8. Kroki crtež u industrijskom dizajnu
Uvod
Industrijski dizajn je grana dizajna. Postoji još i grafički i modni dizajn. Industrijski dizajn
podrazumeva osmišljavanje izgleda i funkcije novih proizvoda ili redizajn starih proizvoda, a
sve u cilju masovne proizvodnje. Pošto nas interesuje kako se kroki koristi u industrijskom
dizajnu, pričaćemo onda o pripremnoj fazi koja podrazumeva prenošenje ideje na papir, ali
ćemo i pojasniti čitav proces osmišljavanja novog proizvoda.
Slika 1 - iz knjige: Koos Eissen and Roselien Steur, Sketching, BIS Publishers, 2009.
(fotografija preuzeta sa http://blog.hellodesign.hu)
Industrijski dizajn
Termin dizajn u svom istorijskom razvoju ima i drugo značenje vezano za serijsku
mašinsku proizvodnju. To je period kada ruku i veštinu zanatlije zamenjuje mašina i
industrijska serijska proizvodnja sa visokim stepenom automatizacije. Neposredno posle
Prvog svetskog rata, engleski slikar Džozef Sinel (Joseph Sinnel) prvi uvodi u praksu termin
industrijski dizajn (industrial design), koji svojim značenjem i suštinom raskida sve ranije
veze sa unikatnom proizvodnjom. Termin industrijski dizajn počeo se primanjivati prvo u
engleskom govornom području, a kasnije i u celom razvijenom svetu. Vremenom dobija sve
Copyright © Link group
širu primenu, a obeležava i novu oblast stvaralaštva, koja nije vezana za zanatski postupak
proizvodnje. U današnjoj industrijskoj civilizaciji, koja se odlikuje masovnom proizvodnjom,
masovnom potrošnjom i tržištem koje ne poznaje granice plasmana, termin industrijski
dizajn obeležava i novu stvaralačku delatnost koja daje i drugo – novo značenje samom
kvalitetu proizvoda.
Reč dizajn vodi poreklo iz engleskog jezika (design). Danas se može sresti i u drugim
jezicima (disegno – italijanski), (diseno – španski), (dessin – francuski) i dr. U svom užem
značenju, reč dizajn znači: crtež, nacrt, projekat, uzorak, prva skica – umetnička ideja iz
koje bi trebalo da nastane delo.
Pored toga što se ovaj termin upotrebljava kada je reč o oblikovanju proizvoda, sreće se i u
mnogim tehničkim disciplinama i u likovnim umetnostima.
Dizajn proizvoda
Dobro dizajniran proizvod bi trebalo, pre svega, da bude funkcionalan, da zadovoljava
estetske zahteve, ekonomičnost proizvodnje, zahteve tržišta, da bude što prilagoñeniji
psihofizičkim zahtevima čoveka kao krajnjeg korisnika odreñenog proizvoda. To su osnovni
formativni elementi proizvoda. Odnosno, proizvod je dobro dizajniran ako je: izabran
odgovarajući materijal i postupak izrade, ako po svom ukupnom izgledu predstavlja skladnu
celinu, odnosno zadovoljava estetske zahteve, ako je funkcionalna – odgovara svojoj
osnovnoj nameni i ako je prilagoñen psihofizičkim zahtevima čoveka. U osnovi, reč je o
proizvodu i njegovom kvalitetu koji bi trebalo ravnomerno da sadrži i pomiri u sebi sve
zahteve proizvodnje i korišćenja.
Funkcionalni, estetski, tehnički, ekonomski ergonomski i drugi zahtevi u principu moraju biti
zastupljeni u svakom dobro dizajniranom proizvodu. Meñutim, zastupljenost pojedinih
zahteva u okviru ukupnog kvaliteta proizvoda zavisi od vrste proizvoda. Tehničkotehnološki i funkcionalni zahtevi, na primer, biće u većoj meri zastupljeni kod proizvoda
mašinske industrije i alatnih mašina nego kod proizvoda tekstilne industrije, što ne znači da
bi kod ovih drugih ove kvalitete trebalo zanemariti.
Metoda pripreme novog proizvoda
Industrijski dizajn kao metod i praksa predstavlja složen proces razvoja proizvoda, koji bi
trebalo da obezbedi sprovoñenje i zadovoljenje mnogih zahteva, odnosno kreiranje
kvalitetnog proizvoda. Metodologija industrijskog dizajna, ili dizajn proces predstavlja
primenu brojnih i često vrlo složenih radnji i postupaka, koji bi trebalo da obezbede da se
putem teorijskih i eksperimentalnih istraživanja, projektovanja proizvoda i njegovog razvoja
(izrada modela, prototipa i korekcija) doñe do finalnog proizvoda koji će zadovoljiti zahteve
proizvodnje i tržišta.
U svim radnjama i operacijama, koje se utvrñenim redosledom javljaju tokom dizajnprocesa, ugrañen je istraživački i kreativni rad. Drugim rečima, istraživanje i kreativni
pristup predstavljaju sastavni deo dizajn-procesa, što obezbeñuje da krajnji rezultat
racionalnog naučno zasnovanog metoda, u spoju s kreativnim angažovanjem dizajnera i
drugih stručnjaka, bude dobar dizajn proizvoda.
Copyright © Link group
Dizajn-proces i sama primena metodologije kao utvrñenog redosleda operacija i radnji
počinje otkrivanjem potreba za jednim proizvodom i utvrñivanjem programa rada. Zatim se
prilazi definisanju problema, programiranju i planiranju čitavog procesa. Nakon toga dolazi
do istraživanja i prikupljanja informacija, njihove analize i utvrñivanja svih karakteristika
budućeg proizvoda. Kasnije se prilazi kreativnom radu – projektovanju i razradi detalja,
proveri pomoću modela i prototipa, da bi se na kraju prišlo serijskoj proizvodnji.
U savremenoj teoriji industrijskog dizajna mogu se sresti različiti načini postavljanja –
strukturiranja metodologije u pogledu boja i naziva pojedinih faza i operacija. Meñutim,
uprkos nekim razlikama, zajedničko je da bi trebalo obezbediti sve objektivne informacije,
kako bi se što jasnije definisao zadatak i ispunili svi zahtevi dobrog dizajna.
U tom smislu, može se postaviti koncept metodologije koji predstavlja sintezu postojećih
modela. Metodologija industrijskog dizajna, odnosno dizajn-proces, obuhvata sledeći
redosled faza i etapa:
1. programiranje i planiranje;
2. analitička faza:
a. prikupljanje činjenica
3. kreativna faza:
a. analiza;
b. sinteza;
c. verifikacija;
4. faza realizacije;
5. faza opservacije;
Kreativna faza
Ova faza metodologije obuhvata analizu, procenu i vrednovanje prikupljenih i sreñenih
informacija i činjenica, koje su značajne za dizajn budućeg proizvoda. Ima tri etape:
analizu, sintezu i verifikaciju.
Analiza se uvek sprovodi na objektivan i racionalan način, jer je to uslov da se od samog
početka kreativnog rada obezbedi pravilno prilaženje dizajn-problemu. Može se dogoditi da
se u ovom procesu analize, procene i vrednovanja prikupljenih činjenica i podataka,
utvrñivanje i provera pojedinih podataka mora ponoviti i proveravati nekoliko puta i s tim
treba računati.
Prilikom analize činjenica, pojedine uslovljenosti i ograničenja stvaraju odreñeni manevarski
prostor, pri čemu dizajner ima veću slobodu kretanja i veću mogućnost izbora rešenja ako
je taj prostor veći, odnosno manje ograničen. Time je, dakle, sloboda rada dizajnera veća.
Ako su ograničenja brojna i nepremostiva, dizajneru često ostaje samo jedan izlaz, odnosno
izbor jednog rešenja, što je za njega sigurno najnepovoljnija situacija. Kada se izvrši
precizna analiza svih prikupljenih informacija i njihovo grupisanje, vrednovanje i izbor onih
koje su od najvećeg značaja, prelazi se na drugu etapu kreativne faze – sintezu.
Sinteza se sastoji u ispitivanju i proveri ispravnosti – podesnosti pojedinih ideja o dizajnu
budućeg proizvoda. Ispravnost pojedinih ideja o budućem proizvodu proverava se putem
usmene rasprave na osnovu primljenih skica i crteža, od kojih relativno mali broj ostaje u
užem izboru za verifikaciju. Izrada takvih predloga, skica i maketa, ma koliko ih u osnovi
posmatrali kao hipoteze, sadrži spoj – sintezu racionalnog postupka koji proističe iz svih
prethodno prikupljenih i proverenih informacija i činjenica s jedne strane, i kreativnog
Copyright © Link group
procesa dizajnera i kreativnog tima u celini, sa druge strane. U ovoj etapi metodologije
veoma je značajno da sam dizajner zauzme kritičan stav i distancira se od sopstvene
imaginacije i ideje koju će izraziti kroz crtež ili skicu, ali da ga istovremeno takav kritičan
stav ne ograničava u spontanosti njegovog kreativnog pristupa.
Verifikacija predstavlja poslednju etapu kreativnog angažovanja dizajnera i tima
stručnjaka, a ima za cilj da se doñe do jednog rešenja, koje će, izmeñu mnogih hipoteza,
skica i maketa, najviše odgovarati zadatim uslovima i zahtevima. Vrlo često, verifikacija –
utvrñivanje tačnosti, sprovodi se, odnosno nastavlja, i u kasnijim fazama metodologije, a
kako bi se došlo do što uspešnijeg rešenja koje će zadovoljiti postavljene zahteve.
Pored ove podele faza pri izradi novog proizvoda, imamo i posebnu podelu kada govorimo o
pripremi skica i tada nam je najbitnija konceptualna faza.
Konceptualna faza
Već smo u prvom modulu napomenuli kako se primenjuje kroki ili skica u industrijskom
dizajnu. Sada ćemo o tome pričati malo detaljnije i sa više primera, kako bismo što bolje
shvatili na koje sve načine kroki može funkcionisati i u industrijskom dizajnu. Izrada skica je
vitalni deo pripremne faze u razvoju novog proizvoda. Dizajneri uglavnom koriste crteže
koje izrañuju slobodnom rukom kako bi vizuelno predstavili svoje ideje. Kroki crtež se
isključivo koristi u konceptualnoj fazi. Svaka sledeća faza iziskuje više detalja i veću
tehničku preciznost.
Tokom ove faze, dizajneri stvaraju kroki crteže kao bi predstavili svoju ideju. U ovoj fazi
crtanja veoma često se po obodima skice mogu naći komentari ili uputstva o tome kako se
koristi proizvod ili od kog materijala bi se izrañivao neki deo ili kako bi se nešto pokretalo,
itd.
Copyright © Link group
Slika 2 - Skica u početnoj fazi
Uz pomoć te skice dizajner će se bolje upoznati sa svojom idejom i bolje će razumeti
problem.
U ovoj fazi možemo identifikovati nekoliko vrsta skica. Prva je misaona skica, koja bi trebalo
da posluži u voñenju i fokusiranju neverbalnog razmišljanja.
Copyright © Link group
Slika 3 - Preuzeto sa www.graysonstopp.com
Druga je preskriptivna skica, ili skica koja daje uputstvo i pravila onome ko bude pravio
završni crtež. I treća je govorna skica ili skica koja se stvara u komunikaciji izmeñu
dizajnera i inženjera u pokušaju da razjasne sve složene i nejasne delove crteža. Skica mora
sadržati tu sposobnost da objašnjava dizajn drugima.
Pitanje:
Vrsta skica koje nalazimo u konceptualnoj fazi je:
a) minimalistička
b) misaona
c) u boji
Objašnjenje: Misaona skica je prva vrsta skice u konceptualnoj fazi.
Copyright © Link group
Slika 4 - Preuzeto sa www.graysonstopp.com
Siže
U ovoj lekciji smo videli kako se kroki u obliku skice može koristiti pri osmišljavanju novog
proizvoda. Iako se kroki nalazi na samom početku rada, on je najbitniji segment voñenja
ideje, bilo da se radi samo o zapisima misli o ideji i konceptu ili da je reč o konkretnom
crtežu željenog predmeta. Svaki dizajner ima svoj način ili postupak pripreme i razrade
ideje.
Dodatni materijal:
Mi smo vam predočili jedan od načina izrade skica u industrijskom dizajnu. Jedan od načina
možete takoñe videti na linku:
http://www.youtube.com/watch?v=wL_oSL4WsIg&feature=related
Slika 5 - iToy (Fotografija preuzeta sa http://perspectives.3ds.com)
Copyright © Link group
Download

8. Kroki crtež u industrijskom dizajnu