• Svako od nas, hteli to ili ne, istovremeno učestvuje kao
publika i kao glumac u "pozorištu svakodnevnog života", a
naše prostorno okruženje je pozornica.
• Prostorni kod urbanog i arhitektonskog okruženja, slično
samom jeziku, ima snagu da definiše i poveća senzibilnost,
kao i da izoštri i proširi polje naše svesti
• Bez arhitekture, osećaj i opažaj prostora bio bi neodređen i
površan.
• Arhitektura je ta koja je sposobna da naglasi razliku u
spoznaji osećanja između "unutrašnjosti" i "spoljašnjosti",
odnosno onoga što je poznato, blisko i "moje" i onoga što
je van kontrole i opasno.
• Arhitektura može biti, a to je u prošlosti svakako bila,
simbol kosmosa, religijskih ideja, ključ za razumevanje
stvarnosti u određenoj zajednici.
• Urbanistički i arhitektonski prostor može, zbog svoje
specifične forme i zamisli, "učiti" kako se ponašati u
određenom okruženju i okolini.
• Obavezuje na ozbiljnost, na poštovanje, a s druge strane
dozvoljava slobodu i opuštenost.
• Arhitektura je, usled toga, osoben "masovni medijum".
• To ne znači samo iskazivanje pojedinih funkcija, već
takodje njihovo stvaranje i unapređivanje.
• U modernim društvima, organizacija prostora ne mora, i
to više niko ne očekuje, da predstavlja ukupnu sliku
sveta.
• Prostor koji se svesno organizuje može uticati na one koji
ga koriste i može danas postati poseban obrazovni faktor.
• Stanovnik, "obrazovan" da zapaža karakteristike prostora,
postaje sve zahtevniji.
• Potreba da se naseljava dobro organizovano okruženje
raste iz dana u dan.
• Takav stanovnik želi individualizovano i izražajno
okruženje.
• On, takodje, razume zašto se oseća loše u monotonom ili
haotičnom, depersonalizovanom prostoru.
• Borba protiv varvarskog ponašanja, gluposti,
besmislenosti, nesmotrenosti i egoizma trebalo bi da
bude glavni stimulišući faktor kreativnog rada u ovom
vremenu.
• To, pre svega, znači razvijanje profesionalne
odgovornosti arhitekata da brane prava i obaveze čoveka
i društva, ali ne u smislu naručilaca arhitektonskih dela,
već šire
• Arhitektura traje mnogo duže od ljudskog veka, pa zato,
iako je često stvarana po nalogu i za potrebe pojedinaca,
korisnici te arhitekture u budućnosti su za nas uvek
anonimni.
• To su samo ljudska bića kojima će građena sredina
služiti i biti u skladu sa njihovom ljudskom prirodom i
ljudskim potrebama.
• Zato u Deklaraciji o kooperaciji za istrajnu budućnost
Svetskog kongresa arhitekata u Čikagu iz juna 1993.
godine stoji da arhitekti preuzimaju odgovornost za
okruženje i društvo kao osnovu svog profesionalnog
rada.
• Demografski bum i ekspanzija civilizacija dali su kao
rezultat ograničenost prostora koja stoji na
raspolaganju ljudima.
• Za čoveka prostor nije samo biološka već i
psihološka potreba.
• Kontrolisanje sopstvene "teritorije" jeste jedan od
najvažnijih faktora u životu koji treba obezbediti, a
uskraćivanje teritorije je jedno od najopasnijih stanja
uopšte u životu.
• Zato su iracionalna ponašanja u upravljanju
prostorom, kako fizičkim tako i kulturnim, postala
česta.
• Najviše smo svi ugroženi zagađivanjem vazduha,
zemlje i vode.
• Izrazite karakteristike takvog upravljanja su sledeće:
1. zahvatanje u prostor radi neke posebne funkcije, a bez
utemeljene funkcionalne i tehnološke provere; takvo
rasipanje dovodi do stalnog širenja urbanog organizma na
uštrb prostora koji pripada prirodi.
2. pogrešna procena prostora; obično je jedini kriterijum
iskoristljivost nekog mesta ili prostora za datu funkciju;
zanemaruje se kriterijum optimizacije funkcije za dato
mesto ili područje, što je veoma važno sa stanovišta
društvenih interesa;
3. destrukcija ili gubljenje bitnih vrednosti presudnih,
istorijskih prostornih uređenja; ono što je sačuvano iz
prošlosti, materijalno nasledje nije samo svedočanstvo i
neposredno beleženje nasledja za naredne generacije, to
je, takođe, enklava prošlosti koja je neophodna za ljudski
duh i psihu; ratovi koji su prohujali, nekontrolisana
poplava agresivnih intervencija u prostoru, potonuće
najvrednijih starih građenih sredina u neukusne,
neprepoznatljive oblike, novo su lice "kulturnog, (ali čitaj
varvarskog) ponašanja u vremenu tranzicije.
4. Neprimereno uređenje i upotreba prostora;
okruženje koje je skromnih, čak neestetskih
vrednosti u sferi arhitekture ili prirodnog predela,
unificirano i haotično, pretrpano, tehnički
devastirano, a koje stalno ističe takve "vrednosti"
ima negativan uticaj na psihologiju ljudi.
Kidanje veza u međudruštvenim odnosima, rastuća
dezintegracija i agresivnost, česte kriminalne
radnje, sve to ozbiljno deluje da, naročito u velikim
aglomeracijama, preovladava uticaj neprirodnog,
razjedinjenog i "neprijateljskog" okruženja.
Sveprisutnost takvog okruženja u našoj sredini
potvrđuje potrebu da se i u nas, kao što je to
urađeno u nekim zemljama sa sličnim problemima,
uvede nova ekološka kategorija, pojam estetskog
zagađenja.
• Usled svega navedenog, poseban značaj ima identitet
definisan kulturnom jedinstvenošću i različitošću naše
sopstvene "slike" prostora, čvrsto povezane za mesta i
tradicije koje nas okružuju, "slika" prostora u kojem
živimo i "svet vrednosti" koje sami stvaramo.
• Politika razvoja gradova koji su mahom razvijali
širenjem iz centra ka novim, neizgrađenim teritorijama
u znatnoj meri se izmenila, pa je pritisak na istorijska
središta gradova ponovo postao izuzetno snažan, u
izvesnim slučajevima razoran i štetan po celokupnu
njihovu strukturu.
• Pri tom se proučavanje graditeljskog nasleđa na tim
područjima smatralo nužnim i pozitivnim, dok se zaštita
nije uvek smatrala nužnom i neophodnom.
Savremena zaštita graditeljskog nasleđa obuhvata, pre
svega, specifične oblike vrednovanja elemenata, delova i
celina graditeljskog nasleđa (I), zatim nove stavove koji
se odnose na istraživanja novih rešenja u okviru
navedenih celina (II) kao i nove oblike brige za kulturna
dobra (III)
I.
Vrednovanje pojedinih elemenata i delova, te celina u
okviru graditeljskog nasleđa veoma je osetljiv i delikatan
proces koji predstavlja osnovu za dalji rad na
određenom prostoru.
U okviru ovog procesa došlo je do određenih promena u
cilju formiranja što realnije slike o postojećoj građenoj
sredini. To su:
I.a. Promene u vrednovanju građevina i prostornih kulturnoistorijskih celina u odnosu na vreme njihovog nastanka.
/Principi i metode istraživanja graditeljskog nasledja XIX
i XX veka u mnogim zemljama se ozbiljno i sistematski
formiraju, s istom pažnjom kao i za sve starije oblike./
•
I.b. Promene u sastavu osnovne grupe elemenata koje se
vrednuju tokom rada na prostornim kulturno-istorijskim
celinama.
/ Sugerira se proširenje aspekata koje prilikom planiranja
zahvata u okviru osetljivih istorijskih urbanih celina treba
pažljivo procenjivati i sintetizovati kroz opštu valorizaciju/
I.c. Vrednovanje jakih tipoloških osobenosti elemenata
prostorne kulturno-istorijske celine.
/Ukoliko se u radu na osetljivim prostornim celinama
koristi poznavanje, snaga i vrednost jakih tipoloških
karakteristika, kako za arhitektonske objekte tako i za
urbane elemente, tada se kompozicija i artikulisanje celine
nameće na najprirodniji način, bilo da se radi o
volumenima, njihovoj distribuciji, komunikacijskim
vezama, vizurama, koloritu ili stilskim i urbanim ukrasima./
I.d. Vrednovanje ukupnog građevinskog fonda u okviru
prostorne kulturno-istorijske celine.
/ Čuvanjem postojeće fizičke strukture na nekom području,
tretirane u celini, a ne podelom na spomenike kulture i na
one koji to nisu, uspostavlja se uravnoteženiji odnos
između starih i novoizgrađenih građevina./
I.d. Vrednovanje ukupnog građevinskog fonda u okviru
prostorne kulturno-istorijske celine.
/ Čuvanjem postojeće fizičke strukture na nekom
području, tretirane u celini, a ne podelom na kulturna
dobra i na one koji to nisu, uspostavlja se uravnoteženiji
odnos između starih i novoizgrađenih građevina./
II U istraživanja novih rešenja kojima se može unaprediti
određena prostorna celina uključile su se i neke
discipline koje ranije nisu tako aktivno učestvovale u
radu na graditeljskom nasleđu. To su:
II.a. Urbana arheologija
S obzirom na nove oblike temeljenja zgrada, na velike
dubine do kojih temelji dosežu, urbana arheologija ima
zadatak da istražuje, štiti i beleži arheološke ostatke
ispod fizičke strukture grada i da predlaže koji će se
arheološki ostaci prezentirati u sklopu uređenja
područja./
II.b. Geologija - Geomehanika
Na građevinama u okviru zaštićenih celina po pravilu je
ograničeno povećavanje volumena ili promena izgleda,
pa se zato novi prostori kao i interno povezivanje starih
i novoizgrađenih objekata sve češće odvija pod
zemljom. Za takve radove nužna su pažljiva i temeljna
geomehanička istraživanja./
III Novi oblici brige za graditeljsko nasledje proizašli su iz
činjenice da se pojedinim standardnim obrascima rada
u zaštićenim celinama, i pored čuvanja pojedinih
kulturnih dobara, gubi njena ukupna vrednost. U nove
oblike ubrajaju se:
III.a. Održavanje i obnova ukupnog postojećeg
građevinskog fonda
• / U fazi traganja za optimalnim načinima korišćenja već
stvorenog građevinskog fonda, društvo mora da prvo
iscrpi sve postojeće vrednosti pre nego što se odluči za
novu izgradnju. Zato je potrebno uvesti kontinualno
praćenje stanja objekata i plansko ulaganje u njihovo
održavanje./
•
•
1.
2.
3.
4.
•
U saglasnosti sa problemskim pristupom je i
identifikacija i analiza ključnih pojava i procesa u
području kao i ciljeva koji odatle proizilaze.
Prostorna analiza je u funkciji:
detektovanja relevantnih procesa, pojava i problema,
upoznavanja-objašnjavanja pojave, procesa ili problema
i to autonomno ili u korelaciji sa drugima,
pronalaženja rešenja ili odgovarajućeg planerskog
inputa za dalji rad,
finalnog produkta - definisanja potencijala za razvoj.
Sumiranje upoznavanja jednog područja ogleda se u
utvrđivanju potencijala za razvoj ili izgradnju.
• Utvrđivanje potencijala rezultuje u zoniranje područja, i
to:
a.- prostornih kapaciteta,
b.- ekonomskog rentabiliteta
c.- ekoloških povoljnosti
d.- diferencirane zaštite
• Na osnovu utvrđenih potencijala područja moguće je
dalje varijantno rešavati probleme koji su, kada se radi o
zaštićenim celinama, veoma delikatni.
• Kako bi se došlo do najbolje odluke zagovara se izrada
ne samo varijantnih rešenja plana, već i varijanti
koncepta ili scenarija (koji prethodi izradi programa),
kao i varijantno rešavanje pojedinih manjih celina, pa
čak i objekata u izuzetnim slučajevima
• Kao rezultat istraživanja savremene teorije i prakse mogu
se implementirati sledeći stavovi koji se odnose na
graditeljsko nasleđe. To su:
1. Integralno tretiranje kulturnog područja uz utvrđivanje
principa stepenovanog vrednovanja ukupnog prostora
kulturnog područja.
/U zavisnosti od vrednosti i karaktera prostora osetljivog
područja metode rada nude širok spektar mogućnosti, u
domenu od pravne regulative do tehnoloških inovacija u
neposrednoj građevinskoj praksi/
2. Globalno sagledavanje raznih problema u širem području
tretiranog prostora čije posledice se osećaju na određenoj
prostornoj kulturno-istorijskoj celini.
3. Promene u vrednovanju zaštićenih prostornih celina u
odnosu na vreme nastanka.
Integralno vrednovanje, održavanje i obnova
prirodnog i građenog prostora raznim metodama
mediju kojima je adaptacija posebno prilagodljiva i
korisna. Iz toga proističe da se u svakom prostoru
može delovati samo određenim spektrom
mogućnosti kako se ne bi poremetio primarni
kvalitativni odnos.
5. Čuvanje i isticanje tipoloških karakteristika pomoću
jakih tipoloških elemenata po kojima se prepoznaje
određena prostorna kulturno-istorijska ili
ambijentalna celina.
6. Čuvanje ambijentalnih vrednosti arhitektonskog
omotača zgrada u okviru celine.
7. Primena urbane arheologije i prezentacija starijih
slojeva iz života nekog naselja.
8. Korišćenje prostora pod zemljom kako bi se očuvalo
prostorno i arhitektonsko jedinstvo istorijske celine.
9. Čuvanje i revitalizacija industrijskih objekata.
4.
1. Integralno tretiranje kulturnog
područja uz utvrđivanje principa
stepenovanog vrednovanja ukupnog
prostora kulturnog područja
2.
3. Promene u
vrednovanju zaštićenih
prostornih celina u
odnosu na vreme
nastanka ravnopravnost perioda
4. u svakom prostoru
može delovati samo
određenim spektrom
mogućnosti kako se ne
bi poremetio primarni
kvalitativni odnos.
Giusepe Rebecini – Hemijska i
Biološka biblioteka
Ferara 2003
5. Čuvanje i isticanje tipoloških
karakteristika pomoću jakih
tipoloških elemenata po kojima se
prepoznaje određena prostorna
kulturno-istorijska ili ambijentalna
celina.
Download

GRADITELJSKO NASLEÐE-OBNOVA I ZAŠTITA II