Eğitim Yönetimi
Hazırlayan
Doç. Dr. Adnan Boyacı
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
İçindekiler
•
•
•
•
•
•
•
Karar alma
Planlama
Örgütleme
İletişim
Etki
Eşgüdüm (Koordinasyon)
Denetleme ve değerlendirme
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
Giriş
Urwick
ve Gulic
Henri
Fayol
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
Karar alma
• Karar alma, fırsatlar değerlendirilirken,
problemlerin çözümünde, çatışma önleme ve
çözümünde, örgütsel değişim olayında
kısacası bütün yönetim süreçlerinde
karşılaşılan bir durumdur
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
Karar alma
• Karar türleri (Lunnenburg ve Ornstein)
• Örgütün hali hazırda var olan bilgi birikimi ve
deneyimlerinin karar almada kullanılmasına
programlanmış kararlar denir. Yapılandırılmamış ve
rutinleşmemiş süreçler içerisinde alınan kararlar da
programlanmamış kararlar olmaktadır. Bazı
programlanmamış kararlar ise stratejik kararlardır.
Örgütün uzun vadeli etkililiğinde önemli rol oynarlar.
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
Karar alma
• Karar alma süreci
• Geleneksel yaklaşıma göre 2 tür karar alma süreci
vardır (March):
• Rasyonel karar alma süreci
• Sınırlı rasyonel karar alma süreci (İlk ortaya
atan Simon)
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
Karar alma
• Karar alma süreci
• Tatmin edici strateji
• Ortamsal rasyonelite
• Gelişimci model
• Çöp sepeti modeli
• Vroom ve Yetton’un karar ağacı modeli
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
Karar alma
• Grupla karar alma
• Karar alma grubu etkin bir şekilde yönetilirse:
• Bireysel karar almanın sınırlılıkları bertaraf edilebilir.
• Nitelikli kararlar üretilir.
• Karar alternatifleri konusunda daha yaratıcı kararlar alınabilir.
• Paydaşların kararı benimsemesi daha kolay olur.
• Farklı bakış açılarına sahip kişiler karar alma sürecinde ele alınan
alternatiflerin güçlü ve zayıf yönlerini daha rahat fark edebilir.
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
Karar alma
• Grupla karar alma
• Karar alma grubu etkin bir şekilde yönetilemezse:
• Paydaşların motivasyonu düşük ve sorumluluk almak istemiyorlarsa
• Paydaşlar katılıma zorlanıyorsa
• Gruptaki paydaşlar ele alınan konu hakkında yeterli bilgiye sahip değilse
• Paydaşların farklı fikirleri olduğu halde gruptaki genel eğilime göre hareket
etmek durumunda kalmışlarsa (grup düşüncesi…)
• Yöneticiler grupla karar alırken sorumluluğu paylaştıkları için daha fazla
risk alma yoluna gidiyorlarsa (risk yöneltme…)
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
Planlama
• Planlama genel bir ifadeyle bir kararın
nasıl uygulanacağına, örgütün hedefine
nasıl ulaşacağına dair bir yol haritasıdır.
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
Planlama
• Planlamanın temel öğeleri (Gorton ve Schneider): Ardışık
olarak:
• 1. Görev tanımın yapılması
• 2. Gerekli olan fiziki ve insan kaynağının belirlenip planın
içerdiği zaman diliminin belirlenmesi
• 3. Planlanan işi yapacak insan kaynağının belirlenmesi
• 4. Görev tanımlarının yapılması ve her görevin ehil olan
kişilere verilmesi
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
Planlama
• Planlamanın temel öğeleri (Gorton ve Schneider): Ardışık olarak:
• 5. Kişiler ve birimler arasında koordinasyon merkezinin kurulması
• 6. Yetkinin kademeleştirilmesi ve kişiler arasında ast-üst ilişkisinin
tanımlanması,
• 7. Kimin hangi görevi ne şekilde denetleyeceğinin belirlenmesi
• 8. Süreçte yer alana kişiler ve birimler arasında iletişimin sağlanması
• 9. Uygulamanın nasıl ve hangi ölçütlere göre değerlendirileceğinin
belirlenmesi
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
Planlama
• Planlamanın ilkeleri (Başaran ve Çınkır)
• Amaçlara uygunluk
• Bütünlük
• Ölçülebilirlik
• Geliştirilebilirlik
• Süreklilik
• Güvenilirlik
• Yalınlık
• Tutumluluk
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
Planlama
• Eğitim planlamasının aşamaları (Karakütük)
• Süre yönünden
• Ölçek yönünden
• Zorunluluk yönünden
• İçerik yönünden
• Eğitim türü yönünden
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
Planlama
• Eğitim planlamasının aşamaları (Ewy)
• Misyon ve ortak amaç belirleme
• İç çevrenin değerlendirilmesi
• Dış çevrenin değerlendirilmesi
• Planlama sayıltılarının belirlenmesi
• Strateji geliştirme
• Stratejilerin okulun iç-dış bütün paydaşlarıyla paylaşılması
• Değerlendirme ölçütlerinin belirlenmesi ve değerlendirme sürecinin tanımlanması
• Stratejinin uygulanması
• Sonuçların değerlendirilmesi
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
Planlama
• Planlamada gözetilecek prensipler (Pink)
• Sürece liderlik edecek yönetimin bulunması (tercihan üst yönetim)
• Üst yönetimin sürece desteğinin sağlanması
• Öğretmen ve diğer yöneticilerin planlama sürecindeki ihtiyaçları
karşılanmalıdır.
• Süreç için personelin yeterliliği düşükse örgütün personel geliştirme
sürecine girmesi gerekir.
• Süreç için materyal ve teknoloji desteği sağlanmalı gerekliyse
personele bunların eğitimi verilmelidir.
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
Planlama
• Planlamada gözetilecek prensipler (Pink)
• Uygulamanın ne şekilde kontrol edileceği ve değerlendirileceği
belirlenmelidir.
• Planı uygulayanlara yeterince zaman verilmeli, iş yükleri gözden
geçirilmelidir.
• Planla ilgili paydaşlar süreç içerisindeki karar alma mekanizmalarına
katılmalıdırlar.
• Süreç içerisinde yeterli finansal destek sağlanmalı ve bütçeleme
buna göre yapılmalıdır.
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
Örgütleme
• Günümüzde genel eğilim karmaşıklaşmış
gereksinimlerin alanlarında uzmanlaşmış ve
özelleşmiş örgütler yoluyla karşılanması şeklinde
olmaktadır. Bu nedenle alanında uzman bireylerin
yaptıkları işin diğer parçalarıyla bütünleşmesi
gerekmektedir. Bu da örgütleme süreciyle olmaktadır.
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
Örgütleme
•Örgütleme sürecinin informal yani
insan boyutunu yönetebilmeyi ifade
ederken formal yanı yapı kurma,
kadrolama ve donatımı ifade eder…
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
Örgütleme
• Yapı kurma (Griffin ve Moorhead): Örgüt yasının kurulması
demek:
• İş bölümü yapılması
• Bölünen işlerin uzmanlaşmış birimlere verilmesi
• Üstlendikleri sorumluluk oranında yetkilendirilmesi
• Yetkinin kademeleştirilmesiyle birim ve kişiler arasında bir
hiyerarşik düzen kurulması
• Yönetim aralığının belirlenmesi
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
Örgütleme
• Örgütleme yaklaşımları
• İşlevsel örgütleme
• Süreçsel örgütleme
• Amaçsal örgütleme
• Destekli amaçsal örgütleme
• Bölgesel örgütleme
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
Örgütleme
• Yönetim (kontrol) aralığının belirlenmesi
• Örgüt hiyerarşisine ve işin karmaşıklığına
göre değişir. Karmaşık ve üst düzeyde
bulunan işler için kontrol aralığı nispeten
dar, iş karmaşık değilse daha geniş olabilir.
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
Örgütleme
• Yönetim (kontrol) aralığının belirlenmesi (Mintzberg):
• Örgütteki uzmanlaşma düzeyi ve ihtiyaç duyulan eş güdüm
• Kontrol edilen birimlerde yapılan faaliyetlerin ne kadar
birbirine benzediği
• Astların ihtiyaç duyduğu bilgi ve yönlendirme düzeyi
• Astların ne ölçüde yönlendirmeye ve yardıma ihtiyaç
duydukları
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
Örgütleme
• Yönetsel hiyerarşinin oluşturulması
• Yönetsel hiyerarşi örgütte eşgüdümü sağlar. Dar kontrol
aralığına sahip örgütler yönetim hiyerarşilerinde birçok
amir barındırır. Emir komuta zinciri ve yetki ve
sorumlulukların dağıtılması en önemli konulardır. Örgütte
yetki ve sorumluluklar üstten alta doğru birimleri
atlamadan ve diyagonal bir yol izlemeden akmasıdır. Yetkisorumluluk dengesinin gözetilmesi çok önemlidir.
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
Örgütleme
• Merkezileşme/Yerelleşme
• Örgütte gücün nasıl dağıldığına ilişkindir.
Yerelleşmiş örgütlerde güç ve karar alma
mekanizmaların katılım örgüt tabanına daha
yakınken; merkeziyetçi örgütlerde üst
yönetimde toplanmıştır.
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
Örgütleme
• Kadrolama
• Örgütleme sürecinde yapı kurulduktan
sonra yapı insan öğesiyle donatılır. Bu
süreç örgütün insan kaynağını
geliştirmesiyle ilgilidir.
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
Örgütleme
• Donatım
• Çalışanların gerekli alt yapı, malzeme ve teknolojiyi
edinmesi anlamına gelir. Bunun dışında çalışma
ortamının tasarımı, donanımı veya insan makine
etkileşimi çalışanın hem fiziksel hem de psikolojik
donanımını etkileyebilir. Bu nedenle çalışma
ortamında ergonomik tasarımlar da önemlidir.
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
Örgütleme
• Anlayış gösterme
• Örgüt yapısının informal yönüyle ilgilidir. Argyris’e
göre anlayış göstermeden uzak çalışma ortamı
örgütteki bireylerin bütün potansiyellerini
göstermeden iş yapmalarına sebep olur. Bürokratik
yapı ile bireyin ihtiyaçları çatışma halindedir.
Çünkü bürokratik yapı doğası gereği baskıcıdır.
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
İletişim
• Belirli duyguların, düşüncelerin, bilgilerin iki ya da
daha çok kişi arasında paylaşılması, anlamların
ortaklaştırılması sürecidir. Yönetsel işlevleri yerine
getirmek için tüm bilgiler iletişim yolu ile toplanır ve
iletişi yolu ile diğer insanlara yayılır (Balcı ve Aydın).
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
İletişim
• İletişim süreci
• Mesajın oluşması
• Mesajın söz, sembol, işaret gibi yollarla kodlanması. (bu
kodlamalar iletilir, mesajın kendi değil)
• Mesajın taşıyıcı kanalıyla alıcıya iletilmesi.
• Mesajın alıcı tarafından alınması (iletişimi engelleyen
bariyerler çoğunlukla bu basamakta, gürültü vb…)
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
İletişim
• İletişim süreci
• Alınan mesajın alıcı tarafından çözümlenmesi
• Alıcının bu mesajı kabul edip etmeyeceğine dair verdiği
karar alma süreci
• Alıcı artık ya hemen mesaja göre uygulamaya geçer ya da
sonra kullanmak üzere depolar.
• Son olarak alıcıdan gönderene dönüt (geribildirim) verilir.
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
İletişim
•İletişim türleri
•Genel olarak sözlü ve sözsüz iletişim
olarak 2’ye ayrılır. Sözsüzler: Jest,
mimik, giyim tarzı, göz kontağı vb…
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
İletişim
• İletişim türleri
• Formal ve informal iletişimden (Gürsel) söz etmek de
mümkün. Formal iletişim:
• Yukarıdan aşağıya
• Aşağıdan yukarıya
• Yatay
• Çapraz
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
Etki
• Etki (Aydoğan), bir insanda davranış değişikliğine sebep
olan herhangi bir eylem…
• Etkileme süreci (Gürsel), bir kişinin diğer bir kişiyi
istenen davranışa yöneltme, harekete geçirme süreci…
• Etkileme gücünün kaynağı (Açıkalın), uzmanlık, ilgi, ödül,
ceza, makam ve güçsüzlük
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
Etki
• Etkile taktikleri (Yukl ve Tracey)
• Rasyonel ikna
• İlham vericilik
• Danışma
• Kendini beğendirmek (Gözüne girmek)
• Değişim (Takas): Kazan – Kazan
• Kişsel çekicilik
• Koalisyon
• Yasal dayanak sunmak (Meşrulaştırmak)
• Baskı
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
Etki
• Bursalıoğlu, etkilemenin yolları hakkında farklı bir
sınıflandırma ortaya koyar:
• Etkilemenin dış yolları: Yetki, ,enformasyon ve
hizmetiçi eğitim
• Etkilemenin iç yolları: Bireysel ihtiyaçların
karşılanması, karar sürecine katılım imkânı,
çalışanların örgütü benimsemesi
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
Eşgüdüm (Koordinasyon)
• Genel olarak amacın gerçekleştirilmesi
için birbirine bağlı parçaların karşılıklı
bağlantı ve ahenk içerisinde
yönetilmesidir.
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
Eşgüdüm (Koordinasyon)
• Eşgüdüm sağlama yaklaşımları:
• Yatay eşgüdüm
• Dikey eşgüdüm
• Plan ile eşgüdüm
• Karşılıklı uyum
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
Eşgüdüm (Koordinasyon)
• İş birliği ve Eşgüdüm :
• Arasındaki fark: İş birliği örgüt çalışanlarının
ortak bir amaç çalışmasını ifade ederken;
eşgüdüm, çalışanların birbirinden haberdar
olmalarını, hedef doğrultusunda organize ve
uyumlu hale gelmelerini ifade eder.
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
Denetleme ve Değerlendirme
• Denetim, örgütte belirlenen hedeflerin ne
kadarının gerçekleştiği, süreç içerisinde aksayan
ya da iyiye giden yönlerin neler olduğu
hakkında dönüt veren, sürecin geliştirilmesine
fırsat veren döngüsel bir mekanizmadır.
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
Denetleme ve Değerlendirme
• Değerlendirme, denetim sürecinde toplanan bilginin
geçerli bir ölçütle kıyaslanarak yorumlanması ve
yargıya varılması sürecidir. Bu nedenle
değerlendirmeyi yapan kişinin, uzmanlık alanı, kişilik
özellikleri, çalışanlara yönelik tutumu, görüş, inanç
ve duyguları değerlendirme süreci sonunda varılana
yargıyı etkileyebilir.
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
Denetleme ve Değerlendirme
• Klasik yönetim yaklaşımına göre denetim;
astların kontrolü ve değerlendirilmesi
süreci olarak algılanırken; çağdaş
yaklaşımlara göre bir rehberlik ve gelişim
süreci olarak tanımlanmıştır.
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
Denetleme ve Değerlendirme
• Denetim ve Değerlendirme Sürecinin İşleyişi
(Başaran ve Çınkır);
• Ölçünleme
• Ölçme
• Karşılaştırma
• Düzeltme
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
Denetleme ve Değerlendirme
• Türk Eğitim Sistemi’nde Denetim
• Kurum Teftişi: Okul müdürü kurumu denetler, her türlü
eksiklikleri giderir.
• Ders Teftişi: Ortaöğretim düzeyinde bakanlık müfettişleri
(Şimdi: Milli Eğitim Denetçileri), ilköğretim düzeyinde eğitim
müfettişleri (Şimdi: İl Eğitim Denetmenleri) tarafından yapılır.
• Müfettişlerin görevleri: İnceleme-araştırma, rehberlik ve
yetiştiricilik, denetim ve kontrol, soruşturma.
Ünite 2: Yönetim Süreçleri
Teşekkürler
Download

2. Yönetim Süreçleri