ELEKTRONSKO POSLOVANJE
E-TRGOVINA
SADRŽAJ
E-TRGOVINA ..................................................................................... 3
1. DEFINISANJE E-TRGOVINE ............................................................. 3
2. ISTORIJA E-TRGOVINE ................................................................... 4
3. ORGANIZACIJA MODELA ELEKTRONSKE TRGOVINE ........................... 4
4. POSLOVNI MODELI - SA ASPEKTA SARADNJE MEĐU UČESNICIMA ....... 5
4.1. B2B (Business to Business) ........................................................ 7
Prednosti ....................................................................................... 7
Problemi ........................................................................................ 8
4.2. B2C (Business to Costumer) ...................................................... 8
4.3. C2B (Consumer to Business) ...................................................... 9
4.4. C2C (Consumer to Consumer) ................................................. 10
4.5. B2E (Business to Employee) ................................................... 10
4.6. E2B (Employee to Business) ................................................... 11
4.7. B2G (Business to Government) ............................................... 12
4.8. G2B (Government to Business) ............................................... 12
4.9. G2G (Government to Government) .......................................... 12
4.10. G2C (Government to Consumer) ........................................... 13
4.11. B2B2C (Business to Business to Consumer) ............................. 13
4.12. C2B2C (Cosumer to Business to Consumer) ............................. 13
4.13. P2P (Peer to Peer) ............................................................... 13
LITERATURA ................................................................................... 14
2
E-TRGOVINA
Rezime
Korišćenje jedne ili više telekomunikacionih tehnologija u cilju ostvarivanja
kontakta ili direktne trgovine s partnerima. Pribavljanje informacija o
tržištima, konkurenciji i poslovnim prilikama.
Kupovina i prodaja
proizvoda, usluga i informaciija putem mreže
1. DEFINISANJE E-TRGOVINE
Elektronska trgovina (ili e-trgovina) primarno se sastoji od distribuiranja,
kupovine, prodaje, marketinga, i servisiranja proizvoda i usluga putem
elektronskih sistema kao što je Internet i druge kompjuterske mreže.
Takode uključuje i elektronski transfer novca, upravljanje lancem
snabdijevanja, e-marketing, elektronsku razmjenu podataka,i automatske
sisteme za sakupljanje podataka. U ispunjavanju svojih zadataka koristi
elektronske komunikacione tehnologije kao Internet,ekstranet, elektronska
pošta, e-knjige, baze podataka, i mobilne telefone.
Mnogi aspekti elektronske trgovine su se implementirali tokom posljednjih
tridesetak
godina.
Ipak,
posljednjih
desetak
godina,
kako
u
specijalizovanoj literaturi tako i medu običnim ljudima, javljaju se različite
interpretacije i značenja pojma elektronska trgovina, te se pod
elektronskom trgovinom obično podrazumijevaju operacije kupovine i
prodaje proizvoda i usluga, koje se obavljaju preko Interneta. Ali koncept
elektronske trgovine je mnogo širi i ne ograničava se samo na Internet.
Elektronska trgovina je jedan multidisciplinarni koncept, koji utiče na
načine na koje se odvijaju interakcije i pregovori sa klijentima, načine na
koje se obavljaju plaćanja, kao i odnosi sa dobavljačima, te iz navedenih
razloga zahtjeva i novi pravni okvir. Po Francuskom udruženju trgovine i
elektronske razmjene (FCEE - Association Française pour le Commerce et
les Échanges), elektronska trgovina je skup neopipljivih veza koje
održavaju ekonomski agenti. Ova definicija podrazumijeva bilo koju
transakciju koja se odvija preko Interneta, telefona, bankarske mreže, itd.,
kao i bilo koji metod plaćanja nezavisno od toga da li se koristi stvarni ili
elektronski novac.
E-trgovina se može posmatrati sa šireg i užeg stanovišta, pa tako šira
definicija obuhvata razmjenu poslovnih informacija, održavanje poslovnih
odnosa i vodjenje poslovnih transakcija sredstvima telekomunikacionih
mreža.A uža definicija obuhvata kupovinu i prodaju robe, usluga i
informacija putem mreže. To znači da a je e-trgovina pojavljujući koncept
koji opisuje procese kupovine i prodaje, odnosno razmenu proizvoda,
usluga i informacija putem kompjuterskih mreža uključujući i Internet.
3
2. ISTORIJA E-TRGOVINE
Značenje izraza e-trgovina se mijenjalo tokom vremena. Prvobitno,
označavao je olakšavanje poslovnih transakcija elektronski, korišcenjem
tehnologije kao što je Elektronska Razmjena Podataka (EDI, koji se
pojavio krajem 70-tih godina), u cilju slanja poslovnih dokumenata kao
narudžbenica i faktura elektronski. Kasnije, uključene su i aktivnosti
zajednicki nazvane “Mrežna trgovina”, kupovina i prodaja robe i usluga
putem Mreže (World Wide Web) preko sigurnih servera (kao HTTPS,
specijalni serverski protokol koji kriptuje povjerljive podatke radi zaštite
potrošaca) putem elektronskih servisa plaćanja, kao što su kreditne
kartice.
Kada je Mreža postala mnogo poznatija medju širom publikom 1994,
mnogi eksperti su predvidjali da ce e-trgovina ubrzo postati vodeci
ekonomski sektor. Medjutim, trebalo je nekoliko godina da sigurnosni
protokoli (kao HTTPS) postanu dovoljno razvijeni široko rasprostranjeni.
Kao posledica, izmedu 1998. i 2000. godine, veliki broj kompanija u SAD-u
i Evropi razvio samo osnovne sajtove.
Nakon 2005. godine, e-trgovina se veoma afirmisala u svim većim
gradovima širom Sjeverne Amerike, Zapadne Evrope, i odredjenih istočno
azijskih država. Takodje, e-trgovina se i dalje sporo razvija u nekim
industrijalizovanim državama, a praktično ne postoji u zemljama trećeg
svijeta. Pa ipak e-trgovina ima neograničeni potencijal kako za razvijene
tako i nerazvijene zemlje, nudeći velike koristi u veoma neregulisanom
okruženju.
3. ORGANIZACIJA MODELA ELEKTRONSKE TRGOVINE
Ovom prilikom upoznaćemo
se
organizovanja elektronske trgovine.
sa
nekoliko
zastupljenih
načina
Aukcijski model je prepoznatljiv po tome što je organizovan kao forum za
online kupovinu. Korisnici se loguju kao licitant ili prodavac. Prodavac
šalje podatke o predmetu prodaje, minimalnu cijenu i krajnji rok za
završetak aukcije. Licitant pretražuje sajt, pregleda trenutne licitatorske
aktivnosti i licitira. Aukcijski sajtovi po završetku posla dobijaju procenat
od obje strane. Tipičan primjer ovakvog modela je www.e-bay.com.
Portal modeli obično nude vijesti, sport, vrijeme kao
pretraživanja Web-a. Portali su podijeljeni na dve vrste:
mogućnost
 Horizontalni - sakpljaju informaciju o širokom opsegu tema,
(kao na primjer www.yahoo.com)
4
 Vertikalni - nude veliki broj informacija koje pripadaju jednoj
oblasti(kao na primjer www.acm.org)
Većina portala kao popularni dodatak imaju online kupovinu.
Dinamic pricing modeli su nastali zahvaljujući tome što je internet
doprinio spajanju velikog broja kupca a kao posledica toga došlo je do
snižavanja cene proizvoda (www.priceline.com).
Brokerska
preduzeća
su
definisala
način
realizacije
poslova
osiguranja i trgovine nekretninama i hartijama od vrijednosti preko
Web-a. Na sajtovima je moguće realizovati kupovinu, prodaju i
upravljanje svim investicijama sa desktopa korisničkog raćunara(kao
primjer može se pogledati www.afsd.com.au).
4. POSLOVNI MODELI - SA ASPEKTA SARADNJE MEĐU UČESNICIMA
Poslovni model je metod planiranja vođenja biznisa na način koji kompaniji
donosi profit, ukazujući joj pri tome gde će se pozicionirati u tržišnom
lancu. Elektronske transakcije se mogu obavljati između tri strane, to su:
vlada, kompanije i klijenti.
Slika 1: Poslovni modeli – saradnja među učesnicima
Tako da danas na osnovu relacija između učesnika možemo razlikovati više
tipova modela mrežnog poslovanja:
5



Komunikacije između kompanija i krajnjih korisnika
-
Business to Business (B2B)
-
Business to Consumer (B2C)
-
Consumer to Business (C2B)
-
Consumer to Consumer (C2C)
-
Business to Employee (B2E)
-
Employee to Business (E2B)
Komunikacija u elektronkoj vladi
-
business-to-government (B2G)
-
government-to-business (G2B)
-
government-to-government (G2G)
-
government-to-consumer (G2C)
Višestruke transakcije
-
Business to Business to Consumer (B2B2C)
-
Consumer to Business to Consumer (C2B2C)
-
Peer to Peer (P2P)
Komunikacije između kompanija i krajnjih korisnika
6
Slika 2: Komunikacija kompanija - krajnji korisnici
4.1. B2B (Business to Business)
Osnovna
definicija
B2B
modela
je
da
on
predstavlja
automatizovanu razmjenu informacija između različitih organizacija
(u okviru jedne kompanije, korporacije ili različitih kompanija i
korporacija). To je application – on – to - application integracija. Ta
integracija se vrši sve češće preko Interneta. Kompanije su primorane
da otvore svoje aplikacije prema kupcima i partnerima. B2B ecommerce pruža poslovnim ljudima velike mogućnosti za uštedu
novca, povećanje prihoda, povećanje produktivnosti, reorganizaciju
neefikasnih poslovnih tokova i povećanje kontrole nad svim procesima
vezanim za efikasan i vremenski adekvatan kontakt sa klijentima.
Godinama su kompanije koristile velike i glomazne EDI sisteme
da bi automatizovale rutinske poslove koji idu uz jednu zaključenu
poslovnu transakciju. Vremenom ovi skupi sistemi, koji su bili dosta
zatvoreni, dobijaju svoju zamenu ili postaju otvoreni. B2B je omogućio
da se značajno smanje troškovi.
Prednosti


Dramatično smanjenje troškova
Omogućavaju integraciju lanca nabavke
7




On-line pribavljanje robe jedne firme za drugu
Povećanje transparentnosti poslovanja
Mogućnost pristupa novim tržištima
Mnoge nove, efikasnije i fleksibilnije transakcione metode
Problemi

Pravni aspekti integracije

Bezbednost, brzina i fleksibilnost u B2B aplikacijama
Uspješan B2B se odnosi pre na optimizaciju poslovnih procesa i načina
upravljanja nego na tehnologiju. Počeci Internet baziranog elektronskog
poslovanja datiraju iz sredine 90-tih godina. Začetnici ovakvog vida
poslovanja su kompanije poput FedEX (www.fedex.com),
Cisco
(www.cisco.com), Dell (www.dell.com). Ove kompanije su bile fokusirane
na prodaju, potrošačke servise i nabavku. Danas Dell ostvaruje veće
prihode on-line putem nego cijeli MecDonald’s.
4.2. B2C (Business to Costumer)
B2C označava prodaju roba ili usluga krajnjim potrošačima posredstvom
Interneta. Korisnici Interneta sve više imaju odnos prema web-u
kao novom tržišnom prostoru. Oni pre kupovine istražuju ponudu,
privrženi su određenim sajtovima i ovom načinu kupovine, vode
računa o finansijama, sve više koriste servise koji se nude on-line.
Potencijalni on-line kupci mogu da provjere cene i dostupnost proizvoda
na različitim sajtovima što je mnogo lakše i jeftinije od obilazaka
klasičnih prodavnica. Postoje i softveri i sajtovi koji nude
mogućnost
pretrage
velikog
broja
on-line
prodavnica
za
određenim proizvodom ili uslugom i informisanje kupca o mestu
gdje se taj proizvod ili usluga mogu kupiti. Stručnjaci procenjuju da
B2C, godinu do dvije prednjači u razvoju u odnosu na B2B metodi
poslovanja. Prema studiji Forrester Research, evropska on-line B2C
prodaja će se u narednih 5 godina gotovo udvostručavati svake godine, i
direktno je povezana sa korišćenjem eura kao jedinstvene valute
plaćanja. Poslovni sistemi su danas stvorili novog nelojalnog i izuzetno
dobro informisanog kupca, tako da je i prosječan on-line kupac danas u
dosta superiornijoj poziciji u odnosu na off-line populaciju. Glavna
prednost ovakvog načina poslovanja je ta što su potencijalnim kupcima
proizvodi dostupni 24 časa 7 dana u nedelji.
Uobičajni procesi koji se odvijaju od ideje do izvšenja kupovine su:

Pronalaženje kvalitetne robne marke (brenda – čijem kvalitetu se
vjeruje)
8

Kada se odluči za određeni proizvod, kreće se u potragu za
najpovoljnijom cijenom.

Kada se informiše o rasponu cijena (u svijetu i lokalno), odlučuje se
za kupovinu u najpovoljnijoj on-line ili off-line trgovini.
Neki od načina unapređivanja B2C procesa trgovine su:

Sajt koji je lak za upotrebu i snalaženje

Pojednostavljivanje procesa plaćanja, као štо је plaćanje u jednom
koraku i lako zamjenljive lozinke

Slanje e-mail poruka sa specijalnim ponudama

Sezonska ili periodična sniženja

Slanje poklona , itd
Jedna od mogućnosti za on-line kupovinu su i on-line aukcije. Žive
aukcije postoje već dugo, ali je njihova praktična primjena bila
ograničena skupoćom i teškoćom dovođenja potencijalnih kupaca na
mjesto kupovine u isto vrijeme. Internet nudi jedno bolje, jeftinije i
efikasnije rješenje kroz on-line aukcije. Jedan od primjera ovakvog vida
poslovanja je eBuy.com koji na jednom mjestu okuplja kupce i
prodavce iz cijelog svijeta i danas broji oko 50 miliona registrovanih
korisnika. Takođe jedan od nosilaca elektronske trgovine i B2C načina
poslovanja je i Amazon (www.amazon.com) čiji je obim trgovine za
2004.godinu bio negdje oko 40 milijardi dolara. Danas postoji mnoštvo
kompanija koje većinu svog poslovanja zasnivaju na B2C sajtovima koji
povezuju preduzeća i potošače (Amazon, eBay, Yell, Classmates, Gap,
kod nas Pakom, EkstraSrbija, limundo,...)
Glavne prepreke daljem razvoju pretstavljaju:

Nerazvijenost transportne i telekomunikacione infrastrukture

Nedostatak kulture koriščenja plastičnog novca

Nerazvijenost “brzih net konekcija” i dominantnost modemskog
pristupa net-u

Nedovoljna pravna sigurnost

Sigurnost brzog transfera novca.
4.3. C2B (Consumer to Business)
C2B pretstavlja model u kom potrošač zahtjeva proizvod ili uslugu od
prodavca, tako što postavlja svoj zahjtev putem Interneta, a prodavci
pregledaju zahjteve i daju ponude. Potrošač zatim odabira onu ponudu
koja mu najviše odgovara. Prednost ovakvog načina poslovanja je:
9
-
Povezivanje velikog broja potrošača u bidirekcionalne internet
mreže
-
Smanjivanje troškova tehnologije proizvodnje, pojedinci sada
imaju mogućnost pristupa tehnologiji proizvodnje koji su
svojevremeno bili dostupni jedino velikim kompanijama (na pr.
digitalna štampa, prikupljanje i akvizicija podataka, razvijanje
moćnih o komplikovanih softvera,...)
Primjer ovakvog vida poslovanja su kompanije:
www.priceline.com
www.letsbuyit.com
4.4. C2C (Consumer to Consumer)
C2C je novi oblik trgovine. Ovo je model u kome potrošači vrše prodaju
jedni drugima uz pomoć internet kompanija koje za pružanje ovakvog vida
usluga uglavnom traže neki ne tradicionalni način ua naplatu usluga.
Cijena ovih usluga je obično neki mali procenat transakcije, članarina,
reklamiranje itd. Obično su u formi aukcije, a najbolji primjer je www.
Bay.com takođe dobri primjeri C2C poslovanja su Amazom.com
i
Craigslist.org.
U budućnosti se očekuje rast ovakvog načina poslovanja jer smanjuje ili u
potpunosti otklanja korišnjenje drugih kompanija. Kao primjer , ako
krenemo na putovanje automobilom , a neko ima garažu za izdavanje, on
svoju ponudu može oglasiti, a mi tu istu primiti putem GPS-a u našem
autu.
Problemi koji prate ovakav model poslovanja su:

Nema kvalitetne kontrole

Nema garncije plaćanja

Komplikovano i teško plaćanje
4.5. B2E (Business to Employee)
B2E je model koji je u konstantnom rasu upotrebe. U praksi ovaj model je
više poznat kao Intranet, odnosno web sajt stvoren da zaposlenima pruži
proizvode i/ili informacije. Intranetu se pristupa sa interne mreže
organizacije, a često se može proširiti i na korisnika ali je onda pristup
ograničen korišćenjem lozinke koja je potrebna kako bi se ulogovao na
sistem. Zaposleni ovim putem naručuju sredstva i materijal koji im je
potreban za rad, a takođe putem ovog modela mogu kupovati prouzvode
10
organizacije u kojoj rade po posebnim popustima, da uzimaju časove
obuke, itd. Obično kompanije koriste B2E da automatizuju procese vezane
za zaposlene u firmi.
4.6. E2B (Employee to Business)
Ovaj model pruža zaposlenima mogućnost poslovne saradjnje preko
odgovarajućih servisa kompanije, koji upotpunjuju njihove poslovne veze.
Kao primjer možemo navesti servise kompanije u kojima zaposleni mogu
pretstaviti svog prijatelja ili bivšeg kolegu kao potencijalnog kandidata za
odgovarajući posao.
Komunikacija u elektronskoj vladi
Ovo je model ne-komercijalne elektronske trgovine sa vladinim
obrazovnim i neprofitnim organizacijama. Neki od takvih modela su:
-
business-to-government (B2G)
-
government-to-business (G2B)
-
government-to-government (G2G)
-
government-to-consumer (G2C)
Slika 3: Komunikacija u elektronskoj vladi
11
4.7. B2G (Business to Government)
B2G je poizašao iz B2B modela poslovanja. On nam daje definiciju “Javnog
marketinškog sektora” koji obuhvata načine i servise marketinga određene
vlade. Kao rezultat imamo:
1. Ovlašćene vladine agencije koje se staraju da biznis procesi postaju
sve lakši i efikasniji
2. B2G postaju sve bolji korisnički servisi dostupni svakom građaninu i
omogućuju pristup javnim podacima putem savremene tehnologije
3. Stvaraju vizuelnu nadležnost smanjivanjem broja različitih sistema i
centralizovanjem funkcija (koje kasnije mogu biti pre-programirane
da bi se “mjerile i obračunavale”) u cilju kontrolisanja.
4.8. G2B (Government to Business)
G2B je on-line ne-komercijalna interakcija između lokalne (ili republičke)
vlade i uglavnom velikih komercijalnih proizvodnih kompanija, a ređe
malih privatnih. Ovim se obezbjeđuje saradnja vlade i poslovnih subjekata,
kao i drugih pravnih lica. Takođe ovim se postiže i smanjenje vremena
izvršenja složenih transakcija i stvara se dobra podloga za kvalitetno i brzo
odlučivanje. G2B pretstavlja najveću mogućnost za povećanje efikasnosti
ekonomije. Primjer ovakvog ne-komercijalnog načina poslovanja se može
naći na www.dti.gov.uk . Ovo je web sajt Britanske vlade koji daje
kompanijama sve potrebne informacije i savjete na temu elektronskog
poslovanja i elektronske trgovine.
4.9. G2G (Government to Government)
G2G je on-line ne komercijalna interakcija između Vladinih organizacija,
ministarstava,
nadležnih organa i drugih Vladinih organizacija,
ministarstava i nadležnih organa. Ona je temelj saradnje između
republičke vlade i organa lokalne samouprave. Državni organi efikasno
koriste Internet servise na svim nivoima upravljanja.
Ovaj tip modela može se javiti u dva slučaja:
Interna obrada – objedinjuje vladina ministarstva, agencije, organizacije i
nadležne organe. Primjer ovakvog vida saradnje je primjenila Britanska
vlada u sistemu zdravstva pod nazivom: Connecting for Healt
Eksterne obrade - objedinjavanje IS (Information System) sistema više
vlada. Kao primjer možemo navesti integracioni aspekat Šengenskog
12
Informacionog sistema (SIS) razvijen u cilju zadovoljavanja odrebi
Šengenskog sporazuma.
4.10. G2C (Government to Consumer)
G2C je takođe on-line ne-komercijalna interakcija između republičke vlade
(ili organa lokalne samouprave) i privantih lica (građana). Ovaj servis je
korisnicima dostupan 24 časa dnevno i zasnovan je na Single touch point
koncepciji, tj. jednim pristupom na internet korisnik pristupa svim
potrebnim informacijama. Korisnik plaća administrativnu taksu i plaćanje
se zatim odvija putem Interneta.
Višestruke transakcije (B2B2C, C2B2C, ...)
Pored postojećih modela poslovanja u današnje vrijeme možemo
identifikovati i pojedine višestruke transakcije koje su sve popularnije i u
stalnom su porastu korišćenja. Neki od takvih modela su:
4.11. B2B2C (Business to Business to Consumer)
Ovo je noviji model elektronske trgovine on se ostvaruje korišćenjem
modela B2B koji podržava poslovanje preduzeća po modelu B2C. Aplikacija
koja povezuje jedan on-line katalog sa drugim se može smatrati kao
B2B2C aplikacija.
4.12. C2B2C (Cosumer to Business to Consumer)
Ovo je takođe danas jedan on sve češćeg modela poslovanja i on opisuje
iterakciju između potrošača sprovodeći transakciju koristeći on-line
kompanije kao posrednike. Primjer ovakve on-line aplikacije je
www.autotrader.com koja obezbjeđuje potrošačima dinamički katalog i
prodaju polovnih i novih automobila. Ovakve primjere poslovanja danas
sledi mnoštvo kompanija kako na stranom tako i na domaćem tržištu.
4.13. P2P (Peer to Peer)
P2P je internet protokol za deljenje fajlova. Neki od najpoznatijih P2P
klijenata za deljenje fajlova su:

Ares

Blubster

FileSpree

Gnutella AquaLime, BearShare, FileNavigator, FreeWire, Gnucleus,
LimeWire, Phex, Shareaza, Xolox Ultra
13

DirectConnect

eDonkey2000, eMule

FastTrack, Morpheus, KaZaA, KaZaA Lite, Grokster, iMesh

WASTE
LITERATURA
www.google.com
www.wikipedia.org
14
ELEKTRONSKA TRGOVINA
(prvi dio)
UVOD U ELEKTRONSKU TRGOVINU
POJAM
Korišćenje jedne ili više telekomunikacionih tehnologija u
cilju ostvarivanja kontakta ili direktne trgovine s
partnerima.
Pribavljanje informacija o tržištima, konkurenciji i
poslovnim prilikama.
Kupovina i prodaja proizvoda, usluga i informaciija
putem mreže.
UVOD U ELEKTRONSKU TRGOVINU
Slično klasičnoj trgovini, elektronska razmjena roba i usluga
podrazumijeva nekoliko etapa razvoja:
proizvodnju ili dobavljanje robe,
oglašavanje,
primanje narudžbina,
novčane transakcije,
isporuku,
reklamacije i drugo.
UVOD U ELEKTRONSKU TRGOVINU
PREDNOSTI I OGRANIČENJA
Prednosti:
Smanjenje troškova
Brzo poslovanje
Veća konkurentnost na tržištu
Brži odgovor potrošaču
Dostupnost proizvoda
Kupovina iz fotelje
UVOD U ELEKTRONSKU TRGOVINU
PREDNOSTI I OGRANIČENJA
Ograničenja:
 kupac ne može izbliza da vidi ili dodirne proizvod i da ga kupi
odmah, bez čekanja na isporuku
 Poteškoće vezane za tehničke aspekte realizacije elektronskog
biznisa
UVOD U ELEKTRONSKU TRGOVINU
ISTORIJA
 Izraz “e-trgovina” prvobitno označavao korišćenje Elektronske
Razmjene Podataka (EDI).
 uključene su i aktivnosti zajednički nazvane “Mrežna trgovina”.
 Tek nakon 2005 e-trgovina doživljava ekspanziju.
UVOD U ELEKTRONSKU TRGOVINU
E-TRGOVINA KOD NAS
 U začetku
 Ograničavajući faktori (mali broj platnih kartica, nerazvijeno
elektronsko bankarstvo...)
UVOD U ELEKTRONSKU TRGOVINU
BEZBJEDNOST
 Zaštita tajnosti informacija (spriječavanje otkrivanja njihovog
sadržaja)
 Integritet informacija (spriječavanje neovlašćene izmjene
informacija)
 Autentičnost informacija (definisanje i provjera identiteta
pošiljaoca)
ELEKTRONSKE TRANSAKCIJE
VRSTE ELEKTRONSKIH TRANSAKCIJA

B2B (business to bussines) elektronske transakcije između preduzeća

B2C (business to consumer) elektronske transakcije između firmi i
potrošaca (knjige, karte, itd)

C2C (consumer to consumer) elektronske transakcije između potrošaca
(aukcije)

A2A (administration to administration) elektronske transakcije između
državnih organa

B2A (business to administration) elektronske transakcije između kompanija
i državnih organa

C2A (consumer to administration) elektronske transakcije između potrošaca
i državnih organa
Poslovni model
• Poslovni model je metod planiranja vođenja biznisa na način koji kompaniji
donosi profit, ukazujući joj pri tome gdje će se pozicionirati u tržišnom
lancu. Elektronske transakcije se mogu obavljati između tri strane, to su:
vlada, kompanije i klijenti.
ELEKTRONSKE TRANSAKCIJE
B2B POSLOVANJE
 Odnosi se na korišćenje Interneta i web tehnologija za
kupovinu, prodaju, jeftiniju, bržu i bolju saradnju poslovnih
subjekata.
 Predstavlja poslovanje između preduzeća, tj. razmjenu
proizvoda, usluga ili informacija sa drugim firmama iz
okruženja.
ELEKTRONSKE TRANSAKCIJE
B2B POSLOVANJE
Tri faze razvoja:
 EDI - razmjena podataka izvršena elektronskim putem
posredstvom standardizovanih poruka koje zamjenjuju
tradicionalne papirne dokumente
 osnovni B2B e-commerce
 Electronic Marketplaces (eMarkets) - Web sajtovi na kojima
veliki broj prodavaca i kupaca na jednom mjestu prezentuje
svoju ponudu i tražnju u određenoj oblasti
ELEKTRONSKE TRANSAKCIJE
B2C POSLOVANJE
 B2C (business to consumer) predstavlja trgovačku djelatnost
koja prodaje proizvode i usluge do krajnjih potrošača
posredstvom internet tehnologija
 Virtuelni trgovinski centri (online prodavnice) - skup dvije ili
više elektronskih prodavnica, u kojima se potrošačima nude
neki proizvodi ili usluge, uz koje može biti uključen i program
pratećih usluga ili zabavnih sadržaja.
ELEKTRONSKE TRANSAKCIJE
B2C POSLOVANJE
Funkcionisanje online prodavnica posmatra se sa dva stanovišta:
 sa stanovišta prodavca (dostupnost elektronskog tržnog centra,
cijena korišćenja prostora elektronskog tržnog centra i dodatne
usluge koje se nalaze u ponudi).
 sa stanovišta potrošača (dolazak na home page virtuelnog
tržnog centra, pronalaženje traženog proizvoda ili kategorije
proizvoda, preusmjeravanje na prezentaciju, tj. prodavnicu koja
prodaje te proizvode).
MARKETING
MARKETING NA INTERNETU

Učešćem u diskusionim grupama Interneta, službenici marketinga mogu
dobiti korisna saznanja o zahtjevima i potrebama kupaca;

Službenici preduzeća mogu da posjete Web lokacije konkurencije i na taj
način se upoznaju sa karakteristikama njihove ponude, sagledaju njihovu
strategiju i uslove prodaje i o tome obavjeste odsjek za razvoj proizvoda i
usluga;

Na osnovu ovih informacija pomenuti odsjek za razvoj proizvoda ili usluga
razvija novi proizvod ili modifikuje postojeći;

Nakon toga, odsjek za marketing uvodi i plasira ponudu novog ili
modifikovanog proizvoda na tržište posredstvom Web lokacije preduzeća;

Učešćem u diskusionim grupama na Internetu službenici marketinga
ostvaruju podršku za realizovane ponude.
ISTRAŽIVANJE TRŽIŠTA PUTEM INTERNETA
 Slanje upita diskusionim grupama
MARKETING
 Slanje anketnog lista na svoju Web lokaciju
 Slanje strateških upita na svoju Web lokaciju
 U okviru sadržaja koji se šalje diskusionim grupama treba
naznačiti pokazivačem anketu na Web lokaciji.
MARKETING
PROAKTIVNE MARKETINŠKE STRATEGIJE NA
INTERNETU

Korišćenje biltena koji se dostavljaju preko elektronske pošte, dotoka
profilisanih informacija i diskusionih lista

Registrovanje Vaše Web prezentacije na mašinama za pretraživanje,
direktorijumima i lokacijama ciber trgovinskih centara,

Integrisanje konvencionalne marketinške aktivnosti sa elektronskim
marketingom,

Usmjerenje marketing aktivnosti na proizvođače Internet medija,

Oglašavanje na elektronskim oglasnim tablama (BBS),

Distribucija elektronskih medija kao što su CD-ROM-ovi.
DOSTAVA ROBE
NEDOSTACI, RJEŠENJA I PLANIRANJE DISTRIBUCIJE
 Najveća slabost e-Commerce sistema je neispunjenje
potpunih očekivanja potrošača u pogledu vremena
isporuke naručenih proizvoda
 Najefikasnije rješenje je stvaranje strateških alijansi sa
poštanskim i kurirskim kompanijama na domaćim i
internacionalnim tržištima
 Jedno od najvažnijih pitanja u procesima planiranja
distribucije online naručenih proizvoda je izbor
distributera
TRENDOVI DISTRIBUCIJE
DOSTAVA ROBE
 Jedan od najznačajnijih trendova je veća saradnja
između proizvodnih i distributivnih tačaka.
 Drugi značajni trend je nepredvidljivost rada više
kanala distribucije, koje su često nepremostiva
prepreka za većinu transportnih kompanija, ali ne i za
poštanske kompanije.
 Treći značajan trend u upravljanju procesima dostave
je spremnost e-Commerce kompanija da prihvate
manju zaradu po prodatom proizvodu.
MOBILE COMMERCE I MOBILE BANKING
M-COMMERCE
 Predstavlja svaku transakciju novčane vrijednosti koja
je realizovana preko mobilne telekomunikacione
mreže
 M-Commerce aplikacije omogućavaju primjenu
bežičnih mobilnih uređaja za kupovinu različitih roba i
usluga.
MOBILE COMMERCE I MOBILE BANKING
GENERATORI RAZVOJA M-COMMERCE-A
 Masovno tržište mobilne telefonije,
 Nagli razvoj Interneta i elektronske trgovine,
 Usavršavanje opreme i uređaja za mobilnu telefoniju,
 Novi principi tarifiranja servisa, i
 Uspijeh u podjeli licenci za UMTS (3G).
MOBILE COMMERCE I MOBILE BANKING
M-COMMERCE SERVISI
 Bankarske usluge,
 Berzanske usluge,
 Online kupovina (šoping), i
 Servisi sadržaja (novosti, vremenska prognoza,
horoskop).
E-TRGOVINA KOD NAS U ODNOSU NA SVJETSKE STANDARDE
Uzročnici nerazvijenosti e trgovine kod nas:
ZAKLJUČAK
 visoke carinske dažbine
 visoke provizije banaka
 kompjuterski neobrazovano stanovništvo
 nepotpunost zakonskih odredbi
E-TRGOVINA KOD NAS U ODNOSU NA SVJETSKE STANDARDE
Šta učiniti?
ZAKLJUČAK
 smanjiti carinske dažbine
 smanjiti provizije banaka
 raditi na kompjuterskoj edukaciji stanovništva
 donijeti nove i potpunije zakonske odredbe
ELEKTRONSKA TRGOVINA
(drugi dio)
E-TRGOVINA
Elektronska trgovina podrazumijeva korišćenje više različitih
elektronskih inlormacionih tehnologija u koje se ubrajaju
telefon, e-mail, faks, automatska identifikacija na bazi
elektronskim obrascima, prenos elektronskih kataloga i,
konačno, korišćenje Interneta, odnosno WWW-a.
Razvoj globalne ekonomije i globalne računarske mreže
omogućio je razvoj elektronske trgovine kao novi segment
savremenog poslovanja.
Sa aspekta komunikacija, elektronska trgovina predstavlja
isporuku informacija, proizvoda, usluga ili plaćanja putem
telefona, računarske mreže ili nekog drugog sredstva.
Sa aspekta poslovanja elektronska trgovina predstavlja
primjenu tehnologije u cilju automatizacije poslovnih
transakcija.
Sa stanovišta usluga elektronska trgovina predstavlja alat
koji smanjuje troškove, usavršava kvalitet robe i povećava
brzinu isporuke.
Tržište koje se realizuje preko WWW mreže daje nove
mogućnosti u trgovanju, ali i zahtjeva promjenu pristupa
samom konceptu trgovine, a označava se pojmom eCommerce.
Medutim, jasna i jedinstvena definicija pojma e-Commerce još
uvijek ne postoji.
Postoje samo različite interpretacije ove nove tehnike
razmjene. Dodatnu terminološku zabunu unio je izraz eBusiness, preuzet od IBM-a, koji tako naziva skupove svojih
poslovnih aranžmana vezanih za Internet. Ipak, široko
je prihvaćena ona definicija po kojoj se pod elektronskom
trgovinom podrazumijeva skup komercijalnih transakcija koje se
odvljaju preko Interneta, nevezano za njihove prave ili virtuelne
vrijednosti. Ova definicija ne uključuje oglasne poslove.
Postavlja se pitanje šta to e-Commerce obuhvata u sebi što
donosi toliko velike i široko najavljivane promjene koje će
izmijeniti način na koji poslovanje sada funkcioniše u svijetu.
Kada se govori o elektronskoj trgovini većina ljudi prvo
pomisli na on-line shopping (npr. Amazon.com) i
mogućnost kupovine preko Interneta.
Ali Web kupovina je samo mali dio cijele slike o elektronskoj
trgovini.
Bitna karakteristika je da je elektronska trgovina dinamičkog
karaktera i da se svake godine širi i objedinjava nove funkcije
i elemente.
Danas postoje dve osnovna modela - B2B i B2C koji u sebi
objedinjavaju veliki broj podvrsta.
Prvi talas Internet orijentisanih kompanija bio je consumerbased (zasnovan na kontaktu sa krajnjim kupcem), što se
uklapa u model B2C (business-to-consumer).
Vremenom se javila nova vrsta Internet kompanija koja je
svoj model zasnivala na međusobnom kontaktu kompanija business-based, što se uklapa u model B2B (business-tobusiness).
Podaci pokazuju da je B2B model uveliko pretekao i bacio i
zasjenak B2C model.
Dvije najveće softverske kompanije koji su se već okrenule
ka novim trendovima i stavile malo slovo e ispred svojih
novih softverskih paketa, ORACLE i Microsoft slažu se je
da će u 21. vijeku sve biti u ubrzanju - brzini kojom se
obavljaju poslovne aktivnosti i brzini kojom se sustižu
novonastale promjene.
E-COMMERCE - VODEĆA SNAGA DIGITALNE EKONOMIJE
Oživljavanje vodećih svjetskih ekonomija se suočava se sa
rastućim korišćenjem Interneta, i prije svega rapidnim rastom
elektronskog poslovanja.
Stalno raste broj ljudi koji on-line kupuju, traže posao, riješavaju
čak i medicinske probleme.
Cjelokupno poslovanje se kreće ka Internetu i on-line pristupu,
kreirajući on-line tržišta.
Novi prozvodi i servisi koje kompanije nude doživljavaju i svoje
on-line promocije.
Digitalna ekonomija uz e-commerce je ubrzala i unaprijedila
ekonomije razvijenih zemalja, a tek treba vidjeti kako će se snaći i
uhvatiti korak. Ostale srednje i nerazvijene zemlje.
Može se reći da živimo u umreženom svijetu. Razvoj i širenje
Interneta ne dovode u sumnju ovu činjenicu. Prema
podacima Nua Internet Surveys, tokom proteklih godina rast
korisnika Interneta u cijelome svijetu je bio rapidan.
Broj informacija koje su dostupne ljudima preko Interneta
takođe đe doživeo rapidan rast.
Smanjenje troškova, koje obezbijeđuje korišćenje Interneta,
je onaj ekonomski aspekt koji objašnjava ovakav trend.
Imajući to u vidu, logično je što se elektronskoj trgovini u
Evropi prognozira ogroman rast. Računa se da će ogroman
potrošački potencijal predstavljati mladi ljudi. Razvojem
elektronske trgovine posebno rastu šanse malim
kompanijama da se za njih sazna i da ravnopravno sa
velikim plasiraju svoje proizvode.
ONLINE AUKCIJA
Internet aukcije predstavljaju veoma popularan način
poslovanja, i jedan su od značajnijih segmenata
elektronskog poslovanja.
Promet koji se ovim putem ostvaruje raste iz dana u dan.
Osnovne karakteristike online aukcija su:
Kupci se nadmeću, a prodavci maksimizuju cijenu. Uz to,
svako može da ponudi bilo kakvu robu i za nju pronađe
kupca;
Tradicija, koja je u ovom slučaju prenijeta na visoko
sofisticirani medij - Internet;
Jednostavnost. Ne postoji lakši način da prodamo neki
predmet nego ovim putem.
Sve ovo je stvorilo idealne uslove da online aukcije postanu
jedan o najunosnijih poslova.
Aukcija je formalizovana procedura trgovine u kojoj partneri
u trgovini postupaju po specifičnim pravilima.
Aukcionar postupa kao posrednik u ovoj trgovini.
Online aukcija predstavlja samo specifican oblik
posredovanja.
Postoji dva tipa aukcija:
kada se roba prodaje;
kada se roba kupuje.
Elementi aukcijskog poslovanja su:
aukcionar - lice zaduženo da se aukcija sprovede u
regularnim okvirima, po unaprijed definisanim
pravilima;
kupac;
prodavac;
objekti trgovine - predstavijaju predmet trgovine (stvari,
usluge,
pravila trgovine;
proces izvršenja transakcije.
Tokom istorije su razvijeni različiti vidovi aukcija.
Najčešće se koriste slijedeći oblici:
engleski tip polazi se od najniže prihvatljive cijene kupci licitiraju i
predmet nadmetanja ide licu koje je dalo najveću ponudu;
holandski tip - suprotan engleskom, polazi se od nerealno visoke
cijene koja se postepeno spušta; kupac je onaj ko prvi da ponudu;
zapečaćene aukcije – učesnici dostavljaju kovertirane ponude tako da
ostali ne znaju kakva je ponuda; licitaciju dobija najviša ponuda;
dvostruka aukcija - kupci i trgovci korak po korak dolaze do dogovora,
kupac kreće od najniže cijene a prodavac od najviše; obje strane
postepeno koriguju ponude;
aukcija tipa Vickery - procedura slična kao kod zapečaćenih aukcija,
licitaciju dobija učesnik sa najvećom ponudom, ali plaća se cijena
prve manje ponude.
Kada aukcija počne, podrazumijeva se da učesnici prihvate
propisana pavila.
Pravila se odnose na:
početak aukcije;
utvrđivanje inicijalnih uslova ponude (početna cijna i slično);
vrijeme trajanja aukcije;
objavljivanje rezultata;
plaćanje i preuzimanje robe.
Za razliku od tradicionalnih aukcija, online aukcije ne
zahtijevaju prisustvo učesnika u prostoriji gdje se
licitacija obavlja.
Time je eliminisano ograničenje u broju učesnika, prema
tome, i u postizanju odgovarajuće cijene.
Evo još nekih karakteristika online aukcija:
pristup online aukciji se obavlja jednostavno, uz
pomoć standardnih softverskih alata;
infrastruktura je postojeća, nema dodatnih troškova
komunikacije;
moguć je detaljan, multimedijalni prikaz robe.
plaćanje i preuzimanje robe.
PITANJA
Koje uslove je potrebno obezbijediti za realizaciju
elektronske trgovine?
Koji faktori pozitivno utiču na razvoj elektronske trgovine?
Navedite modele elektronske trgovine na osnovu relacije
između učesnika.
Opišite modele elektronske trgovine sa aspekta poslovanja.
Navedite modele elektronskih tržišta.
Kako funkcioniše virtuelni tržišni centar sa aspekta prodavca
i sa aspekta kupca?
Download

Modeli elektronskog poslovanja