Jezičko planiranje u Srbiji danas
Događaji koji su započeli 1991. godine nisu doveli samo do rasparčavanja
Jugoslavije, već i srpskohrvatskog jezika i važnih promena koje se tiču imena jezika i
njihovih alfabeta. Tako su nastala dva jezika, srpski i hrvatski, pri čemu je srpski zaista
poreklom srpski, dok se hrvatski oslanjao na hrvatske govore i stariju hrvatsku tradiciju.
Dok je hrvatski odmah sproveo uvođenje specifično hrvatskih neologizama i oživljavanje
arhaizama, srpski jezik nije izbacio internacionalizme, kao ni malobrojne kroatizme.
Tako je došlo do toga da Hrvati, iako rimokatolici, imaju manje reči latinskog porekla,
nego Srbi koji su pravoslavni. Danas je za Srbe hrvatski jezik izveštačen, neprirodan i
forsiran, dok je za Hrvate srpski prizeman, sirov, neartikulisan i siromašan. Međutim, za
obe kulture važi sledeće: sa njihove tačke gledišta, „onaj drugi“ je smešan i neadekvatan.
Što se pisama tiče, ćirilica je izvorno srpsko pismo, dok je latinica ušla u upotrebu
nakon stvaranja Jugoslavije. Njenom prodiranju su doprineli veća praktičnost ovog
alfabeta, lakše nabavljanje latiničnih pisaćih mašina i kompjuterskih fontova. Kod Srba
postoji tendencija da se ćirilica reafirmiše, a u novije vreme je čak i prodrla u svet
kompjutera. Ipak, zbog jake pozicije latinice i engleskog jezika, ćirilica je i dalje u senci,
što dokazuju i reklame, dnevna štampa, uopšte mediji, kao i poslovni svet u kojem je
latinica dominantna.
Srpski jezik ima dve verzije, ekavsku i ijekavsku. Ti termini označavaju različit
izgovor praslovenskog vokala „jat“, koji se u Srbiji izjednačio sa e, a u Crnoj Gori, Bosni
i Hercegovini i Hrvatskoj razvio u ije ili je. Godine 1993. u Srbiji se javila težnja da se
ukloni ovo dvojstvo, da bi se uveo ekavski izgovor kao zvanični. Ali to nije bilo praćeno
sličnim potezima u Republici Srpskoj i Crnoj Gori, što znači da ekavsko-ijekavsko
dvojstvo i dalje postoji.
Razlike između srpskog i hrvatskog jezika uzrokovane su mnogim faktorima od
kojih je najvažniji politički factor. Veza između ova dva jezika i naroda, jedinstva i
razdvojenosti, pravoslavlja i katoličanstva, ćirilice i latinice, istoka i zapada, ustaša i
četnika, uvek je izazivala veliko interesovanje. Pod svim ovim okolnostima, jezik je
dobio mnogo veću ulogu nego što mu realno pripada. Ova dva jezika spojila su se zbog
ideje bratstva-jedinstva, ali je uvek bilo razlika među njima, na šta je uticala i činjenica
da su ova dva jezika prošla dva potpuno različita postupka standardizacije i da su bili
izloženi različitim uticajima drugih jezika.
Nakon političke secesije Bosne i Hercegovine od Jugoslavije promenjeno je i ime
muslimanske populacije i njenog jezika. Tako su oni postali Bošnjaci, a jezik bošnjački
ili bosanski, u skladu sa toponimom Bosna, tj. Bosanac i Bošnjak. Nakon dugotrajnih
rasprava o tome koji je atribut odgovarajući, kao i nakon pokušaja dejtonskog sporazuma
da se atributom bošnjački pokriju sve tri vere i kulture, to je donekle i uspelo, s tim što se
pod Bošnjacima podrazumevaju isključivo muslimani koji žive na teritoriji BiH. Nema
razloga da se jezik ne naziva „bošnjačkim“, s obzirom na težnju njegovog udaljavanja od
srpskog i hrvatskog, iako se u Sarajevu insistira na terminu „bosanski“.
Raskid jezičke zajednice Srba i Hrvata je izazvao potrebu da se izradi novi
pravopis, s obzirom na to da se Pravopis srpskohrvatskog jezika, objavljen 1960. u
zajedničkom izdanju Matice srpske i Matice hrvatske, striktno držao ravnopravnosti
srpskih i hrvatskih varijantnih oblika. Matica srpska je objavila novi pravopis 1993. u dve
verzije, ekavskoj i ijekavskoj, a čiji su autori Mitar Pešikan, Jovan Jerković i Mato
Pižurica. Potom su usledili raznorazni pokušaji da se stvore drugi pravopisi, kao što su
pravopisi Radoja Simića 1993. i 1998. i Milorada Dešića 1994. Najavljivan je, ali nikad
se nije pojavio, i pravopsi Radmila Marojevića koji je hteo da u srpsku ćirilicu ponovo
uvede tri crkvenoslovenska slova koja je u XIX veku Vuk Karadžić isključio iz upotrebe.
Ipak, godine 1996. Matica srpska je ozvaničila pravopis iz 1993. kao najsolidnije izrađen.
Iako je srpski standardni jezik normiran, 1997. godine formiran je Odbor za
standardizaciju srpskog jezika, koji za glavni zadatak ima preciziranje tih normi.Cilj
Odbora je sistematsko normiranje srpskog jezika, s ekavskim i ijekavskim izgovorom,
izrada odgovarajučih dokumenata i priručnika, kao i donošenje akata koji treba da
obezbeđuju mogućnost realizovanja ovih postupaka. Odbor se sastaje po potrebi
najmanje jednom godišnje u Beogradu, a radi u plenumu i komisijama.
Tijana Jelenković 040703
Ivana Gucić 040697
Marija Božović 040502
Snežana Aleksić 040692
Bojana Đurić 051494
Natalija Đurović 040728
Mirjana Ljubojević 070465
Download

Jezičko planiranje u Srbiji danas