Kanatlı
Kanatlılarda Sıcaklık Stresinin Metabolizmaya
Olan Etkileri ve Çözüm Önerileri
KONU
Broyler ve yumurtacılarda sıcaklık stresinin olumsuz etkileri ve bu etkilerin
yönetim, rasyon yapısı ve diğer faktörlere müdahale edilerek optimum
üretim parametrelerini yakalamak için öneriler
İLGİ
Kanatlılarda Sıcaklık Stresinin Metabolizmaya Olan Etkileri ve Çözüm
Önerileri
TERCÜME VE DEĞERLENDİRME
Trouw TR Kanatlı Özel Ürünler Teknik & Satış Müdürü Özgür Korkmaz
KAYNAKÇA
• H.Enting Nutreco
• Geraert et al., 1996ª
• Star et al., 2008
• Emery et al., 1984
• Usayran et al., 2001, week 28
• Belay et al., 1992
• Fink-Gremmels / Nutreco, 2011
• Dale and Fuller, 1979, week 4-7
• Alleman and Leclercq, 1997; day 23-44
• Han and Baker, 1993
• Nutreco PRRC, 2011, week 40-44
• Nutreco PRRC, 2011, trial 1: week 40-44, trial 2: week 59-65
• Brake et al., 1998, day 20-47
• Dale and Fuller, 1979, week 4-7
• McKee and Harrison, 1995, day 0-17
• Khajavi et al., 2003
• Ahmad et al., 2005
• Smith and Teeter, 1992
• Nutreco PRRC, 2006
YAYININ KAPSAMI
 Ürün tanıtımıdır
 Tercümedir
 Kişisel veya kurumsal değerlendirmedir
 Derlemedir
Kanatlılarda Sıcaklık Stresi
«Her sene yaz aylarında
yaşanan sorunların başında
sıcaklık stresinden
kaynaklanan ekonomik
kayıplar gelmektedir. Bu
kayıplar broylerlerde canlı
ağırlığın ve yem tüketimin
azalması, yem
dönüşümlerinde artış
şeklinde; yumurta
tavuklarında ise yumurta
üretiminin düşmesi, yumurta
ağırlığının azalması ve de
kabuk kalitesinin düşmesi
şeklinde kendini gösterir.
Sıcaklık stresinde tüm
kanatlılarda ölüm
olabilmektedir. »
Bugüne kadar sıcaklık stresi hakkında pek
çok değerlendirme yapılmasına rağmen bir
kez daha bu konuyu en azından kendi bakış
açımızdan da değerlendirmeyi uygun
gördük. Sıcaklık stresi hakkındaki bu
yazımızda size pek çok kaynaklardan alıntı
yapılmış ve Nutreco tarafından derlenen
sıcaklık stresinin kanatlılarda yarattığı
sorunların metabolizmaya ve üretime olan
olumsuz etkilerini ve bunu önleme
stratejilerinin neler olduğundan aşağıdaki 3
ana başlık altında bahsedeceğiz.
• Kanatlılarda sıcaklık stresinin
metabolizmaya ve üretim
parametrelerine etkileri
• Üretim kayıplarını önleme stratejileri
• Özet ve tavsiyeler
Kanatlı
Sıcaklık Stresinin 4-6 Haftalık Erkek Broylerlerin
Performanslarına ve Yem Tüketimine Etkisi
«Normal ve yüksek sıcaklıklar
altında yapılan Ad-libitum ve
sınırlı yemleme
denemelerinde canlı ağırlık ve
fcrların değişimi»
Geraert et al., 1996a
Kanatlı
Yumurtacılarda
Sıcaklık Stresinin Etkileri
«Normal ve yüksek sıcaklıklar
altında yapılan Ad-libitum ve
sınırlı yemleme
denemelerinde yumurta
tavuklarının verim
parametrelerinin ne kadar
etkilendiğini görebiliyoruz.»
Emery et al., 1984
Kanatlı
Sıcaklık Stresinin
Metabolizmaya Etkisi
««H₂O ve CO₂ oluşturmak için
(aşırı soluk alıp vermeden
dolayı daha fazla CO₂ kaybı
yaşanır) ekstra H+ kullanımı
sonucu kandaki ph artar.
Dolayısı ile kanatlılar ph’yı
kontrol edemediği için ölüm
olabilir.»
Sıcaklık stresinin metabolizmaya olan bazı
negatif etkileri vardır. Bunların ilki aşırı soluk
alıp vermeden dolayı asit-baz dengesinin
bozulmasıdır ki bu da solunum alkalosis ile
sonuçlanır. Bunun sebebi vücut tarafından
daha fazla H+’in HCO₃ ile birlikte
kullanılmasıdır.
• HCO₃ kaybı, yumurtacı ve
damızlıklarda, yumurta kabuk
kalitesini bozar. Yumurta kabuğu
oluşumu için gereken CaCO₃ bu sefer
HCO₃ kaybını kompanse etmek için
kullanılacaktır. (Usayran et al., 2001)
Bunun da sebebi yine asit-baz
dengesinin değişmesi, negatif sodyum
ve potasyum dengesinin oluşmasıdır.
(Belayet al., 1990) Özellikle sıcaklık
stresi boyunca potasyumun idrar ile
atılımı ve artan fosfatların miktarı
buna sebebiyet vermektedir. (Belay et
al.,1992, sayfa 7)
• Bütün bu iyonlar, osmotik basınç ve
hücre zarlarının elektrolit
potansiyelini sağlamak ve asit-baz
dengesini korumak için önemlidir.
(Sayed and Downing, 2011)
Kanatlı
Sıcaklık Stresinin Metabolizmaya Olan Etkileri:
Aşırı İdrar Sebebi ile Mineral Madde Kayıpları
«Sıcaklık stresi boyunca
kanatlılar aşırı solumadan ve
idrarın % 60’ın üzerinde
artmasından dolayı aşırı su
kaybederler. (Belay and Teeter,
1993) İdrarın artmasının
sebebi su tüketiminin
artmasıdır. Eğer gut bütünlüğü
zarar görürse daha fazla su
tüketimi olacak ve sonuç
olarak daha fazla idrar yolu ile
su kaybı olacaktır. Vücut
hücreleri için gereken su,
hücreler tarafından
tutulamayacağı için
dehidrasyon yaşanacaktır.
Bunu önlemek için sıcaklık
stresinde barsak bütünlüğü
sağlanmalıdır.»
Belay et al., 1992
Kanatlı
Sıcaklık Stresinin Etkileri
«Sıcaklık stresinin etkileri
şematik olarak yandaki
gibidir.»
Sıcaklık stresi esnasında, solunum alkalosisi
ve su tüketiminin artmasının yanı sıra
karkastaki protein miktarı azalacak ve yağ
depolanması artacaktır. (Geraert et al.,
1996a) Bu değişikliklerin yanı sıra sıcaklık
stresinde; tiroid hormonlarının üretiminde
azalma ve kortikosteron miktarında artma
olabilmektedir ki bunlar diğer stres
koşullarındada ortaya çıkabilmektedir.
(Decuypere and Buyse, 1988; Geraert et al,
1996b) Artan kortikosteron miktarı,
zayıflayan bağışıklık durumu ile de
bağlantılıdır. (Goddeeris and Mast, 1999)
Sıcaklık stresi, gut bariyerlerinin
fonksiyonlarının bozulması ile
sonuçlanabilir. (Moseley et al., 1994;
Dokladny et al., 2006). Bunun sebebi kan
akımının beyin ve kalp gibi hayati organlara
yeniden dağıtımından kaynaklanır ki bu da
hassas barsak dokularına, villilere zarar verir.
(Sayed and Downing, 2011; Garriga et al.,
2006) Gut bariyerlerinin bozulması, daha
fazla oksidatif stresin oluşumunu artırır.
(Lambert et al., 2002; Lin et al., 2006a) Bu
da yangı oluşumuna ve gut duvarının
geçirgenliğinin artmasına sebep olur. (Kregel
et al., 2002)
Sıcaklık Stresi
Hayati önem taşıyan
doku ve organlara
yeniden kan akışı artar.
Oksidatif stres artar.
Yem tüketimi
azalır.
Yangı ve cytokine
salınımı artar.
sdfsffsdfsdfffffffffffffffffffffffffff
Epitel hücrelerde
dejenerasyon ve
apoptoz artar.
Bağırsak epitel
hücrelerine
sağlanan enerji
miktarı azalır.
H
H
H
H
H
Sindirim
sistemi
geçirgenliği
artar.
H
H
H
H
H
Kanatlı
Sıcaklık Stresi Sırasında:
Üretim Kayıplarını Önleme Stratejileri
«Sıcaklık stresi boyunca,
metabolizmada oluşacak bu
değişiklikleri yönetim ve
yemde yapılacak
müdahalelerin birlikte
uygulanmasıyla azaltabilmek
mümkündür.»
1. Kümes içinde ısı üretimini azaltmak
5. Hücre osmolaritesini ve hücre
2. Uygun ekipman ve yönetim ile
duvarının fonksiyonlarını korumak
kümeslerdeki hava hızını artırmak
6. Gut bariyerlerini ve barsak
3. Solunum sırasındaki alkalosis
bütünlüğünü korumak
kayıplarının önlenmesi
7. Yem tüketimi düşeceğinden dolayı
4. Kan plazmasında kortikosterone
rasyondaki besin madde yoğunluğunun
miktarının azaltılması ve bağışıklığın
artırılarak, besin madde alımının
desteklenmesi
kompanse edilmesi
Kanatlı
1-Kümes Içinde Isı Üretimini
Ortadan Kaldırmak/Azaltmak
• Metrekaredeki hayvan sayısının
azaltılması, kümes içinde daha az ısı
üretilmesini sağlayarak performansı
artırır. (Husseini et al., 1987; Galobart
and Moran, 2005)
«Çoğu zaman yönetime
yapılan bu tür
manipülasyonlar, yeme
yapılan manipülasyonlardan
çok daha olumlu sonuç
vermektedir. »
• Yemlemenin sabah erken saatlerde ya da
günün en serin saatlerinde verilmesi.
Günün sıcak saatlerinde yemleme
yapılmaması. (Gous and Morris, 2005;Lin
et al., 2006b)
• Kümesteki hava hızının artırılması.
(fig.2Bestman et al., 2011)
• Hayvanların üzerine minik zerrecikler
halinde su püskürtülmesi. Kümes içindeki
ısıyı ortadan kaldırabilir. (Balnave and
Brake,2005; Lin et al., 2006b)
•
İçme sularının mümkün olduğunca serin
olması. (Beker and Teeter (1994; Table 3)
• Rasyonlarda enerji kaynağı olarak yağın
daha fazla kullanılması performansı
olumlu yönde etkilediği gibi sıcaklık
stresinden daha az etkilendiği
görülmüştür. (Dale and Fuller, 1979)
Kanatlı
2-Solunum Sırasındaki
Alkalosisi Önlemek
«NaHCO₃ ve NH₄Cl ilavesi
sıcaklık stresinin negatif
etikelerini engellemektedir;
çünkü rasyonda değişen
elektrolit dengesi ile kandaki
pH’yı düşürmüş oluyoruz.»
Artan soluk alıp verme solunum alkalosise
sebep olur. (Balnave and Brake, 2005) Bunu
önlemek için kandaki pH artışını engellemek
gerekmektedir. Bu pH’yı düşürmek için
yemlere ve içme sularına tuzlar ilave
edilmelidir. Diğer bir strateji ise HCO₃ ilavesi
olabilir.
• Hızlı soluk alıp verme sırasında artan CO₂
kayıplarını azaltmak (HCO₃’ten
üretilebilir.)
• Diğer bir strateji ekstra sodyum ve
potasyum yönetimi olup, olumsuz
sodyum ve potasyum dengesi olayına
karşı alınabilecek diğer bir önlemdir.
(Belay et al.,1992; sayfa 5)
Tüm bu önlemler broylerlerde sıcaklık
stresinin negatif etkilerini yavaşlatabilir.
(Ahmad et al. 2005)
Yandaki tabloda sodyum tuzları, potasyum
tuzlarından daha iyi performans sonuçları
vermiştir.
deneme
Canlı
ağırlık,
g
Yem
alımı , g
fcr
ölüm,
%
kontrol
1107c
2063d
1.86
33a
NH4Cl
1275ab
2308ab
1.81
18b
NaHCO3
1332a
2394a
1.80
15b
Na2CO3
1311ab
2366ab
1.80
14b
Na2SO4
1285ab
2318ab
1.80
15b
KHCO3
1237b
2241b
1.80
24ab
K2CO3
1154c
2110cd
1.83
33a
K2SO4
1133c
2079d
1.84
30a
a
c
c
c
c
c
b
b
Ahmad et al., 2005; tüm denemeler: 250
mEq/kg; NH4Cl: 50 mEq/kg
Kanatlı
Solunum Alkalosisin Önlenmesi
«Yemlere veya içme sularına
ilave edilen potasyum klorür
sıcaklık stresinin olumsuz
etkilerini yavaşlatmıştır.
(Smith and Teeter, 1992)»
KCl ilavesi
0.0 %
0.2 %
Su tüketimi, ml/günlük
251.4b
350.4a
Yem tüketimi, g/gün
114.2
114.7
Canlı ağırlık, g/gün
43.6b
46.5a
fcr
2.622
2.467
Smith and Teeter, 1992,
2 deneyin ortalaması
Kanatlı
3-Kan Plazmasında
Kortikosterone Miktarının Azaltılması
«Sıcaklık stresinde vitamin C
ve aspirin ilavesi
(acetylsalicylic acid)
kortikosteron miktarını
azaltmaktadır.»
• Sıcaklık stresinde vitamin C ve aspirin
ilavesi (acetylsalicylic acid)
kortikosteron miktarını azaltmaktadır.
(McKee and Harrison, 1995;Mahmoud
et al., 2004; Naseem et al., 2005)
Özellikle bitirme yemlerinde ve
metrekareye daha fazla civciv konan
kümeslerde daha iyi performans
sağlanmaktadır. Yine bu iki katkının
ilavesi canlı ağırlığı ve bağışıklık
organlarının ağırlığını artırmıştır.
• Erken yaşlarda yemin sınırlı olarak
verilmesi bağışıklık sistemini
desteklemekte ve bunun da daha
düşük kortikosteron üretimi ile
bağlantılı olduğu düşünülmektedir.
(e.g. Liew et al., 2003; Khajavi et al.,
2003)
vitamin C,
mg/kg
0
150
300
Canlı ağırlık
g/hafta
215.5b
234.9a
222.0b
Yem alımı,
g/hafta
285.8b
319.6a
298.2a
fcr
1.326
1.350
1.346
kortikosterone,
ng/ml
11.6a
5.5b
9.0ab
H:L oranı
0.378a
0.168b
0.155b
b
McKee and Harrison, 1995, gün 0-17
Kanatlı
4- Hücre Osmolaritesini ve
Duvarını Korumak
«Sıcaklık stresinde betain
ilavesi ile hücre
osmolaritesinin ve hücresel
fonksiyonların iyileştirilmesi
canlı ağırlık ve fcr’ı olumlu
olarak etkileyebilmektedir.
(Nutreco 2006)»
Hücre osmolaritesini ve duvarını korumak
için:
• -Sıcaklık stresi boyunca kan pH’sını
kontrol etmek gerekir. Kaybolan bu
mineralleri yerine koymak aynı zamanda
hücre osmolaritesini ve duvarını
koruyabilecektir. (Zulfiki et al., 2004)
• -Diğer bir yöntem betain ilavesidir. Betain
ilavesi ile sıcaklık stresi sırasında
performans daha iyi olmuştur. (Farooqi et
al.; 2005).
Betain
İlavesi, g/kg
0.0
1.0
2.0
Canlı ağırlık,
40.gün, g
2093b
2116ab
2158a
Yem alımı,
g/gün
85.07
86.81
86.70
fcr
1.660
1.673
1.639
ölüm, %
10.5
10.5
9.5
040.günler
Nutreco PRRC, 2006
Kanatlı
4- Hücre Osmolaritesini ve
Duvarını Korumak (devamı)
«Erkek broylerlerde, betain
ilavesi ile göğüs eti miktarı
önemli bir biçimde artmış ve
karkas miktarı iyileşmiştir.
Dolayısı ile göğüste daha fazla
su kalmıştır. (Nutreco PRRC,
2006)»
Betain İlavesi,
g/kg
0.0
1.0
2.0
Karkas %
80.70
80.65
80.53
Göğüs Eti %
17.44b
18.21a
18.30a
Nutreco PRRC, 2006
Kanatlı
5-Gut Bariyerlerini ve
Barsak Bütünlüğünü Korumak
Gut bariyerlerinin fonksiyonlarını korumak
için literatüre bakıldığında Nutreco IRC
(Awati) sıcaklık stresinde barsak
geçirgenliğini azaltmak için 3 temel prensibe
önem vermek gerekmektedir:
«Sıcaklık stresi boyunca
barsak bütünlüğü
bozulduğundan dolayı
dehidrasyon daha fazla olur.
Barsak bütünlüğünü
koruyabilmek için başlıca
bütratların yanı sıra omega 3
yağ asitleri, antioksidantlar,
vitamin E, MCFA kullanımı
önemlidir.»
• Yangı önleyici bileşiklerin Ω-3 yağ asitleri,
antioksidanlar, vitamin E kullanılması
gerekmektedir. Oluşacak oksidatif stres
gut geçirgenliğini artırabilir. (FinkGremmels ve Awati 2011)
• Barsak hasarlarının önlenmesi için
bütratların kullanımı önemlidir.
• Diğer stres faktörlerinin (patojen
gelişimi veya mikotoksinler) olumsuz
etkilerini gidermek için MCFA ilavesi,
organik asitlerin ilavesi, ZnO ve toksin
bağlayıcıların kullanılması gerekir.
Kanatlı
6- RasyondaKi Besin Madde Yoğunluğunun Artırılarak,
Besin Madde Alımının Kompanse Edilmesi
«Sıcaklık stresinde yem
tüketimi azalacağından dolayı
bunu kompanse etmek için
besin madde yoğunluğu
artırılmalıdır. (McNaughton ve
Reece, 1984) Besin madde
yoğunluğunun artırılması ile
kanatlı performansı artmıştır.
(Dale and Fuller, 1980)»
Başka bir broyler çalışmasında değişik
miktarlarda lysine kullanımının 24 ve 37
derece sıcaklıklarda büyüme oranı ve
yem tüketimilerine bakılmış, optimum
sonuç % 5-10 daha fazla lysine ilavesi ile
sıcaklık stresinde kontrol grubuna göre
daha iyi sonuç elde edilmiştir.
Sıcaklık stresinde arginine/lysine oranı ile
ilgili denemeler yapılmıştır. (Brake et al.
1998) Arg./lysine oranı 1,1’den 1,37’ye
çıktığında daha yüksek sıcaklıklarda, iyi bir
canlı ağırlık sağlanmamış ancak iyi bir fcr
sağlanmıştır.
Han and Baker, 1993
Kanatlı
Sonuç ve
Önerilerimiz
Sıcaklık stresi, performansı düşürür ve
ölümü artırır. Bunun sebebi hayvanın
vücudundaki hormonal ve metabolik
değişikliklerden kaynaklanır. Bunları
önlemek için özet olarak:
1. Densitenin azaltılması ve günün serin
saatlerinde yem verilmesi, yumurtacılarda
gece yarısı 1-2 saat ışık verilerek yem
verilmesi
2. Hava hızının artırlması ve ince zerreler
halinde su püskürtülmesi ve daha serin içme
suyu sağlanması
3. NaHCO₃ ve KCl kombinasyonu pratikte
en iyi sonucu vermiştir. Na+ ve K+ ilavesi
negatif dengeyi kompanse edebilmektedir.
HCO₃- ilavesi solunum kayıplarını kompanse
edebilmektedir. (CO₂) Cl- kandaki pH’yı
düşürebilmektedir.
4. 100-150 mg/kg vitamin C ilavesi,
sıcaklık stresinden etkilenen performansı
ve bağışıklığı koruyabilmektedir. Aspirin
ilavesi de kortikosteron seviyesini azaltır.
5. Sıcaklık stresi koşullarında betain
ilavesi broylerlerde canlı ağırlığı ve göğüs
eti ağırlığını artırmıştır.
6. Gut bariyerlerini ve barsak
bütünlüğünü korumak, bütratların ilavesi,
güçlü antioksidanların kullanımı ve MCFA
ilavesi oldukça önemlidir.
7. Rasyonda sindirilebilir lysin miktarını
(diğer amino asitlerle birlikte) ve enerji
miktarını % 5-10 civarında artırmak
sıcaklık stresinde azalan yem tüketimini
kompanse etmek bakımından önemlidir.
Tüm bu önlemlerin birlikte uygulanması
en iyi sonucu verecektir.
Kanatlı
Download

Kanatlılarda Sıcaklık Stresinin Metabolizmaya Olan