Okončane posete predstavnika
Kancelarije za ljudska i manjinska
prava nacionalnim savetima
nacionalnih manjina
9 Minority News
FEBRUAR 2014
mesečni bilten o životu manjinskih zajednica u Srbiji
INTERVJU
Ambasador Majkl Davenport
PREGOVARAČKA POGLAVLJA
NE TREBA DELITI NA TEŠKA ILI LAKA
HRVATSKA ZAJEDNICA
Zavod za kulturu
vojvođanskih Hrvata
proslavio
petu obljetnicu rada
JEVREJSKA ZAJEDNICA
Životni ciklus
i praznici kod Jevreja
ALBANSKA ZAJEDNICA
KANCELARIJA
Aktivan mesec
u Bujanovcu
U Odžacima
održan
okrugli sto
„Grafiti mržnje“
www.minoritynews.rs
Izdvajamo
iz manjinskih
zajednica
iz slovačke zajednice
Sto godina pozorišta u
Kovačici
U Kovačici su 22. februara
počele proslave stogodišnjice
od prve pozorišne predstave u
ovom južnobanatskom mestu
iz hrvatske zajednice
Pred čitateljima
12. svezak LPH
U izdanju Hrvatskoga akademskog
društva iz Subotice iz tiska je kon‐
cem siječnja izašao 12. svezak
Leksikona podunavskih Hrvata –
Bunjevaca i Šokaca
iz bunjevačke zajednice
Obeležen nacionalni praznik
Bunjevaca
iz jevrejske zajednice
Knjiga “Holokaust
u Jugoslaviji” predstavljena
nastavnicima
iz albanske zajednice
Nezadovoljstvo odlukom
Ustavnog suda
Nacionalne manjine
i parlamentarni izbori
Period opštih, parlamentarnih, predsedničkih ili lokalnih izbora u Srbiji, u
vrlo intenzivan politički život ubrzano i po skraćenom postupku uključuje
i određene nacionalne manjine u kojima se neretko vidi ključ za osvajanje
dodatnih mandata ili čak i vlasti u nekim varijantama.
Mnogi se slažu da je politički značaj nacionalnih manjina najveći tokom
predizbornih perioda kada se i ugovaraju značajni pomaci u ostvarivanju
prava pripadnika nacionalnih manjina.
Vešti pregovarači ispregovaraju sa “velikim” političkim partijama zala‐
ganje za određene izmene zakona ili uvođenje boljih mera za pripadnike
nacionalnih manjina. Oni manje vešti i oni sa drugačijim ambicijama pre‐
govaraju za lične pozicije na javnim funkcijama ili osnovne životne
namirnice za pripadnike sopstvene manjine.
Nije nepoznato iskustvo da pripadnici određene nacionalne manjine uđu
i u najviše organe vlasti, ali da njihov uticaj i mogućnost da pomognu
ostvarivanju manjinskih prava, bude marginalizovan te sve što imaju od
visoke poziciju budu samo privilegije i koje radno mesto u administraciji
za pripadnika sopstvene manjine.
Neke nacionalne manjine imaju sopstvene političke predstavnike koje
veoma odgovorno i savesno pristupaju poslu političkog predstavljanja.
One razgovaraju i pregovaraju samo o konkretnim merama poboljšanja
položaja nacionalne manjine kojoj pripadaju i “velike partije” pokušavaju
po svaku cenu da izbegnu situaciju u kojoj će razgovori sa takvim
političkim predstavnicima biti neizbežni. Na žalost, to im najčešće i polazi
za rukom te neretko manje organizovane nacionalne manjine budu u
boljoj poziciji od bolje organizovanih i odgovornijih političkih predstavnika.
Jasan je rezon da nacionalna manjina i inače ne znači puno u političkom
životu Srbije, još manje znači ukoliko su njeni predstavnici deo opozicije,
te je logično da veliki broj predstavnika nacionalnih manjina, bez obzira
kakva je ideološka orijentacija partije sa najviše izgleda da osvoji vlast,
pokušava da bude deo parlamentarne većine i deo sistema vlasti.
Predstojeći parlamentarni izbori se približavaju i “sezona brige o nacio‐
nalnim manjinama” polako se privodi kraju. Kada se prebroje listići, formi‐
raju vlasti i skupštinska većina, na političkoj sceni ostaće samo tragovi
brige o nacionalnim manjinama u vidu koje funkcije, nekog javnog
obraćanja sa govornice u skupštini ili kao unapred dogovoren projekat
koji će finansirati nadležno ministarstvo ili će ipak ovoga puta sve biti
drugačije. Vrlo brzo sve će postati jasno.
Kancelarija za ljudska i manjinska prava
Ispunjen plan posete
nacionalnim savetima nacionalnih manjina
Kancelarija za manjinska i ljudska prava sazvala je sastanak sa predstavnicima nacionalnih manjina povodom
odluke Ustavnog suda Srbije da proglasi određene odredbe Zakona o nacionalnim savetima nacionalnih
manjina neustavnim
P
redstavnici Kancelarije za ljudska i manjinska prava su posetom
nacionalnim savetima rumunske, češke i makedonske nacionalne
manjine ispunili zacrtani Plan posete svim nacionalnim savetima
nacionalnih manjina.
Oni su 27. februara 2014. godine Ispred Nacionalnog saveta ru‐
posetili Nacionalni savet rumunske munske nacionalne manjine sas‐
nacionalne manjine u njihovom tanku su prisustvovali sekretar
sedištu u Novom Sadu, Nacionalni Marčel Dragan i Anišoara Caran,
savet češke nacionalne manjine u predsednik Odbora za obrazovanje,
njihovom sedištu u Beloj Crkvi i Na‐ koji su upoznali predstavnike Kance‐
cionalni savet makedonske nacional‐ larije sa najznačajnijim aktivnostima
ne manjine sa sedištem u Pančevu. Nacionalnog saveta u sve četiri
Tokom sastanaka istaknuto je da oblasti u kojima ostvaruje kulturnu
postoji odlična saradnja između autonomiju. Oni su izneli stav Na‐
Kancelarije za ljudska i manjinska cionalnog saveta da bi u narednom
prava i nacionalnih saveta nacional‐ mandatu Vlade trebalo organizovati
nih manjina, i izražena očekivanja da Ministarstvo za ljudska i manjinska
će, s obzirom na predstojeće parla‐ prava, to naročito zbog otpočetih
mentarne izbore, tako biti i ubuduće pregovora sa Evropskom unijom i
bez obzira na organizacioni oblik or‐ poglavlja 23. Svojim velikim uspe‐
gana u čijoj će nadležnosti biti ljud‐ hom smatraju što je otpočelo emito‐
ska i manjinska prava.
vanje programa na rumunskom
jeziku na TV Bor i što je za zaintereso‐
Oni su izneli stav Nacionalnog
saveta da bi u narednom
mandatu Vlade trebalo
organizovati Ministarstvo za
ljudska i manjinska prava, to
naročito zbog otpočetih
pregovora sa Evropskom
unijom i poglavlja 23
vane učenike u nekoliko škola u
Istočnoj Srbiji uveden predmet Ru‐
munski jezik sa elementima nacio‐
nalne kulture.
Predstavnici Nacionalnog saveta ak‐
tivno su učestvovali u aktivnostima
na izmenama i dopunama Zakona o
nacionalnim savetima nacionalnih
manjina i novim medijskim zakon‐
ima. Najznačajnije aktivnosti u
narednom periodu biće usmerene
na: rešavanje prenosa osnivačkih
prava, rešavanje statusa imovine Na‐
cionalnog saveta, aktiviranje Budžet‐
skog fonda u smislu finansiranja
aktivnosti putem projekata i finan‐
siranja kapitalnih investicija.
Predstavnike Kancelarije su ispred
Nacionalnog saveta češke nacional‐
ne manjine u svom sedištu primili
predsednik Štefan Klepaček, pred‐
sednik izvršnog organa Jaroslav Hoc
i sekretar Jaroslav Bodnar. Osim
četiri odbora iz oblasti u kojima na‐
cionalni saveti ostvaruju kulturnu
autonomiju u okviru Nacionalnog
saveta češke nacionalne manjine
deluju i Odbor za finansije i projekte
i Odbor za odnose sa verskim zajed‐
nicama. Svojim najvećim uspehom
smatraju to što se od 2011. godine u
osnovnim školama izučava predmet
Češki jezik sa elementima na‐
cionalne kulture. Posebno su zado‐
voljni saradnjom sa matičnom
Predstavnici Nacionalnog saveta aktivno su učestvovali u aktivnostima na izmenama i dopunama
Zakona o nacionalnim savetima nacionalnih manjina i novim medijskim zakonima
3
Minority News
Kancelarija za ljudska i manjinska prava
Pripadnici makedonske nacionalne manjine u većem broju koncentrisani su u Južno Banatskom
okrugu (6.548), ali žive i na celoj teritoriji Srbije i to u finansijskom smislu dodatno otežava
zajedničke aktivnosti
Najznačajnije ustanove kulture
su Etno muzej u Češkom Selu
i Češka biblioteka u Beloj Crkvi
u kojoj je kategorizovano
oko 4.000 naslova na češkom
jeziku
zajedničke aktivnosti.
državom, Republikom Češkom, koja larije za ljudska i manjinska prava
im pomaže u mnogim aktivnostima razgovarala je Slavica Sekulić, sekre‐
i projektima.
tar Nacionalnog saveta. Ona ih je in‐
formisala o aktivnostima Nacio‐
Najznačajnije ustanove kulture su nalnog saveta i o problemima sa ko‐
Etno muzej u Češkom Selu i Češka jima se u radu susreću. Pripadnici
biblioteka u Beloj Crkvi u kojoj je makedonske nacionalne manjine u
kategorizovano oko 4.000 naslova na većem broju koncentrisani su u
češkom jeziku.
Južno Banatskom okrugu (6.548), ali
žive i na celoj teritoriji Srbije i to u fi‐
U oblasti obaveštavanja postignuti nansijskom smislu dodatno otežava
su značajni rezultati i na polju štam‐
panih i elektronskih medija, na
lokalnom i na regionalnom nivou, a
cilj Nacionalnog saveta je pobolj‐
šanje informisanja kako pripadnika
češke nacionalne manjine, tako i in‐
formisanja svih građana o događa‐
njima unutar češke nacionalne
manjine. U narednom periodu u
planu je osnivanje češkog informa‐
tivno izdavačkog centra, veća zastu‐
pljenost programa na češkom jeziku
na lokalnom Radiju Bela Crkva,
poboljšanje regionalne saradnje.
Nacionalni savet u narednom peri‐
odu planira aktivnosti na izradi nas‐
tavnih planova i programa i udžbeni‐
ka za Makedonski jezik sa elemen‐
tima nacionalne kulture, učešće u
organizovanju raznih kulturnih
manifestacija, „Sebi u pohode“, Fes‐
tivala gajdaša, Dečje likovne kolonije,
kviza „Upoznaj Makedoniju, zemlju
svojih predaka“, obeležavanje da‐
tuma značajnih za makedonsku na‐
cionalnu manjinu.
Za više informacija o Nacionalnim
savetima Makedonaca i Čeha
možete posetiti:
www.nsmakedonaca.org.rs
www.savetceha.rs
Ispunjen plan posete nacionalnim
savetima nacionalnih manjina
U sedištu Nacionalnog saveta make‐
donske nacionalne manjine u
Pančevu sa predstavnicima Kance‐
U narednom periodu u planu je osnivanje češkog informativno izdavačkog centra,
veća zastupljenost programa na češkom jeziku na lokalnom Radiju Bela Crkva
4
Minority News
Kancelarija za ljudska i manjinska prava
Nastavak rada na lokalu: U Odžacima održan okrugli sto
„Grafiti mržnje“
Okruglom stolu u opštini Odžaci prisustvovalo je preko 50 učesnika, predstavnika lokalnog centra za socijalni
rad, policije, sudstva, obrazovnih insitutucija, nevladinih organizacija i medija.
A
ktivnosti Kancelarije za
ljudska i manjinska prava
na promociji antidiskrimi‐
nacije na nivou lokalnih samouprava
su nastavljene i to organizacijom
okruglog stola „Grafiti mržnje“ u
opštini Odžaci. Uz podršku projekta
„Sprovođenje antidiskriminacionih
politika“ Kancelarija za ljudska i
manjinska prava organizuje i
sprovodi obuke u 11 gradova i
opština u Srbiji namenjene pred‐
stavnicima lokalnih vlasti kako bi se
predupredile
diskriminatorne
prakse u tim sredinama.
Okruglom stolu u opštini Odžaci
prisustvovalo je preko 50 učesnika,
predstavnika lokalnog centra za soci‐
jalni rad, policije, sudstva, obrazovnih
insitutucija, nevladinih organizacija i
medija. Tom prilikom, predstavnici
Kancelarije za ljudska i manjinska
prava, kao i projekti tim, su imali sus‐
ret sa predsednikom opštine Odžaci
i dali izjave za lokalne medije. tikama i o merama predviđenim
strateškim i zakonodavnim doku‐
Jedan od ciljeva projekta „Sprovo‐ mentima koji se odnose na
đenje antidiskriminacionih politika“ sprečavanje i zaštitu od diskrimi‐
jeste i bolja informisanost lokalnih za‐ nacije. Stoga je i ova aktivnost
jednica o antidiskriminacionim poli‐ povezana sa prethodnim obukama
koje su organizovane za predstavnike
lokalnih samouprava koji rade na
pripremi i izradi propisa koje donosi
lokalna zajednica, kako bi prilikom
svog rada garantovali usklađenost tih
propisa sa antidiskriminatornim stan‐
dardima usvojenim u Republici Srbiji,
kao i za policijske službenike kako bi
oni u svom radu prepoznali i
predupredili govor mržnje u formi
„grafita mržnje“.
Nakon opština Žitište i Odžaci, obuke
će biti organizovane i u Boru, Ivanjici,
Jagodini, Kosjeriću, Leskovcu, Loznici,
Novom Pazaru, Prijepolju i Vranju.
Projekat „Sprovođenje antidiskrimi‐
nacionih politika“ je dvogodišnji pro‐
jekat koji je ušao u drugu godinu
trajanja, a finansira ga Evropska unija
u okviru IPA 2011 ciklusne pomoći.
5
Minority News
Intervju
Ambasador Majkl Davenport, šef Delegacije Evropske unije u Republici Srbiji
Srbija je učinila
mnogo po
pitanju prava
nacionalnih manjina
A
mbasador Davenport, šef
Delegacije Evropske unije u
Republici Srbiji, pristao je
da odgovori na pitanja koja
smo smatrali da u ovom trenutku u
velikoj meri zanimaju čitaoce biltena
Minority News.
MN: Kako ocenjujete početak pre‐
govora Srbije i Evropske Unije i koja
pitanja smatrate najtežim u ovom
procesu?
U periodu koji je pred nama, dakle
tokom cele ove godine, Evropska
komisija će nastaviti sa "skriningom"
ili analitičkim pregledom stanja u Sr‐
bija u oblastima koje su pokrivene
"acquis communitaire‐om". Ono što
će biti ključno za uspešno otvaranje
pojedinačnih poglavlja je nastavak
reformi i nastavak dijaloga sa
Prištinom. Evropska unije će takodje
nastaviti sa pružanjem stručne i
finansijske pomoći procesu sprovod‐
jenja reformi. Prema novom pris‐
tupu, prioritetna poglavlja 23, 24 kao
i poglavlje 35 imaju poseban značaj,
s obzirom da su ključni mehanizmi
kojim će se pratiti napredak u dija‐
logu. Nadamo se da ćemo vrlo brzo,
u 2015. godini biti u mogućnosti da
otvorimo poglavlja 23 i 24, što pona‐
jviše zavisi od ostvarenog napretka
Srbije.
U principu, pregovaračka poglavlja ne
treba deliti na teška ili laka, više ili
manje važna. U svakom od poglavlja
je ključ za napredak. Svako poglavlje
ima svoju oblast i u svakom poglavlju
će morati da se ispune standardi koje
to poglavlje predvidja. Pregovarački
proces treba posmatrati kao celinu i
u skladu sa time treba pratiti reformę
po širini, paralelno kroz više oblasti
jer se ona često u nekom trenutku
ukrste. Recimo, ako donosite nov
zakon iz neke privredne oblasti, ne‐
minovno ćete morati da analizirate
koliko će tom zakonu biti potrebno
vremena da se primeni, koliko će vre‐
mena trebati da se uspostavi odred‐
jena institucija, da li zbog tog zakona
neko drugo ministarstvo mora da
menja regulativu iz svog delokruga…
MN: U kojoj meri će vanredni parla‐
mentarni izbori u Srbiji uticati na di‐
namiku pregovora?
Već sam rekao da Komisija nastavlja
sa procesom "skrininga", dakle sa
naše strane neće biti nikakvog
stajanja ili odlaganja. Od vlasti u Srbiji
očekujemo da odmah po okončanju
izbornog procesa bude brzo formi‐
rana vlada i da se nastave reforme.
Tu prvenstveno imamo u vidu
sprovodjenje Akcionog plana o
evropskim integracijama koji je vlada
usvojila, a posebno ubrzanje za‐
konodavnog procesa i donošenje za‐
kona i strategija koje su tim planom
predvidjene.
U principu, pregovaračka poglavlja ne treba deliti na teška ili laka, više ili manje važna.
U svakom od poglavlja je ključ za napredak
6
Minority News
Intervju
Srbija je država u kojoj živi veliki broj manjina, što i predstavlja bogatstvo Srbije. To bogatstvo treba
da se neguje i čuva, i možemo reći da je Srbija na dobrom putu u tom pogledu
MN: Kako ocenjujete napredak Sr‐
bije po pitanju poštovanja prava na‐
cionalnih manjina, kao i sveukupni
napredak poslednjih meseci?
Srbija je država u kojoj živi veliki broj
manjina, što i predstavlja bogatstvo
Srbije. To bogatstvo treba da se
neguje i čuva, i možemo reći da je
Srbija na dobrom putu u tom
pogledu. Generalno gledano, posled‐
njih godina učinjeno je mnogo po pi‐
tanju poštovanja manjinskih prava.
Ustavom, zakonskim aktima, kao i os‐
nivanjem određenih tela, Srbija je
pokazala
svoju
posvećenost
negovanju i zaštiti manjina koje u njoj
žive. Takođe, Srbija je potpisnica svih
važnih međunarodnih dokumenata
kojima se garantuju i štite prava na‐
cionalnih manjina. Naravno, najteži
deo predstavlja sama primena za‐
kona i međunarodnih dokumenata,
kao i funkcionisanje institucija i or‐
gana. Tako da u ovom momentu ak‐
cenat treba staviti na poboljšanje
implementacije donetih zakona i rati‐
fikovanih dokumenata, ali i osnaži‐
vanje institucija značajnih za
promovisanje i zaštitu prava na‐
cionalnih manjina. U tom smislu, od
velikog značaja je da Republički na‐
cionalni savet što pre postane oper‐
ativan. Takođe, prenošenje i deljenje
iskustava i znanja, kao i bliska sarad‐
nja između različitih saveta nacional‐
nih manjinskih zajednica, je veoma
dragoceno.
MN. Poznato je da Evropska Unija
poštuje sve ključne dokumente o za‐
štiti prava nacionalnih manjina i da
će u okviru pregovora sa Srbijom,
prava nacionalnih manjina biti
značajna tema. Da li nam možete
reći na koje će sve načine pred‐
stavnici nacionalnih manjina biti
uključeni u proces pregovora Srbije
i Evropske Unije?
Položaj i poštovanje prava manjina
jesu i biće tokom celog postupka pris‐
tupnih pregovora u fokusu Evropske
unije. Kao što je poznato, pristupni
pregovori su dugačak i veoma složen
proces, u okviru kojeg se održavaju
brojni sastanci, misije, konsultacije. O
tome ko će direktno biti uključen u
pregovore sa Evropskom unijom,
zavisi od same države i od modela
pregovora koji ona odabere.
Naravno, uvek je dobro da se uključe
svi relevantni partneri, koji rade u
određenim oblastima i koji mogu da
pruže značajne informacije. S toga,
mogu samo da savetujem savete na‐
cionalnih manjina da kontaktiraju
nadležne državne organe i dogovore
i definišu sa njima svoju ulogu u pro‐
cesu pregovora sa Evropskom
unijom. Evropska unija će svakako
pozdraviti i podržati blisku saradnju i
pomoć svih aktera, i tu ne mislim
samo na savete nacionalnih manjina,
nego i na nevladine organizacije koje
su aktivne u oblasti prava manjina,
ali, ponavljam, odabir modela pre‐
govora je na državi.
iz Srbije popravila i da li se broj
azilanata smanjio zahvaljujući sarad‐
nji nadležnih institucija Unije i Re‐
publike Srbije? S tim u vezi, da li je,
u ovom trenutku, bezvizni režim sta‐
bilan i kolika je realna pretnja da će
olakšani mehanizam vraćanja
viznog režima biti aktiviran?
Mehanizam koji je ove godine stupio
na snagu postavlja sistem za
ponovno uvodjenje viza u jasno
definisanim slučajevima. Srbija
pokazuje napredak u naporima da se
preventivno deluje i da se smanji broj
njenih gradjana koji pod lažnim
izgovorima traže azil u zemljama
članicama EU. Medjutim, tu još mora
dosta toga da se učini. Tu mislim na
informisanje gradjana, da oni budu
upoznati sa time da ekonomske
teškoće nisu razlog na osnovu koga
se može tražiti azil. Takodje, Srbija
mora da posveti mnogo više pažnje
brizi za ljude i cele porodice koje se
vraćaju u zemlju na osnovu spo‐
razuma o readmisiji, kao i na one koji
sami odluče da se vrate nakon što
Nezaobilazno je pitanje vezano za procene da azil neće dobiti.
bezvizni režim koji Srbija ima sa Uni‐ Na kraju, istražni organi se moraju
jom. Da li se situacija sa azilantima odlučno suočiti sa onima koji ljude
Mehanizam koji je ove godine stupio na snagu postavlja sistem za ponovno uvodjenje viza u jasno
definisanim slučajevima. Srbija pokazuje napredak u naporima da se preventivno deluje i da se
smanji broj njenih gradjana koji pod lažnim izgovorima traže azil u zemljama članicama EU
7
Minority News
Intervju
Kada govorimo o bespovratnoj pomoći, EU je od 2000. godine Srbiji na raspolaganje stavila oko
dve i po milijarde evra
ohrabruju da odlaze u EU i traže azil.
MN. Javnost u Srbiji nije uvek
precizno informisana o pomoći koju
je Srbija dobila poslednjih godina.
Koliko je Srbija dobila pomoći do
sada i šta je očekuje u budućnosti?
Da li možemo da očekujemo
značajnije investicije iz Evropske
Unije u ovoj godini?
Investicije i kredite, treba posmatrati
odvojeno od bespovratne pomoći
koju za reforme Srbija dobija svake
godine od EU u visini od oko 200 mil‐
iona evra. Takodje, treba imati u vidu
da je u sve tri kategorije koje sam
pomenuo ‐ bespovratnoj pomoći,
kreditima i investicijama ‐ EU vodeći
partner Srbije.
Kada govorimo o bespovratnoj
pomoći, EU je od 2000. godine Srbiji
na raspolaganje stavila oko dve i po
milijarde evra. To su projekti kojima
se pomaže gotovo svaki sektor – iz‐
gradjen je most Slobode u Novom
8
Sadu, gradi se Žeželjev most,
službama hitne pomoći u celoj Srbiji
uručeno je preko 300 ambulantnih
vozila, hiljade stanova su izgradjene
za izbeglice raseljena lica i ljude koji
su teški socijalni slučajevi, po‐
mognuto je uvodjenje sistema za
rano otkrivanje raka grlića materice i
debelog creva, obnovljena su postro‐
jenja u termoelektrani Nikola Tesla,
izgradjeni su medjunarodni visoko‐
naponski dalekovodi, iz Dunava kod
Prahova izvadjena su neeksplodirane
mine i bombe još od Drugog svetskog
rata, izgradjene su desetine škola i
obdaništa širom Srbije, unapredjen je
sistem gradskog grejanja u mnogim
gradovima, grade se i već su stavljene
u upotrebu regionalne deponije čime
se bitno poboljšava ekološka situacija
u tim krajevima (Užice, Pirot, Srem‐
ska Mitrovica) već su izgradjeni i
grade se kolektori za preradu komu‐
nalnih otpadnih voda na Paliću i u
Leskovcu. Mogao bih ovako još da
nabrajam.
Kada su direktne strane investicije u
pitanju, iz Evropske unije je poreklom
76% od ukupnog broja direktnih
stranih ulaganja u Srbiji u periodu od
2005 do 2012 godine. U apsolutnom
iznosu to je oko 12 milijardi evra.
Brojke koje datiraju od ranije, pre
2005 godine su manje pouzdane, pa
ih zato ne bih pominjao. U svakom
slučaju, kompanije iz Evropske unije
su vodeći investitori u Srbiji. Te kom‐
panije prenele su u srpsku ekonomiju
znanje, efikasnost i moderne
tehnologije. Sve ovo je svakako do‐
prinelo značajnom povećanju pro‐
duktivnosti i konkurentnosti srpske
ekonomije. Time jača njen izvozni po‐
tencijal, uvećavaju se budžetski pri‐
hodi i generiše ekonomski rast. Na
kraju, otvaranje srpskog tržišta kom‐
panijama iz Evropske unije svakako je
dovelo do povećanja izbora
proizvoda kao i u nekim slučajevima
nižih cena za potrošače.
Minority News
iz slovačke zajednice
Sto godina pozorišta u Kovačici
U
Kovačici su 22. februara počele proslave
stogodišnjice od prve pozorišne predstave u
ovom južnobanatskom mestu. Naime, istog
datuma pre tačno sto godina (1914) odigrana
je premijera predstave „Kubo“ autora Jozefa Holog.
Početak proslava koje ća trajati u toku cele godine je
obeležen u Galeriji naivne umetnosti izložbom fotografija
i fotodokumentacije a u nastavku programa u Domu
kulture 3. oktobar amateri Pozorišta VHV iz Kovačice su
izveli komad pod nazivom Ženidba i udaja, koji je režirao
Milenko Pavlov.
događaj. Amateri su uverljivom igrom udovoljili,
razveselili, čak i obrazovali publiku u prepunoj sali.
Sledeći podaci o pozorišnim predstavama u Kovačici su iz
dvadesetih i tridesetih godine 20. veka, u vreme kada se
društveni život razvijao na tradicionalnim zabavama koje
su organizovala sva društva, a nisu nedostajale ni kraće
pozorišne predstave. U oktobru 1925. godine pozorišni
amateri su kovačičkoj publici predstavili slovačku rural‐
nost kroz muzičko‐scensku koprodukciju nekoliko
slovačkih mesta – operetu „Lepa nova slikana kolevka“
kompozitora Jana Podhradskog, učitelja iz Kovačice,
komponovanu na libreto dramskog pisca Vladimira
Hurbana Vladimirova. Predstave su najčešće izvođene u
organizaciji Čitalačkog i obrazovnog društva „Napredak“,
predstave kao što su „Drotar“ Jana Palarika, „Koferče
gospodina poslanika“, „Svetluša“, „Prosidba“ i dr.
Iz istorije pozorišta u Kovačici
Prva slovačka pozorišna predstava u Kovačici odigrana je
22. februara 1914. godine, kada su se domaći amateri
predstavili pozorišnim komadom Jozefa Holija „Kubo“.
Pre toga su pozorišne predstave igrane samo na U to vreme, pozorišne predstave bile su deo društvenih
mađarskom jeziku. Bio je to tada za Kovačičane značajan zabava, najčešće priređivanih povodom raznih crkvenih
Prva slovačka pozorišna predstava u Kovačici odigrana je 22. februara 1914. godine,
kada su se domaći amateri predstavili pozorišnim komadom Jozefa Holija „Kubo“
9
Minority News
iz slovačke zajednice
Pozorište u Kovačici četrdesetih godina izvodilo je predstave u bivšim
predratnim kafanama i u Omladinskom domu, u veoma teškim uslovima
ili državnih praznika. U tridesetim godinama Sokolsko
jedinstvo postavilo je predstave „Ukleta kneginja“,
komediju „Dvoboj“, „Ona naša Marča“, „Kazna za greh“.
Čitalačko i obrazovno društvo „Napredak“ postavilo je
predstave „Đavolče ispod gaja“, „Rasejan“, „Veno“, „Inat
za inat“ ili „Vračke i magije“. Žensko društvo izvelo je pred‐
stave „Protiv tuberkoloze“, „Siromašna porodica“ i druge.
Pozorišne predstave bile su izvođene i u organizaciji
zanatlija („Naš Joško“, „Grešnik“, „Strava“), kao i vatro‐
gasaca („Jozefko iz male kafanice“) i sportskog kluba
„Slavija“ („Analfabet“). U Kovačici je organizovano
pozorišno takmičenje, na kojem su učestvovali ansambli
iz Aradca, Padine i Kovačice.
Za taj period značajne su autorka i organizatorka
pozorišnih predstava, Elena Kralovska, kao i učiteljica,
glumica i vešta rediteljka, Marta Cickova, koja je suvereno
vladala kovačičkom pozornicom u četrdesetim i
pedesetim godinama.
trenuci“, „Zmajeva kandža“, „Smetovi“ i druge). U Kovačici
su gostovali i drugi ansambli, od Padine, Belog Blata,
Crepaje, čak do ljubljanske opere. Redovno su u Kovačici
gostovala profesionalna pozorišta iz Beograda, Pančeva,
Novog Sada, Vršca i Zrenjanina. Značajne režiserske
ličnosti bili su Emilija Karlečikova (kasnije Farkašova), An‐
drej Mihalj, Karol Hrćan i Jozef Benka, koji je napisao i
dramu u tri čina „Kriza“. Jan Cicka je inscenirao nekoliko
izvornih jednočinki pod zajedničkim nazivom „Šangh‐Jaj“.
Pozorišne predstave izvodili su i učenici osnovne škole i
učenici gimnazije. Krajem šezdesetih godina razvija se in‐
tenzivna saradnja sa ansamblima iz Slovačke.
Tokom sedamdesetih godina značajna ličnost kovačičkog
pozorišta bio je reditelj (producent i organizator pred‐
stave) Jan Čeh, koji je tada pokrenuo pozorišni život. Poz‐
vao je poznatog stručnjaka za amaterske ansamble u
Vojvodini, Mihajla Vasiljevića iz Novog Sada. U to vreme
se pozorište u Kovačici usavršilo i beležilo trijumfe na svim
poljima, tako da polovinom sedamdesetih godina nastaje
jedna od tri scene Pozorišta VHV – poluprofesionalnog
pozorišta Slovaka u Vojvodini. Godine 1980. rodila se
(pored glavne grupe pozorišnih amatera i stalne dečje
scene koja sarađuje sa osnovnom školom) omladinska
scena koju je vodio Tomaš Hriešik‐Maško. Iste godine
glumce preuzima diplomirani režiser Ljuboslav Majera u
Kraljikovoj drami „Divna nepoznata.“
Pozorište u Kovačici četrdesetih godina izvodilo je
predstave u bivšim predratnim kafanama i u Omladin‐
skom domu, u veoma teškim uslovima. Bolji uslovi
stvoreni su kada je 1948. godine otvoren Zadružni dom,
a zatim i Dom kulture. Kovačički pozorišni amateri gosto‐
vali su u gotovo svim slovačkim sredinama u Vojvodini.
O živom pozorišnom životu svedoči i podatak da su, na
primer, 1950. godine Kovačičani izveli 20 predstava
(„Planina zove“, „Kad se opanak popapuči“, „Teški Osamdesete godine bile su veoma uspešne za kovačički
10
Minority News
iz slovačke zajednice
pozorišni život. Sve pozorišne predstave kovačičkog Doma
kulture bile su visoko ocenjene i nagrađivane. Najvećim
uspehom smatra se treće mesto koje su zauzeli na Festi‐
valu amaterskih pozorišta Jugoslavije u Trebinju 1984. go‐
dine sa predstavom „Slučaj Jelisavete B“ (u režiji Tomaša
Hriešika). Pored Tomaša Hriešika‐Maška i Ljuboslava Ma‐
jere, krajem osamdesetih godina, pojavljuje se još jedan
značajan reditelj, Fedor Popov, zahvaljujući kojem se
razvila uspešna saradnja kovačičke scene VHV sa po‐
zorišnim ogrankom Doma kulture Mihala Babinke u
Padini.
glumačkom potencijalu i dobroj režiji.
Početkom devedesetih godina vodeća ličnost kovačičkog
pozorišta bio je Tomaš Hriešik‐Maško. Njegova zadnja po‐
zorišna predstava bila je „Mrtve duše“ u režiji Stanislava
Sladečeka, u kojoj je igrao glavnu ulogu Čičikova. Posle
njegove tragične smrti, u Kovačicu dolazi reditelj Jan
Makan, a režijski debi zabeležio je mladi ali iskusni glumac
Martin Zloh (dramatizacija Ćimravine pripovetke „Kod
Kanatovih“). Kao reditelji su se osvedočili i Miljan
Matijević, Marija Kotvašova, Jan Sladeček, Mirjana
Vladisavljev. U kovačičkom pozorištu režirao je i mladi
Tomaš Hriešik je pripremio i pozorišni eksperiment „Ci‐ reditelj iz Petrovca Jano Čanji. Već dugi niz godina za
tatum“, što je, u stvari, bilo i prvo eksperimentalno po‐ kovačičko amaterstvo su karakteristični humoristički
zorište vojvođanskih Slovaka. Kovačičko pozorište je bilo oblici poznatih vrhunskih komičara Pavla Kožika‐Arkaška,
avangardno, dinamično, najčešće komično i u opoziciji sa Zuzane Vereski, Martina Zloha.
tradicionalizmom. Eksperimenti sa Harmsom, Vajsom i
Tajovskim su uspeli, zahvaljujući pre svega izvanrednom Krajem januara 1994. godine u Kovačici su prvi put orga‐
Početkom devedesetih godina vodeća ličnost kovačičkog pozorišta bio je Tomaš Hriešik‐Maško
11
Minority News
iz slovačke zajednice
Povodom devedesetogodišnjice pozorišne aktivnosti, 2004. godine održana je
35. smotra slovačkih pozorišnih ansambala. Učestvovalo je čak 15 pozorišnih ansambala
nizovani pozorišni dani Tomaša Hriešika‐Maška, koji su
postali tradicija i na njima gostuju glumci sa tri scene Po‐
zorišta VHV iz Padine ili Vojlovice. Nakon smrti Tomaša
Hriešika, koji je bio ne samo u pozorištu, nego i u
kovačičkom kulturnom životu vodeća ličnost, rukovodioci
pozorišta bili su Zlatko Kotvaš, Pavel Jonaš i Goran Bobić.
Pozorište VHV ima tesnu saradnju i sa osnovnom školom
i sa gimnazijom u Kovačici, tako da njihovu dečiju,
odnosno omladinsku scenu, smatra svojim podružni‐
cama. U prošlosti su i jedna i druga scena imale više pred‐
stava koje su bile visoko ocenjenivane.
2004. godine održana je 35. smotra slovačkih pozorišnih
ansambala. Smotra će se pamtiti po tome, što je
učestvovalo čak 15 pozorišnih ansambala. Kovačičani su
učestvovali sa čak tri predstave: „Igrači“ (scena VHV),
„Vycuc Dablin“ (omladinska scena) i „Nikolo i
Navuhodonozor“ (dečija scena).
Godine 2005. kovačički amateri su gostovali u zemlji i u
inostranstvu (u Slovačkoj i Hrvatskoj) sa predstavom
„Brodolomci“ za koju su dobili više nagrada. Omladinska
scena je 2006. godine uvežbala pozorišnu predstavu „Pe‐
peljuga“ u režiji Danke Hriešikove, sa kojom su se pred‐
stavili na 37. smotri slovačkih pozorišnih scena, gde su
Povodom devedesetogodišnjice pozorišne aktivnosti, dobili sedam nagrada.
12
Minority News
iz hrvatske zajednice
Pred čitateljima 12. svezak LPH
izdanju Hrvatskoga akademskog društva iz
Subotice iz tiska je koncem siječnja izašao 12.
svezak Leksikona podunavskih Hrvata –
Bunjevaca i Šokaca. U ovome svesku, koji
obuhvaća dio slova K, na 200 stranica 53 autora obradilo
je ukupno 186 natuknica – od šokačke igre kabatulja pa
do preglednoga članka književnost, što prati 141 ilus‐
tracija. Novina je što će od ovoga sveska, na koncu
svakoga biti objavljivane i dopune, s natuknicama koje
su iz različitih razloga izostale iz prijašnjih svezaka – u
ovome ima 6 ovakvih priloga.
U
U 12. svesku Leksikonu obrađeno je više životopisa
značajnih osoba iz prošlosti i sadašnjosti bačkih Hrvata
(somborski nogometaš Bela Kaić, somborski učitelj Ivan
Kalčan i njegova kćerka prof. Marija – Maca Kalčan,
isusovci rodom iz Lemeša Đuro Kanjurski i Grgo Knezi,
kulturni djelatnik i kazališni pisac iz Gare Antun Karagić,
slikar Lajčo Karagić, franjevac Luka Karagić, dugogodišnji
predsjednik Hrvatske državne samouprave u Mađarskoj
Mijo Karagić, slikarica iz Gare Katica Karagić‐Jasenović,
posljeratni ravnatelj Hrvatskog narodnog kazališta u
Subotici Emil Karasek, slikar Bogomil Karlavaris,
padobranac i jedriličar Jurica Katalinić, franjevac Matija
Petar Katančić koji je u Budimu prvi preveo Bibliju na
hrvatski jezik, kulturni djelatnik Mihovil Katanec, slikar
Pajo Kečenović, karmelićanin rodom iz Monoštora Ivan
Keravin, učitelj iz Bača Lajčo Kesejić i njegov sin sportski
djelatnik Franjo Kesejić, književnik iz Novoga Sada
Tomislav Ketig, književni povjesničar i antologičar Geza
Kikić, novinar Josip Klarski, planinar Pavle Klinovski itd.),
plemićke porodice (Kaić, Knezi), toponimi (Kaćmar,
Kaćmarski salaši, Kakonj, Kaponja, Karakorija, Kelebija,
13
Kelebijsko jezero, Ker, Kertvaroš, Kerestur, rijeka Kiđoš,
Klisa), udruge (Katedralni zbor Albe Vidaković, Književno
društvo Alfa), kalendari (Kalendar Emerika Pavića,
Kalendar Hrvatska riječ, Kalendar Ilirički, Kalendar
Katoličkog pučkog saveza, Kalendar Nikole Kesića,
Kalendar za bunjevčki i šokački narod), veći broj etnograf‐
skih natuknica (kalančov, kalema, kalpak, kamašle,
karmić, karuce, kasla, keceljac itd.), časopisi (Klasje naših
ravni, Književna strana Hrvatske riječi, Književni prilog
Bačkog klasja, Književni sever itd.), opće natuknice
(kalendar, kalvarija, kapela, karakterologija, Karaševci,
karmelićani, kaštelj, katedrala, književnost), a osobitost
ovoga sveska predstavljaju i petnaestak članaka vezanih
za katolicizam i izvedenice od te riječi (katolička akcija,
katoličke čitaonice, katolička pučka stranka, Katoličko
društvo za kulturu, povijest i duhovnost Ivan Antunović,
katolički krugovi, udruga Katolički pučki savez koja je iz‐
davala istoimeni list i kalendar, Katoličko divojačko
društvo itd.). U dopunama su, među ostalim, objavljeni
članci od Marku Buljovčiću, nekadašnjem sucu Vrhovnog
i Ustavnog suda Vojvodine, te Beli Blesiću, profesoru
Sveučilišta u Kragujevcu.
Potporu izlasku ovoga sveska Leksikona pružili su
Ministarstvo kulture, informiranja i informacijskog
društva Republike Srbije, Pokrajinsko tajništvo za obrazo‐
vanje, upravu i nacionalne zajednice, Grad Subotica,
Veleposlanstvo Republike Hrvatske u Beogradu, Zavod za
kulturu vojvođanskih Hrvata te Javno komunalno
poduzeće Suboticaplin. Svezak je tiskao subotički Printex
u nakladi od 1.500 primjeraka, a može se kupiti u
subotičkim knjižarama.
Slaven Bačić,
glavni urednik Leksikona
Minority News
iz hrvatske zajednice
Zavod za kulturu vojvođanskih Hrvata proslavio
petu obljetnicu rada
avod za kulturu vojvođanskih Hrvata ove,
2014. godine, napunio je punih pet godina
djelovanja. U tom povodu, 13. veljače 2014.
godine, u prostorijama Zavoda upriličena je
proslava ovoga jubileja. Prva profesionalna ustanova u
području kulture u Vojvodini, koja ima za cilj rad na
očuvanju, unaprjeđenju i razvoju kulture vojvođanskih
Hrvata, osnovana je tijekom mjeseca ožujka 2008. go‐
dine, ali je s djelatnim radom počela početkom 2009.
godine.
Z
Na prigodnoj proslavi prisustvovali su predstavnici
osnivača – iz Autonomne Pokrajine Vojvodine potpred‐
sjednik pokrajinske Vlade i pokrajinski tajnik za kulturu i
javno informiranje, Slaviša Grujić, sa suradnicima, te
predsjednik Hrvatskog nacionalnog vijeća, Slaven Bačić,
potom predstavnici hrvatske diplomacije u Republici Sr‐
biji, predstavnici Državnog ureda za Hrvate izvan RH i
Pokrajinskog tajništva za obrazovanje, upravi nacionalne
zajednice, ravnatelji zavoda za kulturu Mađara, Slovaka,
Rumunja i Rusina, te Zavoda za kulturu Vojvodine, članovi
Upravnog i Nadzornog odbora Zavoda, brojni vanjski
suradnici Zavoda, kao i predstavnici Katoličke crkve,
hrvatskih institucija i udruga te medija, kao i veliki broj
drugih uzvanika...
Ravnatelj Zavoda za kulturu vojvođanskih Hrvata,
Tomislav Žigmanov, pozdravivši nazočne prijatelje Za‐
voda, u svom je govoru izrazio uvjerenje da je Zavod svo‐
jim djelovanjem na očuvanju, unaprjeđenju i razvoju
kulture vojvođanskih Hrvata opravdao povjerenje koje je
Zavod dobio od osnivača – tijela Autonomne Pokrajine
14
Vojvodine i Hrvatskog nacionalnog vijeća – te da su
„posljedice naših napora na tome planu – riječ je o samo
tri profesionalno uposlene osobe, ali i stotinjak vanjskih
suradnika – postale vidljivije ne samo u mnogim
područjima kulture Hrvata u Vojvodini, nego i na mapi
multikulturne Vojvodine te Republike Hrvatske.“
Žigmanov je sažeto iznio postignuća Zavoda u proteklih
pet godina djelovanja: Zavod je objavio 23 publikacije s
više od 5000 stranica, od toga je 13 samostalno, a 10 u
sunakladi; izdaje dva časopisa – za znanstvena istraživanja
i za književnost i umjetnost; priredio je antologiju
hrvatskog pjesništva; realizirao je skupa s vanjskim surad‐
nicima desetak znanstvenih istraživanja u području
lingvistike, etnologije, politologije, sociologije i
kulturologije, čiji su rezultati prezentirani kroz 50‐ak izla‐
ganja na znanstvenim i stručnim skupovima; održano je
27 znanstvenih kolokvija; ustrojeno je bibliografsko
praćenje aktualne knjiške i časopisne produkcije na
hrvatskom jeziku u Vojvodini; pristupilo se izradi kritičke
i cjelovite bibliografije vojvođanskih Hrvata, a redovito se
i objavljuju predmetne bibliografije; formirana je jezgra
zavičajne knjižnice; usustavljen je rad na arhiviranju javno
objelodanjenih tiskovina i elektroničkih informativnih
sadržaja na hrvatskom jeziku; upriličeno je tematskih 13
postava i izložaba, koje su imale više od 25 uprizorenja;
organizirano je 20‐ak koncerata orguljske kao i glazbe
hrvatskih skladatelja iz Vojvodine; objavljena su dva
nosača zvuka; Zavod je inicirao projekt „Godina hrvatskih
velikana u Vojvodini“ u okviru koje je s brojnim
partnerima priređeno 100‐injak različitih programa
posvećenih 20‐ero velikana; zahvaljujući naporima Za‐
Minority News
iz hrvatske zajednice
Žigmanov je izrazio nadu u još bolju suradnju, „u nastavak stvaranja jednog
pozitivnog, suradničkog i konstruktivnog ozračja u kulturi vojvođanskih Hrvata
voda, predsjednici Republike Hrvatske dodijelili su prvi
puta u povijesti nagrade hrvatskim kulturnim
stvaraocima i hrvatskim udrugama kulture; Zavod je
ustanovio nagradu za najbolju knjigu godine, koja nosi
ime „Emerik Pavić “, zatim trijenalnu nagradu za najbolju
knjigu u području znanosti i publicistike „Tomo Vereš“, a
ovom prigodom najavljena je također trijenalna nagrada
za najbolju knjigu pjesama koja će nositi naslov „Antun
Gustav Matoš“; priređeno je desetak stručnih seminara
hrvatskim udrugama kulture; održava, skupa s HNV‐om,
redovite susrete s hrvatskim udrugama kulture; pot‐
pisana su četiri sporazuma o međunarodnoj suradnji sa
znanstvenim i kulturnim institucijama iz Republike
Hrvatske i Republike Mađarske; inicirano je dobivanje be‐
splatnih doktorskih studija na sveučilištima u Republici
Hrvatskoj za pripadnike hrvatske zajednice iz Vojvodine;
pružao je podršku udrugama kulture, i stručnu i finan‐
cijsku, u realizaciji većine kapitalnih projekata i najvažnijih
manifestacija – „Leksikon podunavskih Hrvata – Bunje‐
vaca i Šokaca“, „Biografski leksikon Hrvata istočnog Sri‐
jema“, zatim Smotra recitatora na hrvatskome, Dana
Balinta Vujkova, Dana Matoša i Josipa Andrića, regional‐
nih smotri stvaralaštva, kao što su manifestacija „Srijemci
Srijemu“ i „Šokci i baština“; ustrojen je prostor javnosti
hrvatske kulture u Vojvodini putem internetskih stranica
Zavoda, na kojima se mogu naći najvažnije informacije o
kulturi, koje su za kratko vrijeme postale najposjećenije
stranice na hrvatskome u Vojvodini, a do danas je
zabilježeno više od 500.000 posjeta.
„Sve navedeno nastojali smo činiti pridržavajući se pro‐
fesionalnih uzusa i standarda u radu, angažirajući
15
stručnjake i znalce u pojedinim područjima, pokušavajući
tako afirmirati i izvrsnost među nama! To, međutim, ne
znači da propusta i pogrešaka u našem radu nije bilo –
naprotiv! Njih smo svjesni i nastojat ćemo ih svoditi na
najmanju moguću mjeru…“, istaknuo je Žigmanov, te za‐
hvalio „na očitovanoj spremnosti za suradnju u prvih pet
godina rada! Hvala Vam za djelatnu podršku u našim nas‐
tojanjima! Hvala za strpljivost i razumijevanje glede po‐
duzimanih aktivnosti! Hvala i za oproštenje glede naših
gdjekojih pogrešaka. Hvala Vam svima na svemu ne samo
u moje ime nego i u ime djelatnica Zavoda! Sve troje smo
i više nego svjesni da bismo bez vas bili ne samo siro‐
mašniji u učincima i proizvodima Zavoda, nego bi i kao
osobe bili zakinutiji!“
Na koncu, Žigmanov je izrazio nadu u još bolju suradnju,
„u nastavak stvaranja jednog pozitivnog, suradničkog i
konstruktivnog ozračja u kulturi vojvođanskih Hrvata.
Trebamo i ovom prigodom osvijestiti da, kada je rad u
kulturi u pitanju, nema suvišnih – ima samo onih koji
prihvaćaju, na temelju dakako vlastitih kompetencija i
ovlasti, pravila zajedničkog, planskog i organiziranog
djelovanja! U to ime i u takvoj nadi, još jednom velika
hvala svima. Živjeli!“
U proteklih pet godina ovo je nažalost još uvijek jedina
profesionalna ustanova u području kulture Hrvata u
Vojvodini, rekao je ravnatelj Tomislav Žigmanov.
Pokrajinski tajnik za kulturu i javno informiranje, Slaviša
Grujić, zamijetio je kako je u ZKVH–u s raspoloživim sred‐
stvima učinjeno i više od mogućnosti.
Minority News
iz hrvatske zajednice
U prigodnom kulturno‐umjetničkom programu proslave pete obljetnice rada Zavoda nastupili
su Edi Tajm i Josip Dujić koji su na gajdama i tamburici odsvirali jednu narodnu skladbu,
te Nevena Mlinko koja je pročitala ulomak iz autobiografije Antuna Gustava Matoša
„Najprije, ovdje je riječ o jednom doista ozbiljnom Za‐
vodu i meni je zadovoljstvo s njima surađivati. Iznimno je
dobra suradnja, projekte koje Zavod predlaže mi usva‐
jamo i trudimo se pomoći s naše strane. Tako u proteklih
pet godina vrijeme suradnje s g. Žigmanovim nemamo
niti jedno pitanje koje ne možemo otvoriti i zatvoriti.“
Predsjednik Hrvatskog nacionalnog vijeća dr. Slaven
Bačić, u ime suosnivača je podsjetio kako nije bilo lako
doći do trenutka utemeljenja Zavoda.
„Koliko je samo političke borbe bilo potrebno od strane
DSHV–a s vladajućom strankom da se u vrijeme kada su
se osnivali ostali manjinski zavodi za kulturu, osnuje i
Zavod za kulturu vojvođanskih Hrvata. Također, HNV je
veoma tijesno surađivalo sa ZKVH u svakom pogledu, ne
samo na obostranu korist, već i na korist cijele zajednice.
I to ne samo subotičkih Hrvata već i u cijeloj Vojvodini, i
šire.“
Ravnateljica Zavoda za kulturu vojvođanskih Slovaka,
Milina Sklabinska, ukazala je na potrebu još veće suradnje
16
među zavodima.
„Razvijamo se sličnim tempom, rekla bih. Sve što radimo
u slovačkoj zajednici vidim da se radi i u hrvatskoj.
Međusobno se savjetujemo primjerice o elektroničkom
pohranjivanju dokumenata ili kada je riječ o projektu
prezentacije kulture. Na neki se način dopunjujemo i
rastemo i razvijamo se sličnim tempom.“
U prigodnom kulturno‐umjetničkom programu proslave
pete obljetnice rada Zavoda nastupili su Edi Tajm i Josip
Dujić koji su na gajdama i tamburici odsvirali jednu naro‐
dnu skladbu, te Nevena Mlinko koja je pročitala ulomak
iz autobiografije Antuna Gustava Matoša. Na koncu je
povjesničarka umjetnosti, Ljubica Vuković Dulić, otvorila
novi postav u prostorijama Zavoda – izložbu slika
zavičajnih hrvatskih autora iz kolekcije pok. Đure Lončara.
Tekst: Siniša Jurić i Ljiljana Dulić Mészáros
Fotografije: Nada Sudarević
Minority News
iz bunjevačke zajednice
Obeležen nacionalni praznik Bunjevaca
P
rivremeni organ upravljanja Nacionalnog
saveta bunjevačke nacionalne manjine
obeležio je u subotu, 22. februara, drugi u nizu
nacionalni praznik Bunjevaca, „23. februar
2003. Dan osnivanja prvog Nacionalnog saveta
bunjevačke nacionalne manjine”.
Svečanost je održana u Velikoj većnici Gradske kuće u
Subotici, na kojoj su, pored gostiju, predstavnika
bunjevačkih institucija i članova POUNSBNM, prisustvo‐
vali i Muhedin Fijuljanin, državni sekretar Ministarstva
prosvete, nauke i i tehnološkog razvoja, Tomislav
Veljković, zamenik gradonačelnika Subotice i Atila Mar‐
ton, pomoćnik glavnog i odgovornog urednika RT Vojvo‐
dine.
Cela svečanost bila je posvećena deci koja od uvođenja
izbornog predmeta bunjevački govor sa elementima na‐
cionalne kulture u osnovne škole, izučavaju ovaj predmet.
Predsednica POUNSBNM, mr Suzana Kujundžić Ostojić,
predala je tom prilikom poklone đacima koji od početka
uče bunjevački govor, kao i njihovim učiteljima, a prisut‐
nima su se predstavili i pojedini đaci, među kojima su bile
Bojana Savanov, koja je pročitala esej koji opisuje njena
osećanja kad je u pitanju ovaj predmet, te Ivić Miljana
koja je pročitala pesmu Alise Prćić pod nazivom Uzdajte
se u nas mlade.
Da se u bunjevačku omladinu možemo uzdati pokazala je
i familija Martinović iz Novog Žednika, kojoj je tom pri‐
likom takođe dat poklon, kao bunjevačkoj familiji sa
četvoro dece koja sva uče bunjevački.
Ceo program upotpunili su i članovi Kulturno–umetničkog
društva Željezničara „Bratstvo”, odigravši nekoliko
bunjevačkih igara.
17
Minority News
iz bunjevačke zajednice
OBELEŽEN DAN VELIKOG PRELA 2014. GODINE
Prelo zavejano snegom
U
restoranu „Spartak S” u nedelju, 2. februara,
obeležen je jedan od nacionalnih praznika
Bunjevaca, "Dan Velikog prela", u organizaciji
Privremenog organa upravljanja Nacionalnog
saveta bunjevačke nacionalne manjine.
prelo izašlo iz privatnih okvira i pretvorilo se u jednu
društvenu manifestaciju i kad su se po prvi put Bunjevci
javno okupili u nameri da obeleže Marinsko prelo, tada
nazvano Veliko prelo. Posle toga usledilo je organizovanje
i drugih prela, a po uzoru na Marinsko i danas se
održavaju prela.
Ovogodišnje Prelo svojim prisustvom uveličali su
gradonačelnik Subotice, Jene Maglai, predsednik Skupš‐ – Dan Velikog prela je jedna manifestacija, a namerno
tine grada Subotice, prof. dr Radmilo Todosijević, zamenik kažem manifestacija, jer ima razlike između ovog i ostala
nacionalna praznika Bunjevaca. Sa
gradonačelnika, Tomislav Veljković, te
Iako svoje poreklo prelo tri
zadovoljstvom nastojimo da Dan Ve‐
predstavnici Srpskog‐kulturnog centra
„Sveti Sava”, ali i drugi predstavnici in‐ vodi iz kuća i porodica, ono likog prela održimo na ovaj način i da
je danas preraslo u
našim Bunjevcina da prelo u
stitucija kulture iz Subotice. Usled
društveni
događaj, čemu je priuštimo
pravom smislu i bude prelo, onako kako
nevremena koje je tih dana projurilo
kroz našu ravnicu, na Prelo nisu stigli doprinos dala Pučka kasina smo ga nasledili – rekao je Nikola Babić,
gosti iz Tavankuta, Bajmoka, Sombora, još 1879. godine, kada je po domaćin i član POUNSBNM.
prvi put prelo izašlo iz
a opravdano nije bila prisutna ni mr
privatnih
okvira i pretvorilo Od prvog javnog prela do danas prošlo
Suzana Kujundžić Ostojić, predsednica
se
u
jednu
društvenu
je 118 godina. Na prvom prelu bilo je
Privremenog organa upravljanja
manifestaciju
prisutno preko 1.500 gostiju, a danas je
NSBNM, te su goste kao domaćini
to skromnije. Međutim, imajući u vidu broj prela koja se
dočekivali ostali članovi Privremenog organa.
u periodu oko Marin dana organizuju, kako u Subotici,
Iako svoje poreklo prelo vodi iz kuća i porodica, ono je tako i u okolini, ni ceo vek nije uspeo umanjiti značaj ove
danas preraslo u društveni događaj, čemu je doprinos manifestacije kod Bunjevaca, koja je upravo iz tog razloga
dala Pučka kasina još 1879. godine, kada je po prvi put s pravom i proglašena jednim od četiri nacionalna
Od prvog javnog prela do danas prošlo je 118 godina. Na prvom prelu bilo je
prisutno preko 1.500 gostiju, a danas je to skromnije
18
Minority News
iz bunjevačke zajednice
Kako to običaj prela nalaže i ove godine predstavile su se kandidatkinje za izbor najlepše prelje
nih, čast da ponese titulu najlepše prelje imala je Danijela
Gabrić ispred KUD „Bunjevka”. Za prvu pratilju proglašena
U okviru kulturno‐umetničkog programa prisutnima su je Tatjana Šota iz KUD „Aleksandrovo”, dok je titulu druge
se predstavili članovi Kulturno‐umetničkog društva pratilje ponela Željana Kutanjac ispred KUDŽ „Bratstvo”.
„Bunjevka”, koji su za tu priliku pripremili prikaz običaja
na prelu, a naravno ovaj deo nije mogao proći bez na‐ Tokom večeri poslužena je tradicionalna krompirača i
jpoznatije pesme koja se peva na prelu i koja, slobodno fanci. Geza Babijanović je pročitao par svojih bećaraca na
možemo reći, predstavlja neslužbenu himnu prela "Kolo temu prela, dok su za dobar štimung bili zaslužni tambu‐
igra, tamburica svira", te "Velikog bunjevačkog kola". raši, predvođeni Antunom Letićom Nunetom, a nekoliko
starih bunjevačkih pesama otpevala je i Tamara Babić. Na
Kako to običaj prela nalaže i ove godine predstavile su se kraju programa izvučene su i tombole.
kandidatkinje za izbor najlepše prelje. Glasovima prisut‐
praznika Bunjevaca.
19
Minority News
iz bunjevačke zajednice
Konačno odobreno štampanje bunjevačkih udžbenika
Sedam godina dug put
N
akon uvođenja izbornog predmeta
Bunjevački govor sa elementima nacionalne
kulture u osnovne škole, sada već davne
školske 2006/07. godine, odmah se započeo
proces izrade udžbenika. Za te svrhe je prvi saziv BNS‐a
imenovao petočlani radni tim za izradu udžbenika.
„Moja prva bunjevačka gramatika – Klupče” je
gramatički priručnik od I do IV razreda osnovne škole,
na čijoj izradi su radile: mr Suzana Kujundžić Ostojić,
Ruža Josić i Jadranka Tikvicki, „Bunjevačka čitanka” za I
i II razred bila je poverena Mirjani Savanov i Nevenki
Bašić Palković, dok su „Priručnik za učitelje” uradile Mir‐
jana Savanov i Ruža Josić. Udžbenici su rađeni u saradnji
i po standardima Zavoda za udžbenike u Novom Sadu,
gde je urednica bila Jelica Nedić. Recenzenti udžbenika
su: prof. dr Pavle Ilić, prof. dr Dragoljub Petrović i
Karolina Gašparovski, dok je za gramatiku treći recen‐
zent Nataša Dobrić.
U Zavodu je zbog pedagoške i metodičke prilagođenosti
učenicima i njihovom što lakšem sticanju znanja
određeno da će se u udžbenicima naći i ćirilično pismo.
Naime, deca koja uče bunjevački govor pohađaju os‐
novnu nastavu na srpskom jeziku, a latinično pismo us‐
vajaju posle prvog polugodišta II razreda. Na ovaj način
deci će biti omogućeno da prate udžbenike i da iz njih bez
problema uče. Sva dalja građa u udžbenicima je na
latiničnom pismu, kao što će biti i u udžbenicima koji
slede posle ovih.
su se menjali dosta često, što je sve zahtevalo konstantne
promene i usaglašavanja. Posao težak, neizvestan, najpre
jer se radilo bez ikakog primera iz sopstvene zajednice,
jer svi udžbenici koji su ranije i postojali pedagoški i
metodološki bili su prevaziđeni.
Krenulo se od samog početka, najpre od uvođenja stan‐
darda samog bunjevačkog govora, kako će se on pisati i
primenjivati. Nakon toga, građa potrebna za udžbenike
počela je rasti svakim novim brojem „Tandrčka” dečijeg
Praćenje svih zahteva Zavoda je oduzimalo najviše vre‐ lista na bunjevačkom. Tako se u udžbenicima našlo samo
mena, usklađivanje sa zakonima o izradi udžbenika, koji bunjevačko jezičko i kulturno nasleđe, što svi autori sa
ponosom ističu kao jednu od najvećih vrednosti.
POU BNS‐a je prošlog meseca na sastanku Tima za obra‐
zovanje odredio autore za ostale udžbenike koji su
potrebni da bi se nastava na bunjevačkom ispratila do VIII
razreda osnovne škole: – „Bunjevačka čitanka” za III i IV
Mirjana Savanov i Nevenka Bašić Palković – Gramatika i
čitanka od V do VIII razreda Suzana Kujundžić Ostojić,
Ruža Josić i Ana Popov. Svi se nadaju da će ovaj, ne baš
mali deo posla oko udžbenika koji je ostao, biti urađen
daleko brže i efikasnije nego što je to do sada bilo. Kada
će udžbenici izaći iz štampe još uvek se ne zna, jer su za
to potrebna materijalna sredstva, o kojima se dosad još
nije raspravljalo, ali postoji nada da će i to biti ubrzo.
20
Minority News
iz jevrejske zajednice
Izložba u Novom Sadu
Životni ciklus i praznici kod Jevreja
Poneki od hiljade godina starih običaja i propisa utkanih u jevrejsku tradiciju doživeli su afirmaciju tek u XXI veku
Piše: Ljiljana Lepuša
U
Novom Sadu, u Muzeju Vojvodine, 12. feb‐
ruara upriličen je izuzetan kulturni događaj
koji je privukao mnoge Novosađane i članove
jevrejske opštine tog grada. U organizaciji
Jevrejske opštine Pančevo, organizovana je izložba
"Životni ciklus i praznici kod Jevreja".
propisima, koje je svaki Jevrejin dužan da poštuje, iako se
neretko nalaze u sukobu sa savremenim pogledima.
Za mnoge od tih propisa i zapovesti, pojasnio je, postoje
logična objašnjenja i njihova celishodnost je savremenom
čoveku očigledna, ali postoje i oni propisi kojih se mora
pridržavati i kada nisu sasvim jasni, zato što se nalaze u
Hol u kojem je održana izložba bio je prepun. Posetioci Tori, predatoj Jevrejima od Boga. Tako je rabin posvetio
su mogli videti i panoe sa slikama koje su govorile o dosta vremena govoreći i o obrezivanju, odnosno,
najvažnijim trenucima u životu
odbrani tog čina od nekih savre‐
Jevreja, kao što su rođenje, Rabi Akiva je tvrdio da su ljudska menih protivnika u Evropi.
venčanje, praznici, i niz predmeta dela lepša od Božijih upoređujući
pšenicu i hleb, lan i odelo itd.
poput menora, hanukija, svitaka
Za ilustraciju se poslužio rečima rabi
Tore, Talmud, prekrivač za halu Obrezivanjem se usavršava Božije Akive iz razgovora koje je pre
(hleb koji se jede na Šabat ‐ p.a.)... delo tj. priroda, taj čin je upoređen pogubljenja vodio sa svojim
sa metodom obrade zlata
Izložbu je propratio prigodan
tamničarem Rimljaninom. Rabi
katalog.
Akiva je tvrdio da su ljudska dela
lepša od Božijih upoređujući pšenicu i hleb, lan i odelo
Nakon ceremonije otvaranja, u kojoj je prisutne pozdra‐ itd. Obrezivanjem se usavršava Božije delo tj. priroda, taj
vila, direktorka Muzeja Ozer Agneš, kraće predavanje čin je upoređen sa metodom obrade zlata.
održao je rabin Srbije, Isak Asiel. On je govorio o životu
Jevreja, o njihovim vekovnim običajima, sa povremenim Biblijska ideja je stvaranje društvene hijerarhije koja je
osvrtima na neke od njih duboko utkane u našu tradiciju, horizontalna, nasuprot one vertikalne kakva je postojala
danas prihvaćenim i u nejevrejskom okruženju, o verskim u tadašnjem Egiptu. Jedna od odlika jevrejskih sveštenika
Nakon ceremonije otvaranja, u kojoj je prisutne pozdravila direktorka Muzeja Ozer Agneš, kraće
predavanje održao je rabin Srbije Isak Asiel
21
Minority News
iz jevrejske zajednice
Zanimljivo je i da su neki od propisa, koji hiljadama godina regulišu odnos bračnih partnera
u jevrejskoj tradiciji, doživeli afirmaciju u savremenom porodičnom zakonodavstvu XXI veka,
na primer „ketuba“, koju danas poznajemo kao bračni ugovor
Sinagoga je ne samo sveto mesto
nego i učilište – rabin Srbije Isak Asiel
toga vremena je da su bili pismeni, pa tako na jednom u patrijarhalnom društvu.
mestu stoji zapisano da će jevrejsko društvo biti carstvo
svešteničko, društvo pismenih ljudi. Otuda u hebrejskom Umesto toga postoji među supružnicima prijateljski,
ima samo 27 slovnih znakova koje je mnogo lakše naučiti ravnopravan, odnos, u kojem je čoveku zabranjeno da
od komplikovanih hijeroglifa. To govori o
ženu tuče ili ozledi. Posebno se, dakle,
U Midrašu je propisan
ideji demokratizacije znanja, njegovoj
vodi računa o dostojanstvu žene.
širokoj dostupnosti. Sinagoga je, podse‐ odnos muža i žene iz kojeg Zanimljivo je i da su neki od propisa, koji
se vidi da žena nije
tio je rabin, ne samo sveto mesto nego i
hiljadama godina regulišu odnos bračnih
podređena,
kao što je to partnera u jevrejskoj tradiciji, doživeli
učilište, a rabin je pre svega učitelj.
slučaj u patrijarhalnom afirmaciju u savremenom porodičnom
društvu
Izrečeno je mnogo interesantnih po‐
zakonodavstvu XXI veka, na primer „ke‐
dataka o konceptu Boga u judaizmu, o
tuba“, koju danas poznajemo kao bračni
Avramu i precima, izlasku iz Egipta, načinu života. ugovor.
Slušaocima, koji su predavanje pratili bez daha, svakako
je bilo zanimljivo da čuju i jevrejska poglede na brak i U ime Jevrejske opštine Novi Sad, članica Izvršnog odbora
ulogu žene, način obavljanja venčanja i njegovo objaš‐ Edita Jankov, zahvalila je rabinu, Muzeju Vojvodine i
njenje u Bibliji. U Midrašu je propisan odnos muža i žene Jevrejskoj opštini Pančevo, na orgnizaciji ovog kulturnog
iz kojeg se vidi da žena nije podređena, kao što je to slučaj događaja.
U hebrejskom ima samo 27 slovnih znakova koje je mnogo lakše naučiti od komplikovanih
hijeroglifa. To govori o ideji demokratizacije znanja, njegovoj širokoj dostupnosti
22
Minority News
iz jevrejske zajednice
Promocija u Zemunu
Knjiga “Holokaust u Jugoslaviji“
predstavljena nastavnicima
U
okviru obeležavanja Međunarodnog dana
sećanja na žrtve Holokausta Jevrejska
opština Zemun održala je promociju knjige
„Holokaust u Jugoslaviji“ za nastavno osoblje
Osnovne škole “Svetozar Miletić”.
tori su govorili o značaju stalnog podsećanja na jedin‐
stveni događaj u istoriji čovečanstva, organizovano
državno ubijanje širom Evrope šest miliona Jevreja
tokom Drugog svetskog rata, koji danas znamo kao
Holokaust. Profesorka Milosavljević istakla je da pre
trideset‐četrdeset godina nije bilo potrebe da se
Miroljub Mosurović, direktor „majke“ svih škola u Ze‐ održavaju ovakvi skupovi jer su u to vreme još bili živi
munu, stare 286 godina, bio je
odgovorni za smrt miliona nevinih,
domaćin nekolicini autora ove
preživeli kao i oni koji su sve to
Danas, zbog jačanja desnice,
značajne publikacije. Urednik iz‐
gledali sa strane. Tada je bilo do‐
nacizma, fašizma, ksenofobije
danja Nenad Fogel, predstavio je i netoleranicije, kada više nema
voljno organizovati komemoracije
nastavnom osoblju ugledne autore savremenika tih događaja, ili ih ima jer nije bilo dileme da li su nacizam
koji su sarađivali na projektu: pro‐ sasvim malo, neophodno je stalno i fašizam poraženi.
fesorku dr Oliveru Milosavljević sa
i iznova podsećati na strašnu
Filozofskog fakulteta u Beogradu,
Danas, zbog jačanja desnice, na‐
sudbinu Jevreja
naučnu saradnicu Instituta za
cizma, fašizma, ksenofobije i ne‐
noviju istoriju dr Olgu Manojlović Pintar i Aleksandra tolerancije, kada više nema savremenika tih događaja,
Nećaka, člana upravnog odbora Muzeja žrtava genocida. ili ih ima sasvim malo, neophodno je stalno i iznova
podsećati na strašnu sudbinu Jevreja. U protivnom,
sasvim je moguće da nam se danas ili sutra tako nešto
U okviru jednog školskog časa, „od zvona do zvona“, au‐ ponovi. Doktorka Manojlović Pintar pokušala je da na
U okviru jednog školskog časa, „od zvona do zvona“, autori su govorili o značaju
stalnog podsećanja na jedinstveni događaj u istoriji čovečanstva, organizovano
državno ubijanje širom Evrope šest miliona Jevreja tokom Drugog svetskog rata
23
Minority News
iz jevrejske zajednice
Nastavnici OŠ „Svetozar Miletić“
pažljivo su pratili izlaganje
Holokaust se ne sme zaboraviti
primeru svog školskog deteta, kome je na leđima
jakne drug iscrtao kukasti krst, uputi nastavnike u
to kako da objasne deci,koja tek stasavaju, pravo
značenja tog simbola.
Aleksandar Nećak je nastavnike upoznao sa priz‐
nanjem „pravednik među narodima“, koje država
Izrael dodeljuje onima koji su tokom Drugog svet‐
skog rata spasavali Jevreje. Apelovao je da se tim
ljudima, građanima Srbije svih nacionalnosti, mora
stalno odavati priznanje zbog njihove hrabrosti.
‐ Srbija – rekao je ‐ mora da se ponosi sa svojih 130
pravednika i da ih uvek i stalno spominje, podiže im
spomenike, dodeljuje nazive ulica, trgova i institu‐
cija. Samo tako će svetu pokazati da poštuje
najhrabrije među svojim građanima.
Odjavno zvono školskog časa uskratilo je
mogućnost nastavnicima da postave dodatna pi‐
tanja gostima. Jevrejska opština Zemun poklonila
je 40 primeraka knjige školskoj biblioteci u nadi da
će pomoći nastavnicima i učenicima u osvetljavanju
ovog, po svemu najmračnijeg, razdoblja u istoriji
ljudskog društva i steknu nova saznanja o od‐
govornima za stradanje Jevreja u Jugoslaviji.
Jevrejin u okupiranom Beogradu
za vreme Drugog svetskog rata,
morao je nositi oznaku na ruci.
24
Minority News
iz albanske zajednice
Aktivan mesec u Bujanovcu
D
irektorka Kancelarije za ljudska i manjinska
prava Vlade Republike Srbije, Suzana
Paunović, je sa svojim saradnicima posetila
opštinu Bujanovac. Tom prilikom se direk‐
torka kancelarije, zajedno sa predsednikom Koordina‐
cionog tela Vlade Republike Srbije za opštine Preševo,
Bujanovac i Medveđa, Zoranom Stankovićem, sastala
u prostorijama Nacionalnog saveta albanske
nacionalne manjine sa predsednikom nacionalnog
saveta Galipom Bećirijem, gde je razgovarano o
postignutim rezultatima Saveta, kao i daljoj saradnji
Kancelarije za ljudska i manjinska prava sa
predstavnicima albanske nacionalne zajednice.
partnerstva sa opštinama – EU Progres (Bujanovac, Dom
kulture „Vuk Karadžić“ – velika sala).
Pored Paunović i Stankovića , na tribini su učestvovali i
šef Delegacije EU u Srbiji, Majkl Devenport, zamenik di‐
rektora Kancelarije za evropske integracije Vlade Srbije,
Srđan Majstorović, predsednik opštine Bujanovac, Nagip
Arifi, predsednik Nacionalnog saveta Albanaca, Galip
Bećiri, predsednik Komisije za praćenje bezviznog režima
putovanja sa EU, Nenad Banović, i predsednik organi‐
zacije „Omladinski forum za edukaciju Roma“, Kenan
Rašitović.
Direktorka Kancelarije je govorila o standardima koje
treba dostići u zaštiti ljudskih i manjinskih prava u pro‐
Potom je Paunović učestvovala u javnoj tribini „Srbija na cesu pregovora o članstvu u EU, kao i o tome šta su
putu ka Evropskoj uniji“, koju organizuje Koordinaciono pokazala iskustva drugih zemalja, kada je reč o značaju
telo Vlade Republike Srbije za opštine Preševo, Bujanovac EU integracija za unapređenje zaštite ljudskih i manjinskih
i Medveđa i Delegacija Evropske unije u Republici Srbiji u prava. Takođe se razgovaralo o rezultatima postignutim
saradnji sa opštinom Bujanovac i Programom evropskog u primeni Strategije za unapređenje položaja Roma.
25
Minority News
iz albanske zajednice
Nezadovoljstvo zbog odluke Ustavnog suda
P
redsednik Albanskog Nacionalnog Saveta,
Galip Bećiri, uputio je pismo predsedniku
Koordinacije Nacionalnih saveta nacionalnih
manjina i predsedniku Bugarskog nacio‐
nalnog saveta, Zoranu Petrovu, i direktorki Kancelarije
za ljudska i manjinska prava, Suzani Paunović, u kome
izražava nezadovoljstvo zbog odluke Ustavnog suda
kojom su osporene pojedine odredbe nacionalnih
savjeta nacionalnih manjina i traži hitno zakazivanje
sjednice Koordinacije nacionalnih saveta i hitan prijem
kod direktorke Kancelarije, Suzane Paunović.
manjine u proteklim godinama zakonito uživao i koristio,
to jest sa Odlukom Ustavnog suda smenjen je ustavom
garantovani dostignuti nivo manjinskih prava, ukinuta su
stečena kolektivna prava Albanaca u Srbiji.
Nacionalni savet albanske nacionalne manjine izražava
nezadovoljstvo zbog odluke Ustavnog suda Srbije, koji je
osporio zakonske odredbe koje se odnose na prenos
osnivačkih prava nad obrazovno‐vaspitnim ustanovama
u kojima se nastava izvodi iključivo na jeziku nacionalnih
manjina, ustanovama kulture čija je osnovna delatnost
očuvanje i razvijanje kulture nacionalne manjine, te us‐
U pismu se navodi, između ostalog, da: „Ustavni sud je tanovama koje obavljaju javno informisanje isključivo na
proglasio protivustavnim neke odredbe tih članova. Neke manjinskom jeziku.
od ukinutih odredbi su jemčile kolektivna prava nacional‐
nih manjina koja je Nacionalni savet albanske nacionalne Ustavni sud je ovim postupkom učinio da se manjinski
narodi u centralnoj Srbiji, a posebno Albanci, dodatno
dovode u nejednak položaj i izlažu daljnoj institucionalnoj
diskriminaciji u odnosu na manjinske nacionalne zajed‐
nice u Vojvodini, jer je Sud posebno naglasio da se
utvrđivanjem neustavnosti navedene odredbe ne dovodi
u pitanje do sada izvršen prenos osnivačkih prava na po‐
jedinim javnim glasilima, obrazovno‐vaspitnim us‐
tanovama i institucijama kulture.
Sa novonastalom situacijom, prinuđeni smo da obaves‐
timo i sve međunarodne relevnatne institucije, jer sma‐
tramo da pitanje ljudskih i manjinskih prava nije samo
pitanje unutrašnjeg uređenja države nego međunarodno
usaglašenih standarda ljudskih i manjinskih prava“ kaže
u dopisu potpisan od predsednika Albanskog na‐
cionalnog saveta, Galip Beqiri.
26
Minority News
Publikaciju finansijski podržava Ambasada Sjedinjenih Američkih Država iz Beograda i misija OEBS u Srbiji.
Mišljenja objavljena u biltenu ne predstavljaju nužno zvanične stavove Vlada i organizacija
koje finansiraju ovaj projekat.
Download

broj 9_Layout 1