ZAŠTITA, REVITALIZACIJA I PROUČAVANJE GRADITELJSKOG NASLEĐA
KLASIFIKACIJA KULTURNIH DOBARA PREMA VRSTI I OČUVANOSTI
• Arheološka nalazišta:
Po definiciji se nalaze ispod
različitog sloja zemlje
Kulturni sloj – onaj u kojem se
nalaze materijalni ostaci
života
Sterilni sloj – onaj u kojem
nema materijalnih ostataka
života
Prema vrsti nalaza dele se na:
- Praistorijska
- Klasična
- Ranosrednjovekovna
- Srednjovekovna
KLASIFIKACIJA KULTURNIH DOBARA PREMA VRSTI I OČUVANOSTI
•
•
•
Praistorijska nalazišta često
se vizuelno prepoznaju po
obliku humke-tumula.
Materijalni ostaci su, po
pravilu, veoma oštećeni;
ukoliko su od zemlje ili drveta,
tada se obično konstatuju
samo otisci ili tragovi.
Svi nalazi, a naročito oni od
drveta moraju se odmah po
otkrivanju zaštiti, jer se u
dodiru sa vazduhom
raspadaju.
ZAŠTITA, REVITALIZACIJA I PROUČAVANJE GRADITELJSKOG NASLEĐA
KLASIFIKACIJA KULTURNIH DOBARA PREMA VRSTI I OČUVANOSTI
•
Klasična i srednjovekovna
nalazišta mogu biti:
- ispod izgrađenih celina
- van izgrađenih celina
Mogu biti u obliku ostataka:
- gradova i naselja
- pojedinačnih građevina
Nalazi su obično građevine
porušene do temelja ili sa
malim ostacima zidova, mogu
biti očuvani podovi (mozaici,
zemljani pod), najčešći
materijali su kamen i opeka.
ZAŠTITA, REVITALIZACIJA I PROUČAVANJE GRADITELJSKOG NASLEĐA
KLASIFIKACIJA KULTURNIH DOBARA PREMA VRSTI I OČUVANOSTI
Materijalni ostaci mogu se
otkopati:
- in situ – na mestu na kojem
se nalazio prilikom rušenja
- raznešen (razvučen)- udaljen
od mesta ugradnje
Materijal zidova može biti sa
malterom koji je istrulio, a i sam
materijal može biti truo.
Prilikom otkopavanja
raspadanje je rapidno, naročito
kod gornjih slojeva koji gube
vlagu koju su imali pod
zemljom.
Zaštitne mere se rade odmah
po otkopavanju.
ZAŠTITA, REVITALIZACIJA I PROUČAVANJE GRADITELJSKOG NASLEĐA
KLASIFIKACIJA KULTURNIH DOBARA PREMA VRSTI I OČUVANOSTI
•
Utvrđeni gradovi i utvrđeni
zamkovi mogu biti:
a. za borbu hladnim oružjem
b. za borbu vatrenim oružjem
c. slojeviti ili kombinovani
a. Nalaze se obično izolovani,
na teško pristupačnim
mestima, imaju visoke kule i
debele zidove od lomljenog ili
pritesanog kamena (između
ispuna od trpanca)
ZAŠTITA, REVITALIZACIJA I PROUČAVANJE GRADITELJSKOG NASLEĐA
KLASIFIKACIJA KULTURNIH DOBARA PREMA VRSTI I OČUVANOSTI
Stanje očuvanosti:
Od potpuno porušenih do
sačuvanih sa oštećenjima
samo u gornjim zonama;
zidna lica opala i velike
pukotine idu u dubinu zida,
kule porušene i nagnute,
zatrpane naslagama šuta,
sve obraslo vegetacijom.
Kada su pojedini burgovi
prerasli u utvrđenja feudalnih
zamkova onda u njima postoje
monumentalne građevine u
kojima se stanovalo. Takvi
primeri su često očuvani jer su
bili dugo nastanjeni.
ZAŠTITA, REVITALIZACIJA I PROUČAVANJE GRADITELJSKOG NASLEĐA
KLASIFIKACIJA KULTURNIH DOBARA PREMA VRSTI I OČUVANOSTI
b. Utvrđeni gradovi za borbu
vatrenim oružjem:
zauzimaju velike površine,
imaju debele zemljane bedeme
sa spoljašnjom i unutrašnjom
oblogom od kamena ili opeke.
Najčešće su porušene ili
oštećene unutrašnje građevine,
razvučena obloga, duboka
oštećenja od vegetacije.
ZAŠTITA, REVITALIZACIJA I PROUČAVANJE GRADITELJSKOG NASLEĐA
KLASIFIKACIJA KULTURNIH DOBARA PREMA VRSTI I OČUVANOSTI
• Utvrđena naselja (antička,
srednjovekovna i poznija
naselja opasana utvrđenjem od
bedema i kula); u nas ih ima
najviše na Primorju; velika
zgusnutost građevina unutar
zidina naselja (Stari Bar, Ulcinj
Dubrovnik,..)
Polunapuštena naselja: stare
stilske zgrade se adaptiraju na
primitivan način
Izumrla naselja: zgrade
porušene, zidovi bez
međuspratne konstrukcije
ZAŠTITA, REVITALIZACIJA I PROUČAVANJE GRADITELJSKOG NASLEĐA
KLASIFIKACIJA KULTURNIH DOBARA PREMA VRSTI I OČUVANOSTI
• Monumentalni spomenici
sakralne i profane arhitekture
Građevine kvalitetno zidane
specijalnim tehnikama zidanja i
sa dobrom obradom gradiva.
Česte svodne konstrukcije, kod
većine prvo propada krovni
pokrivač, pa se urušavaju
svodovi i zidovi, najčešće su do
dve trećine porušene. Obično
su ih okruživale ekonomske i
druge građevine od lošijeg
materijala, koje su vremenom
nestale.
KLASIFIKACIJA KULTURNIH DOBARA PREMA VRSTI I OČUVANOSTI
Tokom vremena na ovim
zgradama su rađene popravke
tako da su mnoge izgubile
svoja stilska obeležja,
prvobitnu namenu, opustele su,
urasle u sopstvene ruševine i
vegetaciju, dobile su dodatke
bez stilskih obeležja ili sa
novim stilskim obeležjima.
Primenjuju se sve poznate
tehničke mere zaštite
KLASIFIKACIJA KULTURNIH DOBARA PREMA VRSTI I OČUVANOSTI
Građevine istorijskih stilova
XIX i XX veka su specifično
oštećene, izgubile su stilske
karakteristike raznim
adaptacijama, dogradnjama,
unutrašnju prostornu
koncepciju i delove
konstrukcije promenama
namene i novim materijalima.
ZAŠTITA, REVITALIZACIJA I PROUČAVANJE GRADITELJSKOG NASLEĐA
KLASIFIKACIJA KULTURNIH DOBARA PREMA VRSTI I OČUVANOSTI
• Mostovi, akvadukti
Poseduju više svojstava,
uključujući i ambijentalne
vrednosti. Najčešće su rađeni
od kamena, mnogi i danas
služe svojoj nameni, antički i
turski period najzastupljeniji u
nas. Najčešće su oštećeni
podlokavanjem stubova koji se
ruše. Mnogi su, zbog promene
toka reke, ostali na suvom, a
nekima u naseljima novom
regulacijom su zatrpane donje
zone.
ZAŠTITA, REVITALIZACIJA I PROUČAVANJE GRADITELJSKOG NASLEĐA
KLASIFIKACIJA KULTURNIH DOBARA PREMA VRSTI I OČUVANOSTI
• Seoska arhitektura i ruralne
sredine
Pretežno je građena slabim,
trošnim materijalima, pa su
propali delovi zamenjivani
izvornim materijalima i u
izvornom obliku, ali i novim
materijalima i u neizvornom
obliku. Uz njih se često grade
nove zgrade koje narušavaju
ambijentalnu vrednost
KLASIFIKACIJA KULTURNIH DOBARA PREMA VRSTI I OČUVANOSTI
•
Memorijalne građevine i
znamenita mesta
Građevine mogu biti bez
stilskih i arhitektonskih
vrednosti, ali imaju istorijsku
vrednost. Obično su im bitno
izmenjena stilska svojstva
adaptacijama. Povremeno se
ruše, pa se ponovo obnavljaju.
ZAŠTITA, REVITALIZACIJA I PROUČAVANJE GRADITELJSKOG NASLEĐA
KLASIFIKACIJA KULTURNIH DOBARA PREMA VRSTI I OČUVANOSTI
•
Stara groblja, stećci i
spomenici
Mogu biti i kao arheološka
nalazišta.
Srednjovekovna groblja imaju
grobnice sa ravnim pločama ili
sa stečcima u bogatoj plastici.
Krajputaši su kenotafi onoga
koji je umro u tuđini.
Najviše stradaju urbanizacijom
ili napuštanjem naselja.
Download

zaštita, revitalizacija i proucavanje graditeljskog nasleða