YAŞAYAN BİR VAKFIMIZ
BEZMİÂLEM VALİDE
SULTAN QUREBA
HASTANESİ
Prof. Dr. Asaf ATASEVEN
üzelli yıla yakın bir süredir yurdum uzun d ö rt bucağından gelen yüzbinlerce v atandaşım ıza şevL ıt ve şifa kucağını açan Gureba hastahanesi Osmanlı İm paratorluğu devrinde k u ru lan sağlık
müesseselerimizden biridir. Sultan I. Abdülmecid'in annesi Bezm-iâlem Valide Sultan tarafından 1843 (hicri
1261) yılında tesis ve inşa ettirilm iş tir. İki yıl sonra tanzim edilen bir vakıfname ile ”Bezm-i âlem G nıba-i
Mü silimin Hastahanesi" adı ile vakfedilmiştir. Gureba Hastahanesi sadece garip müslümanları tedavi e tm e k
özelliği ile ülkemizin tek sağlık kuruluşudur ve inşa edildiği gündenberi bu hizm etini sürdürm ektedir.
Gureba Hastahanesi’nin açılışı, Takvim-i Vakayı nüshalarında 24 Rebi'ü'l-evvel 1261 Cum a günü o larak
yazılıdır; bitişiğindeki cami ve çeşm enin birlikte açıldığı zikredilm ektedir (I). Bu k o nuda zam anın ş ö h r e t­
li şairlerinden Ziver Paşa halen hastahanenin ana giriş kapısında merm er üzerine kazılm ış şiiri ile tarih d ü ş ü r­
Y
müştür:
Şah-ı devran Hazret-i Abdülmecid Hana olur
BezmiAlem nâm Sultan mâder-i ulya-meâl
Eyleyub ihyâ bu hastahanenin bünyanını
Mevkiinde eyledi te'sis hayra bezl-i mâl
Tıbb-ı Câlinos'dan tedbire hacet kalmadı
Hastegâne olalı ab-ı hayatefza zülâl
Cism-i dünya buldu zâtiyle ilâc-ı afiyet
Hak tabıb-i lutfun etti deâfi-i derd-i m elâl
Gelse bim arân bulur elbet şifa bu câd e
Havf-i mürg hastaya vermez havası ih tim âl
Valide Sultan ile A bdülmecid H anı H uda
Haşredek kılsın m ezid öm rle âsude hal
tki tarih oldu b ir m ısrada ziver aşik âr
Hastahane kıldı inşa Valide S ultan bu sâl
Son mısra "hastahane kıldı inşa Valide Sultan bu sâl" ebced hesabı ile 2522 tu tar, "iki tarih o ldu bir
mısrada ziver aşikâr" tâm iyesine nazaran son iki mısra'ı ikiye taksim etm ek icabeder ki neticede 1261 ç ık ı­
yor. Bu da hastahanenin açılış tarihi oluyor (1).
Ziver Paşa Gureba Hastahanesi'nin açılışı için bundan başka iki tarih daha düşürm üştür. B unlardan biri,
"Bezm-i âlem nâm sultan mâder-i şah-ı cihan” diye başlayan ve hastahanenin arka kapısı üzerine k o n u l­
mak üzere nefis bir talik ile kazılmış mermer, iki parça halinde hastahanenin dışında çayırlar arasında b u lu n ­
m uş; Rahmetli hocamız Kâzım İsmail Gürkan'ın "Gureba Hastahanesi T arihçesi" kitabında bu kırık
merm erin resmini görüyoruz. Bugün nerededir bilem iyoruz. Diğeri "Cenab-ı Valide Sultan ki n âm ı Bezm-i
âlem d ir” diye başlayan tarih düşürmesinin Ziver Paşa'nın eserleri arasında bulunduğu bildirilm ektedir (1).
GUREBA İKİNCİ GUREBA HASTANESİDİR
G ureba H astahanesi'ne kadar Osmanı dönem indeki ağlık kuruluşları "bim arhane” adı ile anılm ıştır.
İk defa "hastahane" ismi Bezmiâlem Valide Sultan Hastahanesi'ne verilmiştir. Ancak Bezm iâlem V alide
Sultan Hastahanesi "G ureba" adı ile ikinci hastahene oluyor. Zira "G ureba" adı daha evvel 1836 da Edirnekapı Mihrimah Sultan Cami avlusundaki medresede açılan hastahane için kullanılm ıştır. Bezm iâlem V alide
Sultan Hastahanesi açılınca bu hastahanenin kapandığı anlaşılıyor (2).
86
VALİDE SU LTA N IN VAKIFNAMESİ
Valide S u ltan 'ın G ureba H astah an esi'n d en b a c t^
.
Bu vakıfların h e p » b ir v a k ıfn a m e d e to p la n m ış tır V a k f f n a m e n i l t ' '"' m ' B“ n la rd a n so n ra b a h se d e c e g ii _
< # . S u ltan I.A b d ü lm e c id e liy .e , u m y a z m ı ş m
V a k 'f " a™ " ' "
» • > * * t i p l i d i r S a h i.e n in „ r„ „ „ a
"Mücebince am el o lu n u p hilafından h a z e r ve m ünaceb et o lu n a "
\&lide Sultanın vakıfnamesinin bir kısmı
ı
"Gureba-ı &fiislimin"'e tahsis edildiği belirtilm iştir Bu d
^ m a n l a r " meccanen tedavi edilecektir. B u v l f J u Z n l i i
hanenin idaresine ait esaslar te ferruatı ile zikredilmiş ve vık ifna
^
U bolumun b a $ında hastahanenin
°"
hazırlanmıştır .Nizamnamenin birinci maddesi hastahane\ i S u l t ^ l T th ri r
"GarİP ™ fak*
' Bundan sonra hasta-
s
h
^ aslahane n iz a m n a m e sr
ne-i Amire Nazır, olan z a t aynı za m a nda E vkaf N ^ , r o d ^ u n d
M
tT *
°
Sonra da Evkaf Nazırının him ayesine g e ç m iş tir ^ e Z
f l n
l Z
] ? " ! ? * f * î
fenni yani tababate
müdür * hekim
^ îtavını
'm ve "azilleri
*
• • . * • dair
» işler, hastahanedeki
. . _
Kirn, eczacı
eczacı ve
ve cerrahi
cerrahların
d.ıcaZ,n"
e ra lea’t
ve eşya tem.m h ekım başm a v e rjm ışt-r. Bu sonuncu sonra Mekteb-i T ,b b ,Ve-i Mülkiye- şahane m’eclfsine b
rakı İmiş; boylece yukarıdaki te knik personel h ek im b aş m ın inhas, ve ad. geçen yukarıdaki meclisin tensin ve
reyi ..
ile tayın
idaresinden dec mart,
idare m
müdürü
evkafa kkar
ı u ştu r
. o lu n m u»ş, hastahanenin
r--L .
.
uuuru evkata
arşı m es ■u ı tu tu lm
Hastahane yönetmeliği hastahanede çalışan nersonplin
,
'
listeleri, hasta bakımı, vizit ve nöbetler,hastaların ta b urc u edilmesi C
S
e * ^ ^
tahanesı nizamnamesi o gunku bı gı ve k an aatlere eöre tan?!™ * h ;i
i
~
« u re n a nas
■ ,
gore tan zlm e d l|m ış olm am asına raom en bugünkü Börüslerin
pek ço ğ u n a ihtiva e tm ek ted ir. Bu k o n u y a dair şu m isaller verilebilir :
Mikrop telâkkisinin bilinmediği o ta rih te b u la dın
••
, ■ , çok enteresandır. N isam nam ede,
5
‘Ç" ’ a y n b " k ° 8 u > ,al“ ' s ' di“ * » lm™
"Neımı billâh ta u n v ey a ilel-i sariyeden bir illet ise. d iğ e r salim olan m araz,» v an ların . konulm avub
matun olduğu halde tau n a m a h su s olan mahalle ve ilel-i sariveden oldum,
V ı•
ı - >'
ithal oluna" denilmektedir.
i y e d e n olduğu surette HeH sanye koğuşlarına
Kâzım İsmail Gürkan tarih çesinde bu k o n u i r i n
* -t..
•
^•ı
«oiiirt."
t ı \ r,
Ç
e s l a f , m ı z o t a n h t e sirayet hakkında az çok mütebellir
fikirlere malıktı d iy o r (I). G erç e k te n o zaman müslümanlar bulaş,c, hastalıkları biliyordu Bu bilgin,n
kaynağı Islam ın yüce peygam beri H z. M uham m ed (SAVO'in su hadis-i şerifleridir ■
"Bir yerde veba hastalığınm b u lu n d u ğ u n u duyarsanız oraya girmeyiniz. Siz bir yerde bulunurken veba
zuhur ederse oradan çık m ay ın ız
Nizamnamedeki diğer bir n o k ta da, h astahan eye kabul şa rtlan tesbit edilirken tedavisi imkansız bir has­
talıktan m üzdarip hastaların h astaha neye kabul edilm emesi kesin olarak emredilmiş; h atta hekimlerin bu
konuya dikkatleri ç e k ilm iştir :
" ......... şlfaS1 nakabl1 olan ,lel hastaha neye gidüp m e rtle çık ar nıakuleden olmakla hastahane merza hastahanesi olm ayub eille hastahanesi olm a k icab eder. Bu su r e tte zan ve k.yas o lun ur ki hastahane hemen alil ile
lebaleb olup ıllet-ı şıfayab olacak m e rz ay a mahal kalm ayacağ ından bu hususa eîlibba (arafından ziyadesi ile
dikkat o lu n a"denilm ektedir.
Halbuki bugün baz. kimselerin h a tta baz. m eslektaşlar,m zm , Gureba Hastahanesi'ni darülaceze gibi te lâk ­
ki ederek bu tip hastaları G ureba H astahanesine sevk ettiklerine şahit oluyoruz.
Nizamnamedeki diğer önemli n okta ise, hastalara et gibi kıymetli gıda maddesi verilmesini, hatta SOĞ A ­
NIN BİR TANESİNİN BİR ALTIN L İR A Y A ÇIKMASI H ALİNDE BİLE ALINMASINI, keza hastahanenin
gündelik masrafları arasında b u lu n m a y an b irço k gıdalırın hızüm görüldüğü takdirde satın alınmasının ifade
edilmesi keza hastalara uygulanacak rejimin tam am en hekim lere bırakılması enterasandır (3)'
Bu yukardaki esaslar Valide Sultan'ın ne kadar rakik bir kalbe ve ince bir düşünüşe sahip olduğunun ifa­
desi kabul edilmelidir.
G U REBA H A STAHANESİ N İÇİN İN Ş A EDİLDİ?
Bezm-i âlem Valide Sultanı bir hastah a n e tesisine sevk eden âmil acaba ne idi? Bu oldukça meraklı bir
konudur.
Aslında Osmanlı dönem in d e b aşta padişahlar olm ak üzere ecdadımız vakıf kurm ak konusunda adeta b ir­
birleri ile yarış halinde idi. Bu k o n u d a hanım lar erkeklerden hiç geri kalmamışlardır. Hatta ninelerimiz eline
geçen bir akçeyi düğüm üstüne düğümle m uhafaza eder, bir, beş, on ve daha fazla yıllar sabırla biriktirmeye
devam eder; bu para istediği yek û n u b ulun ca vakfım yapardı (4).
87
E cdadım ızı m e k te p , cam i, sebil gibi h ay ır müesseseleri k u rm ay a sevk ed en İm il K u ra n ı K e rim 'in ;
"S iz sevdiğiniz şe y le rd e n (A llan y o lu n d a ) h a rc a m a d ık ç a (en ) iy iy e erem ez s n iz (A li İm ra n : 9 2 ) e m ri
İlâhisi ile, İslâ m 'ın yüce pey g am b eri (SA V )'ın şu hadis-i şerifleri o la b ilir:
" V e fa t e d e n b ir k im sen in am el d e fte ri k ap a n ır. A n cak üç kim se var ki b u n ların am el d e fte rle ri k a p a n ­
m az: H a y ır e se rleri, ilm i eserle r ve salih evlad y e tiştire n J d m se le r."
B ezm iâlem Valide S u lta n ı b ir h astah an e tesisine sevk eden fm ille r k o n u su n d a şu n lar sö y le n m e k te d ir :
B azıları 1826 y ılın d a bilhassa İsta n b u l'd a o rta y a çık an şid d etli k o lera salgınını seb ep g ö ste rirle r. Bu sal­
g ın da İs ta n b u l'd a hastaların şe h ir için d ek i binalara bile yatırıld ığ ı riv a y et edilir. Z ira o d e v ird e İs ta n b u l'd a
sadece F atih Ş ifah an esi, Süleym aniye D arüşşifası, Haseki Hürrem S u ltan B im arhanesi, Ü sk ü d ar'd a esk i T o p taşı T ım arh an esi'n in y erin d e N u r B anu S u ltan B im arhanesi vardı. Bu k u ru lu şla r salgında y e te rli o lm a m ı ş ­
tı r (I).
Bazıları d a 1 8 4 3 'd e k i ç iç e k salgınının bir h astah an e kurulm ası zaru re tin i o rta y a k o y d u ğ u ve riv a y e te
göre bu ihtiyacı ilk defa B ezm iâlem Vfclide S u lta n oğlu A bdülm ecid'e b ild irdiğini k a y d e d e rle rd i).
D iğer b ir riv ay et d e şu d u ri \6 lid e S u lta n 'ın b ir gün y o ld a rastlad ığı b ir h asta ile ala k a d a r olm ası ve y a tı r ı­
larak tedavi edilm esi gereken bu h asta için b ir h a stah an e aran m asıd ır. Bu işle sarayın c e rra h b a şı H alil E fe n d i
ilgilenm iştir. A ncak bu olay Vklide S u lta n ı o ld u k ça etk ilem iş olm alı ki b ir h astah an e y ap ılm asın ı a rz u e tm iş
ve şim diki İstanbul Vatan caddesi üzerinde, o zam a n k i Y en ib ah çe Ç a y ırı'n d a b ir h a stah an e k u ru lm a sın a k a ra r
v erilm iştir (5).
B aşka bir rivayete göre Valide S u ltan ikiyüz erkeği m em n u n ettiğ in e dair b ir rüya g ö rm ü ş, rü y a ta b irc is i,
bu rüyayı "ö y le b ir h ay ır işley ecek sin ki d ünya d u rd u k ç a iki yüz e rk e k sen d en h ay ır ile b a h s e d e c e k " d iy e t a ­
bir etm iş ve iki yüz yataklı bir e rk e k hastahanesi in şa a tın a karar verilm iştir (I). K âzım İsm ail G ü rk a n b u s o ­
n u n cudan bize gelen rivayete göre d iy e b ah sed iy o r k ay n ak gösterm iyor.
G ureba H astahanesi'nin b ir erk ek hastahanesi o larak inşa edildiği d o ğ ru d u r.Z İra o d ev ird e H asek i K a d ın
H astahanesi’d ir (6 ). E cdadım ızın h arem -selâm d u stu ru n u h astahan esin d e bile
u y g u lad ığ ı a n la ş ılıy o r. G e r ­
ç e k te n yakın zam ana kadar bu h astan eler b ö y le idi. R ah m etli H ocam O rd .P ro f. Dr. F a h ri A rel 1 4 -1 5 y a ş ­
larında kendisine Haseki H astah an esi’nde "F a h riy e ” adı ile a p an d ist am eliyatı y a p ıld ığ ın ı ifa d e e d e rd i.
G ureba H astahanesi in şaatı tam am lanınca, ö n kısm ında b u lu n an 9 a d e t d ükkan ve y e k ta h a m a m ı ile
h astahane b itişiğ in d ek i cam iinin arkasındaki b a h ç e vak fed ilm iştir. B undan b aşk a,
-E d re m it'te zey tin lik ler. Bu zey tin lik ler to p lam olarak 25241 a ğ a ç tır, z e y tin y a ğ ı m en g en e si ve e k le ri,
r-Kocaeli sancağı T erko s kazasın d a E lecik m erası, göl ve d ü kkan,
-İ s ta n b u l'd a K oska K ızıltaş m ahallesinde ev,
-S ü ley m an iy e Camii civarında ev ve h a n ,
- A t m ey danında ev,
-E y ü b 'd e evler, zey tin lik , dikili bağ, ve yem iş ağ açları, dikili arazi.
- V a rn a 'd a ç iftlik ,
- G e m lik 'te d u t b ahçesi ve su d eğirm eni gibi ak arlar vak fed ilm iştir (7 ).
VALİDE SU LTANIN D İĞ E R V AK IFLARI
Valide S u lta n 'ın fu reb a H astah an esi'n d en b aşk a vakıfları vardır (4,8) B unlar,
-G ureba H astahanesi'nin b itişiğ in d ek i cam i ve ç e şm e (1 8 4 5 ) (1 ,4 ). Bu cam iye b ir d e k ü tü p h a n e v a k f e t­
m iştir. Bugün b u k ita p la r cam id e m ev cu t d eğildir (9 ).
-B u g ü n İstan bul Kız Lisesi adı ile e ğ itim y apan m ek tep (1 8 5 0 ). Bu m e k te b in üst k a tı h ü n k a r d a ire si, a lt
katı rü ştiy e olarak a ç ılm ıştır. O k u lu n sübyan kısm ı da vardır. Valide S u ltan m ek teb e büyük, h ü n k a r d a ire sin e
ise fanuslu birer saat ile, o k u lu n k ü tüphanesine 5 4 6 c ilt k itap v a k fe tm iştir. Bu k ita p la r a ra sın d a S e y y it M ah m u d u n tezhipli K uranı, H azreti Ali h a ttı ile b ir K u râ n , Y akuti M u şta'sim i'n in el yazısı ile b ir cüz, Ş e y h
H am dullah A b d u llah b in M uham m ed'in el yazısı ile enam süresi ve iki K urân-ı K erim gibi k ıy m e tli e se rle r
v ard ır. Bu k ita p la rın bugün B âyezid K ütiiphanesi'nde b u lu n d u ğ u sö y len iy o r (9). Bu m e k te p d e b ir z a m a n la r
M ekteb-i M ülkiyye-i Ş a h a n e o larak te d risa t yapılm ış, I.C ihan h a rb in d e ise h astah an e o larak k u lla n ılm ış tır (4 ).
Valide S u lta n 'ın ta m ir ettird iğ i b a şk a m ek tep lerd en d e b ah sed ilm iştir (4).
-D o lm a b a h ç e C am ii (1 8 5 3 )
ikm al e d ilm iştir (4 ).
Nâlide S u ltan 'ın vefatından sonra oğlu S u ltan A b d ü lm e c it ta ra fın d a n
-M a ç k a ile a k a re tle r arasın d ak i Valide Ç eşm esi (1 8 3 9 ) (4).
88
-KîsıtnpBŞî da Hacı A h m e t Deresi yanında M s < n /
T rab y a'd a (1 8 5 2 ) ç e ş m e le r .
c*>* -i
1 ,v n k a P>’d a (1 8 4 1 ) T opkapı d ışında (1 8 4 3 )
’
_ G alata köprüsü (1 8 4 5 ) M irat-ı İs ta n b u l f i a i a t , v ............ - ..
yaZar. B a z.larıise V alid e S u lta n 'ın k ö p rü n ü n y a p ,İm a sın a
-T erk o s gölü ve civarı ( 1 8 4 7 ) .
ta r a f,n d a n y a p tırıld ığ ın ı
e ttiğ in i ifad e e d e rle r (4 ).
Terkos G ölü V alide S u lta n 'ın G u re b a H a s ta h a n e s i'n e v a k f h a
Sular İdaresi G u re b a H a s ta h a n e s i’n d e n su b o rc u o la ra k vü h ‘
^ g a n p tir ki 1 9 6 2 y ||mda İstan b u l
1874 de bir fe rm a n la T e rk o s G ö lü İ s ta n b u l'u n ilk b e le d f v ^ r p k - J l,ra l fte m ,ş t ır - Bu m e s e le n 'n esası şu d u r:
olarak 4 0 yıl süre ile im tiy a z v e rilm iş tir; f a k a t b u iş y ü rü tü le m e m iş T ü n ? 1*»!-1 * 1’110 ^
Sah'PS'Z b k m a '
tesis edilm iş, im tiy a z 75 y ıla ç ık a rılm ış ; İs ta n b u l'a a n c a k su 1 8 8 8 d e ’verifm i r
k U m pa" y a İle Şİrket
-V alid e S u ltan h a y a tın ın so n z a m a n la rın d a M e k k e 'd e b ir h ^ t h
•
tamamlamaya ö m rü v e fa e tm e m iş tir . H a s ta h a n e n in v a rım k al:, ^
^
m ş a a tm ı a rz u e tm iS> fa k a t b u n u
tarafından ta m a m la tılm ış tır (1 , 4 ).
n lk ın cı ^ t ı 1 8 8 4 d e S u lta n A b d ü lh a m id Han
BugünValide S u lta n 'ın b irç o k h ayır e se rle ri t o n n ;
ı
bulunduğu D o lm a b a h ç e C a m iin e O ’n u n a d ın ın v erilm e si b ir k a V i r T i n T s a 1 İ ' S ° n y ," a rd a ° nUn V âk'f '
ile anılm aktadır.
CS' b 'f k a d ' r5 'n asl ,k t,r . A m a İs ta n b u l kız lisesi O 'n u n adı
Valide Sultan h ayatının son u n a k ad a r h av ır içleri İIa i u n -
. .
da bulunan m a h a lle rd e d o la ş a r a k k e n d i eli ile f a k ir ve m u h t a r " ! ' ^ ı ıv a y e t e d llir k l h a sta h a n e n in civarınyardım ö rn eğ i...
m u h tlÇ k ,m s e le re y a rd ,m « d e rm iş (4 ). Ne güzel bir
V A L İD E S U L T A N IN V E F A T I
Vfclide Sultan hastahanenin tesisin d en 8 vıl sonra vpfat ot™;-*- ı
:
. . .
« k yatm aktadır. t t l i d e S u lu n ',n h a s ta l.J.n .n ne o ld u Ju b ili* "
^ " “ e t a s a l " Mah7 ' , ,0rbeSİ'
zamanki Mekteb-, T ıbbiye H ocası D r. D ijdm an S p itz e r tedavi e tm iştir (1)
kendisini o
J M
*
S u ltan ’dan bize kalanlar sadece w k fe rtikl„ i d eğ ild ir. O n u n baz, 5ahsi eşyalar, da elim izde bulu.
-Y atağı T o p k a p ı saray ı m ü z e sin d e d ir.
_Se? rd kat ; İ n " S“ 'h - * r T
S te *
' f <UVa'e' ma“ S’ ,e
it i koltuk, bir mangal bir
hastahanede ba5hekim odasının bitişiğindeki odada muhafaza
Valide S u lta n 'm m ü h rü n d e ş u y a z ılıd ır:
M uhabbetden M u h a m m e d o ld u h asıl
M uham m edsiz m u h a b b e tte n n e h asıl
Z uhrundan B ezm i A lem o ld u vasıl
açıklaması :
M uham m ed m u h a b b e t s e b e b iy le y a ra tıld ı. A si, m u h a m m e d o lm a y a n m u h a b b e tte n h a y ır y o k tu r
Muhammed e o la n ilah, m u h a b b e tin te c e llis in d e n B e z m i A le m ( V alid e S u lta n ) y a d a u m u m î m a n a d a d ü n ya y a ­
ratılmıştır.
’ 1
Evet V alide S u ltan b u k a d a r b ü y ü k h a y ır la r y a p m ış b u lu n u y o r . Biz o n a sad ece h a y .r e se rlerin d e n y ararlanmış ve bilhassa h a s ta h a n e s ın d e , ş ifa b u lm u ş y ü z b in le rc e in s a n ım ız ın d u a sı ve bu h a sta la rd a n biri k i 1 9 5 8
de Gureba H astah an esın d e te d av i e d ilm iş F azıl A h m e t A y k a ç 'ın ş u ş iirid ir.
Bezm-i  lem VSlide S u lta n 'ın n e z ih ve k e rîm h â tıra s ın a
Büyük n â m ın la sen ş e f k a tle rin ü stü n d e ş â n o ld u n
V efakâr ü m m e tin k a lb in d e r a h m e tte n n iş a n o ld u n
I n â y e tn u ru s a ç tın h e p k e re m d e n k e h k e ş a n o ld u n
H u d â 'n ın ra h m e tin d e n d u rm a d a n y a ğ s ın d a g u fr a n la r
Ç elen k o ls u n az îz k a b rin d e m in n e tle rle şü k ra n la r.
D evalar k o ş tu r u p d u r d u n h e m e n h e r d e rd e , fe r y â d a
Ş u te'sisinle o ld u m â t ı f e t s u ltâ n ı d ü n y a d a
Sanl A llahının in s â n ın a n û rla rla u k b â d a
H u d â 'n ın ra h m e tin d e n d u rm a d a n y a ğ sın d a g u fra n la r
Ç elenk o lsu n aziz k a b rin d e m in n e tle rle şü k ra n la r.
O lup h e m ş ire h a lk ın y e 's in e h e r tü rlü m a te m d e
T u tu ş tu r d u n il â h î ş u le le r b ezm -i â le m d e
E vet lâ y ık b u g ü n b iz le r d e se k h ü rm e tle h e r d e m d e
89
H u d â'n ın rahm etinden durm adan yağsın da gufranlar
Çelenk olsun aziz kabrinde m innetlerle şükranlar
Muallâ h âtıran tu tsu n ebedlerden de cuş etsin
Çıkıp tâ A rşa ruhun neşve-i lâ h u tu nuş etsin
M uallâ H âtıran tu tsu n ebedlerden de c u ş etsin
H udâ'nın rahm etinden durm adan yağsın da gufranlar
Çelenk olsun aziz kabrinde m innetlerle şükranlar.
YENİ PAVYONLAR
G ureba Hastanesi asrımızın başında ökemizin ihtiyacını karşılayamaz durum a gelmiş, zam an ın ev k a f
n âzın Ürgüplü Hayri Efendi bir heyet teşkil ederek şimdiki İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesinin b u lu n d u ğ u
eski binaları inşa ettirm iştir.B u heyette hastane başhekimi İhsan paşa, İkinci tabib Hacı K em al, S ü leym an
Numan, Asaf Derviş,Z iya Nuri, M ustafa Münif paşalar, mimar Kemaleddin, Dr. A dnan Bey b u lu n m u şlard ır.
Yeni pavyonlar adı ile inşa edilen bu binaların arsası Pertevnihal Sultan vakfından ve kısm en de istim lak
suretiyle tem in edilmiş; 1915 de inşaat tamam lanm ış öndeki bina idare ve poliklinikler, diğer üçü d ah iliy e,
ikisi cerrahi, biri de am eliyathane olarak yapılmıştır.Bu binalar için 110.000 altın sarfedildiği b ild irilm ek ted ir.
Ancak binalar iki yıl boş kalmış. 1917 de yangında halk iskan edilmiş, m ütareke yıllarında A m e rik a lfla r
hastane olarak kullanm ış, bilahare Gureba Hastanesinin hastaları taşınm ış, soğuk ve diğer eksiklikler sebebi
ile hastalar tekrar bugünkü Gureba hastahanesine nakledilmiştir. Bu binalar 1925 de kuduz m üessesesine v eril­
miş. Fakat binalar bütçe darlığından tamamlanamamış, 1926 da rejiye kiralanm ış, sonra İstanbul Ü niversitesi
Tıp Fakültesine nüve teşkil etm iştir.
GUREBA TIP FAKÜLTESİ OLUYOR
Gureba hastanesi Cum huriyet devrine kadar Vakıflar nezaretinin idaresinde faaliyetini sü rd ü rm ü ştü r.1 9 2 4
yılında hastane sıhhi ve idari bakımdan sağlık bakanlığına bağlanmış, mali işler gene Vakıflar id aresin d e k a l­
mak kaydı ile hekimlerin tayini ve hastanenin çalışm a şekli Sağlık Bakanlığı tarafından d e ru h te ed ilm iştir.
Aynı yıllarda Haydarpaşa Mekteb-i Tıbbiye Müderrisler Meclisi (Profesörler kurulu) tıp ted risatın ın İsta n b u l'a
naklini ve Gureba, Haseki, Cerrahpaşa hastahanelerinden istifade edilerek devamını istem iştir. Bu m ak satla
her üç hastanenin başhekim liğine birer müderris (profesör) tayin edilm iş; G ureba hastahanesi b aştab ib i S ü ley ­
man Numan Paşa olm uştur. Süleyman Numan Paşa hastanede birçok değişiklik ve tam irler y ap m ıştır. B unlar
arasında tazyikli su tesisatı, bakterioloji ve kim ya labaratuvarı ve d o k to r odaları o rta b ah çey e çık ın tı o la ra k
inşa edilmiş elektrikli etüv, santrifüj gibi cihazlar alınmış çatı ve akan kısımlar sıvalar ta m ir ed ilm iş, ç a tıy a
Marsilya kiremidi konm uştur (1).
BİR RÜYA
Burada başhekim Süleyman Numan Paşa'ya ait bir hatırayı arz etm ek isterim ' Süleym an N u m an P aşa
yukarıda bahsettiğim iz hastahanedeki değişiklik ve tamirler yanında bazı adetleri de kaldırdığı riv ay e t
edilir, Mtesell| hastahaoçde başhekim nezaretinde şifa bylan hastalann anakapı önünde to p lan arak y o llu k la rı­
nın verilmesi ve camide duayı müteakip m emleketlerine gönderilmesi adetini kaldırm ıştır. Bir gece P aşa
rüyasında Bezmiâlem Valide Sultanı görür. Bu rüyayı Bakırköy Hakimi merhum Cemil beye a n la tm ış tır :
"Bir gece rüyamda Bezmiâlem Valide Sutan yeşil feraceli ve elinde bir şemsiye o lduğu hald e y an ım a
geldi; elindeki şemsiye ile başım a vurm aya başladı. K ocakan beni öldürecekti" dem iştir.
Bendeniz bu rüyayı bizzat Cemil Bey'den dinleyen Muzaffer O zak Beyefendiden işittim . Bu olay bize
Vakıf şartına uym ayan vakıf idarecilerinin halinin ne olacağını düşündürüyor. Acaba başım ıza isab et eden
birkaç şemsiye darbesi ile cezayı savuşturm ak mümkün olabilecek mi?
Evet Ykkıf şartını yerine getirm em ekten sakınılmalıdır.Z ira Hz. Peygamber (SA V),
"V avlardan sakının" buyurm uştur. Bu vavlar vakıf, vekalet, vasiyet, vali olmak gibi "v " harfi ile b aşlay an
hususlarıdır. Bu hadis-i şerif Bursa Ulucamide bir levhada yazılı bulunm aktadır.
4
ÜNİVERSİTE KLİNİKLERİ AYRILIYOR
Böylece Gureba hastahanesi bünyesindeki Üniversite klinikleri ile Sağlık Bakanlığına bağlı o larak 1956
yılına kadar gelinir. Aynı yıl Vakıflar Umum Müdürlüğü vazife ve teşkilatı hakkında 6760 sayılı k an u n ile
hastane sağlık bakanlığından ayrılarak tekrar vakıflar idaresine devredilm iştir, Üniversite K linikleri b in ala­
rı inşa edildikçe yukarıdaki kliniklere taşınm ış, son olarak 1968 yılında dahiliye kliniğinin de taşınm ası ile
G ureba müstakil bir vakıf hastanesi hüviyetine tekrar kavuşm uştur.
90
Gureba Hastanesi bu u z u n ça l.şm a h a y a tın d a sağlık h iz m .f
ve hemşire yetiştiren bir müessese o lm u ş tu r. G u r ^ b a J .a s t a h a n e L d T " ? “ f " * * hekİm - m üteh- s , s hekim
Ç,km,f ,r- ^ unku t,p nesl'" '" hepsi, bizin nesil dahil bütün t hh
, ^
aras,nda büyük
bu hekımlerm h erb .n bir fakülte y a da bir sağl.k k u r u l u ş u n d ^ i z m t t ^ ^ i ' * * * * * * ^ ^
^
BUgÜ"
G U R E B A -D A Y İN E BİR T IP FA K Ü LTESİ
1978 yılında zam anın idarecileri ile İstanbul Ticari İlim ler Ak H •
Gureba H astahanesinde önce sağlık bilim leri sonra bir tm . . ... Ka ,emısı arasın da hazırlanan bir p ro to k o l ile
Bu seferki bir farkla hastah an en in idaresi birincinin aksine d a h ^ ' t ^
'k '™ defa Fakü,te k uruluyor,
elinde bulunuyor ve bir d ö n er serm aye y ö n etm eliğ i çıkarıl 3
°
P Fakü!tesine intisaP eden hekim lerin
arasında kalan inşaatı tam am lanm ış Y eni G ureb a H a sta lı"701-’' U d ° ner serm aye yönetm eliği hastahanenin
başlıyor.Bunun Valide S ultanın vakfiyesi m uvacehesinde n j T r ' ,
VC CSkİ h astahanede uygulanm aya
Bu dönem de vakıf k ad ro su n d ak i hek im lere idare çe şitli
,g ,n ' bilm iY°r“ Zzuhur ediyor. N ihayet k oalisyon hüküm etlerinin sık sık d p " ’ r
W ' H astahanede çeşitli olaylar
fiyenin ruhuna aykırı b u larak akadem i aley h in e ta h liv e
g ' ° günlerde Vak,flar idaresi durum u vakkoğuşlarda ihtiyat-ı te d b ir kararı alıyor. 1 2 Eylül 1 9 8 0 d
aÇ' y ° r'. M ahkem e akadem inin işgal ettiğ i
hastahanesi ikinci defa istiklâline k av u şu y o r.
en SOnra tah Iiy e kararı veriyor. Böylece G ureba
BUG Ü NK Ü GU REBA HASTANESİ
Bugün G ureba hastahanesi 4 0 0 y ataklı bir sağlık k u m lu s u „ b „ ı , » uu u~
veren ve 11 bran şta tıp eğitim i y ap a rak m ü teh assis hekim y e tiştire n b ir mü"
H.ŞU^ lermde ” ğl,k hİZmeti
meleri yanında son yıllarda tıp sahasındaki gelişm elere paralel n la r,!, h
“e“ ' sed ,r- Bu saI llk ™ Eg.tım hiiM U - ile ■ açık kalb eerrahisi" gibi o ldukça T n e m lî 2
, “
,
a' a5“ m ,a ve
takdirle yadederim.
^
a 8 " k h lI m r , l e r l ^ • ' ' " « S « . r . Buna em eği geçenleri
Gureba Hastahanesi bünyesinde k u ru lan k anser ark tım -,:. „
, . .
lanılacak cihaz, m alzem e ve personel kadrosu tem in edilm iş h iz m e te ™ m e rk e z'nın bınası tam am lanm ış, kulüzerinde y.llar önce tem eli atılm ış ve kaba i n ş a a T Z Î l î
î * '" f
G e" e hastahane arsas'
hanesi" inşaatı im kanlar ölçüsünde devam e tm e k te d ir. Busbüvük has'? h*" ^ ° ° Y atakl' Y en’ Gureba ^ t a ­
mamlanmasının o ld u k ç a zo r o ld y ğ u n u ifade etm eliyiz Bu sehcnl h
Inşaatının vak,flar bütçesi ile taKliniklerine Y ardım V ak fı" adın d a bir vakıf k u rm u şla rd ır H a v ı/s ^
ane ekım lerı G ureba Hastahanesi
tahane binasının tam am lanacağına in a m y o m z
V
^ valanda$ ' ™ ™ d esteği ile bu hasSözü insana hizm et edecek m üesseseleri k u rm an ın am ellerin en hay ırlm olduğunu ifade eden ve G ureba
hastahane sının antresinde asılı bir A yet-i Celile ile n o k talay alım .
g u reb a
"Her kim ki b ir canı k u rtarırsa bütün insanları k u rtarm ış gibi o lu r"
K urân-ı Keri m , Maide 32.
Hepinizi saygıyla selam larım .
K aynaklar
1' i GÜî an,'
:B eZ m İâ' em VaHde S u ltan V aklf G ureb a H astanesi T arihçesi
İstanbul, 1^67.
3. b a sk ı.P z ışık Matbaası
2-Onver, S. .E dirnekapıdaki ilk G u re b a H astanesi.D irim A ylık Tıp Dergisi 25 36 1950
3- Bayram, S. : Sağlık H izm etlerim iz ve V akıf G ureba H astanesi Vakıflar Dergisi. 14 102 1982
4-Ayanoğlu, F : V akıf y ap an T ürk K adınları. İ.Ü. H u k u k Fakültesi Mec. 29 :1 , 1% 3.
5-Sağun, N. : V akıf G ureba H astanesi 2. cerrahi kliniği ta rih ç e ve çalışm aları. Vfckıf G ureba Bülteni
6 -Taşkıran, N. .H asekinin K itabı. Y enilik M atbaası. İstan b u l.1 9 7 2 .
’
1972
7- Bezmiâlem Valide S u ltan G ureba H astanesi Vakfiyesi (B ezm iâlem Valide S ultanın şaban 1263 tarihli vak­
fiyesi, Vakıflar G enel Müdürlüğü A rşivi) Kasa N o;17 4 /1 4 6 4 .
8 -Göze, H : Tarihim izde V akıf y ap a n kad ın lar. Ş adırvan, 1 2 2 , 1978.
9 -KonyalI, İ.H. : B ezm iâlem V alide S u ltan ın V akfiyeleri. İbrahim H akkı K onyalı Kütüphanesi, N o -.4126.
91
Download

View/Open