İşyerinde Toz
• Toz: Maden ve taş ocaklarında, tünel
yapımında ve tamamlayıcı tesislerinde işyeri
havasına yayılan mineral ve kayaç
parçacıklarını,
• Solunabilir Toz: Aerodinamik eşdeğer çapı 0-5
mikron büyüklüğünde kristal veya amorf
yapıda toz ile çapı 3 mikrondan küçük,
uzunluğu çapın en az 3 katı olan ipliksi tozları,
• Fibrojen Toz: Solunumla akciğerlere ulaşarak
biriken ve bunun sonucunda dokusal değişim
oluşturarak akciğerlerde fonksiyonel bozukluk
yapan tozları,
• İnert Toz: Solunumla akciğerlere ulaşmalarına
rağmen akciğerlerde fonksiyonel bozukluk
yapmayan tozları,
• Pnömokonyoz - Akciğer Toz Hastalığı:
Akciğerlerde toz birikmesi ve buna karşı
dokusal tepkime sonucu oluşan akciğer
hastalığını,
İşyerinde tozlar
• Pnömokonyoz yapan tozlar
– Ağır hastalık yapanlar (asbest, silis)
– Orta derecede hasar yapanlar (kömür, mika, feldispat)
– Hafif hastalık (demir, baryum oksit)
• Pnömokonyoz yapmayan tozlar
– Ağır hastalık yapanlar (berilyum, krom, nikel, kurşun)
– Orta derece hastalık yapanlar (pamuk, ağaç, un)
– Hafif hastalık (çimento, mermer, tütün vs)
ÇALIŞMA YAŞAMINDA TOZ SORUNU-1
Toz Sorunu olan İş Kolları ve Meslekler
•Maden ocakları
Kömür-Krom-Civa –Bakır-Demir
•İmalat sanayi
Döküm-Çimento-Tuğla-Seramik-Cam-Aspest
Pamuk-Kendir
•İnşaat işleri
Yol-Tünel
•Tarım
ÇALIŞMA YAŞAMINDA TOZ SORUNU-2
Toz Türleri Ve Sağlık Sakıncaları
Toz :
Havada asılı olarak kalabilen 0.5-120 mikron
çapında katı parçacıklar.
“Solunabilen toz” ; 0.5-10 mikron çapında.
Kimyasal yapı....
Organik-inorganik
Fizik yapı
Kristal – Amorf
.....
Biyolojik özellik.... Allerjen-toksik-fibrojen-non-fibrojen
SOLUNUM SİSTEMİNİN SAVUNMASI
Partiküllerin eliminasyonu
Üst hava yolları;
Mükosilier klirens
Alt hava yolları ;
Öksürük.
Mükosilier klirens.
Alveoler makrofajlar.
İmmünolojik
savunma.
Asiner klirens
Yapısal faktörler
Sigara
Bronş daralması
Kr.Bronş infeksiyonu
Alkol
Alveole ulaşan 0.5-5 mik.
tozların %98-99’u dışarı
atılır.
SİLİKOZİS
Etken madde: Silika (Sio2)
En sık görülen meslek hastalıklarından biri.
Riski İşler
Maden ocakları
Yol-baraj-tünel yapımı
Seramik ve cam sanayi
Ateş tuğlası yapımı
Döküm temizleyiciler
Kot taşlama işçileri
SİLİKOZİS
Patogenez Silis yüklü makrofaj-lizozim paraçlanması
proteolitik enzimler-fibrozis
Mikronodül, nodül , büyük fibroz kümeler
Klinik
Nefes darlığı (geç dönemde)
Öksürük, balgam çıkarma (Silikotüberküloz?)
SFT
ZVK, ZVK 1.sn
Seri ölçümlerde karşılaştırma önemli !
44 yaşında ,
kum püskürtme
işçisi.
7 yıldır,
korunmasız
çalışmış.
Akut silikozis
(Alveoler siliko-lipoproteinozis)
SİLİKOZİS
İşe uygun olmayanlar veya işten ayrılması gerekenler
• Önemli solunum ve/veya dolaşım fonks. bozukluğu
• Astım, KOAH, Yaygın TB sekeli
• Org. Kalp Hastalığı- Kontrolsuz hipertansiyon
• Radyoloji de A 2 ve B 1 kategorisinde lezyonlar
SİLİKOZİS-
Korunma
MühendislikMadenlerde ; Sulu çalışma , uygun havalandırma
Döküm temizleme de ve seramik işlerinde ;
Yerel aspirasyon
Kum püskürtme işlemi:
Özel odalarda yapılmalı. İşçiye dışardan hortumla,
Kişisel KoruyucuToz maskeleri !
KÖMÜR İŞÇİLERİ PNÖMOKONYOZU (KİP)
Kömür tozu silisyuma göre daha az da olsa patojendir
Kömür tozu % 1-2 oranında silisyum içerir !
Risk grupları
•Kömür madenlerinde- Kazmacılar-Lağımcılar
•Kömür yükleyiciler
KÖMÜR İŞÇİLERİ PNÖMOKONYOZU (KİP)
Klinik ve Laboratuar
Basit KİP
Küçük yuvarlak opasiteler.
Solunum fonksiyonlarında minimal değişiklikler
İyi prognoz
Komplike KİP
Massif fibrozis odakları
Solunum Fonksiyon bozuklukları
Kötü prognoz
PNÖMOKONYOZLAR
Radyolojik kontrol;
Genel kural olarak ,
Pnömokonyoz riski taşıyan iş yerlerinde
işe giriş muayenesinde ve
her 1-2 yılda bir standart akciğer grafisi önerilir.
ASBESTOZ (ASBESTOZİS)
Serpentin
Amfibol
Krosidolit (mavi asbest) !
İnşaat işleri ; Yalıtım malzemeleri-döşeme-tavan
Boru
Balata üretimi
Tekstil;
Dayanıklı malzeme üretimi
Gemi-uçak sanayi
ASBESTOZ (ASBESTOZİS)
Çevresel maruziyet ;
Türkiye de yaygın. Ak toprak. (Sıva)
Asbest ve zeolit bölgeleri
“Hiç beyaz toprakla badana yapılan bir evde oturdunuz mu ?”
ASBESTİN YOL AÇTIĞI HASTALIKLAR
Selim hastalıklar
Plevrada fibrokalsifikasyonlar
Plevra sıvısı
Perikard sıvısı
Prikardial fibrozisi
İnterstisyel fibrozis (ASBESTOZİS)
Malign hastalıklar
Malign Plevral Mezetelyoma
Akciğer kanseri
Malign Peritoneal Mezotelyoma
Diğer kanserler
Hastalık için
5-20 yıllık süre
Sigara içilmesi
riski 50-90 kat
artırır.
BİSSİNOZİS
Pamuk, keten , kenevir tozlarına maruz kalanlarda gelişebilen
akciğer hastalığı.
Başlangıç döneminde ;
Reversibl bronş spazmı.. Bronko-alveolit
İleri dönemde :
KOAH benzeri tablo.(İrreversibl)
Etyoloji: ENDOTOKSİNLER
İmmünolojik etki
Kimyasal etki
BİSSİNOZİS- Riskli işler
• Pamuklu tekstil
Çırçır,harman-hallaç, Tarak ,Vater,Çözgü
• Keten,Kendir ve kenevir fabrikaları.
Maruziyet süresi ; 5-6 yıl
Yükümlülük süresi:15 gün, 3yıl
BİSSİNOZİS- KLİNİK
Semptomlar ; Göğüste sıkışıklık hissi , öksürük, hırıltı,
hafif nefes darlığı, ateş
Evre
½ ; Bazı tatil sonraları-pazartesiler semptom varlığı
Evre
1
; Her tatil-Pazartesi sonrası
Evre
2
; Tüm çalışma günlerinde
Evre
3
; KOAH bulguları
BİSSİNOZİS- TANI
Klinik bulgular
+
Akciğer radyolojik muayene ; Normal
Vardiya içinde ZVK 1.sn de
% 5-10 azalma ; Hafif
% 10-20 =
Orta
>% 20
=
Ağır.
BİSSİNOZİS- Prevelans
Endenozya ; % 30
Sudan
; % 37 (1987)
Etyopya ; % 40
Hindistan % 10-40
İngiltere; 1963-66; % 26.9
1970
% 17.4
1980
% 3.9
BİSSİNOZİS- KORUNMA
İşe uygun olmayanlar:
Astım- KOAH – Ciddi Akciğer Hastalığı Sekelleri
İşden ayrılması gerekenler
Vardiye içinde ZVK 1.sn 100 ml azalanlar
Koruyucu Önlemler;
Aspirasyon, taban islaklığı ,kapalı çalışma
- SESİNİZİ DUYURMAK İÇİN BAĞIRMAK ZORUNDA
KALDIĞINIZ GÜRÜLTÜLÜ ORTAM,
- KULAĞINIZI RAHATSIZ EDEN SESLER,
- KULAĞINIZI ÇINLATAN GÜRÜLTÜ İŞİTMENİZE ZARAR
VEREBİLİR.
Kurşun işleri,
Matbaa işleri,
Akü işleri,
Galvaniz işleri,
Lehim işleri... gibi
kurşun ve bileşiklerinin kullanıldığı işlerde
çalışıyorsanız
KURŞUN ZEHİRLENMESİNE DİKKAT EDİN !!!
MADEN OCAĞI, TAŞ OCAĞI, TÜNEL YAPIMI,
KUVARS OCAĞI VEYA DEĞİRMENİ,
RASPA VE KUMLAMA,
SERAMİK VE ÇANAK-ÇÖMLEK İŞLERİ,
CAM SANAYİ, DÖKÜMHANE, ÇİMENTO SANAYİ,
İNŞAAT SEKTÖRÜ gibi … İŞLERDE ÇALIŞANLAR.
(PAZARTESİ ATEŞİ HUMMASI)
Pamuk Çırçır işinde veya
Tekstil fabrikasında
YADA
keten, jüt ve kenevir ipliği ve halat işinde
ÇALIŞIYORSAN
Hafta tatili dönüşü ilk iş günü
öğleden sonra;
Göğsünde sıkışma, Nefes daralması,
Şiddetli öksürük varsa,
Dinlenme ihtiyacı duyuyorsan
Nezle olmadığın halde burun akıyor sa,
Burun içinde iyileşmeyen yara varsa,
Burun kanaması oluyorsa,
-KROM VE NİKEL KAPLAMA İŞİ YAPIYORSAN
-KROM VE NİKEL ALAŞIMLI METALLERLE
KAYNAK İŞİ YAPIYOR
VE KAYNAK DUMANINI SOLUYORSAN,
-KROM VE NİKEL TUZLARI İLE ÇÖZELTİ
HAZIRLAMA İŞİ YAPIYORSAN
MESLEK HASTALIĞI OLABİLİR
İŞYERİ HEKİMİNE BAŞVUR.
NEFES DARALMASI, KRONİK BRONŞİT
VEYA ASTIM, GÖZLERİNDE KIZARIKLIK,
BOGAZINDA YANMA VE ÖKSÜRÜK,
EL VE YÜZ DERİSİNDE SARARMA,
DİŞLERDE SARARMA VE ÇÜRÜME VARSA,
KAYNAK İŞİ YAPIYORSAN
MESLEK HASTALIĞI OLABİLİR
Kızarıklık VARSA,
Kabarma ve su toplama VARSA
Deride dökülme VARSA
1- Cildinizin, kimyasal maddelere temas edip
etmediğini düşünün,
2- İçleri astarsız lastik veya kauçuktan yapılmış
eldiven, ayakkabı giyip giymediğinizi düşünün,
3- Eliniz veya üzerinizdeki yağ, boya ve benzeri
kirleri temizlemede benzin yada başka kimyasal
madde kullanıp kullanmadığını düşün,
EĞER DOĞRUYSA
ASBESTİN ÜRETİMİ
KIRMA ÖĞÜTME PAKETLEME
TEKSTİL VE BALATA FABRİKALARI
İNŞAAT VE ÇATI DÖŞEMELERDE
ASBEST İÇEREN YAPILARIN YIKILMASI
FREN BALATA DEĞİŞİMİ
NEFES ALIRKEN ZORLANIYORSANIZ!
ÖKSÜRÜK ŞİKAYETİNİZ ARTMIŞ İSE!
KİLO KAYBINIZ VARSA?
•İşyeri ortamında toza maruziyet öyküsü incelenirken çalışanın; ayrıntılı meslek öyküsü
alınmalıdır
•(En son yaptığı ve daha önce çalıştığı işler, çalıştığı bölümler, kullandığı ve çalıştığı
ortamdaki maddeler, iş dışı uğraşları, alışkanlıkları sorgulanmalıdır.).
** PA Akciğer grafisinin (35x35cm.) değerlendirilmesi, İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü
ile Maden ve Taşocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Tozla Mücadeleyle İlgili
Yönetmelik hükümlerine göre yapılır. PA akciğer grafileri, A ve B okuyucu tarafından
değerlendirilir. İlgili Tüzük ve Yönetmelik ile A ve B okuyucu listelerine www.isggm.gov.tr
adresinden ulaşılabilir.
*** A ve B okuyucuları tarafından pnömokonyoz olgusu ya da şüphesi biçiminde kabul
edilen ve işverene bildirilen işçiler, Meslek Hastalıkları tanısı koymakla yetkili Hastaneye
sevk edilir. Hastane raporlarının bir örneği ilgili işyerine ve İSGÜM'e gönderilir.
Kromda burun septumlarının
delinmesi
Kromda dermatolojik bulgular
Boya kazanına kobalt dökümü
Download

İşyerinde Toz