kpss
2015
konu anlatımlı
ayrıntılı çözümlü
örnekler
uyarılar
pratik bilgiler
çıkmış sorular ve
açıklamaları
ÖSYM
tarzına en yakın
özgün sorular
ve açıklamaları
vatandaşlık
2014 kpss’de
94 soru
yakaladık
Komisyon
KPSS VATANDAŞLIK
ISBN 978-605-364-843-7
Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarına aittir.
© Pegem Akademi
Bu kitabın basım, yayın ve satış hakları
Pegem Akademi Yay. Eğt. Dan. Hizm. Tic. Ltd. Şti.ne aittir.
Anılan kuruluşun izni alınmadan kitabın tümü ya da bölümleri,
kapak tasarımı; mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik, kayıt
ya da başka yöntemlerle çoğaltılamaz, basılamaz, dağıtılamaz.
Bu kitap T.C. Kültür Bakanlığı bandrolü ile satılmaktadır.
Okuyucularımızın bandrolü olmayan kitaplar hakkında
yayınevimize bilgi vermesini ve bandrolsüz yayınları
satın almamasını diliyoruz.
“Bu kitapta yer alan geçmiş yıllarda ÖSYM'nin yapmış olduğu sınavlardaki ÇIKMIŞ
SORULAR'ın her hakkı ÖSYM'ye aittir. Hangi amaçla olursa olsun, tamamının veya bir
kısmının kopya edilmesi, fotoğraflarının çekilmesi, herhangi bir yolla çoğaltılması ya da
kullanılması, yayımlanması ÖSYM'nin yazılı izni olmadan yapılamaz. Pegem Akademi
Yayıncılık telif ücreti ödeyerek bu izni almıştır.”
24. Baskı: Kasım 2014, Ankara
Yayın-Proje Yönetmeni: Ayşegül Eroğlu
Dizgi-Grafik Tasarım: Merve Koşar
Kapak Tasarımı: Gürsel Avcı
Baskı: Ayrıntı Basım Yayın ve Matbaacılık Ltd. Sti
İvedik Organize Sanayi 28. Cadde 770. Sokak No: 105/A
Yenimahalle/ANKARA
(0312-394 55 90)
Yayıncı Sertifika No: 14749
Matbaa Sertifika No: 13987
İletişim
Karanfil 2 Sokak No: 45 Kızılay / ANKARA
Yayınevi: 0312 430 67 50 - 430 67 51
Yayınevi Belgeç: 0312 435 44 60
Dağıtım: 0312 434 54 24 - 434 54 08
Dağıtım Belgeç: 0312 431 37 38
Hazırlık Kursları: 0312 419 05 60
İnternet: www.pegem.net
E-ileti: [email protected]
SUNU
Değerli Adaylar;
Bu kitap Kamu Personeli Seçme Sınavı (KPSS) Genel Kültür Testinde
önemli bir yer tutan “Temel Yurttaşlık Bilgisi ve Güncel Bilgiler” kapsamındaki 15 soruyu etkili bir
şekilde çözebilmeniz amacıyla hazırlanmıştır.
Kitap, sorulmuş ve sorulması olası soruların titizlikle incelenmesiyle meydana getirilmiş olup;
■
■
■
■
■
■
■
■
■
Hukukun Temel Kavramları,
Devlet Biçimleri Demokrasi ve Kuvvetler Ayrılığı,
Anayasa Hukukuna Giriş Temel Kavramlar ve Türk Anayasa Tarihi,
1982 Anayasasının Temel İlkeleri,
Yasama,
Yürütme,
Yargı,
Temel Hak ve Hürriyetler,
İdare Hukuku bölümlerinden oluşmaktadır.
Kitapta; bölümlerin sınav formatına uygun ve soru çözümünü kolaylaştıracak bir şekilde ele alınmasına ve bilgilerin açık ve anlaşılır bir dille ifade edilmesine, bilginin resim, şekil, şemalarla somutlaştırılmasına, kavram haritaları, tablolar, grafik ve etkinliklerle akılda kalıcı biçimde sunulmasına özen gösterilmiştir. Kitaba ayrıca 1982 Anayasası’nın en güncel metni ve yapılan anayasa
değişiklikleri eklenmiştir.
Her ünitenin sonunda,
■
■
■
■
boşluk doldurma ve doğru/yanlış alıştırmaları,
bulmaca,
cevaplı testler ve
çıkmış sorulara;
yer verilmiştir.
Bu kitabın hazırlanmasında yardım, destek ve katkılarını esirgemeyen meslektaşlarıma,
PEGEM AKADEMİ yayınevi ve dershanesi çalışanlarına ve öğrencilerime teşekkürü bir borç bilirim.
Bu kitap, uzun bir birikimin ve yoğun bir emeğin ürünüdür. Kitapla ilgili görüş ve önerileriniz
bu ürünün niteliğini daha da arttıracaktır. Değerli görüş ve önerilerinizi lütfen bizimle
[email protected] aracılığıyla paylaşınız.
Kitabın çalışmalarınızda yararlı olması dileğiyle, KPSS’de ve meslek hayatınızda başarılar.
Komisyon
İÇİNDEKİLER
1. BÖLÜM
Hukukun Temel Kavramları
Hukukun Tanımı........................................................................................................... 3
Sosyal Hayatı Düzenleyen Kurallar ........................................................................ 4
Hukukun Kaynakları ................................................................................................ 4
Yazılı Kaynaklar (Asli Kaynaklar) ............................................................................ 5
Yazısız Kaynaklar (Tali Kaynaklar) ......................................................................... 5
Yardımcı Kaynaklar ................................................................................................. 5
Hukuk Kaynaklarıyla İlgili Kavramlar....................................................................... 5
Hukuk Kurallarının Yaptırımları ............................................................................... 6
Hukukun Sistematiği ............................................................................................... 9
Kamu Hukuku Dalları................................................................................................. 10
1. Anayasa Hukuku ............................................................................................... 10
2. İdare Hukuku..................................................................................................... 10
3. Yargılama Hukuku ............................................................................................. 11
4. Ceza Hukuku .................................................................................................... 11
5. Vergi Hukuku..................................................................................................... 12
6. İcra ve İflas Hukuku .......................................................................................... 13
7. Devletler Genel (Umumi) Hukuku ..................................................................... 13
Özel Hukuk Dalları..................................................................................................... 13
1. Medeni Hukuk ................................................................................................... 13
Medeni Hukukta Hak Kavramı .............................................................................. 13
Hakkın Tanımı ve Türleri .................................................................................. 13
Hakkın Kazanılması ......................................................................................... 14
Hakkın Türleri........................................................................................................ 14
Hakkın Korunması ............................................................................................ 16
A) Kişiler Hukuku .................................................................................................. 17
1. Gerçek Kişiler ............................................................................................... 17
Gerçek Kişiliğin Başlangıcı .......................................................................... 17
Gerçek Kişilerde Hak Ehliyeti....................................................................... 17
Gerçek Kişilerde Fiil Ehliyeti ........................................................................ 17
Gerçek Kişiliğin Sona Ermesi....................................................................... 18
2. Tüzel Kişiler .................................................................................................. 19
Tüzel Kişiliğin Başlangıcı ............................................................................. 19
Tüzel Kişilerde Fiil Ehliyeti ........................................................................... 19
Tüzel Kişiliğin Çeşitleri ................................................................................. 19
Tüzel Kişiliğin Sona Ermesi ......................................................................... 20
B) Aile Hukuku ...................................................................................................... 20
C) Miras Hukuku ................................................................................................... 21
vi
D) Eşya Hukuku .................................................................................................... 21
2. Borçlar Hukuku ................................................................................................. 22
A. Hukuki Sözleşmeden Doğan Borçlar ........................................................... 22
B. Haksız Fiilden Doğan Borçlar ...................................................................... 23
C. Sebepsiz Zenginleşmeden Doğan Borçlar .................................................. 23
3. Ticaret Hukuku .................................................................................................. 24
4. Devletler Özel (Hususi) Hukuku ........................................................................ 25
Boşluk Doldurma ....................................................................................................... 26
Doğru / Yanlış ............................................................................................................ 28
Bulmaca..................................................................................................................... 29
Cevaplı Test ............................................................................................................... 30
Çıkmış Sorular ........................................................................................................... 34
2. BÖLÜM
Devlet Biçimleri ve Hükûmet Sistemleri
Devlet ........................................................................................................................ 43
Devlet Kavramı ..................................................................................................... 43
Devlet Kurucu Unsurları ........................................................................................ 43
Devlet Kavramına İlişkin Ayrımlar ......................................................................... 43
Yapılarına Göre Devlet Şekilleri........................................................................ 43
Egemenliğin Kaynağına Göre Devlet Şekilleri.................................................. 44
Hükûmet Sistemleri ................................................................................................... 44
Kuvvetler Birliği ................................................................................................. 45
Kuvvetler Ayrılığı .............................................................................................. 45
Boşluk Doldurma ....................................................................................................... 46
Doğru / Yanlış ............................................................................................................ 48
Bulmaca..................................................................................................................... 49
Cevaplı Test ............................................................................................................... 50
Çıkmış Sorular ........................................................................................................... 52
vii
3. BÖLÜM
Anayasa Hukukuna Giriş, Temel Kavramlar
ve Türk Anayasa Tarihi
Anayasa..................................................................................................................... 57
Anayasa Kavramına İlişkin Ayrımlar ..................................................................... 57
Yazılı Anayasa - Yazısız Anayasa Ayrımı ......................................................... 57
Maddi Anlamda Anayasa - Şeklî Anlamda Anayasa Ayrımı ............................. 57
Anayasacılık Hareketleri ve Anayasanın Üstünlüğü Sorunu................................. 57
Kurucu İktidar ................................................................................................... 58
Aslî Kurucu İktidar ............................................................................................ 58
Tâlî Kurucu İktidar ............................................................................................ 58
Türk Anayasa Tarihi ................................................................................................... 59
Kanun-i Esasî (1876) ............................................................................................ 62
Şeklî Unsurlar ................................................................................................... 62
Devletin Nitelikleri ............................................................................................. 62
Hükûmet Sistemi .............................................................................................. 62
Temel Hak ve Hürriyetler .................................................................................. 62
Kanun-i Esasî’de 1909 Değişiklikleri (İkinci Meşrutiyet) ................................... 62
1921 Teşkilât-ı Esasiye Kanunu ............................................................................ 62
Şeklî Unsurlar ................................................................................................... 62
Devletin Nitelikleri ............................................................................................. 62
Hükûmet Sistemi .............................................................................................. 62
Teşkilât-ı Esasiye Kanunu’nda 29 Ekim 1923 Tarihli Değişiklikler .................... 63
1924 Anayasası .................................................................................................... 63
Şeklî Unsurlar ................................................................................................... 63
Devletin Nitelikleri ............................................................................................. 63
Hükûmet Sistemi .............................................................................................. 63
Temel Hak ve Hürriyetler .................................................................................. 63
1924 Anayasası’nda ‘‘Çoğunlukçu Demokrasi’’ Sorunu ................................... 63
1961 Anayasası .................................................................................................... 63
Şeklî Unsurlar ................................................................................................... 63
Devletin Nitelikleri ............................................................................................. 64
Hükûmet Sistemi .............................................................................................. 64
Temel Hak ve Hürriyetler .................................................................................. 64
“Çoğunlukçu Demokrasi”den “Çoğulcu Demokrasi”ye ..................................... 64
1971-1973 Anayasa Değişiklikleri .................................................................... 64
1982 Anayasası .................................................................................................... 64
1982 Anayasasının Temel Özellikleri ............................................................... 65
Türk Tarihindeki Referandumlar ....................................................................... 65
Boşluk Doldurma ....................................................................................................... 67
Doğru / Yanlış ............................................................................................................ 69
Bulmaca..................................................................................................................... 70
Cevaplı Test ............................................................................................................... 71
Çıkmış Sorular ........................................................................................................... 74
viii
4. BÖLÜM
1982 Anayasası’nın Temel İlkeleri
1982 Anayasası’na Giriş ve Anayasanın Temel İlkeleri ..............................................77
Başlangıç Metni .....................................................................................................77
1982 Anayasasının Temel İlkeleri ..........................................................................78
1. Laik Devlet .....................................................................................................78
2. Atatürk Milliyetçiliğine Bağlı Devlet ................................................................78
3. Demokratik Devlet .........................................................................................79
Siyasi Partiler ....................................................................................................79
Siyasi Partilerin Amaçlarına İlişkin Yasaklar ......................................................80
Siyasi Partilerin Örgütlenme ve Çalışmalarına İlişkin Yasaklar .........................80
Siyasi Partilerin Mali Denetimi ...........................................................................80
Siyasi Partilerin Kapatılması ..............................................................................80
4. İnsan Haklarına Saygılı Devlet ......................................................................81
Normlar Hiyerarşisi ............................................................................................81
5. Hukuk Devleti ................................................................................................81
Kanunî Hakim Güvencesi ..................................................................................82
Ceza Sorumluluğu İlkeleri .................................................................................82
6. Sosyal Devlet ................................................................................................82
Sosyal Devletin Uygulama Yöntemleri ..............................................................82
Eşitlik İlkesi ........................................................................................................82
Boşluk Doldurma ........................................................................................................83
Doğru / Yanlış .............................................................................................................85
Bulmaca......................................................................................................................86
Cevaplı Test ................................................................................................................87
Çıkmış Sorular ............................................................................................................93
5. BÖLÜM
Yasama
Yasama Organı........................................................................................................ 103
Yasama Fonksiyonu ............................................................................................ 103
Yasama Fonksiyonunun Genelliği, Asliliği (İlk-El) ve
Devredilmezliği.................................................................................................... 103
Yasama İşlemleri ................................................................................................. 103
a) Kanunlar ..................................................................................................... 103
Özel Usullere Tabi Kanunlar ........................................................................... 105
b) Parlamento Kararları .................................................................................. 106
İç tüzük ........................................................................................................... 106
TBMM Kuruluş ve Seçimler ................................................................................ 106
ix
TBMM Üyelerinin Hukuki Statüsü ...................................................................... 108
Yasama Sorumsuzluğu (Mutlak Dokunulmazlık) ............................................ 108
Yasama Dokunulmazlığı (Nisbi Dokunulmazlık) ............................................. 108
TBMM İç Yapı ve Çalışma Düzeni ...................................................................... 109
a) Başkanlık Divanı ........................................................................................ 109
b) Siyasi Parti Grupları ................................................................................... 110
c) Komisyonlar .................................................................................................111
d) Meclisin Toplanması ve Tatili .......................................................................111
e) Danışma Kurulu ..........................................................................................111
f) Toplantı ve Karar Yeter Sayısı ......................................................................111
TBMM Görev ve Yetkileri .................................................................................... 113
TBMM Bilgi Edinme ve Denetim Yolları .............................................................. 113
1. Soru ............................................................................................................ 113
2. Genel Görüşme .......................................................................................... 113
3. Meclis Araştırması ...................................................................................... 114
4. Meclis Soruşturması ................................................................................... 114
5. Gensoru ...................................................................................................... 114
Boşluk Doldurma ..................................................................................................... 115
Doğru / Yanlış .......................................................................................................... 117
Bulmaca ..................................................................................................................................118
Cevaplı Test ............................................................................................................. 119
Çıkmış Sorular ......................................................................................................... 125
6. BÖLÜM
Yürütme
Yürütme ................................................................................................................... 135
Cumhurbaşkanı ....................................................................................................... 135
Cumhurbaşkanı Seçimi ....................................................................................... 135
Cumhurbaşkanı’nın Tarafsızlığı .......................................................................... 135
Cumhurbaşkanı’nın Sorumsuzluğu ..................................................................... 135
Cumhurbaşkanı’nın Görev ve Yetkileri ................................................................ 136
Yasama ile İlgili Olanlar .................................................................................. 136
Yürütme ile İlgili Olanlar ................................................................................. 136
Yargı ile İlgili Olanlar ....................................................................................... 136
Cumhurbaşkanlığı Örgütü ................................................................................... 137
Bakanlar Kurulu ....................................................................................................... 137
Bakanlar Kurulu’nun Yapısı ................................................................................. 137
Bakanların Sorumluluğu...................................................................................... 137
Geçici Bakanlar Kurulu ....................................................................................... 138
Kanun Hükmünde Kararnameler ........................................................................ 138
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ......................................................................... 140
Tüzük .................................................................................................................. 140
Yönetmelik .......................................................................................................... 140
x
Millî Güvenlik Kurulu ........................................................................................... 140
Olağanüstü Yönetim Usulleri ................................................................................... 140
1. Olağanüstü Hal ............................................................................................... 140
2. Sıkıyönetim ..................................................................................................... 141
Sıkıyönetimde Görev ve Yetki ........................................................................ 141
Boşluk Doldurma ..................................................................................................... 143
Doğru / Yanlış .......................................................................................................... 146
Bulmaca................................................................................................................... 148
Cevaplı Test ............................................................................................................. 149
Çıkmış Sorular ......................................................................................................... 152
7. BÖLÜM
Yargı
Yargı ........................................................................................................................ 161
Yargı Organı ............................................................................................................ 161
Mahkemelerin Bağımsızlığı................................................................................. 161
Hakimlik Teminatı ................................................................................................ 161
Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu ....................................................................... 161
Anayasa Yargısı ve Anayasa Mahkemesi ............................................................... 164
Kuruluşu .............................................................................................................. 164
Anayasa Mahkemesi’nin Görevleri ..................................................................... 164
Anayasaya Uygunluk Denetimi ........................................................................... 165
Denetime Tabi Normlar ve İşlemler ................................................................ 165
Denetim Yolları ............................................................................................... 165
Anayasa Mahkemesi’nin Çalışma ve Yargılama Usulü .................................. 166
Anayasa Mahkemesi’nin Kararları .................................................................. 166
Adli Yargı ve Yargıtay .............................................................................................. 166
İdari Yargı ve Danıştay ............................................................................................ 167
Askeri Ceza Yargısı ve Askeri Yargıtay ................................................................... 167
Askeri İdari Yargı ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesi ............................................ 167
Uyuşmazlık Mahkemesi........................................................................................... 167
Sayıştay ................................................................................................................... 167
Boşluk Doldurma ..................................................................................................... 170
Doğru / Yanlış .......................................................................................................... 172
Bulmaca................................................................................................................... 174
Cevaplı Test ............................................................................................................. 175
Çıkmış Sorular ......................................................................................................... 178
xi
8. BÖLÜM
Temel Hak ve Hürriyetler
Temel Hak ve Hürriyetler ......................................................................................... 185
Temel Hakların Türleri ............................................................................................. 185
Kişinin Hak ve Ödevleri (Negatif Statü Hakları) .................................................. 185
Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler (Pozitif Statü Hakları) ........................... 188
Siyasi Haklar ve Ödevler (Aktif Statü Hakları) .................................................... 191
Boşluk Doldurma ..................................................................................................... 194
Doğru / Yanlış .......................................................................................................... 196
Bulmaca. ................................................................................................................................ 197
Cevaplı Test ............................................................................................................. 198
Çıkmış Sorular ......................................................................................................... 201
9. BÖLÜM
İdare Hukuku
İdare Hukuku ........................................................................................................... 207
İdare (Kamu Yönetimi)............................................................................................. 208
1. Merkezden Yönetim ........................................................................................ 209
2. Yerinden Yönetim ............................................................................................ 209
3. Merkezden ve Yerinden Yönetimin Yarar ve Sakıncaları ................................ 209
İdarenin Bütünlüğü İlkesi ......................................................................................... 209
Kamu Tüzel Kişiliği .................................................................................................. 210
İdari İşlemler ............................................................................................................ 210
İdarenin Yetkileri ...................................................................................................... 210
Kolluk Faaliyetleri .................................................................................................... 210
Kamu Düzeninin Unsurları....................................................................................... 211
Genel İdari Kolluk - Özel İdari Kolluk ....................................................................... 211
İdari Kolluk Makamları ............................................................................................. 211
Kamu Hizmetleri ...................................................................................................... 211
Kamu Hizmetlerinin Genel İlkeleri ........................................................................... 211
Kamu Malları ........................................................................................................... 212
Kamu Görevlisi Türleri ............................................................................................. 212
a. Memur ............................................................................................................. 212
b. Sözleşmeli Personel ....................................................................................... 212
c. Geçici Personel ............................................................................................... 212
d. İşçiler............................................................................................................... 212
Memurluğa Giriş ...................................................................................................... 212
Memur Olma Koşulları ............................................................................................. 212
xii
Memurların Tâbi Olduğu Yükümlülükler ve Yasaklar............................................... 212
Memurlar Hakkında Disiplin Soruşturması .............................................................. 213
Türkiye’nin İdari Teşkilat Yapısı ............................................................................... 214
Merkezin Başkent Teşkilatı ...................................................................................... 214
Cumhurbaşkanı ....................................................................................................... 215
Bakanlar Kurulu ....................................................................................................... 215
Başbakan ve Başbakanlık Teşkilatı ......................................................................... 215
Bakan ve Bakanlık Teşkilatı ..................................................................................... 215
Yeni Bakanlıklar ....................................................................................................... 215
Birleşen ve Değişen Bakanlıklar .............................................................................. 215
Merkeze Yardımcı Kuruluşlar .................................................................................. 215
Danıştay .............................................................................................................. 215
Sayıştay .............................................................................................................. 215
Milli Güvenlik Kurulu ........................................................................................... 215
Ekonomik Ve Sosyal Konsey .............................................................................. 216
Merkezi İdarenin Taşra Teşkilatı .............................................................................. 216
1. İl (Genel) İdaresi ............................................................................................. 216
a. Vali .................................................................................................................. 216
b. İl İdare Şube Başkanları (İl Müdürleri) ............................................................ 216
c. İl İdare Kurulu .................................................................................................. 216
2. İlçe İdaresi....................................................................................................... 216
a. Kaymakam ...................................................................................................... 216
b. İlçe İdare Şube Başkanları .............................................................................. 217
c. İlçe İdare Kurulu .............................................................................................. 217
3. Bucak İdaresi .................................................................................................. 217
4. Bölgesel Örgütler ............................................................................................ 217
Yerinden Yönetim Kuruluşları .................................................................................. 217
1. İl Özel İdaresi....................................................................................................... 217
İl Özel İdaresinin Organları ...................................................................................... 218
a. İl Genel Meclisi................................................................................................ 217
b. İl Encümeni ..................................................................................................... 218
c. Vali .................................................................................................................. 218
2. Belediye İdaresi ................................................................................................... 218
Belediyelerin organları ............................................................................................. 218
a. Belediye Meclisi .............................................................................................. 218
b. Belediye Encümeni ......................................................................................... 218
c. Belediye başkanı ............................................................................................. 218
Büyükşehir Belediyesi ............................................................................................. 218
a. Büyükşehir Belediye Meclisi ........................................................................... 219
b. Büyükşehir Belediye Encümeni ...................................................................... 219
c. Büyükşehir Belediye Başkanı.......................................................................... 219
3. Köy İdaresi........................................................................................................... 219
Köyün Organları ...................................................................................................... 219
xiii
a. Köy Derneği .................................................................................................... 219
b. İhtiyar Meclisi .................................................................................................. 219
c. Muhtar ............................................................................................................. 219
Mahalle Yönetimi ..................................................................................................... 219
Hizmetsel Kuruluşlar................................................................................................ 219
Kamu Kurumu Niteliğindeki Meslek Kuruluşları....................................................... 220
Bağımsız İdari Otoriteler .......................................................................................... 220
Kamu Kurumları....................................................................................................... 220
RTÜK .................................................................................................................. 220
SPK ..................................................................................................................... 220
Millî İstihbarat Teşkilâtı (MİT) .............................................................................. 220
Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF) ............................................................ 220
Hazine Müsteşarlığı ............................................................................................ 221
Rekabet Kurulu ................................................................................................... 221
Kamu İhale Kurulu (KİK) .................................................................................... 221
Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu ........................................................ 221
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu (BDDK) ........................................ 221
Diyanet İşleri Başkanlığı ..................................................................................... 222
Merkez Bankası .................................................................................................. 222
TÜBİTAK ............................................................................................................. 222
Sosyal Güvenlik Kurumu..................................................................................... 222
Yükseköğretim Kurulu (YÖK) .............................................................................. 223
Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM) ................................................. 223
Türkiye Radyo Televizyon Kurumu (TRT) ........................................................... 223
Boşluk Doldurma ..................................................................................................... 225
Doğru / Yanlış .......................................................................................................... 227
Bulmaca................................................................................................................... 228
Cevaplı Test ............................................................................................................. 229
Çıkmış Sorular ......................................................................................................... 232
10. BÖLÜM
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası
T.C. Anayasası Madde Dizini................................................................................... 241
1982 Anayasası’nda Yapılan Değişiklikler ............................................................... 243
Ek - 1 21 Ekim 2007 Referandumu Tam Metni ........................................................ 267
Halkoyuna Sunulan Tam Metin ................................................................................ 267
Ek - 2 12 Eylül 2010 Referandumuyla Yapılan Değişiklikler .................................... 269
Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında Yapılan Değişiklikler........................................ 280
Bulmaca Çözümleri ................................................................................................. 281
2014 KPSS
Genel Kültür’de
sordu
yakaladı
39
soru
d
z
bi
.
.
.
en
ANAYASA
VATANDAŞLIK
ÖSYM SORULARI
1.
PEGEM AKADEMİ SORULARI
2014
Aşağıdakilerden hangisi, hem ilk derece hem son
derece özelliğinde olan, yüksek mahkemedir?
11. Aşağıdakilerden hangisi Askerî Yüksek İdare
Mahkemesi hakkında yanlış bir bilgidir?
A)
Askeri Yargıtay
A)
İlk ve son derece mahkemesidir.
B)
Danıştay
B)
C)
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi
Askerî hizmete ait idari işlemlerden doğan
davalara bakar
D)
Yargıtay
C)
E)
Danıştay
Askerî Yüksek İdare mahkemesinin, subay
olmayan üyeleri de mevcuttur.
D)
Askerî hâkim olan üyeler Genelkurmay Başkanlığınca seçilir.
E)
Üyelerin görev süresi 4 yılı geçmez.
5000 Genel Yetenek Genel Kültür Soru Bankası
Sayfa 730 / 11. Soru
13. Aşağıdakilerden hangisi Askeri Yüksek İdare
Mahkemesiyle ilgili yanlış bir bilgidir?
A)
1961 yılında kurulmuştur
B)
Asker kişilerle ilgili idari uyuşmazlıkları çözümler
C)
Konusu askeri hizmete ilişkin uyuşmazlıkları çözümler
D)
İdari yargı örgütüdür
E)
Kararları kesindir
Lisans Mezunları İçin Konu Anlatımlı Kitap
Sayfa 198 / 13. Soru
13. Aşağıdakilerden hangisi Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi hakkında yanlış bir bilgidir?
A)
Üyelerin görev süresi 4 yılı geçemez.
B)
İlk ve son derece mahkemesidir.
C)
Askeri hakim olan üyeler Genelkurmay
Başkanlığı’nca seçilir.
D)
AYİM’in subay olmayan üyeleri de mevcuttur.
E)
Askeri hizmete ait idari işlemlerden doğan davalara bakar.
Lisans Mezunları İçin Tamamı Çözümlü Soru Bankası
Sayfa 227 / 13. Soru
xvii
ANAYASA
VATANDAŞLIK
ÖSYM SORULARI
PEGEM AKADEMİ SORULARI
2014
2.
2. Aşağıdakilerden hangisi normlar hiyerarşisine göre en
üst sırada yer alır?
I.
Yönetmelik
II.
Kanun Hükmünde Kararname
A)
Yönetmelik
III.
Tüzük
B)
Genelge
Yukarıdaki hukuk kaynaklarını, normlar hiyerarşisine göre sıralayınız?
C)
Kanun
D)
Anayasa
A) I, II ve II
E)
Tüzük
B) II, III ve I
D) III, I ve II
C) III,II ve I
E) II, I ve II
Genel Yetenek Genel Kültür 30 Deneme
Deneme 12 / 2. Soru
50.
I.
Yönetmelik
II.
Genelge
III.
Anayasa
IV.
Kanun Hükmünde Kararname
V.
Tüzük
Yukarıda verilen normların, Normlar Hiyerarşisi
çerçevesinde sıralaması aşağıdakilerden hangisidir?
A)
I, II, III, IV, V
B)
V, IV, III, II, I
C)
IV, V, I, III, II
D)
III, IV, V, I,II
E)
III, V, IV, II, I
Genel Yetenek Genel Kültür Türkiye Geneli 1
50. Soru
8.
Aşağıdakilerden hangisi normlar hiyerarşisine
uygun sıralamayı ifade etmektedir?
A)
KHK-Tüzük-Anayasa
B)
Tüzük-Yönetmelik-KHK
C)
Anayasa-KHK-Tüzük
D)
Genelge-Tüzük-Kanun
E)
Kanun-Anayasa-KHK
Lisans Mezunları İçin Tamamı Çözümlü Soru Bankası
Sayfa 9 / 8. Soru
xviii
ANAYASA
VATANDAŞLIK
ÖSYM SORULARI
PEGEM AKADEMİ SORULARI
2014
2.
14. Aşağıdakilerden hangisi normlar hiyerarşisinde
diğerlerinden daha üstte yer alır?
I.
Yönetmelik
II.
Kanun Hükmünde Kararname
III.
Tüzük
Yukarıdaki hukuk kaynaklarını, normlar hiyerarşisine göre sıralayınız?
A) I, II ve II
B) II, III ve I
D) III, I ve II
C) III,II ve I
A)
Yönetmelik
B)
KHK
C)
Kanun
D)
Milletlerarası antlaşmalar
E)
Anayasa
E) II, I ve II
Lisans Mezunları İçin Tamamı Çözümlü Soru Bankası
Sayfa 32 / 14. Soru
3.
Bir kişinin kendisinin ya da bir başkasının varlığına yönelik ciddi bir tehdidi önlemek amaçlı
üçüncü bir şahsın mal varlığına zarar vermeye ne
ad verilir?
7.
I.
Meşru müdafaa
II.
Izdırar hali
Kuvvet kullanma
III.
Kuvvet Kullanma
B)
Haksz fiil
C)
Meşru müdafaa
Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri hakkın
kişi eliyle korunması durumudur?
D)
Izdırar hali
E)
Hukuki fiil
A)
A)
Yalnız I
B)
Yalnız III
C)
I ve II
D)
I ve III
E)
I, II ve III
Lisans Mezunları İçin Tamamı Çözümlü Soru Bankası
Sayfa 25 / 7. Soru
4.
Aşağıdakilerden hangisi, TBMM üyelerinin dokunulmazlığını kaldırır?
A)
TBMM Genel Kurulu
B)
TBMM Başkanı
C)
Anayasa Mahkemesi
D)
Danıştay
E)
Bakanlar Kurulu
16. “Seçimden önce veya sonra bir suç işlediği ileri
sürülen bir milletvekilinin, Meclis kararı olmaksızın tutuklamama, sorguya çekilememe ve tutuklanamama”
durumu aşağıdakilerden hangisi ile ilgilidir?
A)
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu
B)
Yasama Dokunulmazlığı
C)
Memurun Yasası
D)
Hukukun Üstünlüğü
E)
Yargı Bağımsızlığı
5000 Genel Yetenek Genel Kültür Soru Bankası
Sayfa 720 / 16. Soru
xix
ANAYASA
VATANDAŞLIK
ÖSYM SORULARI
4.
2014
Aşağıdakilerden hangisi, TBMM üyelerinin dokunulmazlığını kaldırır?
A)
TBMM Genel Kurulu
B)
TBMM Başkanı
C)
Anayasa Mahkemesi
D)
Danıştay
E)
Bakanlar Kurulu
9.
PEGEM AKADEMİ SORULARI
Aşağıdakilerden hangisi yasama dokunulmazlığına ilişkin yanlış bir bilgidir?
A)
Ağır cezayı gerektiren suçüstü hali dokunulmazlık kapsamına girmez.
B)
Yasama dokunulmazlığı mutlak ve sürekli bir ayrıcalıktır.
C)
Yasama dokunulmazlığından milletvekili olmayan bakanlar da yararlanır.
D)
Dokunulmazlık, yasama üyeleri hakkında hukuk
davası açılmasına engel değildir.
E)
Dokunulmazlığı kaldırılan milletvekili dışında
başka bir milletvekili de Anayasa Mahkemesine
başvurabilir.
Lisans Mezunları İçin Konu Anlatımlı Kitap
Sayfa 139 / 9. Soru
12. 1982 Anayasası’na göre aşağıdaki bilgilerden
hangisi yasama dokunulmazlığı ile ilgili yanlış bir
bilgidir?
A)
Yasama dokunulmazlığı mutlaktır.
B)
Yasama dokunulmazlığı sürekli değildir.
C)
Yasama dokunulmazlığı süresince zaman aşımı
istemez.
D)
Yasama dokunulmazlığının amacı meclisin
çalışmalarının aksamasını engellemektir.
E)
Yasama dokunulmazlığına sahip milletvekilleri
tutulamaz, tutuklanamaz, sorguya çekilemez ve
yargılanamaz.
Lisans Mezunları İçin Tamamı Çözümlü Soru Bankası
Sayfa 132 / 12. Soru
6.
Aşağıdakilerden hangisi milletvekillerinin sahip oldukları yasama dokunulmazlığının bir sonucudur?
A)
Milletvekillerinin görevleriyle bağdaşan mesleklerini yürütebilmesi
B)
Milletvekillerine görülmekte olan bir davada
talimat verme yetkisinin olması
C)
Milletvekillerinin meclis kararı olmaksızın tutuklanamaması
D)
Milletvekillerinin gerekli gördükleri konularda
Bakanlara soru yöneltebilmesi
E)
Milletvekillerinin TBMM çalışmalarına katılma
zorunluluğunun bulunmaması
Lisans Mezunları İçin Tamamı Çözümlü Soru Bankası
Sayfa 127 / 6. Soru
xx
ANAYASA
VATANDAŞLIK
ÖSYM SORULARI
4.
2014
10. 1982 Anayasasına göre, milletvekili dokunulmazlığı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
Aşağıdakilerden hangisi, TBMM üyelerinin dokunulmazlığını kaldırır?
A)
TBMM Genel Kurulu
B)
TBMM Başkanı
C)
Anayasa Mahkemesi
D)
Danıştay
E)
Bakanlar Kurulu
PEGEM AKADEMİ SORULARI
A)
Milletvekilinin meclis çalışmalarında sarf ettiği bir
sözden ötürü yargılanabilmesi için önce dokunulamazliğının kaldırılması gerekir.
B)
Milletvekilinin dokunulmazlığı, ancak üye tamsayısının salt çoğunluğu ile kaldırılabilir.
C)
Milletvekilinin görevi ile ilgili bir suçtan ötürü
dokunulmazlığı, hakkında açılan meclis soruçturmasından sonra kaldırılabilir.
D)
Milletvekilinin ağır cezayı gerektiren suçüstü
halinde, dokunulmazlığının kaldırılmasına gerek
olmadan yargılanması mümkündür.
E)
Milletvekiline karşı açılacak ceza davalarında
da, hukuk davalarında da önce dokunulmazlığının kaldırılması gerekir.
Lisans Mezunları İçin Tamamı Çözümlü Soru Bankası
Sayfa 114 / 10. Soru
5.
18. Gizli oy hakkı ilk kez hangi Anayasamızda kullanılmıştır?
Gizli oy-açık sayım döküm ilkesi ne zaman kabul
edilmiştir?
A)
1934
A)
1876 Kanun-u Esasi
B)
1946
B)
1982 Anayasası
C)
1950
C)
1961 Anayasası
D)
1955
D)
1921 Teşkilat-ı Esasiye kanunu
E)
1961
E)
1924 Anayasası
Lisans Mezunları İçin Tamamı Çözümlü Soru Bankası
Sayfa 88 / 18. Soru
6.
Aşağıdakilerden hangisi, Hakimler ve Savcılar
Yüksek Kurulu’nun başkanıdır?
A)
6.
Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu’nun Başkanı
aşağıdakilerden hangisidir?
Adalet Bakanı
A)
B)
Adalet Bakanı Müsteşarı
B)
Yargıtay Başkanı
C)
Anayasa Mahkemesi Başkanı
C)
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı
D)
Yargıtay Başkanı
D)
Danıştay Başkanı
E)
Danıştay Başkanı
E)
Adalet Bakanlığı Müsteşarı
Adalet Bakanı
Genel Yetenek Genel Kültür 30 Deneme
Deneme 18 / 6. Soru
xxi
ANAYASA
VATANDAŞLIK
ÖSYM SORULARI
6.
Aşağıdakilerden hangisi, Hakimler ve Savcılar
Yüksek Kurulu’nun başkanıdır?
2014
4.
PEGEM AKADEMİ SORULARI
Hakimler ve Savılar Yüksek Kurulu’nun Başkanı
aşağıdakilerden hangisidir?
A)
Adalet Bakanı
A)
Adalet Bakanı
B)
Adalet Bakanı Müsteşarı
B)
Yargıtay
C)
Anayasa Mahkemesi Başkanı
C)
Danıştay
D)
Yargıtay Başkanı
D)
Anayasa Mahkemesi Başkanı
E)
Danıştay Başkanı
E)
Cumhuriyet Başsavcısı
Genel Yetenek Genel Kültür 30 Deneme
Deneme 24 / 4. Soru
55. 1982 Anayasası’na göre, Hâkimler ve Savcılar
Yüksek Kurulu ile ilgili aşağıdakilerden hangisi
yanlıştır?
A)
HSYK, 22 asıl ve 12 yedek üyeden oluşur.
B)
HSYK başkanı kuruldaki en kıdemli hâkim veya
savcıdır.
C)
Adalet Bakanlığı Müsteşarı kurulun tabii üyesidir.
D)
Süresi biten üyeler yeniden seçilebilir.
E)
HSYK, 3 daire hâlinde çalışır.
Genel Yetenek Genel Kültür Türkiye Geneli 3
55. Soru
9.
Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu’nun Başkanlığını aşağıdakilerden hangisi yapmaktadır?
A)
Adalet Bakanı
B)
Cumhurbaşkanı
C)
Yargıtay Cumhuriyet Baş savcısı
D)
Anayasa Mahkemesi Başkanı
E)
Başbakan
Lisans Mezunları İçin Konu Anlatımlı Kitap
Sayfa 198 / 9. Soru
xxii
ANAYASA
VATANDAŞLIK
ÖSYM SORULARI
6.
Aşağıdakilerden hangisi, Hakimler ve Savcılar
Yüksek Kurulu’nun başkanıdır?
A)
Adalet Bakanı
B)
Adalet Bakanı Müsteşarı
C)
Anayasa Mahkemesi Başkanı
D)
Yargıtay Başkanı
E)
Danıştay Başkanı
2014
2.
PEGEM AKADEMİ SORULARI
Hakimler ve Savcılar Yüksek Kuruluyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır.
A)
Adli ve idari yargı hakim ve savcılarını mesleğe
kabul etme kurulun yetkilerindendir.
B)
Üyeler 4 yıl için seçilirler ve süresi biten üye
yeniden seçilebilir.
C)
Anayasa’da açıkça düzenlenmiştir.
D)
Kurulun başkanı Adalet Bakanlığı müsteşarıdır.
E)
Kurul seçimle gelen asıl üyeleri arasından bir
başkan vekili seçer.
Lisans Mezunları İçin Tamamı Çözümlü Soru Bankası
Sayfa 210 / 2. Soru
10. Hakimler Savcılar Yüksek Kurulu’nun Başkanı
aşağıdakilerden hangisidir?
A)
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı
B)
Anayasa Mahkemesi Üyelerinden biri
C)
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanı
D)
Adalet Akademisi Başkanı
E)
Adalet Bakanı
Lisans Mezunları İçin Tamamı Çözümlü Soru Bankası
Sayfa 211 / 10. Soru
xxiii
ANAYASA
VATANDAŞLIK
ÖSYM SORULARI
7.
2014
Aşağıdakilerden hangisi,taşradaki amirin merkeze
danışmadan karar alabilmesidir?
1.
PEGEM AKADEMİ SORULARI
Yetki genişliği ilkesinden aşağıdaki kamu görevlilerinden hangisi faydalanır?
A)
Yetki genişliği
A)
Bakan
B)
İdari vesayet
B)
Kaymakam
C)
Hiyerarşi
C)
Müsteşar
D)
İdarenin bütünlüğü
D)
Milletvekili
E)
Yerinden Yönetim
E)
Vali
Genel Yetenek Genel Kültür 30 Deneme
Deneme 20 / 1. Soru
1.
1982 Anayasası’na göre “Yetki Genişliği” ilkesi aşağıda verilenlerden hangisinde uygulanır?
A)
İllerde
B)
İlçelerde
C)
Belediyelerde
D)
Bucaklarda
E)
Köylerde
5000 Genel Yetenek Genel Kültür Soru Bankası
Sayfa 731 / 1. Soru
52. Aşağıdakilerden hangisi valinin merkeze danışmadan, karar alabilmesini ifade eder?
A)
Vesayet ilkesi
B)
Yetki genişliği ilkesi
C)
Kanuni idare ilkesi
D)
İdarenin Bütünlüğü ilkesi
E)
Hiyerarşi ilkesi
Genel Yetenek Genel Kültür Türkiye Geneli 6
52. Soru
xxiv
ANAYASA
VATANDAŞLIK
ÖSYM SORULARI
7.
2014
Aşağıdakilerden hangisi,taşradaki amirin merkeze
danışmadan karar alabilmesidir?
A)
Yetki genişliği
B)
İdari vesayet
C)
Hiyerarşi
D)
İdarenin bütünlüğü
E)
Yerinden Yönetim
PEGEM AKADEMİ SORULARI
53. Aşağıdakilerden hangisi yetki genişliği ilkesi uyarınca merkezî idare adına merkeze danışmadan
karar alabilir?
A)
Vali
B)
Kaymakam
C)
İl idare şube başkanı
D)
İlçe idare şube başkanı
E)
Bucak müdürü
Genel Yetenek Genel Kültür Türkiye Geneli 11
53. Soru
50. 1982 Anayasası’na göre aşağıdakilerden hangisi
yetki genişliğini kullanabilir?
A)
Kaymakam
B)
Bucak Müdürü
C)
Vali
D)
Başbakan
E)
Cumhurbaşkanı
Genel Yetenek Genel Kültür Türkiye Geneli 6
50. Soru
57. Yetki genişliği aşağıdakilerden hangisine tanınmıştır?
A)
İl
B)
İlçe
C)
Köy
D)
Bakanlık
E)
Müsteşarlık
Genel Yetenek Genel Kültür Türkiye Geneli 14
57. Soru
xxv
ANAYASA
VATANDAŞLIK
ÖSYM SORULARI
7.
2014
Aşağıdakilerden hangisi,taşradaki amirin merkeze
danışmadan karar alabilmesidir?
1.
PEGEM AKADEMİ SORULARI
1982 Anayasası’na göre, yetki genişliği ilkesi
aşağıdakilerden hangisine tanınmıştır?
A)
Yetki genişliği
A)
Bucak idaresine
B)
İdari vesayet
B)
Belediye idarelerine
C)
Hiyerarşi
C)
Büyükşehir belediyesi idaresine
D)
İdarenin bütünlüğü
D)
İl idaresine
E)
Yerinden Yönetim
E)
İlçe idaresine
Lisans Mezunları İçin Konu Anlatımlı Kitap
Sayfa 244 / 1. Soru
2.
Aşağıdakilerden hangisi valinin, merkeze danışmadan da karar alabilmesini ifade eder?
A)
Vesayet ilkesi
B)
Kanuni idare ilkesi
C)
Yetki genişliği ilkesi
D)
Yerinden yönetim ilkesi
E)
İdarenin bütünlüğü ilkesi
Lisans Mezunları İçin Tamamı Çözümlü Soru Bankası
Sayfa 229 / 2. Soru
xxvi
1
PEGEM AKADEMİ
HUKUKUN TEMEL KAVRAMLARI
<×
 HUKUKUN TANIMI
 KAMU HUKUKU DALLARI
 ÖZEL HUKUK DALLARI
2005
2
OOD
U
6R D*|
UX
$ UHd
QD
OL] ×NP×
OHU Ā
L
2006
2
2007
3
2008
3
2009
3
2010
3
2011
3
2012
3
2013
3
2014
2
"Bildiğim tek şey hiçbir şey bilmediğimdir."
SOKRATES
1. BÖLÜM
HUKUKUN
TEMEL KAVRAMLARI
 HUKUKUN TANIMI
Sosyal hayatı düzenleyen, uyulmadığı takdirde maddi yaptırımla karşılaşacağımız kamu gücüyle desteklenmiş
kurallar bütünüdür. Tarihte devlet kavramının oluşmasıyla beraber hukuk kuralları da ortaya çıkmıştır. Binlerce
yıllık insanlık tarihinde toplumların oluşturdukları örf - adet, din, ahlak ve görgü gibi toplumsal kuralların bazılarına uyulmasının zorunlu hale getirilmesi ve uyulmaması durumunda devlet tarafından yaptırımlar uygulanması
ilk hukuk kurallarını oluşturmuştur. Bir başka deyişle hukuk kurallarının kökenini toplumsal hayatı oluşturan
diğer kurallar oluşturur. Örneğin yolda karşılaştığımız birine selam vermek bir görgü kuralıyken asker kişilerin
birbirlerini selamlamaları hukuk kuralıdır. Askerlikte astın üstüne selam vermemesinin cezai yaptırımı vardır.
4
Sosyal Hayatı Düzenleyen Kurallar
DİN
KURALLARI
AHLAK
KURALLARI
Tanrı tarafından konulan bir takım emir ve
yasaklardır.
Din kurallarını içeriği itibariyle iki türlü incelemek
mümkündür.
Hukuk, dünyevi kurallarla
daha çok ilgilidir.
Uhrevi
Dünyevi
Allah ile kul
arasındaki ilişkiyi
düzenler.
İnsanların birbirleriyle olan ilişkilerini
düzenler.
Kişilerin birbirleriyle ya
da kendi vicdanlarıyla
olan ilişkilerini düzenler.
Ahlak kuralları uyulması
gereken duruma göre
ikiye ayrılır.
Subjektif
Ahlak Kuralları
Objektif
Ahlak Kuralları
Kişinin kendi
vicdanına karşı
nasıl davranması
gerektiğini düzenler.
Kişilerin başkalarına
nasıl davranmaları
gerektiğini düzenler.
Örn: Namaz Kılmak, Örn:
Oruç Tutmak
Zekat Vermek,
Zina Yapmamak
Örn: Dürüst Olmak,
Yalan Söylememek
Örn: Yoksullara
yardım etmek
Yaptırımı
↓
Günahkar Olma
↓
YAPTIRIMI
MANEVİDİR
Yaptırımı
↓
Ayıplanma
↓
YAPTIRIMI
MANEVİDİR
ÖRF-ADET
KURALLARI
Uzun yıllardan beri
sürekli yapılagelen
toplumsal davranış
kalıplarıdır.
Bir davranışın örf - adet kuralı olarak kabul
edilebilmesi için uzun zamandan beri
tekrar edilmesi, sürekli olması ve geniş bir
bölgede uygulanıyor olması gerekir.
Örn: Nikah öncesi sözlenmek
Yaptırımı
↓
Dışlanma
↓
YAPTIRIMI
MANEVİDİR
GÖRGÜ
KURALLARI
Bir kişinin hangi durumda nasıl davranması
gerektiğini düzenleyen
kurallarıdır.
Görgü kuralları diğer sosyal kurallara göre
müeyyidesi en az olan ve hukuk kurallarını
en az etkileyen kurallardır. Ama diplomatik
teamüllerin kökeni görgü kurallarıdır.
Örn: Bir davete temiz kıyafetlerle katılmak vb.
Yaptırımı
↓
Alay edilme
↓
YAPTIRIMI
MANEVİDİR
HUKUK
KURALLARI
Kişilerin birbirleriyle
kurdukları ya da kişiyle
toplum arasındaki
ilişkileri düzenleyen
kurallar bütünüdür.
Sosyal hayatı düzenleyen diğer kurallarla
birebir ilgilidir. Özellikle ahlak kurallarının
uygun bulmadığı bir konuyu hukuk kuralları
uygun bulmaz. Diğer kurallardan en temel
farkı maddi yaptırımlı olmasıdır.
Örn: Hırsızlık yapmamak
Yaptırımı
↓
Ceza, Cebri
İcra, Tazminat,
Hükümsüzlük,
İptal
↓
YAPTIRIMI
MADDİDİR
Not
.LğLOHUKXNXNNXUDOODUñQDX\PDN]RUXQGDGñUODU2\VDGLßHUVRV\DONXUDOODUPDQHYL\DSWñUñPL§HULUYHEXQHGHQOH
RQODUDX\PD]RUXQOXOXßX\RNWXU+XNXNNXUDOODUñJHQHOREMHNWLIVR\XWV¼UHNOLPDGGL\DSWñUñPOñNXUDOODUGñU
Hukukun Kaynakları
Hakim eğer
Hakim başvurmak
isterse
zorunda
Yazılı Hukuk Kuralları
Yazısız Hukuk Kuralları
 Anayasa
 Kanun
 Kanun hükmünde kararname
 Tüzük
 Yönetmelik
 Örf- Adet
mevzu
hukuk
↓
kanun
boşluğu
Yardımcı Kaynaklar
 İçtihat (O konuyla ilgili daha önce alın-
mış hukuksal kararlar(emsal dava))
 Bilimsel görüş (Doktrin-Öğreti)
müsbet hukuk
↓
hukuk boşluğu
5
Yazılı Kaynaklar (Asli Kaynaklar)
8\DU×
Not
$QD\DVDL§WLKDWODUñNDQXQK¼NP¼QGHGLU
<DUJñWD\YH'DQñğWD\ȃñQL§WLKDWñELUOHğWLUPH
NDUDUODUñGDKDNLPLQEDğYXUPDN]RUXQGD
ROGXßXND\QDNODUDUDVñQGD\HUDOñU
1RUPODU+L\HUDUğLVL<D]ñOñKXNXNNXUDOODUñ
DUDVñQGDNL¶QHPVñUDODPDVñGñU7¼P\D]ñOñ
QRUPODUDQD\DVD\DX\JXQROPDN]RUXQGDGñU
7¼]¼NYH\¶QHWPHOLNOHUGHNDQXQODUDX\JXQ
ROPDN]RUXQGDGñU
Normlar
Hiyerarşisi

Anayasa
Yasalar
Tüzükler
Yönetmelikler
Diğer Düzenleyici
İşlemler
Yazısız Kaynaklar (Tali Kaynaklar)
Herhangi bir makam tarafından konulmayan, kendiliğinden oluşan yazısız hukuk kurallarıdır. Bir örf adetin
hukukun kaynağı olabilmesi için 3 unsur aranır:
1. Maddi unsur: Devamlılık ve tekrarlamadır.
2. Manevi unsur: Toplumdaki genel inanıştır.
3. Hukuki unsur: Maddi yaptırımdır.
Hakimler bir uyuşmazlığı çözümlerken ya da bir dava
görüşülürken önem derecesine göre yukarıdaki kaynaklardan yararlanırlar. Önce yazılı kaynaklara bakılmalıdır. Yazılı kaynaklarda olaya uygulanacak bir norm
bulunamazsa - buna kanun boşluğu denir - yazısız
kaynaklara bakılması zorunludur. Yazısız kaynaklarda da uygulanacak bir norm bulunamaması durumunda - buna da hukuk boşluğu denir - istenirse yardımcı kaynaklara bakılabilir. Ancak yardımcı kaynaklardan
yararlanılması zorunlu değildir. Hakim yardımcı kaynaklara bakmadan önce ya da baktıktan sonra hala
davada uygulanacak bir norm bulamıyorsa re’sen
(kendiliğinden) karar verir. Yani hakim, kanun koyucu
olsaydı nasıl davranacağını düşünür ve hukuk yaratır.
Memleketin her yerinde bilinen ve uygulanan kurallar
“genel örf ve adet hukukunu” oluşturur. Yarıcılık
(tarımla ilgili) ve ortakçılık (hayvancılıkla ilgili) kurallar tüm ülkede bilinen genel örf ve adet kurallarıdır.
Belli bir yörede uygulanan ya da sadece belli bir meslek grubunda geçerli örf ve adetler “özel örf ve adet”
hukukunu oluşturur.
3I1RNWDVÖ
<D]ñOñNXUDOODUGDK¼N¼PEXOXQPDPDVñNDQXQ
ERğOXßX\D]ñOñYH\D]ñVñ]NXUDOODUGDK¼N¼P
EXOXQPDPDVñKXNXNERğOXßXGXU
Hukuk Kaynaklarıyla İlgili Kavramlar

Kanun Boşluğu: Hakimin bir uyuşmazlığın çözümünde uygulayabileceği yazılı hukuk kuralının
bulunmayışıdır. Hakim böyle bir durumda örf ve
adet hukukundan yararlanmak zorundadır. (Örneğin; sözlenme ile ilgili çıkacak uyuşmazlıklar.)

Hukuk Boşluğu: Hakimin bir uyuşmazlığın çözümünde uygulayabileceği yazılı ya da yazısız
hukuk kuralının bulunmayışıdır.

Hakim böyle bir durumda kendini kural koyucu
yerine koyarak sadece o olay için geçerli olacak
bir hukuk yaratır. (Örneğin; ilk kredi kartı aidatı
dosyaları.)
3I1RNWDVÖ
–UI$GHW+XNXNXKDNLPLQEDğYXUPDN]RUXQGD
ROGXßXND\QDNODUDUDVñQGD\HUDOñU$QFDNNDPX
KXNXNXQGDJHQHORODUDNNDQXQLOLNLONHVLHJHPHQ
ROGXßXQGDQ¶UIYHDGHWKXNXNXQDEDğYXUXODPD]
&H]DKXNXNXQGDȆNDQXQVX]VX§YHFH]DROPD]ȇ
LONHVLQFH¶UIYHDGHWHEDğYXUXOPDPDVñJLEL
Yardımcı Kaynaklar

İçtihatlar: O konuyla ilgili daha önce verilmiş yargı
kararlarıdır. Türk hukukunda hakimler içtihatlardan
yararlanmak zorunda değildir. Ancak hukuk boşluğu
oluşması durumunda isteğe bağlı olarak örnek oluşturacak daha önceki kararlardan faydalanabilirler.

Pozitif Hukuk: Müspet hukuk ya da yürürlükteki
hukuk olarak da adlandırılır. Belli bir ülkede, belli
bir dönemde yürürlükte bulunan yazılı-yazısız hukuk kurallarının bütününe denir.

Mevzu Hukuk: Mevzuat olarak da adlandırılır. Bir
ülkede yetkili makamlar tarafından konulan ve halen yürürlükte bulunan yazılı hukuk kurallarının tümüne denir.
3I1RNWDVÖ
+DNLP\DUGñPFñND\QDNODUGDQ\DUDUODQPDN
]RUXQGDGHßLOGLU
Bilimsel Görüş (Doktrin): Hakkında net hüküm
bulunmayan tartışmalı konularda hukuk bilim
adamlarının ya da önemli hukuksal akımların
görüşlerine başvurulması ve buradan hüküm çıkarılmasını sağlar.
6


Tabii Hukuk: İdeal hukuk ya da doğal hukuk olarak da adlandırılan “olması istenen” hukuktur. Akıl
yoluyla ulaşılabilecek mutlak adalet düşüncesinin
bir ürünüdür. İnsanın sadece insan olmaktan kaynaklanan doğal hakları olduğu anlayışına dayanır.
Tarihi Hukuk: Şu an yürürlükte bulunmayan hukuka denir.
Örneğin: Kanunname-i Ali Osman
8\DU×
6X§YH&H]D.DQXQX
QDGD\DQPDN]RUXQGDGñU
&H]DL§LQVDGHFH\D]ñOñKXNXNNXUDOODUñQDMevzu
HukukȃDEDNñOñU–UI$GHWWHQID\GDODQñODPD]
Hukuk Kurallarının Yaptırımları
Müeyyide (Yaptırım): Sosyal hayatı düzenleyen
normlara aykırı davrandığımızda alacağımız tepkidir.
İkiye ayrılır:
a) Manevi Müeyyide: Hukuk kuralları dışındaki sosyal kurallara uymadığımızda karşılaştığımız tepkidir. Örn: ayıplama, küçümseme, dışlama, arkasından konuşma, lakap takma, davet etmeme, saygı
göstermeme vb.
b) Maddi Müeyyide: Hukuk kurallarına uyulmadığında karşılaştığımız tepkidir. Maddi müdeyyideler
kamu gücü tarafından desteklenir.
3I1RNWDVÖ
0DQHYL\DSWñUñPñWRSOXPPDGGL\DSWñUñPñKDNLP
YH\DLGDULPDNDPODUX\JXODU
Gereği Düşünüldü
Örnek Olay: Hakim olsaydınız ne yapardınız?
Rıfkı Bey eşi Nevin Hanım'la beraber reenkarnasyon, düşünce gücü, ruh çağırma gibi metafizik faaliyetlerle oldukça ilgilidirler. Tüm gelirlerini bu konuda seminerlere gitmeye ve ilgili kitapları almaya
harcamaktadırlar. Evlerinde son malvarlıkları olarak dedelerinden kalan antika bir vazo kalmıştır.
Rıfkı Bey ne kadar ısrar etse de Nevin Hanım vazoyu satmaya ikna olmamaktadır.
Rıfkı beyler düzenledikleri bir ruh çağırma seansına arkadaşlarını da davet ederler. Evleri gelen
misafirlerle dolup taşmıştır. Dedelerinin ruhunu çağırmaya karar verirler. Seansın en yoğun anında
birden dedenin ruhu gelir. Tüm misafirlerin gözü
önünde antika vazoyu alır ve Rıfkı Bey'in kafasına
indirir. Rıfkı Bey kanlar içinde yerde kalır. Vazo kırılmıştır. Rıfkı Bey kendisine saldıran dedesi hakkında suç duyurusunda bulunur. Ayrıca dedesinin
vazonun bedelini tazmin etmesini makamınızdan
talep eder. Tüm misafirler olan olaya tanıktır.
Maddi Yaptırım Türleri
Hukukun Yaptırımı
Ceza
Cebri İcra
Maddi Tazminat
Tazminat
Manevi Tazminat
İptal
Hükümsüzlük
Tek Taraflı Bağlamazlık
Butlan
Yokluk
Soru: Rıfkı Bey’in açacağı davada hangi gerekçeyle ne tür bir karar verirsiniz?
Yanıt: Şikayetçi olunan kişi yaşamamaktadır. Yaşamayan kişilerin suç işlemeleriyle ilgili kanunlarda hüküm bulunmamaktadır. Ceza hukuku kanuna
dayanır. Yani kanunda yazmayan konularda suç
ve ceza olmaz. O nedenle suç duyurusu dikkate
alınmaz. Yaşamayan kişilerin verdikleri maddi ya
da manevi zararlarla ilgili ne yazılı ne yazısız hukuk kaynaklarında bir hüküm bulunmamaktadır.
Bu durumda hukuk boşluğu vardır. Ancak suçlu
olduğu iddia edilen kişinin yaşamıyor olması doğa
kurallarına da aykırıdır. Dava açma şartları gerçekleşmediğinden dava reddedilir.
A. Ceza: Kanunun suç işleyen kişiye uygulananmasını öngördüğü yaptırım türüdür. Ör: Para cezası, hapis
cezası, müebbet hapis, ağırlaştırılmış müebbet hapis
vb. Disiplin cezaları ise belli statü içinde bulunan kimselere hizmet ve içdüzenle ilgili kurallara aykırı davranışta bulundukları zaman uygulanan cezalardır.
7
Disiplin cezaları (Memurlar)
1.
2.
3.
4.
5.
Uyarma
Kınama
Aylıktan kesme
Kademe ilerlemesinin durdurulması
Devlet memurluğundan çıkarma
8\DU×
'LVLSOLQFH]DVñEHOOLELUVWDW¼GHRODQODUD
X\JXODQñU–UQHßLQLğ§LOHUHGLVLSOLQFH]DVñ
X\JXODQDPD]
8\DU×
*¶UHYGHQX]DNODğWñUPDELUGLVLSOLQFH]DVñ
GHßLOGLU
B. Cebri İcra: Kişilerin yapmakla yükümlü oldukları
davranışları yapmamaları durumunda kişilere kamu
gücü uygulanarak söz konusu davranışın zorla yaptırılmasıdır.
 Askerlik (yapılmadığında zorla yaptırılır)
 Vergi
 Haciz
 Nafaka (ödenmediğinde zorla alınır)
3I1RNWDVÖ
VX§XQ\DSWñUñPñȥFH]D
]RUOD\DSWñUñPȥFHEULLFUD
]DUDUȥWD]PLQDW
C. Tazminat: Hukuka aykırı olarak başkalarına verilen
zararın ödetilmesi biçimindeki yaptırımdır. Haksız fiil ve
sözleşme hükümlerine aykırılık sonucu karşı tarafa zarar verilmişse maddi veya manevi tazminata hükmedilir.
Aynen veya nakden ödeme zorunluluğu gelir. Herkes
haksız fiiller sonucu verdiği zararı ödemekle yükümlüdür. Eğer verilen zarar ölçülebilir nitelikte ise maddi
tazminat, eğer şeref, haysiyet gibi ölçülemeyen şeylere
zarar verilirse manevi tazminat yaptırımı uygulanır.
8\DU×
3DUDFH]DVñ\ODWD]PLQDWñNDUñğWñUPDPDNJHUHNLU
TazminatWDYHULOHQELU]DUDUñQSDUDVDONDUğñOñßñ
¶GHQLUNHQSDUDFH]DVñQGD]DUDUYHULOPHPLğ
ROVDELOHELUKXNXNNXUDOñ§LßQHQGLßLL§LQ
FH]DODQGñUñOPDNDPDFñ\ODSDUD¶GHQPHNWHGLU
D. İptal: Hukuk kurallarına aykırı biçimde yapılmış
olan "idari işlemin" ortadan kaldırılması için uygulanan müeyyidedir. Ör. Bir öğrencinin hukuka aykırı biçimde sınavlara girmesine engel olunması, bir kamu
kurumu yetkilisinin memuru haksız biçimde işten çıkarması, arsasına inşaat yapacak vatandaşa inşaat
izninin verilmemesi vb. durumunda dava açılarak hukuka aykırı işlemin ortadan kaldırılması.
8\DU×
ðSWDOSadece devletin, yani idarenin hukuka
D\NñUñLğOHPOHULQHNDUğñD§ñODQGDYDODUVRQXFXQGDYHULOHQNDUDUODUGñUðSWDO\DSWñUñPñVDGHFH
GHYOHWLQLGDULLğOHPOHULQHNDUğñX\JXODQñU
İptal davaları idari yargıda açılır. Türk yargı sisteminde idari yargı alanında görevli yüksek mahkeme
Danıştay'dır. İdare mahkemelerinde açılan iptal davalarının sonuçlarına karşı Danıştay'a temyize gidilir.
E. Hükümsüzlük: Bir hukuki işlem hukuk kurallarının
öngörüldüğü şekilde yapılmaması ya da kanuna aykırı olarak yapılması halinde hukuki sonuç doğurmamasıdır. Çeşitli türleri vardır.

Yokluk

Butlan

Tek taraflı bağlamazlık
I. Yokluk: Yapılan bir hukuksal işlemin kurucu unsurlarında eksiklik olması durumunda yapılan işlem yok
hükmündedir.

İmzasız senet

İmam nikahı
II. Butlan: Bir hukuksal iş ya da işlem şekil unsurlarına uygun olarak yapılmış olsa dahi içeriğinde yani
konusunda hukuka aykırıklar, sakatlıklar olması durumudur.
→
Mutlak Butlan (Akıl hastası bir kimsenin evlenmesi, Evli birinin evlenmesi) (Tamamı sakat)
→
Nisbi Butlan (Sarhoşluk anındaki evlilik)
III. Tek taraflı bağımsızlık: 18 yaşından küçük bir
kişiyle, reşit olan kişilerin aralarında yaptıkları sözleşmelerin hükümleri, 18 yaşından küçük kişiyi bağlamaz. Ama karşı tarafı bağlar. Ancak sözleşmeye
veli onay verirse her iki tarafı da bağlar. Velisi onay
vermezse her iki tarafı da bağlamaz.
8
CEZA
CEBRİ İCRA
TAZMİNAT
HÜKÜMSÜZLÜK
İPTAL
Kanunlara göre
suç işleyen kişilere
karşı uygulanan
yaptırımdır.
Kişinin hukuk kurallarına
göre yapmakla
yükümlü olduğu bir
şeyi yapmadığında
bunun kişiye zorla
yaptırılmasıdır.
Kişiler ya da
devlet fark etmez
herkes başkasına
verdiği zararı ödemekle yükümlüdür.
Bir hukuksal işlemin
kanunun öngördüğü şekilde
yapılmaması veya kanuna
aykırı olarak yapılması
durumunda hukuki sonuç
doğurmamasıdır.
Sadece devletin,
yani idarenin hukuka
aykırı işlemlerine
karşı açılan iptal
davaları sonucunda
verilen kararlardır.
Hapis,Müebbet
Hapis, Adli Para
cezası, İdari Para
Cezası, Men
cezası, Kitap okuma
cezası
Örn: Kişiler senet
imzaladıklarında bunu
vadesinde ödemek
zorundadırlar. Ödemediklerinde alacaklı, icra
dairelerine başvurarak
haciz yoluyla cebri icra
yaptırır.
Maddi Tazminat:
Eğer verilen
zarar ölçülebilir
nitelikteyse bunun
karşılığında
ödenen parasal karşılık maddi
tazminattır.
Örn: Komşunun
camını
kırdığımızda
camın bedelini
aynen ya da
nakden ödememiz
gerekir.
Yokluk: Kanunun şekil şartı
koyduğu bir hukuksal işlemin
şekil unsurlarına aykırı olarak
yapılması durumunda yok
kabul edilmesidir.
Örn: İmam Nikahı, Tapu
memuru önünde yapılmayan
arsa satışı
İptal Yaptırımı
Uygulanacak
Örnek Durumlar:
Askeri cezalar:

Göz hapsi
Disiplin Cezaları:

Uyarma

Kınama
Örn: Kişiler yardım
etmediklerinde kötü
duruma düşecek
yakınlarına nafaka ödemek zorundadırlar. Ödemediklerinde nafakaya
hak kazanan kişiler bunu
zorla tahsil edebilirler.

Öğrencinin
haksız yere
sınava
alınmaması

Memurun haksız
yere işten
çıkarılması

Belediyenin
kamulaştırma
kararının imar
kanununa aykırı
olması
Butlan: Bir hukuksal iş ya da
işlem kanunun öngördüğü
 Aylıktan Kesme
şekil şartlarına uymakla beManevi Tazminat raber içeriğinin hukuka aykırı
 Geçici İşten
 Sağlık
Çıkarma
Subjektif ve maddi olması durumudur.
bakanlığının
Örn:
Ayırt
etme
gücü
olmayan
olarak
ölçüleme Tamamen işten
haksız yere bir
bir
kişinin
evlenmesi,
yabancı
yen
zararları
çıkarma
ilacın kullanımını
uyruklu bir kişinin milletvekili
karşılamak
yasaklaması
seçilmesi
amacıyla
Şu kişilere disiplin
kararı
ödediğimiz parasal
cezası verilebilir:
karşılıktır.
İptal davası idari
 Memur
Örn: Rakip
yargıda açılır.
 Asker
firmanın sahibinin
Günlük hayatta,
özel yaşantısı
“senedimi iptal etTek Taraflı Bağlamazlık:
 Öğrenci
hakkında basına
tirdim”, “Nişan iptal
Sözleşme yapma ehliyetine
Örn: Askerlik çağı
 Dernek, Siyasi
sahip olmayan bir küçüğün ya oldu”, “sözleşmem
geldiği halde hala askere yalan bilgiler
Parti, Sendika,
gitmeyen erkek Türkiye vererek onu küçük da attığı imzadan sorumluluğu yıl sonunda iptal
Meslek Odası
edilecek” şeklinde
olmayan bir kişiyle reşit olan
Cumhuriyeti vatandaşları düşüren diğer
üyesi vs
kullandığımız iptal
askere cebri icra yoluyla firma sahibi, haki- kişilerin aralarında yaptıkları
Not: İşçilere, ev
min takdir edeceği sözleşmeler sadece reşit
sözcüklerinin iptal
alınırlar.
hanımlarına, belli
bir bedeli karşı
yaptırımıyla ilgisi
olan kişiyi bağlar. Karşı tarafı
statüde bulunmatarafa ödemek
yoktur.
bağlamaz.
yan kişilere disiplin
zorundadır
Örn: 17 yaşındaki bir çocuğun
cezası verilemez.
dershaneyle sözleşme
imzalaması.
Örn: Gece 02:00’de arkadaşının evinden ayrılan Sabahattin, modifiye ettiği ve
“faça şahin” adını taktığı otomobiliyle Eryaman semtinde dolaşmaktadır. Bir kavşağa denk gelir. Kavşağın etrafı boş arazi olduğu ve aydınlatma yeterli olduğu
için yolun her yanını görebilmektedir. Yol bomboştur. Ama gittiği yöndeki trafik
lambası kırmızı yanıyordur.- “Bu ışıkta durana enayi derler.” diyerek yoluna devam eden Sabahattin’i bir sonraki kavşakta trafik polisleri beklemektedirler. Çünkü önceki kavşakta kamera vardır. Kırmızı ışıkta geçtiği tespit edilmiştir. Kendisine trafik cezası kesilir.
YORUM: Bu olayda Sabahattin kimseye ne maddi ne de manevi anlamda zarar
vermemiştir. Ödediği para verdiği zararın karşılığı değil, hukuk kurallarını çiğnemenin karşılığıdır.
Download

6. KPSS Vatandaşlık Konu Anlatımlı 2015