coğrafya
SORU BANKASI
Erdem EREN
LYS
İ
R
LE
T
E
ÖZ
U
N
KO
İ
R
E
L
EST
G
T
M
Ü
L
Ö
B
T
L
A
İ
U
N
R
O
K
LE
T
ES
T
E
M
LE
S
E
B
ERİ
Öğrenci Kitaplığı
coğrafya
SORU BANKASI
LYS
EDAM Öğrenci Kitaplığı – 33
EDAM’ın yazılı izni olmaksızın, kitabın tümünün ya
da bir kısmının elektronik, mekanik ya da fotokopi
yoluyla basımı, yayımı, çoğaltılması ve/veya
dağıtımı yapılamaz.
Dizi Editörü
Süleyman ERTEKİN
[email protected]
Yazar
Erdem EREN
Kapak Tasarım
Nevzat ONARAN
Grafik Tasarım ve Uygulama
Ahmet KARATAŞ
ISBN: 978-605-4919-03-1
1. Basım: Nisan 2014, İstanbul
Baskı ve Cilt
Limit Ofset
Litros Yolu, 2. Matbaacılar Sitesi, A Blok, ZA 13,
Topkapı / İstanbul - Tel: +90 212 613 8737
eğitim danışmanlığı ve araştırmaları merkezi
Ferah Mah. Ferah Cad. Bulduk Sok. No:1
34692 Üsküdar - İstanbul / Türkiye
Tel./Fax: +90 216 481 30 23
www.edam.com.tr [email protected]
ÖN SÖZ
Coğrafya, insanın yaşadığı ortamı ekolojik, ekonomik, sosyal ve siyasal yönleriyle
tanımak amacıyla giriştiği çabaların sonucu olarak ortaya çıkan çok yönlü bir
bilimdir. Bu yönüyle oldukça renkli, eğlenceli, bir o kadar da hayranlık uyandıran
bir alandır.
Öğrenciler coğrafyayı sözel ve sayısal ayrımının tam ortasında duran ve her iki
yeteneği de gerektiren bir ders olarak görür. Bu algı, doğru bir algıdır.
Elinizdeki kitap “TAM TEŞEKKÜLLÜ BİR SORU BANKASIDIR.”
LYS Coğrafya adına tüm aradıklarınızı bulabileceğiniz tek kitaptır.
• “Konu Özet Anlatım” kısımlarıyla öz olarak konuları öğrenin.
• “Konu Alt Bölüm Testleriyle” konuları pekiştirin.
• Unutmayı engellemek için “Geri Besleme Testleriyle” tekrar yapın.
Ayrıca kitapta öğrencilere coğrafyadaki nedensellik, ilişki (bağlantı), dağılış ilkeleri
doğrultusunda doğru cevap, çeldirici ve yanlış cevap ayrımı becerisi kazandırmayı
sağlayan bir yöntem izlenmiştir.
Kitabın hazırlanmasına katkıda bulunan Orhan ARSLAN, Ramazan DİKER, Ali
GÜNEŞ, Nafiye ÇORMAN, İdil ŞAHİN, Dilara YÜZGEÇ, Recai KÜÇÜKDAL, Gülay ÇEVİK,
Emre ŞENTÜRK ve Birol ERDOĞDU’ya teşekkür ederiz.
LYS Coğrafya Soru Bankası kitabının sınavdaki başarınızda olumlu etkiler
oluşturması temennisiyle...
EDAM
İÇİNDEKİLER
1. BÖLÜM: Doğal Sistemler ........................................................................................................................................ 6
Biyoçeşitlilik ......................................................................................................................................................................... 8
Ekosistemlerin İşleyişi ve Enerji Akışı .......................................................................................................................... 14
Madde Döngüleri .............................................................................................................................................................. 16
Su Ekosistemlerinin İşleyişi ............................................................................................................................................ 18
Doğanın Ekstremleri ......................................................................................................................................................... 20
İnsan ve Doğa Etkileşimi ................................................................................................................................................. 24
Yarından Sonra ................................................................................................................................................................... 26
Geri Besleme Testleri ........................................................................................................................................................ 28
2. BÖLÜM: Beşeri Sistemler......................................................................................................................................... 40
İlk Kültür Merkezleri .......................................................................................................................................................... 42
Şehirlerin Fonksiyonarı ve Etki Alanları ..................................................................................................................... 46
Şehirlerin Tarihsel Süreçte Gelişimleri ........................................................................................................................ 48
Nüfus ve Nüfus Politikaları ............................................................................................................................................. 50
Ekonomik Faaliyetlerin Sosyal ve Kültürel Etkileri ................................................................................................. 54
Şehirleşme, Sanayi ve Göç İlişkisi ................................................................................................................................. 56
Günümüz Dünyasından Geleceğin Dünyasına ....................................................................................................... 60
Üretim, Dağıtım ve Tüketim ........................................................................................................................................... 64
Doğal Kaynaklar ................................................................................................................................................................. 68
Geri Besleme Testleri ........................................................................................................................................................ 70
3. BÖLÜM: Mekansal Bir Sentez: Türkiye.............................................................................................................. 86
Medeniyetler Beşiği Anadolu ........................................................................................................................................ 90
Türkiye’de Arazi Kullanımı .............................................................................................................................................. 92
Türkiye Ekonomisini Etkileyen Faktörler ................................................................................................................... 94
Türkiye’de Uygulanan Ekonomi Poitikaları ............................................................................................................... 98
Türkiye’de Tarım ................................................................................................................................................................. 100
Türkiye’de Tarım ve Ormancılık ..................................................................................................................................... 102
Türkiye’de Hayvancılık ..................................................................................................................................................... 104
Türkiye’de Madencilik ...................................................................................................................................................... 108
Türkiye’nin Enerji Kaynakları ......................................................................................................................................... 112
Türkiye’de Sanayi ............................................................................................................................................................... 116
Türkiye’de Ulaşım ............................................................................................................................................................... 118
Türkiye’de İç Ticaret ........................................................................................................................................................... 122
Türkiye’de Turizm ............................................................................................................................................................... 124
Türkiye’de Dış Ticareti ...................................................................................................................................................... 128
Türkiye’de Doğal Afetler ve Oluşturduğu Riskler ................................................................................................... 130
Türkiye’nin Jeopolitiği ...................................................................................................................................................... 134
Bölgesel Planlar .................................................................................................................................................................. 136
Türkiye Nüfusunun Geleceği ......................................................................................................................................... 138
Türkiye Nüfusunun Özellikleri ....................................................................................................................................... 140
Türkiye’de Bölge Sınıflandırılması ................................................................................................................................ 142
Geri Besleme Testleri ........................................................................................................................................................ 148
4. BÖLÜM: Küresel Ortam............................................................................................................................................ 164
Kültürler ve Türk Kültürü ................................................................................................................................................. 166
Hammadde, Üretim ve Pazarın Küresel Ticarete Etkisi ......................................................................................... 168
Bacasız Sanayi: Turizm ..................................................................................................................................................... 170
Gelişmişlik Seviyelerine Göre Ülkeler ......................................................................................................................... 172
Almanya, Rusya, Güney Afrika ve Çin ......................................................................................................................... 174
İtalya ve Japonya ............................................................................................................................................................... 176
İngiltere ve Fransa ............................................................................................................................................................. 178
Tarım ve Ekonomi İlişkisi ................................................................................................................................................. 180
Küresel ve Bölgesel Örgütler ......................................................................................................................................... 182
Sıcak Çatışma Bölgeleri ................................................................................................................................................... 184
Doğal Kaynakların Verimliliği - Enerji Taşımacılığı ve Nijerya ............................................................................ 186
Geri Besleme Testleri ........................................................................................................................................................ 188
5. BÖLÜM: Çevre ve Toplum........................................................................................................................................ 202
Çevre ve Toplum ................................................................................................................................................................ 204
Geri Besleme Testleri ........................................................................................................................................................ 228
1. Bölüm: DOĞAL SİSTEMLER
BİYOM
Biyom Alanı
Tropikal yağmur ormanları
Benzer bitki ve hayvan topluluklarını
barındıran bölgelere biyom denir. Her
biyomun kendisine özgü bitki ve hayvan
türü vardır.
Karasal biyomlar sınıflandırılırken iklim
ve bitki örtüsü; su bi­yomları sınıflandırılırken suyun fiziksel ve kimyasal özellikleri (tatlı, tuzlu) etkili olmuştur.
Bitki Örtüsü
Hayvanlar
Sürekli yeşil kalan Fil, şempanze, jagugeniş (yayvan) yap- ar, kaplan, leopar,
raklı ormanlar
böcekler
Çöl
Su tutabilen dikensi bitkiler (kaktüs)
Ilıman, yapraklarını döken
ormanlar
Sonbaharda yapraklarını döken
ağaçlardan oluşan
ormanlar
Ayı, sincap, geyik
Ilıman çayırlar
Çayır ve bozkır gibi
ot toplulukları
Lama, bizon, kanguru, bufalo
Çalılık (maki)
İğne yapraklı
ormanlar
Çalılar ve kuraklığa
dayanıklı bodur
ağaçlar
Tayga ormanları
(İğne yapraklı
ormanlar)
Deve, örümcek,
kertenkele
Çakal, tilki, kurt,
tavşan, keçi
Samur, vizon,
vaşak, kunduz,
baykuş
Tundralar
Yosunlar, liken,
otlar (bataklık)
Ren geyiği, kutup
tilkisi, boz ayı
Kutuplar
Bitki yok
Kutup ayısı, penguen, fok
Dağ biyomu
İğne yapraklı
ormanlar ve bitki
örtüsünden yoksun
alanlar
Kartal, dağ keçisi,
Tibet öküzü, kar
tavşanı
Deniz biyomu
Bitkisel planktonlar
Balıklar, midye,
yengeç, balina,
yunus, ahtapot
Tatlı su biyomları
Saz, kamış, nilüfer
Balıklar, kurbağa,
solucanlar
SU EKOSİSTEMİ
Okyanusların Faydaları
1. Okyanus akıntıları Dünya’daki ısı dengesini sağlar. Örneğin
Golfstrim sıcak su akıntısı Ekvator’daki sıcaklığı kutuplara
doğru taşır.
2. Okyanustaki ve denizdeki dalgalarda bulunan “aerosol”
(küçük tuz parçaları) havaya karışarak yağış ve bulutlar için
yoğuşmayı kolaylaştırır. Yağmurla toprağa düşen aerosoller topraktaki verimi artırır.
Akarsularda Biyoçeşitlilik
Akarsuyun Biyoçeşitliliği Artıran Özellikleri
1. Aşağı çığırlarında akarsuyun getirdiği organik maddelerin
bolluğu ile biyoçeşitlilik artar.
2.Ağız kısımlarında (denize dökülen yeri) tuzlu ve tatlı su
canlıları için yaşam alanı sağlar.
Akarsuyun Biyoçeşitliliği Azaltan Özellikleri
1. Eğimin fazla olduğu yerlerde hızlı akar, balıkların çoğu bu
ortamda yaşayamaz.
2. Bulanıklık (bol alüvyon taşınması)
3. Yukarı çığırlarındaki besin yetersizliği
4. Şelale oluşan yerler
FOTOSENTEZ
Fotosentezde kullanılanlar: Karbondioksit ve su
Üretilenler: Glikoz (şeker) ve oksijen
Enerji Akışı ile İgili Bilgiler
1. Güneş ekosistemin tek enerji kaynağıdır.
2. Bitkiler Güneş enerjisini fotosentezle kimyasal enerjiye
dönüştürürler.
3. Enerjinin önemli bir kısmını ayrıştırıcılar kullanır.
4. Enerji akışı üreticiden tüketiciye olmak üzere tek yönlüdür.
5. Enerji harcandıkça değişime uğrar.
6. Enerji akışı sırasında enerjinin bir kısmı çevreye ısı olarak
yayılır.
Enerji Piramidi
Canlıların Yeryüzüne Dağılışını etkileyen Faktörler
1. Fiziki Faktörler
2. Biyolojik Faktörler
2. Paleocoğrafya
a. İklim
b. Yerşekilleri
c. Toprak
a. İnsan
b. Diğer canlılar
a. Kıtaların Kayması
b. İklim değişikliği
Piramitten yukarı çıkıldıkça birey sayısı azalır. Çünkü yukarı
çıkıldıkça aktarılan enerjinin desteklediği birey sayısı azalır.
6
1. Bölüm: DOĞAL SİSTEMLER
Azot Döngüsünde Etkili Olan Faktörler
1. Yıldırım ve volkanik patlama (elektrik deşarjları)
2. Yağmur
3. Azot bağlayıcı bakteriler
4. Azotu nitrata çeviren nitrifikasyon bakterileri
5. Nitratı azota çevirip atmosfere salan denitrifikasyon bakterileri
6. Besin zinciri
7. Bitkiler
Karbon Kaynakları
1. Kara: Kömür, petrol, doğalgaz, kireçtaşı
2. Deniz: Karbondioksit ve bikarbonat
3. Atmosfer: Karbondioksit (CO2)
4. Canlılar: Organik molekül
Karbondioksit Tüketimi
1. Kara ve deniz bitkileri tarafından fotosentezde kullanılır.
2. Deniz hayvanlarının kabuk oluşumunda kullanılır.
3. Deniz hayvanlarının ve bitkilerinin ölümü ile dibe çöker
ve karbonatlı kayaçlar halinde depo edilmesi ile tüketilir.
4. Ölen canlıların bünyesindeki karbon zamanla basıncın
etkisiyle petrol ve kömür gibi fosil yakıtlara dönüşür.
Karbondioksit Açığa Çıkması
1. Canlıların solunumları ile doğaya döner.
2. Ölen canlıların çürümesi ve orman yangınları sonucu
doğaya döner.
3. Karbonatlı kayaçların fiziksel ve kimyasal yollarla ayrılması sonucunda havaya yayılır.
4. Suyun hava ile temas yaptığı yüzeyde karbon alışverişi
gerçekleşir. Burada CO2 akışı, su yüzeyinden atmosfere ve
atmosferden suya doğru iki yönde gerçekleşir.
Oksijen Döngüsü
Üretimi:
• Canlıların fotosentezi
• Suyun fotolizi (güneş ışınlarının suda bulunan oksijeni
ayrıştırması)
Tüketimi:
• Canlıların solunumu
• Besinlerin yanması
• Yanma
Fosfor Döngüsü
Fosfor: Canlıların kabuk, kemik ve dişlerinde bulunur. Ana
kaynağı yer kabuğudur. Kayaçların yapısında fosfat olarak
bulunan madde, erozyonla toprağa karışır. Bitkiler fosfatı
diğer maddelerle birlikte kullanarak besin maddesi üretirler.
Otçullar fosforu bitkilerden, etçiller ise otçullardan alırlar.
canlılık olayı sona erince bu madde tekrar toprağa karışır.
Fosforun bir döngüsü de kara ve denizler arasında gerçekleşir. Erozyon sonucu karalardan denizlere taşınan fosfor, tortul tabakalar arasındaki birikir. Bu tabakalar levha hareketleri
sonucu sıkışarak yükselir ve kara haline gelir.
İnsan ve Doğa Etkileşimi
Manş Tüneli: İngiltere ve Fransa arasındaki Manş Denizi’nin
altından geçer.
Koliforniya’da Central Valley Projesi: Çöl alanı sulama ile
tarıma açılmıştır.
Libya Yapay Nehir Projesi: Güneydeki yeraltı suları sulama
yapmak amacıyla kuzeydeki Akdeniz kıyılarına taşınmıştır.
İsviçre ve Dağlar: Alp dağlarının olumsuzluğu tünel ve
viyadükler yapılarak aşılmıştır. Yine Alp Dağlarında kış turizmi geliştirilmiştir.
Hollanda ve kıyıları: Kuzey Denizi kıyılarına taşkın koruma
setleri yapılarak denizden toprak kazanılmıştır.
Afetlerin sınıflandırılması
Deprem
Jeopolitik afetler
Tsunami
Volkanik patlama
Doğal
afetler
Erozyon
Heyelan
Kaya düşmesi
Su baskını ve sel
Meteorolojik
afetler
AFETLER
Kuraklık
Şiddetli rüzgarlar
Çığ düşmesi
Nükleer kimyasal kazalar
Teknolojik / insan
kaynaklı afetler
Yangınlar
Terör olayları
Barajların yıkılması
7
BİYOÇEŞİTLİLİK
TEST NO: 1
1. Ekvatoral yağmur ormanları dünyanın en zengin doğal
4. Coğrafya öğretmeni Erdem bey, öğrencileri Berk, Be-
yaşam alanlarıdır. Bitki ve hayvan türlerinin %50-70 ini
bu ormanların barındırdığı tahmin edilmektedir. Yağmur ormanlarının dünyanın en zengin doğal yaşam alanı olmasında;
güm ve Ecem’e birer araştırma konusu vermiş. Bu konularla ilgili hazırladıkları ödevleri bir sonraki derste arkadaşlarına sunmalarını istemiştir. Erdem bey araştırma
ödevi olarak;
I. Yer şekillerinin düz veya hafif engebeli olması
II. Yağış miktarının fazla olması
III. Sıcaklık ortalamalarının fazla olması
IV. Topraklarında kireç ve tuz oranının az olması
gibi faktörlerden hangilerinin etkili olduğu söylenebilir?
A) I ve II
B) I ve IV
C) II ve III
D) II ve IV
E) III ve IV
Berk’e; benzer bitki ve hayvan topluluklarını barındıran
yaşam ortamları konusunu,
Begüm’e; belli bir canlı türünün doğal yaşam alanı konusunu,
Ecem’e; hava, toprak ve su gibi cansız ögeler ile canlıların oluşturduğu yaşam alanı konusunu vermiştir.
Buna göre öğrencilerin araştıracakları konular aşağıdaki kavramlardan hangileri ile doğru olarak ilişkilendirilir?
2. Biyoçeşitliliği etkileyen faktörler aşağıdaki tabloda verilmiştir.
Doğal faktörler
1. İklim
2. Hayvanlar
3. Yer şekilleri
Biyolojik
faktörler
4. Toprak
5. Bitkiler
Paleocoğrafya
Berk
Begüm
Ecem
A)Habitat
Ekosistem
Biyom
B)Biyom
Ekosistem
Habitat
C)Ekosistem
Habitat
Biyom
D)Biyom
Habitat
Ekosistem
E)Habitat
Biyom
Ekosistem
6. İklim
değişiklikleri
7. İnsan
8. Kıtaların
kayması
Tabloda verilenlerden hangileri yanlış yerde verilmiştir?
A) I-4-7
B) I-5-8
C) 2-4-7
D) 2-5-8
E) 3-6-8
5. Bitki örtüsü: Tayga ve boreal ormanları
3. Yeryüzünde kendine özgü iklim, bitki örtüsü ve hayvan
Buna göre aşağıdakilerden hangisi diğerlerine göre
farklı bir biyom içerisinde yer alır?
Hayvan türleri. Samur, Vaşak, Kunduz, Geyik, Ayı, Tilki,
Kartal, Kurt, Baykuş, Su samuru, kar tavşanı, kutup porsuğu, kuş ve böcekler
Yukarıda bitki örtüsü ve hayvan türleri verilen biyom aşağıdakilerden hangisidir?
A) İtalya yarımadası
B) Kaliforniya çevresi
A) İğne yapraklı ormanlar
C) Mısır kıyıları
B) Ilıman yaprak döken ormanlar
D) Güneybatı Avustralya
C) Tatlı su
E)
D) Ilıman çayırlar
türü bulunan alanlara biyom denir.
8
Cape Town çevresi
E)Tundra
BİYOÇEŞİTLİLİK
TEST NO: 1
6. Aşağıdaki şekilde kuzey yarımkürede bitki örtüsünün
8. Bitkilerin gövde, dal ve yapraklarının çürümesiyle olu-
ekvatordan kutuplara doğru sıralanışı verilmiştir.
şan siyah renkli organik toprağa humus denir.
90°
Tundra
İğne yapraklı ormanlar
Karışık yapraklı ormanlar
A) Tropikal yağmur ormanları
B)Çayır
Yaprak döken ormanlar
Geniş yapraklı ormanlar
Aşağıdaki biyomların hangisinde bulunan topraklar
humus bakımından daha zengindir?
C) İğne yapraklı ormanlar
D)Bozkır
0°
E)Tundra
Buna göre: bitki örtüsünün ekvatordan kutuplara
doğru değişmesi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?
A) Sıcaklığın azalması
B) Toprak veriminin azalması
C) Yağış miktarının azalması
9. Bitki ve hayvan türleri yaşamlarını devam ettirebilmek
D) Yükseltinin artması
E)
için bulundukları ortamın iklim koşullarına uyum sağlamak (adaptasyon) zorundadır.
Toprak kalınlığının artması
B)Göl sularının aşırı kirlenmesine bağlı olarak bazı balık türlerinin yok olması
C)Akdeniz ikliminin doğal bitki örtüsü olan makilerin
yapraklarının tüylü, parlak ve sert özellikte olması
D)Tropikal kuşaktaki bazı canlıların güneş ışığından
yararlanabilmek için ağaçların üst kısımlarında yaşaması
Yağış (mm)
150
E)Kutup bölgelerinde yaşayan fokların derilerinin altında kalın bir yağ tabakasının olması
100
ğış grafikleri gösterilmiştir.
Yağış
Sıcaklık (°C)
Sıcaklık
Yağış
30
30
25
500
25
20
400
20
15
300
15
10
200
10
100
5
0
0
5
0
OŞMNMH T A E E K A
I
Sıcaklık
Sıcaklık (°C)
Yağış (mm)
600
50
OŞMNMH T A E E K A
II
0
Bu biyomlarla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?
10. I. Bataklık
A)I. biyomda savan adı verilen gür bitki toplulukları
görülür.
II. Deniz
III. Tundra
IV. Dağ
Yukarıdaki biyomlardan hangilerinin yayılış alanı
enlem etkisiyle açıklanabilir?
B) I. biyomda üretici sayısı II. biyomdan fazladır.
C) II. biyomda ayrıştırıcı sayısı I. biyomdan fazladır.
D)II. biyomda ilkbahar yağışlarıyla büyüyen otların yazın kurumasıyla bozkır bitki örtüsü vardır.
E)I. biyomda tüketici sayısı II. biyomdan fazladır.
1. C
2. C
A)Çölde yaşayan birçok hayvanın başka bölgelerdeki
hayvanlara göre daha açık renkli olması
7. Aşağıdaki grafiklerde iki farklı biyoma ait sıcaklık ve ya
Aşağıdakilerden hangisi adaptasyon durumuna bir
örnek değildir?
3. C
4. D
5. A
6. A
A) Yalnız I
B) Yalnız III
C) I ve III
D) II ve IV
E) I, II ve IV
7. C
8. B
9. B
10. B
9
BİYOÇEŞİTLİLİK
TEST NO: 2
1.
I. Yağış
II. Kuraklık
III. Sıcaklık
IV. Anız yakılması
Yukarıdakilerden hangilerinin biyoçeşitliliğin azalmasını daha fazla etkileyen faktörler arasında yer
alır?
A) I ve III
B) I ve IV
C) II ve III
D) II ve IV
E) III ve IV
4. Kara ve denizlerin dağılımı, canlıların yeryüzüne yayılışını etkiler. Denizler karalarda yaşayan canlılar için, karalar
ise denizlerde yaşayan canlılar için yayılmaya engeldir.
Buna göre, aşağıdaki kıtalardan hangisi denizlerde
yaşayan canlılar için en büyük engel teşkil eder?
A) Afrika
B) Asya D) Amerika C) Antartika
E) Okyanusya
2. Yağış bitkiler için hayati öneme sahiptir. Her bitkinin
yetişebilmesi için değişik miktarda suya ihtiyacı vardır.
Bitkinin ihtiyaç duyduğu su miktarından az yağış aldığı
yerlerde bitki yetişmez. Yıllık yağış miktarının 200 mm
nin altında olduğu yerler, kurak alanlar olarak tanımlanır. Kurak alanlar bitki örtüsünün çok seyrek olduğu
alanlardır. Bu bölgelerde yalnızca kserofit olarak tanımlanan kuraklığa dayanıklı bitkiler yetişebilmektedir.
gösterilmiştir.
Amazon
Havzası
Aşağıdakilerden hangisinin kserofit bitkilerin özellikleri arasında olduğu söylenemez?
A) Toprağın üstündeki bölümlerinin çok küçük olması
B) Geniş yapraklara sahip olması
C) Gövdelerinde su depolamaları
D) Yapraklarının yerini dikenlerin alması
E)
Köklerinin çok derinlerde ve yaygın olması
3. I. Belirli bir canlının doğal yaşam alanına habitat denir.
5. Aşağıdaki haritada karasal bir biyomun dağılış alanları
II. Y
ıllık yağış miktarının 200 mm nin altında olduğu kuraklığa dayanaklı kökleri derinlerde olan bitkilere hidrofit bitki denir.
III. N
em ve yağışın fazla olduğu, kök sistemi fazla gelişmeyen bitkilere kserofit bitki denir.
IV. H
ava, su, toprak ve canlılardan oluşan doğal yaşam
alanına biyoster bitki denir.
Yukarıdaki tanımlardan doğru (D) ve Yanlış (Y) olanlar aşağıdaki seçeneklerden hangisinde verilmiştir?
I
II
III
Buna göre; bu biyom ile ilgili olarak aşağıdakilerden
hangisi söylenemez?
A)
Bitkilerin kökleri çok derinde ve yaygındır.
B)
Sürekli yağış ve yüksek sıcaklık yaşanır.
C)
Karaların en zengin doğal yaşam alanıdır.
D)
Sürekli yeşil kalan yayvan yapraklı ağaçlardan oluşan ormanlar vardır.
E)Toprakları kireç ve tuz bakımından fakir olan laterittir.
6. Bitki örtüsünü ağaçsız, kaya yosunları, likenler, otlar ve bazı küçük çalıların oluşturduğu; ren geyiği,
karibu, misk öküzü gibi hayvanların yaşadığı biyom
aşağıdakilerden hangisidir?
IV
A)
DYYD
B)
YDYD
C)
DY DY
D)
Y DDY
E)
YYYD
10
Endonezya
ve Polinezya
Adaları
Kongo
Havzası
A) Çalılık
B) Kutup
D) Savan
E) Çöl
C) Tundra
BİYOÇEŞİTLİLİK
TEST NO: 2
7. Ekolojik döngülere insanın müdahalede bulunması bü-
10. Aşağıdaki tabloda beş biyomun bitki ve hayvan türleri
yük çevresel sorunlara yol açar.
verilmiştir.
Aşağıdakilerden hangisi insanın yaptığı olumsuz
müdahalelerden değildir?
A) Kentleşme ve hızlı nüfus artışı
B) Fosil yakıtların tüketilmesi
C) Milli parklar oluşturulması
D) Bitki örtüsünün tahribatı
E)
I.
Biyom
Bitki örtüsü
Hayvnalar
Savan
Yüksek boylu otlar,
yer yer ağaçlar,
çalılar
Saz, kamış, nilüfer
ve bitki planktonlar
Ağaçsız kaya yosunları, otlar ve
bazı küçük çalılar
Çalılık ve bodur
ağaçlar
Aslan, zebra, zürafa,
devekuşu, timsah
II. Tatlı su
biyomları
III. Kutuplar
Sulak alanların kurutulması
IV. Çalılık
V. Dağ
8. Yeryüzünde bitki örtüsünün dağılışını etkileyen faktörleri iklim, yer şekilleri, toprak ve biyolojik faktörler diye
dört gruba ayırabiliriz.
Biyolojik faktörlere aşağıdakilerden hangisi örnek
olarak verilemez?
A) Tarla ve bahçe açma ihtiyacı
B) Orman alanlarını imar ve iskana açma
C) Çeşitli nedenlerle yeryüzünde yaşanan savaşlar
D) Denize dönük yamaçların fazla yağış alması
E)
Dikey yönde değişen iğne yapraklı
orman, bitki örtüsünden yoksun
alan
Tabloda verilen biyomlardan hangisinde yanlış bilgi
bulunduğu söylenebilir?
A) I
B) II
C) III
Sanayileşme ve yakacak ihtiyacı
A) Süveyş kanalının açılması
B) İklim koşullarının değişmesi
C) Kuzey yarımkürede bulunmaları
D) Küresel ısınmanın olması
E)
II. Yerkabuğu hareketleriyle levhaların yer değiştirmesi
III. Şehir yerleşmelerinin giderek artması
Bu bilgiye göre yukarıdakilerden hangileri biyoçeşitliliği etkileyen insan kaynaklı faktörlere örnek verilebilir?
12.
I
II
III
A) Yalnız II
B) Yalnız III
C) I ve II
D) I ve III
E) II ve III
2. B
3. A
4. C
E) V
Yağış miktarının artması
I. Fosil yakıt kullanımının giderek artması
1. D
D) IV bitki ve hayvan türlerinin benzeşmesine aşağıdakilerden hangisinin neden olduğu söylenebilir?
vardır. Endüstrinin gelişimi ve tarımsal faaliyetler doğal
çevreyi önemli ölçüde etkilemektedir.
Çakal, keçi, tavşan,
kurt, tilki, yabani
koyun, kokarca
Kartal, dağ keçisi,
Tibet öküzü, kar
tavşanı, yırtıcı hayvanlar
11. Akdeniz ile Kızıldeniz ve Hint Okyanusu arasında
9. Biyoçeşitliliği tehdit eden insan kaynaklı birçok faktör
Balıklar, kurbağalar,
solucanlar, bazı böcek türleri
Kutup ayısı, kutup
tilkisi, penguan, fok
5. A
6. C
7. C
Yağış ve sıcaklık koşulları düşünüldüğünde haritada
verilen alanların biyoçeşitliliği fazla olandan az olana doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisi gibidir?
A) I-II-III
B) I-III-II
C) II-I-III
D) II-III-I
E) III-I-II
8. D
9. D
10. C
11. A
12. C
11
BİYOÇEŞİTLİLİK
1. Aşağıdakilerden hangisi biyoçeşitliliği olumsuz yön-
TEST NO: 3
4. Benzer bitki ve hayvan topluluklarını barındıran bölge-
de etkileyen beşeri faktörlerden biri değildir?
A) Fosil yakıtların kullanılması
B) Çayır ve meraların tarla yapılması
C) Sanayi ve evsel atıkların denizlere akıtılması
D) Tarımsal faaliyetlerde ilaç kullanılması
E) Volkanların lav püskürtmesi
lere biyom denir.
V
o bölgenin iklim koşullarına bağlıdır. Bundan dolayı bitki ve hayvan türleri iklim ile ayrılmaz birlikler oluşturur.
Buna göre; aşağıda verilenlerden hangisi yukarıdaki
parçada anlatılanlarla açıklanamaz?
III
VI
VIII
VII
2. Bir bölgede yetişen bitki örtüsü ve hayvan toplulukları,
IV
II
I
IX
X
Buna göre; haritada numaralandırılan alan çiftlerinden hangilerinde biyomların aynı olduğu söylenemez?
A) I ve VII
B) II ve IV
C) III ve X
D) V ve VIII
E) VI ve IX
A)Grönland’ın güney kıyılarında tundra bitki örtüsü ve
ren geyiklerine rastlanması
B)Yunanistan’ın Mora yarımadası kıyılarında maki bitki örtüsüne ve dağ keçilerine rastlanması
C)Antartika’da bitki örtüsünün bulunmaması ve kutup ayılarının yaşaması
5.
I. Nilüfer
II. Kaktüs
D)Amazon havzasında sürekli yeşil kalan yayvan yapraklı ormanlara ve orangutanlara rastlanması
III. Saz
IV. Step
E)Hindistan ve Antartikada benzer bitki ve hayvan fosillerine rastlanması
Tatlı su biyomunda yukarıdaki bitki türlerinden hangilerinin bulunduğu söylenemez?
A) I ve II
B) I ve III
C) II ve III
D) II ve IV
E) III ve IV
3. Bitki ve hayvan türleri yaşamlarını devam ettirebilmek
için bulundukları ortamın iklim koşullarına uyum sağlamak zorundadır.
Aşağıdakilerden hangisi bu duruma örnek değildir?
A)Kutup bölgelerinde kutup ayılarının derilerinin altında kalın bir yağ tabakası bulunması
B)Kurak bölgelerde bitkilerin köklerinin çok derinlerde, toprak üstündeki kısımlarının az olması
C)Çöllerde hayvanların renginin başka bölgelere kıyasla daha açık olması
D)İç Anadolu bölgesinde bozkır alanlarında yer yer
ağaç topluluklarının bulunması
12
E)
Kuzeybatı Avrupa’da ağaçların kışın yapraklarını
dökmesi
6. Aşağıdakilerden hangisi sonucunda canlılar, yaşadığı ortamdan başka yerlere göç etmek zorunda kalmaz?
A) Orman yangınları
B) Kentlerin alanlarının genişlemesi
C) Çayır ve meraların azalması
D) Okyanuslarda mercan resiflerinin azalması
E) Alüvyal toprakların artması
BİYOÇEŞİTLİLİK
TEST NO: 3
7. Biyomlardaki bitki türlerinin yer aldığı yükselti değerleri
10. Son yüzyılda biyoçeşitliliği tehdit eden bir çok faktör
farklılık gösterir. Örneğin; Brezilya’da 2500 m’ye kadar
görülen ormanlık alanlar, Türkiye’de ortalama 1000 m ye
kadar olan yükseltilerde görülür.
vardır. Yapılan araştırmalara göre günümüzdeki tür kayıplarının geçmişe göre 1000 ile 10.000 kat daha fazla
olduğu bilinmektedir. Son yüzyılda 30.000 bitki türünün
yok olduğu, hayvan ve bitki türlerinden günde üç canlı
neslinin tükendiği, dünya yüzeyinin her geçen gün çölleşmekte olduğu belirtilmektedir.
Aşağıdakilerden hangisi bu farklılığın nedenlerinden biridir?
A) Orta kuşakta karaların daha çok yer alması
B) Yükseltiye bağlı olarak sıcaklığın azalması
C)Yerden yükseldikçe ışınların yere değme açısının
küçülmesi
D)Sıcaklık değerlerinin yüksek enlemlere gidildikçe
azalması
E)Güney yarımkürede denizlerin oranının daha fazla
olması
Aşağıdakilerden hangisi bu duruma neden olan faktörlerden biri değildir?
A) Nüfus miktarının hızla artması
B) Fosil yakıtlardan enerji üretiminde yararlanılması
C) Kentsel yerleşim alanlarının artması
D) Sanayileşmenin artması
E) Sulak ve bataklık alanların bulunması
8. Canlıların yeryüzündeki dağılışını etkileyen faktörlere
bağlı olarak farklı bitki ve hayvan topluluklarını barındıran bölgeler bulunur. Bu bölgelerde çeşitli özelliklere
sahip pek çok ekosistem vardır. Benzer bitki ve hayvan
topluluklarını barındıran bu bölgelere biyom adı verilir.
Her biyomun kendine özgü bitki ve hayvan türleri vardır.
11. I. Dağların uzanışı
Buna göre, ağaçsız kara yosunları, likenler, küçük çalılarla, kar kuşları, tilki, ren geyiği, karibu gibi bitki
ve hayvan türlerine aşağıdaki biyomlardan hangisinde rastlanmaktadır?
A) Dağ
B) Tundra
C) Çöl
D) Savan
E) Tropikal yağmur ormanları
II. Sıcaklık
III. İnsan
IV. Kıtaların kayması
V. Toprak
Yukarıdakilerden hangisi canlıların dağılışını etkileyen biyolojik faktörlerdendir?
A) I
B) II
C) III
D) IV
E) V
9. Yağmur ormanları ekvatoral iklim bölgesinin doğal bitki örtüsüdür. Çok sık oldukları için balta girmemiş ormanlar olarak da adlandırılır. Bu ormanların görüldüğü
alanlar her mevsim yağışlı olup yıllık yağış miktarı 2000
mm’nin üzerindedir. Bitkiler yıl boyunca yeşil kalır. Bitki
türleri bakımından çok zengin olan ağaçların boyu 5060 m’yi bulmaktadır.
12. Aşağıda bulunan biyomlardan hangisinde sıcaklığa
İklim koşulları göz önüne alındığında; aşağıdaki
bölgelerin hangisinde yağmur ormanları bitki örtüsünün görülmesi beklenmez?
A) Amazon havzası
B) Güneydoğu Asya adaları
C) Kongo havzası
D) Orta Afrika
1. E
duyulan ihtiyaç daha azdır?
E) Kuzey Afrika
2. E
3. D
4. A
5. D
6. E
7. D
A)Tundra
B)Maki
C) Yaprak döken ormanlar
D) Yağmur ormanları
E)Savan
8. B
9. E
10. E
11. C
12. A
13
EKOSİSTEMLERİN İŞLEYİŞİ ve ENERJİ AKIŞI
1.
I. Çekirge
II. Yılan
III. Ot
IV. Kartal
V. Kurbağa
gibi canlılardan oluşan besin zincirinde bu unsurların enerji zincirinde en alttan en üste doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisi gibidir?
4.
Güneş
Isı
Isı
A) I-III-IV-II-V
TEST NO: 4
B) II-I-V-IV-III
D) IV-II-V-I-III
Üreticiler
(bitkiler)
C) III-I-V-II-IV
Isı
Birincil
tüketiciler
(otçullar)
İkincil
tüketiciler
(etçiller)
E) V-I-IV-II-III
Artıklarla beslenen
ayrıştırıcılar
2.
Yüksek
boylu otlar
Geyik
Aslan
Yukarıda şekilde gösterilen besin zinciri aşağıda bulunan biyomların hangisinde bulunmaktadır?
A) Yaprak döken ormanlar
B) İğne yapraklı ormanlar
C)Savan
D)Tundra
E)Kutup
Yukarıda verlien besin zinciri ve enerji akışını gösteren şekil incelendiğinde, aşağıdaki yorumlardan
hangisi yapılamaz?
A)Güneşten gelen enerji üreticiler, otçul tüketiciler ve
etcil tüketicilere doğru tek yönlü akış içindedir.
B)Ekosistemde enerjinin en büyük bölümünü üreticiler kullanmaktadır.
C)Otçullar bitkilerin depo ettikleri enerjinin bir kısmını kullanır.
D) Etçillerin kullandığı enerji otçullardan fazladır.
E)Bitkiler, otçullar ve etçiller ayrıştırıcılar tarafından
dönüştürülmektedir.
3. Bitkiler, algler ve bazı bakteriler fotosentez yoluyla inorganik maddeleri organik maddelere dönüştürür. Fotosentez denilen bu dönüşüm için güneş enerjisine gerek
duyulur.
I. Karbondioksit
5. Aşağıda bir besin zinciri şematize edilmiştir.
II. Glikoz
III. Su
IV. Oksijen
Yukarıda verilenlerden hangileri fotosentez için ihtiyaç duyulan, hangileri üretilen maddelerdir?
Çekirge
Bitki
İhtiyaç duyulan
Üretilen
X
Ayrıştırıcılar
A)
I ve III
II ve IV
B)
I ve IV
II ve III
C)
II ve III
I ve IV
D)
II ve IV
I ve III
E)
III ve IV
I ve II
14
Kurbağa
Kartal
Yukarıdaki şemada X ile gösterilen yere aşağıdakilerden hangisi yazılırsa doğru olur?
A) Tavşan
B) Yılan
D) Ceylan
D) Çayır
C) Koyun
EKOSİSTEMLERİN İŞLEYİŞİ ve ENERJİ AKIŞI
6.
Üreticiler
(bitkiler)
Birincil
tüketiciler
(otçullar) I
İkincil
tüketiciler
(etçiller) II
9.
Üçüncül
tüketiciler
(etçiller) III
EKOSİSTEMLER
Canlı Öğeler
Yukarıdaki besin zincirinde numaralandırılan yerlere aşağıdaki seçeneklerde verilen hayvanlardan
hangileri yazılırsa doğru olur?
I A)Şahin
B)Leopar
C)Tavşan
D)Leopar
E)Tavşan
II Leopar
Tavşan
Leopar
Şahin
Şahin
III
Tavşan
Şahin
Şahin
Tavşan
Leopar
7. Bir alt basamaktaki canlıyı yiyene geçen enerji miktarını
Cansız Öğeler
Kimyasal
Etmenler
• Bitkiler
• Hayvanlar
• Mikroorganizmalar
Ayrıştırıcılar
(saprofitler)
TEST NO: 4
Fiziksel
Etmenler
Organik
İnorganik
• Yağ
• ...I...
• ...II..
• Vitamin
• Su
• ...III...
• Oksijen
• Işık
• Sıcaklık
• Rüzgar
• ...IV...
Yukarıda verilen ekosistem tablosu tamamlanabilmesi için numaralı alanlara aşağıdakilerden hangisi
yazılmalıdır?
I II III IV
A)
KarbonhidratKarbondioksitYağış
Protein
B)
Protein
Karbonhidrat KarbondioksitYağış
C)
Yağış
Karbonhidrat KarbondioksitProtein
D)
Protein
KarbondioksitKarbonhidrat Yağış
E)
KarbondioksitProtein
Yağış
Karbonhidrat
gösteren aşağıdaki enerji piramidinde numaralarla gösterilen yerlere;
I. Kartal
II. Kurbağa
III. Yılan
IV. Çekirge
V. Bitki
yazılmıştır
10. Dünyadaki bütün canlılar yaşamlarını sürdürebilmek
I
1 kal
II
10 kal
III
100 kal
IV
1.000 kal
V
10.000 kal
için enerjiye ihtiyaç duyar. Aşağıda besin zincirinin unsurları verilmiştir.
Bunlardan hangisi güneş enerjisinden daha çok faydalanmaktadır?
A) Ayrıştırıcılar
B) Üçüncül tüketiciler
C) Birincil tüketiciler
D) Üreticiler
Şeklin doğru olabilmesi için hangi numaralarla gösterilenlerin yerleri değiştirilmelidir?
A) I ve II
B) I ve IV
C) II ve III
D) II ve IV
E) III ve V
11. Canlılar yaşamsal faaliyetlerini sürdürebilmek için enerjiye ihtiyaç duyar. Ekosistemde güneşten gelerek üreticiler, otçul tüketiciler, etçil tüketiciler ve ayrıştırıcılara
doğru giden enerji akışı mevcuttur.
8. Bir ekosistemde enerji akışı ile ilgili yılan, tavşan, bitki,
tilki ve kartal verilmiştir.
Bu ekosistemin sağlıklı olabilmesi için en fazla ve en
az olması gerekenler hangi seçenekte doğru olarak
verilmiştir?
A) Yılan-Tilki
1. C
B) Tavşan-Yılan
D) Tilki-Tavşan
2. C
3. A
Buna göre, enerji akışıyla ilgili aşağıdaki bilgilerden
hangisi yanlıştır?
A) Enerji akışı fotosentez ile başlar.
B) Ekosistemlerin enerji kaynağı güneştir.
C)Enerji akışı, kuşaklar arasında artarak gerçekleşmektedir.
D)Otçullar bitkilerden aldıkları enerji ile yaşamlarını
sürdürürler.
E)Enerji akışında en fazla enerji ayrıştırıcılara geçmektedir.
C) Bitki-Kartal
A) Kartal-Bitki
4. D
5. B
E) Otçullarla beslenen etçiller
6. C
7. C
8. C
9. B
10. D
11. C
15
MADDE DÖNGÜLERİ
TEST NO: 5
1. Atmosferin %78’i azottan oluşur. Ancak atmosferde ser-
4. Coğrafya öğretmeni Eren Bey, öğrencileri İhsan, Merve
best olarak bulunan azot organizmalar tarafından doğrudan kullanılamaz. Azotun bitkiler tarafından kullanılanılabilmesi için bazı süreçlerden geçerek nitrit ve nitrata
dönüştürülmesi yani bağlanması gereklidir.
ve İrem’e madde döngüleri ile ilgili aşağıdaki soruları
sormuştur.
İhsan’a: Bitkiler, nitrat tuzunu kullanarak besin maddesi üretir. Otçullar bitkileri, etçiller ise otçulları yiyerek
bu besin maddelerini elde ederler. Bitkilerin çürümesi,
hayvanların dışkısı, hayvanların öldükten sonra toprağa
karışması azot döngüsünün diğer bir aşamalarıdır. Toprağa karışan bu maddeler, saprofit adı verilen canlılar
tarafından ayrıştırılarak amonyağa dönüştürülür. Amonyak, nitrit bakterileri tarafından nitrite; nitrit ise nitrat
bakterileri tarafından nitrata dönüştürülür.
Buna göre azoton dönüştürülmesinde;
I. Yıldırım
II. Fotosentez
III. Volkanik faaliyetler
IV. Solunum
gibi faaliyetlerden hangilerinin etkili olduğu söylenebilir?
A) I ve II
B) I ve III
C) II ve III
D) II ve IV
E) III ve IV
Merve’ye: Petrol, doğalgaz,linyit, taşkömürü ve antrasit
kömürünün yakılmasıyla ortaya çıkan gazdır.
İrem’e: Nitrata dönüşen azotun bir kısmı bitkiler tarafından kullanılır, bir kısmı da azot parçalayan bakteriler
tarafından azot haline getirilerek atmosfere kazandırılır.
Buna göre öğrenciler sorulara aşağıdaki seçenekte
verilen yanıtlardan hangisini verirlerse doğru olur?
2. Karbon döngüsü atmosfer, litosfer, biyosfer ve hidrosfer
Karbondioksit Denitrifikasyon
Buna göre, aşağıda verilen durumlardan hangisinde
karbondioksit tüketimi gerçekleşmez?
B)Karbondioksit
Azot
C)Azot
Karbondioksit Fosfor
D)Nitrifikasyon
Azot
Karbondioksit
E)Karbondioksit
Fosfor
Denitrifikasyon
A) Canlıların solunum yapmasında
C) Deniz hayvanlarının kabuk oluşumunda
D)Deniz hayvanlarının ve bitkilerin ölümü ile dibe çöküp karbonatlı kayaçlar halinde depo edilmesinde
E)Kara ve deniz bitkileri tarafından yapılan fotosentez
sırasında
Nitrifikasyon
5. Litosferde aşağıdakilerin hangisinde karbonun bulunduğu söylenemez?
A) Taşkömürü
B) Bazalt
D) Kalker
C) Petrol
E) Linyit
6.
I. Canlıların kabuk, kemik ve dişlerinde bulunur.
II. K
ayaçların yapısında bulunan fosfat erozyonla toprağa karışır.
Buna göre, yukarıda verilen bazı özellikler doğal
döngülerinden hangisine aittir?
III. E rozyon sonucu karalardan denizlere taşınan fosfor,
tortul tabakalar arasında birikir. Bu tabakalar levha
hareketleri sonucu sıkışarak yükselir kara haline gelir.
Fosfat ve fosfor döngüsü ile ilgili yukarıda verilen
bilgilerden hangilerinin doğru olduğu söylenebilir?
A) Azot
3.
I. K
ara ve deniz bitkileri tarafından fotosentezde kullanılır.
II. Deniz hayvanlarının kabuk oluşumunda yararlanılır.
III. D
eniz canlılarının ve bitkilerinin ölümü ile dibe çöker
ve karbonatlı kayaçlar halinde depo edilerek tüketilir.
16
İrem
A)Nitrifikasyon
B)Ölen canlıların bünyesindeki karbonun zamanla basınç etkisiyle petrol ve kömüre dönüşmesinde
Merve
İhsan
arasında gerçekleşir. Döngü bozulmadığı sürece karbon
oranında önemli değişiklikler meydana gelmez.
B) Fosfor
D) Su
E) Besin
C) Karbon
A) Yalnız I
B) I ve II
C) I ve III
D) II ve III
E) I, II ve III
Download

biyoçeşitlilik