ANTALYA KENT İÇİ TOPLU TAŞIMA SORUNUNA METRO
ÇÖZÜMÜ
Vedat BELEN
Saraçoğlu Turizm A.Ş., Antalya
ÖZET
Antalya 1990 ve 2000 yılı nüfus sayımına göre %51,95 ile en fazla nüfus artışı olan
ilimizdir. Antalya turizmin başkenti olması nedeniyle, nüfus sayımlarında çıkan
insanlardan daha çok insana hizmet vermekte, dolayısı ile kentin ulaşım problemleri de
buna paralel hızla artmaktadır.
Antalya üst yapısı daha önceki yıllardan gelen “ÇAĞI YAKALAYAMAYAN ŞEHİR
PLANLARI” yüzünden tıkanan ulaşım sistemi,toplu taşımayı lastik tekerlekli sistemlerle
(klasik dolmuş ve otobüs ile) çözmesi mümkün değildir.
Antalya insanları olarak ileriki yılları düşünmek şimdiden “Metro ile Hızlı tren”
sistemini etüt ederek proje, hazırlık ve tartışma aşamasına getirmek geleceğe olan
görevimizi eksiksiz yapmak zorundayız.
Ulaşım çözümlerini üç ana başlıkta toplayabiliriz;
1- Akaryakıta bağlı lastik tekerlekli sistemler
2- Yer üstü raylı hafif sistem
3- Yer altı Metro ile buna bağlı yerüstü hızlı tren’ler ile çözülmektedir.
4Bu çalışma Antalya şehir merkezi ve bağlantılarını kapsayan toplu taşıma sistemine üç
alternatifli çözüm yaklaşımını ve bunlardan en doğru olduğuna inanılan “METRO”
sistemini anlatmakta ve savunmaktadır.
Anahtar kelimeler : Ulaşım, Metro, Gelişim.
ABSTRACT
Antalya is the city which has the most population growth with 51,95%,by the year of
2000 on the other hand, Antalya is hosting more people than its enumeration (legal
population) Of this reason,common transportation problems arouse widely with this
over-population.
To solve the transportation problem of Antalya’s superstructure seems impossible with
the”Out of Era City Plan “ from the past. This perceptiveness of the mass
transportation with classical bus and dolmuş will be useless within future years.
Antalya should make the preliminary studies, researches and projects for the “Metro”
and
“speed railways systems” for a beter future,from now on.
The solutions for the transportation could be summarized in 3 titles:
1-Dolmuş and buses with gasoline,fuel systems,
2-Buses on a railway systems
3- Underground Metro (subways) and Speed Railways Systems.
This study is abaut a three alternative solution approcach to the Antalya City Center
and connection roads for mass tranportation. Besides it will try to explain the author’s
best alternative solution of “Metro”.
Keywords : Communication, Underground Metro, Development.
1.GİRİŞ
Dünyanın belli başlı turizm merkezlerinden biri olarak kabul edilen Antalya için
hazırlanan bu bildirinin amacı, özellikle turizmi ön plana çıkan kentin çoklu ulaşım
sistemleri ile 21. yüzyılda kapsamı değişen turizmin, festivaller, kongreler, turnuvalar,
büyük spor faaliyetleri, eğlence, kültür faaliyetleri büyük seminerler, ihtisas fuarları ve
yoğunluk getiren tüm faaliyetler için sorunsuz erişilebilir ,rahat kesintisiz bir
metropolitan şehir olmasıdır.
Antalya’nın nüfusu çeşitli nedenlerden dolayı sürekli artış göstermektedir. Kontrol dışı
artan bu nüfus,yeni yerleşim birimlerinin,istihdam alanlarının ,merkezi iş alanlarının
doğmasına neden olmuştur. Kentin büyümesi ve yapılaşması kontrol altına alınıp planlı
ve programlı olarak gerçekleştirilemediği için ulaşım ve alt yapı sistemi, hızla
büyüyen ve yapılaşan Antalya’ ya milyonlarca turist getiren turizmin hızına paralel
olarak geliştirilememiştir.
Antalya’nın çağdaş bir Büyükşehir vizyonuna sahip olması için ulaşım sisteminin 2020
yıllarındaki yolcu sayıları ve hareketleri hedeflenerek planlanması ve bu planlara bağlı
kalınarak alt ve üst yapıların geleceğe yönelik projelendirilmesi gerekmektedir.
Antalya 2004 yılında çıkan 5216 sayılı kanun ile hizmet ve ulaşım alanı 38.200
ha‘dan 141.000ha ‘ a çıkarılmıştır.(Şekil 1.)Buda Antalya’nın ana ulaşım planlarını
çağın gereklerine uygun şekilde çözme zorunluluğunu getirmiştir.
Şekil 1
2. ULAŞIM PLANLARI İLE KENT ARAZİSİNİN KULANIMI
Ulaşım planları, kent planlarının ayrılmaz ve çok önemli bir öğesidir ve kent planları
ile birlikte geliştirilmelidir. Gelecekteki ulaşım talepleri, öncelikle,gelecek için
öngörülen arazi kullanım kararlarına göre oluşacak kent yapısına bağlıdır.Arazi
kullanım yapısı ile ulaştırma sistemi arasındaki etkileşim iki yönlüdür.Kentin arazi
kullanım yapısı (nüfus, istihdam, sanayi, ticaret, okullar, konut alanları ve mevcut
inşaat alanları) ve ulaştırma
sisteminin karakteristikleri ,ulaşım
taleplerini
belirlemektedir.Öte yandan ,yeni bir ulaştırma projesi ile
belirli bölgelere
ulaşılabilirliğin sağlanması orta ve uzun dönemde o bölgelerin arazi kullanım yapısını
da etkilemektedir. Arazi kullanım planları ile ulaştırma arasındaki ilişkilerini iyi
anlayarak ve kentin gelecekteki arazi kullanım yapısını doğru planlayarak gelecekteki
ulaşım taleplerini azaltmak,diğer bir deyimle birçok ulaşım sorununun ortaya
çıkmasını önlemek mümkündür.
Otomobil odaklı kentsel ulaşım sistemini özendirmekle ulaşım sorunları ve çevre
kirliği artmakta,kent içindeki değerli araziler boşa heba edilmektedir.
3.YOLCU SAYISINA GÖRE ULAŞTIRMA ÇÖZÜM SİSTEMLERİ
1. Bir yönde saatte 3000 -5000 kişi için Minibüs
2. Bir yönde saatte 5000-8000kişi için Otobüs
3. Bir yönde saatte 12000-15000kişi için Tramvay
4. Bir yönde saatte 15000-25000 kişi için Hafif raylı sistem
5. Bir yönde saatte 25000-40000 kişi için Metro
Sistemleri önerilmektedir.
Bu öneriler geliştirilirken, doruk – dışı saatlerdeki talep düzeyleri ve yönleri de ayrıca
değerlendirilmekte, böylece önerilecek bir altyapı tesisinin atıl kapasite yaratmaması,
dolayısıyla da işletme giderleri nedeniyle zarar etmesi ve giderek işletilemez hale
gelmesi önlenmeye çalışılmalıdır.
4. ANTALYANIN ULAŞIM İHTİYAÇLARI
Antalya Kale Kapı merkezli ışınsal bir ulaşım ağı yoğunluğu düşünülürse
1- Kale Kapı’sı , Otogar, Kepez hattı
2- Kale Kapı'sı ,Meltem, Liman hattı
3- Kale Kapı'sı , Fener, Lafa hattı
4- Kale Kapı'sı , Topçular, Havaalanı hattı
Bu ana hatlar Antalya’nın ana yoğunluğunu taşıyan hatlardır,bu ana alterlerin ulaşım
sorununu çözmek Antalya ulaşımının sorununu çözmekle eş anlamlıdır. Bu ihtiyaçları
karşılamak için ekonomik çözüm gibi görünen hafif raylı taşıma (HRT) liman hattı için
meltem mahallesinden sonra,kepez hattı için otogardan sonra,havaalanı hattı için Tedai
tan sonra ,Lafa hattı için ise Of Oteli sonrası için güzel bir çözümken, imarlaşmasını
bitirmiş merkezi yaklaşık Kale Kapı'sı olan on kilometre çaplı bir daire içinde (HRT)
arazi kullanımı ve varolan yolu daraltması, hemzemin geçitlerde hız kesileceği için
kapasite düşüreceğinden bu 10 km. çap içinde yer altı metro sistemi daha uygun
olacaktır.
Bu alan içindeki üst yapının zaten mevcut olan ulaşım sorunlarını çözemediği göz
önüne alınırsa ilave HRT sistem zaten işleyen yolları kaplayarak hem faydalı olacak
hem de zararlı yan etkileri olacaktır.( Işıklar güzergahındaki treleybus örneği)
Antalya ulaşımı kent merkezinde Metro ile çözülürken merkezden beş kilometre
dışında hafif raylı taşın (HRT) ile ara yoğunluk koridorlarının da Lastik tekerlekli
araçlar ile çözülmesi daha gerçekçi ve akılcı olacaktır.
5. ANTALYA KENTİNE NEDEN METRO GEREKLİ
Antalya çalışma alanı içindeki kamuya ait Arazi kullanımı Antalya’nın bugün ve
gelecekteki nüfus artış hızının getireceği Toplu ulaşımına çözüm sağlayamayacak
şekilde planlandığı ve gerçekleştirildiği için metro önerilmekte,önerinin ana fikri ise
kamuya ait yer altı arazisini kullanarak Toplu ulaşıma gerekecek hızlara ait yüksek
değerdeki yatay ve düşey kurpları ile aliymanlara ait çözümler metroyla
sağlanmaktadır.
Böylece zemindeki kent arazisi başka amaçlar için kullanabilmektedir
6. METRONUN ANTALYA’YA SAĞLAYACAĞI FAYDALAR
1- Antalya toplu ulaşımını kaliteli bir şekilde çözdüğü gibi kentin büyümesine
paralel yeni hatlar açılarak yeni çözümlere imkan tanınır.
2- Kentin hava kirliği azalacağı için sağlık sorunları önemli ölçüde azalır.
3- Elektrik ,su, telefon,drenaj gibi alt yapı sorunları daha rahat çözülür.
4- Toplu taşının petrole olan bağımlığını en aza indirerek olası bir petrol krizinde
ulaşımın zarar görmesi engellenir.
5- Ulaşım ucuzladığı için ticaret canlanır.
6- Kent içi planlamaya rahatlık getirerek uzak mesafelerin değer kazanmasına yol
açarak kent rantının dengelenmesine yardımcı olur.
7- İstasyonlardaki yeni alış veriş merkezleri belediyelere yeni gelir olanakları
sağlar,
8- Kentimizin turistik değeri artar.
9- Sıcak bir Antalya’da serin taşımacılık sunulur.
10- Kentin ulaşım değerlerindeki farklılaşma kent üst yapısında farklılıklar getirerek
olumlu gelişmeleri’ de beraberinde getirmesidir.
11- Metro inşaatlarının yapılma ve işletme aşamasında yeni istihdam olanakları
yaratması .
6.
ANTALYA JEOLOJİSİ METRO’YA UYGUN MU ?
Kısaca Antalya jeolojisi,Antalya travertenlerinin karasal ve çok sığ(bataklık) ortamda
geliştiğini
belirtmektedir.Travertenler
çökelme
ortamındaki
flora,karbonat
yoğunluğu,sıcaklık
ve
derinlik
değişimleri
nedeniyle
sıkı
dokulu
,masif,süngerimsi,boşluklu olmak üzere 3 tipte gelişmiştir.Sıkı geçirimliği diğerlerine
göre daha az,nadir bitki fosili,aragonit kristalli olarak gelişmiştir.Süngerimsi
Traverten,su kütlesinin ince kalınlık gösterdiği,kütlesel ısınmanın çabuk
olduğu,buharlaşmanın ve CO(2) kaybının fazla olduğu ortamlarda gelişmiştir.Erime
boşluklu Traverten, bazen dayanıklı olup bitki boşluklarının çökelme ortamında gelişen
bitki kök ve gövdelerinin kireçlenmesi ve sonradan çürümesiyle oluşmuştur.
Metro maliyetlerinin en önemli kriteri seçilen güzergahın zemin ve jeolojik yapısı
belirlemektedir.Yukarıda seçtiğimiz ana yoğunluk ulaşım koridorları içinde
Metro açmayı düşündüğümüz zeminlerin % 90 ı Traverten kayaçtır.
Bu kayaç maliyeti çok ucuzlatacağı gibi zemin takviye önlemleri azalacağından inşaat
süresi çok kısalacaktır.
Antalya’nın metro çalışma alanı Traverten kayaç üzerinde olması teknik ve ekonomik
açıdan olumlu yönleri çok fazladır.
Teşekkür
Bizlere Antalya’nın teknik sorunlarına farklı bakış açısı ve değişik çözümlerini
tartışmaya açma fırsatı veren TMMOB-İMO Antalya şubesine,düzenleyen kuruluşlara
ve onursal danışma kurulu üyelerine teşekkürü bir borç biliriz.
KAYNAKÇA
Traverten platosu karstik hidroleoloji
Jeoteknik hizmetleri DSİ
Antalya Travertenlerinin oluşum özellikleri
JMO bülteni İnan 1985
Antalya Büyükşehir belediyesi Antalya ana ulaşım
planı güncelleştirme ve Genişletilme projesi nihai rapor
2005
Mevcut durum sorun ve yetersizlikleri raporu
2005
Şekil 2
Download

antalya kent içi toplu taşıma sorununa metro çözümü