zuckerberg. U početku je ova mreža bila namenjena samo studentima sa
Harvarda, a danas ima gotovo milijardu korisnika širom sveta. 11 Iako se ova socijalna
mreža u najvećoj meri koristi u privatne svrhe pojedinca, ona sve više dobija značaj i
u korporativnom svetu. Sve veći broj velikih korporacija, novinskih kuća, ustanova,
kulture, biblioteka itd. ima svoje profile ili stranice i na ovoj društvenoj mreži.
Mogućnost deljenja i pregledanja multimedijalnih sadržaja, stavlja ovu društvenu
8
Postoji nekoliko platformi za kreiranje bloga. Među najpoznatijima su: Wordpress (http://wordpress.org/ i
http://wordpress.com/), Movable Tipe (http://www.movabletipe.com/), Google Blogger (http://www.blogger.
com/), Live Journal (http://www.livejournal.com/) i dr.
9
Izdvajamo: Blog Društva američkih arhivista http://interactivearchivist.archivists.org/about/; Blog Britanske
biblioteke - Endangered Archives Programme http://britishlibrary.typepad.co.uk/endangeredarchives/aboutthis-blog.html; Zajednica blogova arhivista i za arhiviste Archives Blogs - http://archivesblogs.com/about;
Edukativni blog za arhiviste "23 things for archivists" o korišćenju Web 2.0 alata http://23thingsfor
archivists.wordpress.com/about/; Blog arhivista Nove Engleske http://www.newenglandarchivists.org/
resources/blogs.html; Blogovi National Archives, SAD,
http://www.archives.gov/social-media/blogs.html;
Pitajte arhivistu - http://questingarchivist.blogspot.com/; Archives Hub blog - http://archiveshub.ac.uk/blog/ ,
Europeana - http://blog.europeana.eu/2012/02/charles-dickens/; Blogovi arhivista - Blog američke arhivistkinje
Kejt Tejmer (Kate Theimer) http://www.archivesnext.com/; Archivalia – blog za humanističke nauke http://archiv.twoday.net/; Blog rumunskog arhiviste Bogdana Florin Popovicia - http://bogdanpopovici
2008.wordpress.com/; Blog Marije Aldaz - http://archivistica.blogspot.com/; Spellbound Blog čiji je autor Jeane
Kramer–Smyth -http://www.spellboundblog.com/about/;
10
Dostupno na Wikipediji 26. 11. 2012: http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_social_networking_websites.
11
Dostupno na Wikipediji 25. 11. 2012.: http://hr.wikipedia.org/wiki/Facebook.
543
S. Cvetković: Web 2.0 alati - blog i Facebook u službi arhivistike i arhiva
mrežu među prve po mogućnostima i atraktivnosti. U tom smislu i sve veći broj arhiva
koristi mogućnosti Facebook-a. 12
1.1
BLOG ARHIVISTIKA
Smisao primene internet tehnologija u arhivima nije samo u pružanju usluga i
informacija od strane arhiva, već i u dobijanju informacija, sticanju i proširivanju
znanja, sagledavanju novih iskustava, upoznavanju sa novim idejama i dometima
arhivskih stručnjaka iz okruženja i sveta, skretanje pažnje na probleme arhiva, 13 i td.
Arhivisti u svetu vrlo često za te aktivnosti koriste formu bloga za popularisanje svoje
i delatnosti svojih ustanova, ali i za razmenu ideja i znanja sa kolegama. 14 Sa tim
ciljem je u Srbiji kreiran blog Arhivistika, 15 kao i istoimena Facebook stranica.
Blog Arhivistika je započeo svoje postojanje u veb prostoru zvanično 22.
februara 2011. godine kada je objava o njegovom postojanju poslata na adrese arhiva
i arhivističkih udruženja u Srbiji. U pitanju je sajt-blog 16 informativnog tipa koji
donosi sadržaje vezane za arhivistiku kao disciplinu. Arhivistika je nastala na
besplatnoj blog platformi Wordpress (wordpress.com) i registrovana na njihovom
serveru. Za razliku od ličnih blogova arhivista koje smo pomenuli 17 , Arhivistika je
zamišljena kao blog na kome će više autora objavljivati svoje radove i tekstove.
Dakle, neka vrsta arhivističkog online časopisa za profesionalnu razmenu mišljenja
među arhivskim poslenicima. Forma bloga je iskorišćena kao alat koji tehnički
omogućava interaktivnost a pri tom je vrlo jednostavan za korišćenje i upravljanje, s
ozbirom da autor i urednik nije informatički stručnjak. Na blogu su postepeno
dodavani i drugi sadržaji, namenjeni pre svega arhivskim radnicima, ali i studentima,
arhivskim pripravnicima, zaposlenim u arhivama organa, ustanova i preduzeća, dakle,
svima koji dolaze u kontakt sa arhivima i arhivskom građom. Time je prvobitna
namena proširena, i umesto klasičnog bloga stranica je prerastala u portal za
arhivistiku i arhive. Time je početna motivacija za nastanak bloga - želja za
pospešivanjem komunikacije među arhivistima u Srbiji 18 proširena i na
12
Vidi Gostenčnik, N. (2012). O aktivnosti arhiva na socijalnim mrežama u Nemačkoj videti blog Archive 2.0.
(Dostupno 10. 9. 2012. na: http://archive20.hypotheses.org/149< ) gde se navode primeri primene mogućnosti
socijalnih mreža u Gradskom arhivu Linca i Rajne, Austrijskom Državnom arhivu, Gradskom arhivu Amberg,
Institutu za istoriju u Frankfurtu na Majni i Gradskom arhivu Špejer. Videti i članak Archives and Social Media,
na blogu Archivalia. (Dostupno 10. 9. 2012. na: http://archiv.twoday.net/stories/97058539/< ) gde se govori o
stanju iskorišćenosti mogućnosti Interneta i socijalnih mreža. O stanju u američkim arhivima videti članak
dostupan 19. 11. 2012. na: http://www.archives.gov/social-media/.
13
Dinamičnost i brzina razmene informacija pružaju veoma velike mogućnosti. Pomenućemo aktuelni skorašnji
primer pokretanja potpisivanja globalne peticije preko Fejsbuka/Interneta zbog najave zatvaranja Državnog
arhiva u američkoj državi Džordžija. Dostupno 18. 9. 2012. na: http://offtherecord.archivists.org/
2012/09/14/the-state-archives-crisis-in-georgia/.
14
Videti napomenu br. 7.
15
Autor i urednik je arhivist Slobodanka Cvetković, arhivista u Istorijskom arhivu Požarevac. Dostupno 26. 11.
2012. na: http://arhivistika.wordpress.com/ i http://www.facebook.com/pages/Arhivistika/213350848695936;
Arhivistika prvi put javno je predstavljena na Savetovanju Arhivskih radnika Vojvodine održanom 19.–20.
septembra 2011. O prvobitnoj verziji i izgledu stranice videti članak Cvetković S. (2012) ili Slobodanka
Cvetković, Sabiranje i deljenje znanja – dostupno 29. 11. 2012. na: http://www.slideshare.net/Arhivistika.
16
Govoreći o Arhivistici koristili smo odrednice sajt i blog. Razlog za to je što Arhivistika ima karakteristike
klasičnog veb sajta u smislu da predstavlja prezentaciju arhivistike kao discipline nudeći mnoštvo sadržaja
vezanih za ovu oblast, a sa druge strane ima mogućnosti koje nudi blog kao Web 2.0 alat u smislu unosa novih
sadržaja i opcije komentara.
17
Videti napomenu br. 8.
18
Trenutno vlada kriza vezana za stručno oglašavanje u Srbiji. Časopis Društva arhivskih radnika Srbije Arhivski
pregled ugasio se krajem 90-ih, poslednji broj 1998/1999 izašao je iz štampe 2003., a Arhivski glasnik – bilten
544
Tehnični in vsebinski problemi klasičnega in elektronskega arhiviranja, Radenci 2013
objedinjavanje arhivističkih sadržaja (propisa, članaka, radova, časopisa, udruženja,
literature i td.) na jednom mestu. Cilj je bio da korisnik na jednom mestu dobije što
više informacija o arhivistici kao disciplini. U početku je sajt namenjen bio pre svega
arhivskim radnicima u Srbiji, ali su se njegovi sadržaji pokazali vrlo interesantnim
kako arhivistima iz zemalja u okruženju, tako i korisnicima i sa drugih kontinenata.
Tema koja je iskorišćena je Coraline Automattic (http://automattic.com/) sa
manjim izmenama i prilagođavanjem i ona se od početka nije menjala. Početkom
2012. napravljene su manje izmene u smislu organizacije stranica (neke koje nisu
zaživele u ovom trenutku su privremeno obustavljene, dok su neke promenile
raspored). U nastojanju da se na jednom mestu iskoriste sve mogućnosti za
edukaciju arhivista napravljene su sledeće osnovne stranice: Početna, Novosti,
Propisi, Članci, Literatura, Arhivi, O nama, Linkovi.
Na početnoj stranici Dobrodošli dat je svojevrstan "manifest” autora, odnosno
objašnjeni su razlozi, ciljevi i namena čitave ideje.
Slika 1: Početna stranica Arhivistike
Na stranici Novosti donose se aktuelnosti u formi linkova vezane za arhive u
Srbiji, regionu, ali i zanimljivosti iz sveta koje se odnose na arhive i arhivsku službu.
Namera je da arhivisti budu upoznati sa aktuelnim dešavanjima u struci.
Društva arhivista Srbije je izlazio kratko od 2007. do 2009. Od stručnih časopisa kontinuitet izlaženja održava
časopis Arhiva Jugoslavije Arhiv koji redovno izlazi od 2000. godine.
545
S. Cvetković: Web 2.0 alati - blog i Facebook u službi arhivistike i arhiva
Slika 2: Stranica Novosti
Stranica Propisi sadrži podstranice Zakoni i podzakonska akta, Stručna
uputstva, Standardi, Konvencije i rezolucije, Propisi iz radnog odnosa. Na ovoj
stranici dati su svi pozitivni zakonski i podzakonski propisi u Srbiji, stručna uputstva i
međunarodni standardi iz rada arhiva. U okviru ove stranice dati su i propisi vezani za
pravnu zaštitu zaposlenih u arhivima u Republici Srbiji. Sva stručna uputstva koja su
važeća u arhivskoj službi u Srbiji su dostupna u MS Word-u. 19
Slika 3: Stranica Stručna uputstva
Stranica Članci predstavlja suštinu bloga. Dakle, umesto samo ličnih članaka,
ova stranica je zamišljena kao neka vrsta "online časopisa” u kome će se objavljivati
stručni prilozi arhivskih radnika. Ideja je da se na manje-više neformalan način
progovori o aktuelnim problemima, stručnim pitanjima sa kojima se arhivisti
19
Zahvalnost za realizaciju tog posla dugujemo kolegama Arhiva Srbije i koleginici Jasmini Živković, višem arhivisti
iz Istorijskog arhiva Požarevac, koji su nesebično pomagali u prekucavanju svih stručnih uputstava. Posebna
zahvalnost pripada Ljubinki Škodrić, višem arhivisti Arhiva Srbije za podršku, savete i sugestije.
546
Tehnični in vsebinski problemi klasičnega in elektronskega arhiviranja, Radenci 2013
svakodnevno susreću u svom radu. Neki od objavljenih radova na blogu su već
objavljivani po stručnim časopisima, a neki su prvi put objavljeni ovde. Već
objavljeni radovi se objavljuju uz dozvolu autora, odnosno izdavača. Prilikom
objavljivanja svaki od članaka se kategorizuje i dodeljuju mu se ključne reči kao
kriterijumi za pretragu. Na taj način smo želeli da na jednom mestu formiramo i
svojevrsnu bazu stručnih znanja o arhivistici. Radovi, teme, problematika koja bi bila
razmatrana, ali i komentari i polemika između arhivista koja je omogućena treba da
pomognu u formulisanju zajedničkih stavova po pitanju struke. Nedostatak
komunikacije u stručnom pogledu pokušali smo da nadomestimo na ovaj način, s tim
da to ostane trajan izvor znanja i iskustava i za generacije koje dolaze, a istovremno
lako dostupan svima.
Slika 4: Stranica Članci
Nastavak formiranja baze znanja iz arhivistike je stranica Literatura u okviru
kojih su podrstranice Stručni radovi, Stručni časopisi (Domaći i Strani) i Spisak
literature. Na ovoj stranici i podstranicama dati su linkovi ka stručnim radovima koji
su objavljeni na interentu, linkovi ka srpskim i stranim arhivističkim časopisima i
spisak literature za arhiviste, za studente za polaganje ispita iz predmeta arhivistika
ili polaganje stručnog ispita. Postavljaju se isključivo veze ka već postojećim veb
mestima. Vodi se računa o autorskim pravima, pa u slučaju da je članak dat u PDF
formatu, a nije vidljiv izvor, pored naslova rada navodi se link ka izvornoj stranici na
kojoj je rad objavljen.
547
S. Cvetković: Web 2.0 alati - blog i Facebook u službi arhivistike i arhiva
Slika 5: Stranica Stručni radovi
U okviru stranice Arhivi date su podstranice Arhivska mreža Srbije, Arhivi van
arhivske mreže, Strani arhivi i Udruženja arhivista sa direktnim linkovima ka
njihovim veb sajtovima.
Slika 6: Stranica Arhivska mreža Srbije
Stranica O nama sadrži podstranice Autor, Saradnici i Kontakt. Saradnici autori priloga su navedeni sa zvanjem i ustanovom u kojoj rade. Na podstranici
Kontakt otvoren je stalni poziv za saradnju, sa navedenim pravilima komunikacije na
blogu.
548
Tehnični in vsebinski problemi klasičnega in elektronskega arhiviranja, Radenci 2013
Slika 7: Stranica Kontakt
Poslednja je stranica Linkovi koja sadrži veze ka veb sajtovima biblioteka,
blogovima arhivista, arhivskih ustanova, raznim međunarodnim institucijama kulture,
odnosno arhivskim organizacijama, udruženjima istoričara i sl. Nastojanje je da se
obuhvate sve one institucije i organizaicje koje bi mogle interesovati arhivske
delatnike i druge zainteresovane za arhive i arhivsku građu na jednom mestu.
Slika 8: Stranica Linkovi
Sadržaji su raspoređeni u 24 stranice. Do sada je na stranici Članci objavljeno
29 članaka koji su svrstani u 10 kategorija i označeni sa 44 oznake. Od objavljivanja
do 29. novembra 2012. stranice Arhivistike su posećene 31.137 puta. Ukupni prosek
po danu od pokretanja je 46 poseta dnevno, a primetan je porast iz meseca u mesec.
U periodu od juna do oktobra 2012. zabeležen je značajan porast poseta u odnosu na
isti period 2011. godine. Pretragom po kriterijumu "arhivistika" na Google
pretraživaču blog zauzima prva dva mesta, na četvrtom je pozicionirana Facebook
stranica, a na desetom mestu nalog Arhivistike na Slide Share.
549
S. Cvetković: Web 2.0 alati - blog i Facebook u službi arhivistike i arhiva
Slika 10: Statistika posećenosti po danima ( 29. 11. 2012.)
Slika 9: Rezultati pretrage po kriterijumu "arhivistika" (29. 11. 2012.)
Najveći broj poseta je svakako iz Srbije, zatim iz Bosne i Hercegovine,
Makedonije, Hrvatske, zatim sa Islanda, Sjedinjenih američkih država, Ujedinjenog
kraljevstva, Nemačke, Slovenije, Albanije, Holandije, Crne Gore, Kanade...
Slika 11: Pregled posećenosti po zemljama (29. 11. 2012.)
550
Tehnični in vsebinski problemi klasičnega in elektronskega arhiviranja, Radenci 2013
Slika 12: Najčešće ključne reči za pretragu kojim se dolazi do Arhivistike
Najčešći kriterijum i ključna reč za pretragu kojom se dolazi do veb mesta
je reč arhivistika, a zatim web adresa bloga.
Najposećenija stranica je početna, zatim Zakoni i podzakonska akta,
Arhivska mreža Srbije, Novosti, Stručni radovi i Stručna uputstva. Najčitaniji članak
je članak Željka Komarice vezan za izdavanje dokumenata po pitanju restitucije koja
je aktuelna tema u Srbiji, zatim članak Boriše Radovanovića, O nekim aktuelnim
pitanjima arhivistike u Srbiji i Vere Filipović, Predlog uputstva za izradu analitičkog
inventara.
551
S. Cvetković: Web 2.0 alati - blog i Facebook u službi arhivistike i arhiva
Slika 13 i 14: Najpopularnijie stranice i članci (30. 11. 2012.)
Ubedljivo najčešće korišćene veze (klikovi) ka drugim sadržajima, odnosno
veb mestima su veze ka stručnim uputstvima (ukupno 2719 puta), a na drugom mestu
je veza ka Facebook stranici Arhivistike.
Slika 15: Najpopularniji klikovi – veze sa stranica na druge sadržaje (30. 11. 2012.)
1.2
FACEBOOK STRANICA ARHIVISTIKA
Kao logična nadogradnja bloga i veb stranice usledilo je kreiranje Facebook
stranice sa istim nazivom. Zbog svoje dinamičnosti, interaktivnosti i dostupnosti
Facebook je pružio mogućnost da članci sa bloga, odnosno drugi sadržaji budu
dostupni daleko široj populaciji, ne samo u Srbiji i regionu, već i u celom svetu. Na
ovaj način su korisnicima iz celog sveta dostupne informacije o dešavanjima u srpskoj
arhivistici, ali isto tako, što je možda važnije, arhivisti iz Srbije i regiona mogu dobiti
trenutne informacije o dešavanjima u struci iz sveta. Već u prvim mesecima od
pokretanja (29. 5. 2011.) bilo je jasno da je Facebook stranica Arhivistika premašila
nacionalne i regionalne okvire i dobila internacionalni karakter. Jezičke prepreke
nisu predstavljale veći problem. Najveći broj sadržaja objavljuje se na srpskom i na
engleskom jeziku. Naravno, alati za prevod u okviru mreže doprinose da se prevaziđu
i te prepreke. Na Facebook stranici, povezivanjem sa velikim brojem postojećih i
relevantnih stranica/profila ustanova, organizacija, udruženja, kako arhivskih, tako i
srodnih (bibliotečkih, muzejskih, udruženja istoričara itd.) iz celog sveta dobijamo
552
Tehnični in vsebinski problemi klasičnega in elektronskega arhiviranja, Radenci 2013
vesti o aktuelnim dešavanjima, problemima, metodima rada, uslovima,
publikacijama i sl. Administratori stranice 20 vrše selekciju i objavljuju birane
informacije i prate pojavu novih stranica vezanih za arhive, arhiviste i arhivsku
građu. Takođe, adminstratori dobar deo sadržaja kreiraju sami. Nastoji se da se što
širi krug korisnika upozna sa elementima arhivistike kao discipline, arhivima kao
ustanovama koje čuvaju i štite arhivsku građu i samom arhivskom građom kao
neprocenjivim bogatstvom civilizacije.
Slika 16: Facebook stranica Arhivistika
(http://www.facebook.com/pages/Arhivistika/213350848695936; 29. 11. 2012.)
Stranicu je od nastanka (od 29. 5. 2011. do 29. 11. 2012.) "lajkovalo" ukupno
566 korisnika. Poređenja radi u periodu od 29. 5. do 10. 8. 2011. godine stranicu je
lajkovalo 107 korisnika, a danas se taj broj približava četvorostruko većem. 21
Prijatelji stranice su 59,9 % žene, a 39,9 % čine muškarci. Starosna struktura je u
rasponu od 25-34. godine starosti i oni čine 36,6 % ukupnog broja. Najviše direktnih
korisnika je iz Srbije - 259, zatim iz Bosne i Hercegovine - 40, Rumunije - 26,
Slovenije - 20, Hrvatske – 20, Bugarske – 19, Kanade – 16, zatim dolaze Makedonija,
Španija, Poljska, SAD, Italija, Nemačka, Norveška i td. Posredstvom direktnih
prijatelja stranice, postove koji su objavljeni na strani vidi u zavisnosti od dana
preko 190 hiljada ljudi, a taj broj stalno raste. 22 Najinteresantniji post objavljen je
9. 8. 2012. godine. Njega je direktno posetio 2071 korisnik, lajkovalo 152, 14 je
komentarisalo, a 558 puta je podeljen (share).
20
Facebook stranicu uređuje autor stranice Slobodanka Cvetković, a od jula 2012. godine u tom poslu nesebičnu
pomoć pruža i viši arhivist Arhiva Vojvodine Ljiljana Dožić.
21
Videti S. Cvetković (2012.); Facebook stranicu Arhivistike prate Association of Canadian Archivists, Association
des archivistes du Quebec, Archives Portal Europe, Državni arhiv Varna, Archivo General de Andalucia, Archivio
di Stato di Firenze, Statni okresni archiv Vsetin, Archivo Municipal De Villanueva De La Jara, National Archives
at Boston, ICARUS, Connecticut State Library, Northwest Archivists, INC, Asociacion de Archiveros de la
Comunidad de Madrid, italijanska organizacija Archivi e Archivisti 2011, Nova Scotia Archives, Archives
nationales France, the National Archives of Malta, Stadtarchiv Linz am Rhein, Pokrajinski arhiv Maribor,
Stadtarchiv Spayer, IIAS International Institute for Archival Science of Trieste and Maribor, National Archives of
Hungary, Arhivele Nationale ale Romaniei, arhivi iz Srbije i okruženja. Takođe, tu su i značajna imena
pojedinaca iz arhivske struke iz Srbije i inostranstva.
22
Poređenja radi, u avgustu 2011. godine taj broj je iznosio nešto preko 20 hiljada. Videti S. Cvetković (2012.)
553
S. Cvetković: Web 2.0 alati - blog i Facebook u službi arhivistike i arhiva
Slika 17: Statistika stranice 29. 11. 2012.
Slika 18: Struktura korisnika sadržaja stranice po polu 29. 11. 2012.
Slika 19: Struktura korisnika prema državama, gradovima i jeziku 29. 11. 2012.
554
Tehnični in vsebinski problemi klasičnega in elektronskega arhiviranja, Radenci 2013
Slika 20: Statistika stranice 29. 11. 2012.
Slika 21: Jedan od najzanimljivijih postova, 9. 8. 2012.
Od oktobra 2012. u funkciji je nalog Arhivistika na Slide Share koji je predviđen
za postavljanje Power Point prezentacija sa temama iz arhivistike i rada arhiva.
Slika 22: Arhivistika na Slide Share (http://www.slideshare.net/Arhivistika)
555
S. Cvetković: Web 2.0 alati - blog i Facebook u službi arhivistike i arhiva
2
ZAVRŠNA RAZMATRANJA
Web 2.0 i njegovi alati, pružaju neograničene mogućnosti u svim poljima rada.
Arhivisti po svetu sve više koriste mogućnosti Web 2.0, između ostalog i blog i
Facebook, koji kao najkorišćeniji od svih alata za komunikaciju u svim sferama rada i
za arhiviste pružaju višestruke prednosti. To je jeftin, brz i jednostavan način za
razmenu znanja, informacija, ideja, brzu i kontinuiranu komunikaciju među
arhivskim radnicima. Arhivistima je na ovaj način omogućeno kontinuirano
obrazovanje i informisanost o najnovijim dostignućima i dešavanjima u arhivskoj
struci. Kroz komunikaciju jačaju se veze između arhivista i izgrađuje svest o
zajednici arhivskih radnika bez obzira gde se oni nalaze. Lična i profesionalna
saznanja se proširuju, podstiče tolerancija i poštovanje različitosti. Korišćenjem
mogućnosti koje pružaju blog i Facebook delimično se nadomešta nedostatak češćih
međusobnih kontakata među arhivistima i obezbeđuje dinamičnija razmena znanja i
stalna aktuelnost. Na ovaj način moguće je delovati u javnosti i raditi na otklanjanju
predrasuda o arhivima i arhivskoj građi. Otklanjaju se predrasude i među arhivistima
o "najsigurnijem" vidu zaštite dokumenata daleko od očiju javnosti. Nenametljivo se
širi mreža zainteresovanih za arhive i arhivsku građu, a u društvima u kojima živimo
može se skrenuti pažnja na neke od problema arhiva i arhivske struke.
Objavljivanjem tekstova-članaka o pojedinim pitanjima i problemima arhivske
struke, ali i komentara na tekstove, stvara se svojevrsna baza znanja i informacija iz
arhivistike kao discipline, koja može biti od velike koristi za arhiviste, posebno za
one koji dolaze posle nas. To možemo posmatrati kao praksu, teoriju i istoriju
arhivistike na Internetu, lako dostupnu svima. Razmenom znanja i iskustava doprinosi
se ujednačavanju u radu i pronalaženju najboljih rešenja za pojedine probleme naše
struke o kojima često nemamo prilike da čujemo drugačija mišljenja.
Blogovi arhivista i arhivskih ustanova koji se mogu pronaći na internetu, 23 pre
svega u okviru najveće zajednice blogova Archives Blogs, 24 ali i drugi, uglavnom su
koncepcijski zamišljeni i realizovani kao klasični blogovi. Pojedinac ili ustanova
periodično objavljuju članke o pojedinim aktuelnim pitanjima i problemima struke.
Uglavnom ti blogovi sadrže samo dve osnovne stranice, stranicu sa člancima i o
blogeru, odnosno blogu. Najčešće su kreatori blogova i autori članaka. U tom smislu
se od ostalih razlikuje blog Archives Hub 25 gde je više ljudi okupljeno oko jednog
bloga i na njemu objavljuju članke. Slično je i na blogu Archivalia 26 gde svaki
registrovani član može dati svoj doprinos blogu. Arhivistika je mnogo više od
klasičnog bloga i od ostalih blogova se razlikuje po svojoj koncepciji i sadržajima koje
nudi. Blog je iskorišćen samo kao forma koja omogućava brz i jednostavan unos
podataka i rukovanje. Pored osnovnog cilja i ideje koja je zajednička svim arhivskim
blogerima - unapređenje i izlazak iz anonimnosti arhivistike kao discipline, blog
Arhivistika nastoji da se celim problemom bavi sveobuhvatnije. Na Arhivistici se
objavljuju stručni radovi različitih autora, a pored članaka, sadrži mnoštvo drugih
sadržaja koji mogu biti korisni pre svih arhivistima u Srbiji, odnosno u regionu, ali i
šire. Autor je nastojao da ponudi što šira znanja i informacije iz arhivistike i o
arhivima na jednom mestu. Slična situacija je i sa Facebook stranicom. Od mnoštva
stranica i profila raznih arhivskih ustanova, organizacija, udruženja arhivista i
istoričara, Facebook stranica Arhivistika razlikuje se svojom sveobuhvatnošću
23
Videti napomenu br. 9.
24
Http://archivesblogs.com/.
25
Http://archiveshub.ac.uk/blog/.
26
Http://archiv.twoday.net/topics/IMPRESSUM/.
556
Tehnični in vsebinski problemi klasičnega in elektronskega arhiviranja, Radenci 2013
arhivistike kao discipline. Učinjen je napor da se na jednom mestu objedine
informacije iz arhivskih ustanova i arhivske struke iz celog sveta, što predstavlja njen
najveći kvalitet.
Arhivistika je nastala kao plod entuzijazma pojedinca, ne donosi profit i nije
finansirana ni od koga. Cela ideja nastala je iz potrebe za unapređenjem arhivistike u
Srbiji i svesti da kao pojedinci ili grupa ipak možemo da delujemo i menjamo stvari.
Projekat i ideja nisu autorizovani ni zaštićeni. Naprotiv, "kopiranje" ove ideje u
drugim državama po istom sistemu omogućilo bi međusobno povezivanje i
upoznavanje sa arhivistikom kao disciplinom i arhivskom strukom u svakoj od zemalja
u kojoj bi ovakav projekat zaživeo. Verujemo u mogućnost objedinjavanja i
međusobnog povezivanja takvih veb stranica na jednom mestu - kreiranje regionalnih
portala, a u budućnosti nekog evropskog ili globalnog arhivističkog portala. Dalji
planovi su orijentisani na dopunjavanje sadržaja stranica, animiranje većeg broja
saradnika, prevođenje sadržaja i članaka na druge jezike, popravljanje i usavršavanje
tehničkih karakteristika veb strane. U septembru 2011. jedan od ciljeva je bilo
prerastanje Arhivistike u svojevrstan arhivistički veb portal. Da li se u tome uspelo
ili ne, može se diskutovati, ali su učinjeni veliki napori da se taj cilj dostigne.
Budućnost arhivistike kao discipline je u zajedništvu, u razmeni i objedinjavanju
naših znanja i međusobnom povezivanju.
IZVORI I LITERATURA:

Klem, N., Lazović, N. (2009). Informatika i računarstvo. BIGZ. Beograd (str. 45-48).

Vasić, D., Marinčić, D., Stojanović, M. (2009). Računarstvo i informatika. Zavod za udžbenike i
nastavna sredstva. Beograd (str. 13-14).

Mandić, S. (2010). Arhivi i "Web 2.0" okruženje. Istorijska baština. Užice (str. 271-278).

Gostenčnik, N. (2012). Upotreba mreže 2.0 u arhivskim institucijama-primjer pokrajinskog arhiva
Maribor. V Arhivska praksa,15, Tuzla (str. 353-365).

Cvetković, S. (2012). Sabiranje i deljenje znanja – www.arhivistika.wordpress.com. V Zbornik
radova sa Savetovanja Društva arhivskih radnika Vojvodine, Zrenjanin, 19-20 septembar 2011.
Novi Sad (str. 58-71).

Branković, D. (2012). Mesto i uloga arhiva u savremenom informatičkom društvu – strategije
razvoja i ljudski resursi. V Tehnični in vsebinski problemi klasičnega in elektronskega arhiviranja
Radenci 2012. Maribor (str. 91-102).

Blažević, S. (2012). Zanimanje arhivist – aktuelnost ili ne. V Arhivska praksa, 15, Tuzla (str. 1121).

Mandić, S. (2011). Internet prezentacija Istorijskog arhiva Sombor. Dostupno 25. 11. 2012. na:
http://arhivistika.wordpress.com/2011/02/22/s-mandic-internet-prezentacija-istorijskog-arhivasombor/.

Stevančev, T. (2009). Usluge arhiva u Vojvodini dostupne na Internetu. V Arhivski anali. Novi Sad
(str. 20–63).

Petreska, D. (2012). Archives in the contemporary information society. V Tehnični in vsebinski
problemi klasičnega in elektronskega arhiviranja Radenci 2012. Maribor (str. 73-83).

Pejović, S. (2010). Arhivi i Web tehnologija: nezaobilazni imperativ modernog doba. V Atlanti,
vol. 20. Trieste (str. 305-321).

Cvetković, S. (u štampi). Dostupnost arhivske građe i informacija o arhivskoj građi na internetu u
arhivima u Srbiji. Zapisi – Godišnjak Istorijskog arhiva Požarevac. Požarevac.

Theimer K., Thing 1: Blogging. Dostupno 26. 11. 2012. na: http://23thingsforarchivists.
wordpress.com/beginning-things-1-23/thing-1/.
557
S. Cvetković: Web 2.0 alati - blog i Facebook u službi arhivistike i arhiva

23 Things for Archivists. Dostupno 29.11.2012. na: http://23thingsforarchivists.wordpress.com/.

Daines, III G.I, Nimer (2009). Web 2.0 and archives. Dostupno 29. 11. 2012. na:.
http://interactivearchivist.archivists.org/.

Kramer-Smyth, J. (2009). Spellbounnd Blog: Using blogs as a Profesional Development
Opportunity. Dostupno 29. 11. 2012. na: http://interactivearchivist.archivists.org/casestudies/spellbound-blog/.

Leonard, B. K (2009). Blogs and Blog Marketing: Bringing New Users to the Northwestern
University Archives. Dostupno 29. 11. 2012. na: http://interactivearchivist.archivists.org/casestudies/blogs-at-nu/.

Wikipedia, Veb 2.0. Dostupno 29. 11. 2012. na: http://sr.wikipedia.org/sr/Veb_2.0.

Wikipedia, Blog, Dostupno 29.
http://hr.wikipedia.org/wiki/Blog.

Wikipedia, List of social networking websites. Dostupno 29. 11. 2012. na: http://en.wikipedia.org
/wiki/List_of_social_networking_websites.

Wikipedia, Facebook. Dostupno 29. 11. 2012 na: http://hr.wikipedia.org/wiki/Facebook.

Greg T. (2012), Some Amazing WordPress Statistics to Brighten Up Your Day. Dostupno 29. 11.
2012. na: http://wpmu.org/amazing-wordpress-statistics/.

Wikipedia, Web 2.0. Dostupno 29. 11. 2012. na: http://hr.wikipedia.org/wiki/Web_2.0.
11.
2012.
na:
http://en.wikipedia.org/wiki/Blog
i
SUMMARY
WEB 2.0 TOOLS - BLOG AND FACEBOOK
IN THE SERVICE OF ARCHIVAL SCIENCE AND ARCHIVES
With the development of the Internet new possibilities emerged that brought
revolution in all spheres of life and work, also in the work of archives and archivists.
The improved version of internet, the popular Web 2.0, has many useful "tools"
(social networks, Wiki pages, RSS, blogs, Flickr, YouTube, etc.). The advantage of
the improved version of the Web is its interactivity, namely, users' possibility not to
be passive anymore but to be actively involved in creating contents he is interested
in. For the archives the possibilities of a blog and social networks, above all
Facebook, are especially important. Their possibilities in the archival science in the
world are being used for the most part, while in Serbia they are still not recognized.
For an example of an educational blog for archivists Archivistics
(http://arhivistika.wordpress.com/) that exists since 2011 and the Facebook page of
the same name are presented as some of the possibilities of the use of these Web 2.0
tools in education of archivists and in popularization of the archives and archival
materials. With the usage of possibilities that the Internet provides and its tools, the
knowledge and information can be exchanged and shared quickly, simply and
inexpensively and what is most important - the user is actively involved in the whole
process.
558
Download

Slobodanka Cvetković WEB 2.0 ALATI