Sıveı® DaırClşşitası vakfiyesi
ve t ere ti r-n e si
M. CEVDET 0)
Anadolu'da Selçuklulara aid vakfiyeler
Osmanlılar zamanında aynen muteber olmuş
ve esasları ve vakfm ş a r t l a n kurdukları va­
kıflar münderis oluncaya kadar ve bir kıs­
mı da yakın zamanlara ve hattâ bu güne ka­
dar payidar olmuşdur. Bu meyanda zikre
şayan vakfiyeler az olmadığı halde Selçuklu
tababetini alâkadar eden vakfiyelere pek en­
der tesadüf olunur. Yalnız 614 (1217) de
birinci İ z z e t t i n
Keykâvüs
tarafmdan Sivasta yapılan muazzam
darüşşifanm
617 (1220) de tanzim edilen vakfiyesi 1937
senesinde evkaf mahzeni evrakmda (1283
Anadolu defterinin 290 ıncı sahifesinde) eli­
mize geçerek birbirimizden habersizce aynı
tarihlerde D o k t o r
S ü h e y l de istinsah
etmiş
Elahiyetül
Feteyan
öL:iil \ ^ ^ \
eserimde müjdelediğim veçhile i l k defa Romanyada 1932 de toplanan beynelmilel Tıp
Tarihi Kongresinde
bunu mevzuu bahsetmiş­
tir. X I I I üncü asırda Anadoluda Selçuklu
hastabanelerinin idare tarzına aid elimizde he­
men yegâne bir vesika olan bu vakfiyenin
kıymeti büyiikdür. Bu vesile ile bütün vakfi­
yeleri gözden geçirdiğim rihelle elimize ge­
çen nuıkaddcm ve muahha; vakfiyelerde haslalıanelerin idare tarzları ve kadroları ma­
hallî ihtiyaçlafa göre aşağı yukarı biribirine
benzerler. Bu Keykâvüs v(ikfiyesi.]c de Ana­
doluda diğer Selçuklu lıaslahaneleriııiıı ida­
relerini ve lıbbî ve idarî k a d r o l a n n ı öğreni­
yoruz. Bu vakfiyenin aslınr maalesef bir yer­
de görmedim. Yalnız aslı veyahul bir diğer
surelinde 12(% (1(%9) senesinde evkafça yu­
karıda zikrelliğinı ıneeınuaya arabcaya vâkıf
(/)
B u vakfiyonlıı
1932 de M . C e v d e t
arapca
musahhah
merhumun Elahiyetül
nüshası
Feteyan
eserinde n e ş r o l u n d u k t a n sonra en m ü h i m
noktala­
rını terceme etmişlerdir. O zaman bu ufak
mukad-
demeyl yazmak l ü t f u n d a bulunarak İleride bir yer­
de neşrolunmak ÜBore J933 senesinde bana tevdi et,
mislerdi.
•
Dr. A . S ü h e y l
Ünver
olmayan birisi tarafından ve yanlış imlâ ile
yazıldığmdan mânası kısmen
bir halde yazılmıştır.
anlaşılmjyacak
Bunun tashih
muş bir sureti ilek defa benim
olun­
Elâhiyetül
Feteyan eserinde neşrolunmuş, imlâ yanlışları
ve
terceme de
bilâhara
tercemesinden
fe­
ragat edilen bazı elkap ve lüzumsuz nokta­
ların işaretile beraber ve
D o k t o r
Sü­
h e y l ' in arz;usile tarafırndan yapılnıışdır.
y^x^M^y
([2]0L.xi(
öl-^V^^
(j-ı^ı
fi^u^^ij
^^'^
^^^^
J;,> ( c i l l ^ l o ^ l î ) J >
J>..3 ( J > i \
<frjLi.ll
3
SJIİ-İJ)
>>
'
\^
\Xik
ISA-aij
"ic^ u k »
* M.
*
Lfr^w
JUJI-tj^^^i-Uj-*
'
' ,
I^TL.^IO) j , . U » J
\yu.
L
^
-
C e v d c t ( ö M ' ^ : - ^ ' ) > ' y J:^ '
4»_,ia; ı > V 4 : - j l l . . j l - - r j
c O l l t
1(132
meşhur
Solçuk
lOG,
107,
108, 100
(2) Y a ğ ı b a s a n
Emlrl'dlr.
Burada onun Hankahı mezkurdur. Y a g ı b a s a n : D ü ş .
mau basan demektir.
36
M.
(^'3
.1»
U^^-
^'9i
J >
;J.İ
Vj
V-iVj
CEVDET
f j ' j J
^r-Uİlj.
J'â^VI
j^V
^ l > V .U
(
)
jv,^Aı
o'jlj^'
^ A I * ill
r^Uick
^'-^ U > . , J U ;
-A^^Sjc
j
^:A1İ;ii,
j a - , y ı (^Tviuii) ^
t.'iUt..
^ I j l
-^'W
if})\U
A-iA'i
a^cii^ji ^^.a^u
^ A Ü
^li'j-
j-U'
J e . jv^j^Ui j V 4 j k > . : : - J ı l J l ^ > - i c^x-.c"^
1 4 . 4 * ^
Âli
» . I
)
l^l^—•
*J_^;j4w'^^.»-^ J » » - - ' ^ ' * - ^ ; i l - ^ A i ' ^ ^ l l T '
V.-'^'J'^-''--''
j^-Aİ'^^-J
«>4.»-
L_1U.İ.I
o U j
^^j'-*'
: iUll
:)S ly\
J^'AI I A _ ^ .
jl.; ^
«-~-»»' «Ijû»
- ^ V l ^ l j »_^.;*^l^ ^ ^ , i - U j l - > : > ı : - l ^ ^CJl_)^-»jlll.
^y,ll
V » jci-a-_V
J l w»^^-»ı
^ - i : ' .-^i}}
i^ıJl ;jiLri_jı u ^ ı
^
o-*
w ^
—* ^ - j ' ^
<^.-*^
J ) ) ^ i
(.4!
^ . . i i ^^.1,1 ^.iiı
s / F A S
<->-\X-\-^Ic-l^««
»liiJljlj
I)ARÜ$ŞlFASI
^»rj-ı"^
c-^^kJI j l â
o-^*' J »-•*
4,"A.SC»J
S
V A K F İ Y E S İ
emreylediği dariişdfa, Tokat caddesi ağzmdadır. Dört taraftan 1 — Nizam Yağı basan
(Yağbasan) tekkesile, 2 — Medresei Selçukiye ile, 3 — Sultan halırcsile, Mimar Bedrcddin nıcııazili\(i (5), l'apas Arakil menzilile, ikinci «Dölik» ve Frat mcrzillerile,
Bakkal
Hüseyin menzilih 4 — Mezkûr Tokat caddesi\c mahduttur. Kapısı bu caddeye açılır, mer­
hum bu müesseseyi (vakfı müebbedi şer'î) ile
vakfeylemişdir. Hu vakıf bütün şeraiti sıhhati
camidir. Ve arlık buraya did evkaf satılamaz.
İcar edilemez, relmoluııamaz; irsen verile­
mez, kimseye temlik olunaıuaz, illâf ve imha
olunamaz; Iıiç bir sebeble bu vakıf dan rücu"
olunamaz, tâ cenabı hak kürreiarza vâris oluncaya. yani kıyamet gününe kadar hayrulvarisin odur. AUaha ve ahret gününe inan­
mış bir mümine, bir sultana, bir emîre, bil
vezire, bir valiye, bir reise, bif kadıya, bir
müftüye, bir muhtesibe ve umumiyetle kim­
seye bu vakıfları bozmak caiz değildir (6).
Binaenaleylı kim bıı esasları bozar, değişdirir. hattâ tebdil fikrinde bulunursa ha­
ram irtikâjj eylemiş, günaha girmiş olur. A l lalıdan korkan bir muvahhid buna nasıl taar­
ruz edebilir?
Peygamber diyor k i : Bir mü'min kar­
deşinin to])rağında bir karış yer alırsa Allah
boynuna ateşlen gerdanlık geçirecektir. Bu
sözü ve
L_
•-
Bu arabça vakfiye, K e y k â v ii s ' ün Sivasda lesis eylediği darüşşifa ya aid vakfiye­
nin yarısıdır. K e y k â v ü s benim size veril­
mek üzere hazırladığım, fakat bugün defter­
lerim arasnıda kaybettiğim asıl büyük vak­
fiyeye nazaran Sivas
Dariişşi/dsıULi
617
(1220) de vefatnıdaıı evvel yüzü mütecaviz
dükkân, birkaç (-ifllik vesaire l)iraknnşdır ki
sizin elinizdeki kısnnda I)nnlar yokdur.
619 (1222) larilıi K e y k â v ü s ' ün
vcfalmdan sonra olan IcsciIi f^öslerir. 15inaenaleylı Darüşsifn vak/iycsinut asıl tanzim ve
tahrir tarihi 619 (1222) değil 617 (1220)
diye almalıdır. Nasıl ki size lıediyeten vere­
ceğim kısımda hâkim bunu tasrih eder ve
vakfiyenin evveli dahi bu maddeyi a])açık ya­
zar.
Sivas'da
L>\
ve
, J J , ^ \ ö^llUlj
âyetlerini isiden mümin nasıl cür'el eder?
Allahm veeresulinin haram kıldığını helâl sa­
yan, kardeşinin vakfını l ) 0 / m a ğ a uğraşan bir
insan, mulıakkak Allahm gazabına uğrar. Gi­
deceği yer cehennemdir. Böyle olanlara A l ­
lah, melekler, insanlar lânci etsin. Zalimler,
mazeretlerinin faide vermiyeceği gün Allah
hcsab isteyecektir (7).
Merhum Keykâ\üs. işbu vakfiyede mez­
kûr üariişşifa evkafı ile unıumen niemaliki
Selçukiyc evkafı için büyük, âlim, âdil (8)
emir, Üstadüddar (darüssaade ağası) ve ha(5) Selçuk mimarlarından birinin İsmi ve
ha-
nosl meydana çıkıyor (M. Cevdet).
(G) Ayni mûnayi İfade eden mükerrer ve m ü selsel kelimeleri geçdim (M, Cevdet).
(7) B u mânayi natık birkaç ftyct derceder (M.
Cevdet).
T E R- C E M E
K c y k â v ü s ' ün
J d i y i Jc
(8) Daha birçok vasıllar vt; hayır dualar var>
inşasını
Terceme edilmemiştir (M. C . ) '
,W.
38
linedar
CEVDET
K c r r u h hin A > d u I I a İt ı miite-
İdinde oturmak rnüleassir
(dur,
lı.'ısılı
inii-
\ r l l i \ r N a / ı r ta} in ctıni^îir. L »ladüddar da-
lağ etlilemez hale j-elirse evkaf lıâstl.ılt,
ru>>ila <\ k a t ı t ı t istiTM.- biz'..it. isterse naibi va-
limanların fukarasına, a\; nuimiıılt ı c , nıiskiıı
ıdart' ıdvr. Arzu rttiği adaiıii tevkil
»ıl*»ılc
f<i<-i'ilir.
I U I I N
lere (1-^) sarfedilecektir.
i i A I I M 1:
/aınatı i>tı.T;^; \ekalettcn azlcyli-
ş t b ı i ı ı . Hıı bapta hit; hiıu><.-ıtiıı itiraza hakkı
İtil vakfiyeyi tliııleilikıleıı sntııa ılej},i';.ıli
)i'k«iiir. G»ifk ııtmım i'skafda, gfrfk ijbıı da-
relilerin •tunalıı bttyunlartna tdsiııı. Allah ist
v\kat i m l a la>arrııt , tma bırakıltııı^tır.
ru;«ıl a
tlir \e bilir. Allah nielaike ve halkın
H a / ı k . l a l ı m ı . akraıııiKi taik tccriilx-li, ahlâkı
kıyamet gününe kadar bııniarııt
ı n n i i < / / ı |ı
hvkitDİrriııiıı
kabrini
iı/erine ı>l
u/ak
htkiıııleriıı
sun.
ı kclıhallar^
darü^fada
ma etir ihsan eylemin. .Mlalı iyilik yaiıani.ı
-jaı lataıılıktaıı
.Allah vâkıfın
lanclı
piiıııı'ır.
ııurlııı
ıkaiüı; niı tı -alih ( ı r r a l ı l a r ı ı ı ıııaa.şatıııı o tes­
rıtt eerini zayi etmez, llilâkis bir iyiliğt; beticl
hil cdt r • ' ) ; .
on basene ihsan eder.
l .İM\ı- tt'ılariki itjiıı «pareler arar, darüj-
N'âkıf K e y k â v ii s, İni vakfiye ile (!eıı.ı
Mtaiiitı tmıhtfltl dtrecfierdeki ıııüstahdeıııim-
bı Hakkı, peyj^amberlerle evliyanın, tıılılaıı
mti i^liTim <• tf^bit etler Allahııı
ihsan ettiği
III. bütün melekleri ve sınıra da mii>liıııaıılaı ı
hi?ı!atı sc a\aidi nıucmcletı \e
ıııufas.salan
ijlıad ctmijlir. Meseleyi bir (;ok islâm kınlı
Mütevelli
me/kûr
K e r r ıı h " uı\ eline
şer"an sıhlıaliııe
link
\ a k i f l ı a ^ ı l a t H i ı ı ı ;ureti sarfına gelince:
metmiştiler, imza (.1 1) lenfiz ve hüknıiiııii i n . i
Ha-ıiat c w e l a nıe/kûr evkafın imaretine
eylemişlerdir
yıkılan bir
olurca
binasına, harap
olan
kı-mın tecdniile la/ım gelen tamirat ve İsla­
hata; harrti hi^solutıııııca ^allatı vakfın
tez-
yitlinc ?jrfnlunur.
r.ur.ıian t . ı / l a k a l a n ı nıc\kıı!.ılm imarelıtıe 1 lUı
-artftlılir.
\'ıu l.ab.i.ı li( t -< ıif biladt Kumda mııamt'lAl - l i ı . ı - ı t ı a L-ıren bcva/ mımusi. suliaııi
paraılaii li-ırl i irı «lirinin -arfıılilir '11 t.
U . ı l i ı t i ' t ı bin ıııiüılı ı I 2 ı >art<'ılilir. B u n dan
İt
larma arzetmi^tir. lUmlar kendisindett sadn
olan içbıı vakfiyenin
nıevdiiilıır. 'Allah muvaffak elsin.
1.1/1,1-1
ııı.ıh/i'iuiHİf
I İ . I I U ^ M I . I
abııni.ı bMiınnl.ı .ik.ir.it vf
>aklaıur.
IIIII-I.K
ilâl. ma­
lttı . i i ı n a r . ı k mıvkuı (•\k,ıla ii.ıvc eıiilir.
K i! M I iM • ı l - ı ı n v.ıkıtı mi rinim. ııa/tr
vr mult '.ı ! I ı - i n i n lı.u > I /.ını.ıntnila v.ıkıl a k a -
ratr u', ~<iiiı|' tı l . ı / l . ı nnııblrilr icar etmi'ineIcrıiii.
ilk 11 ırt' munk.ı/i
1'nil
,ıkıl' \
olm.nlan
eıiıiıiy I r . i ı i n u v .nl.ıınl.ır.ı bir
n ı . m ı . ı - ı n ı ~ ıı t k n )
\'',ı!ı
ınıınıiiTi--
•.. r : : I .
• '
I::,kr<-
•.. rıl.-
':
<l.tr r - . i r i l - K l ı r
',r
! ' , . : .
.,
r
\ f > ; \ . :•
r,:.
ni;ı.-»ş^ı
•;; , M C
ü''.•/*;>;'.':"
t'y:
icar u l u n -
darii'^Mf.ı malıv ve
mıı«ti'lıil bıılıımtr.
vjsrr
Iı < dnlı
• r: V • •. .ı, :
M ' V
ııniMİıır.
-,ıkl.ı~m.
olur.
yenisini
/ . i l i m . I.ım;ık;'ır.
l.ıllıa--a
I I I ' 1 ' I mi
.M-.r
vı- talr-l'-alıı
ı lıl-
ı.
Mr..kıı(nlı. birııkılııtı
(M Ovdrt)
^nirrrVtT
-./KI:
mru
ikl
tılr
ktıMt
\ar^-ft
hin
ıllrhrm
unıutnl
-.ıtı'nıı :<k l!imaıı--ı/<lır. DMiırk kl
: nr ı M f>vrlı-t ) .
• .11. K.; k 1 rüı r lılr vıud \\rn\\ kllı'tilr
'îi-..
(İH
(,l.'ı).
(13) Miskin j/<"'"i'V"l mıvlşfllııc kııfl Kcl'nlv.ı
fıKnra klanıma derler, pis dcnınk drf-Jkllr. Tııın Iı
kara da dcClldlr (M. CovdcU,
( U ) İlk liisdık .-ddi (il!) iVlTl)
d" AkMinnv.!
kadı olan ı rlliHklıııniB«Rklrl nırııııdlkl ııııııı-MU<• ı H
» r y I I I bİM A 1> d d 1 k e r 1 m bin M ıı 1 ) m n d ' d ı
K r V k & V ti s • den Inınn t)l//«t IvUlcn k İknıı r m I ıl)(d pdtip vakrı-ylrdlftlııl tasdik ve lınvıı clinl'.il!
tklıırl tR'dIk Inı vakfiye K r-v k ft v il M ' im v^ in
tından wnira Knnyayu licldlr.lndc Knnyn h m t ı
Eli ul fad İl M a 11 s I I r • ca lıcdlk ( M I I I I I I I Ş I Iı. V u l .
flyrnln (jalıllIcılııln doKnılıiKuııa ve vııkfİyinin d"
rn (ilduıSuım hUkmrltlın, drtnl(;tlı. (il!) ı \ i
ra vakfiyeyi rehlylllftlnr r<i:> Mu ıkl yıl,-, ylııııi l l . l ' i .
Kayseri linklini A h m e t bin ı. e ı- ı • f a r A l ı m '
d (I 1 I a d 1 ve ıcıl .SIva'i lırıklıııl M ıı lı m ıı I m Ş e y h l l l ı . ı e y l n lıln A Iı d II 1 v e b a p ııılıbdıli'
ta'dik e( ıııl'jl İr. t mbeijlnrl ıi'nr rlcallndi'n Tııkul ' . ' b
rlndeıı K ı ı l b e d i l i n bin 11 a y r e d d 1 n ' İn lıi'l;
kını bnlnyorıız. (Jelıltler nieydnnındıı I l ' ı ' V İ n '.'•
l e b i İbnl K e m a 1 e d d 1 ıı A lı nı e I. Mrvlfınıı 11 n
m 1 d e d d J n İmzaları vardır, M a h m n I. bin î.ı '• v
II ( I f e y 1 n bin A b d 11 I v e h a p bunlaıın ı.iibi'
detl İle benim nezdlmdi' vakfiyenin liibball n n l n
şildi, demekledir, Kııt, b e d d i n bin II ıı v ı '•'I
d 1 n de II (1 s e y 1 n bin A b d 11 I v e lı b a | i Inixir ıın:
da tsahadel elınlı;tlr Vakflyedı. aynın O'imıınlı yi
nınııına alıl l a M İ l k l e r varılır.
(ITıl Cenabı inıkka lıamılıl wnii, llazııll I'''yi',"in
bere selfıvat. al ve esbabına te'dlmııl ııu / k ılı d uı
Vakfiye K e V k ft v U'^ • Ün nnı'dlKind» laır/lm. vein
(ııi'ljı .Sel'.uk kailıları tarnfın'Inn ıniıkr-neren 11*
dil- etlılınl'iHr, ()'=ınanlı devi.dindi. İşbu vnkllyı- M I .
r«k 1211(1 ıiaii!)! tarihinde evkaf deflerine ( M I ; I I 11
iniştir ( M, C, ) .
Download

Sıveı® DaırClşşitası vakfiyesi ve t ere ti r