ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME(AR-GE) GİDERLERİNİN
KAYITLANMASI VE RAPORLANMASI
Yrd. Doç. Dr. Naciye GÖKÇE
Yrd. Doç. Dr.Tülay TELLİOĞLU**
ÖZET
AraĢtırma ve GeliĢtirme giderleri büyük Ģirketlerde önemli meblağlara
ulaĢmaktadır. Devletler ülkelerin geliĢmesinde doğrudan etkili olan bu tür
harcamaların vergiden indirilmesine izin vermek suretiyle, iĢletmeleri bu konuda
özendirmektedir. Ülkemizde de gelir vergisi ve kurumlar vergisi beyannamesi
üzerinde kurum kazancının belirlenmesinde indirim yapılabilmektedir. Diğer
yandan, 6335 Sayılı kanun, kayıtlama ve finansal raporlamada farklılıklara izin
vermektedir. Bu da, araĢtırma giderleri ile geliĢtirme giderlerinin ayrı ele alınmasını
gerektirmektedir.
Anahtar Kelimeler: AraĢtırma ve geliĢtirme giderleri, muhasebe
kaydı, raporlama.
JEL Sınıflandırması: M41, M48
ACCOUNTING FOR AND CLASSIFICATION OF
RESEARCH AND DEVELOPMENT COSTS
Abstract
Research and development costs have risen to high levels of amounts in
large corporations. The governments have been using these kinds of expenditures as
one of tools of economic development by allowing the enterprises to deduct the
research and development costs from their profit as incentive. In Turkey, the
businesses can deduct these expenditures from their profit in filing tax return with
tax Office. In accounting procedures, recording the daily transactions and financial
reporting differ from each other to some extent. This difference leads to the
necessity to handle research and development expenditures from a different aproach.
Keywords: Research and development costs, accounting for, journal
entry, financial reporting.
JEL Classification: M41, M48
GİRİŞ
13 Ocak 2011 tarihli ve 6102 sayılı TTK’da, Türkiye‟deki tüm
ticari iĢletmeler açısından (küçük ve orta büyüklükteki –KOBĠ- iĢletmeler de
dahil) Uluslararası Muhasebe Standartları (IAS) ve Uluslararası Finansal
Raporlama Standartları (IFRS) ile uyumlu Türkiye Muhasebe Standartları
(TMS) ve Türkiye Finansal Raporlama Standartları (TFRS), KOBĠ TFRS
uygulamasına geçilmesi öngörülmüĢtü. Ancak; ‟26 haziran 2012 tarihinde

Afyon Kocatepe Üniversitesi, Ġktisadi ve Ġdari Bilimler Fakültesi, ĠĢletme Bölümü.
Afyon Kocatepe Üniversitesi, Ġktisadi ve Ġdari Bilimler Fakültesi, ĠĢletme Bölümü.
**
Afyon Kocatepe Üniversitesi, İİBF Dergisi (C. XV, S. I, 2013)
121
kabul edilen 6335 Sayılı „ Türk Ticaret Kanunu ile Türk Ticaret Kanunun
Yürürlüğü ve Uygulama ġekli Hakkında Kanunda DeğiĢiklik Yapılmasına
Dair Kanun‟ un 8 inci maddesinde belirtildiği üzere; 13 Ocak 2011 tarihli ve
6102 sayılı TTK‟un 64. maddesinin 1, 3 ve 5 inci değiĢtirilmiĢtir. Buna göre;
mükellefler 213 sayılı Vergi Usul Kanununun defter tutma ve kayıt
zamanıyla ilgili hükümleri ile aynı Kanunun 175 inci ve mükerrer 257 inci
maddelerinde yer alan yetkiye istinaden yapılan düzenlemelere uymak
zorundadır. Bu Kanunun defter tutma, envanter, mali tabloların
düzenlenmesi, aktifleĢtirme, karĢılıklar, hesaplar, değerleme, saklama ve
ibraz hükümleri 213 sayılı Kanun ile diğer vergi kanunlarının aynı
hususları düzenleyen hükümlerinin uygulanmasına, vergi kanunlarına
uygun olarak vergi matrahının tespit edilmesine ve buna yönelik mali
tabloların hazırlanmasına engel teĢkil etmez.” denilmek suretiyle, muhasebe
kayıtlarının tekdüzen muhasebe sistemine göre yürütülmesinin sürdürüleceği
belirtilmiĢtir. Öte yandan, 6335 sayılı yasanın 9. maddesinde; 6102 sayılı
Kanunun 88 inci maddesi baĢlığı ile “VII- Kamu Gözetimi, Muhasebe ve
Denetim Standartları Kurumunun yetkisi Ģu Ģekilde belirlenmiĢtir: “Madde
88;
(1) 64 - 88 inci madde hükümlerine tabi gerçek ve tüzel kiĢiler
münferit ve konsolide finansal tablolarını düzenlerken, Kamu Gözetimi,
Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu tarafından yayımlanan, Türkiye
Muhasebe Standartlarına, kavramsal çerçevede yer alan muhasebe ilkelerine
ve bunların ayrılmaz parçası olan yorumlara uymak ve bunları uygulamak
zorundadır. 514 ilâ 528 inci maddeler ile bu Kanunun ilgili diğer hükümleri
saklıdır.
(2) Bu düzenlemeler, uygulamada birliği sağlamak ve finansal
tablolara milletlerarası pazarlarda geçerlilik kazandırmak amacıyla,
uluslararası standartlara uyumlu olacak Ģekilde, yalnız Kamu Gözetimi,
Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu tarafından belirlenir ve
yayımlanır.
(3) Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu,
değiĢik iĢletme büyüklükleri, sektörler ve kâr amacı gütmeyen kuruluĢlar
için özel ve istisnai standartlar koymaya ve farklı düzenlemeler yapmaya
yetkilidir. Bu standart ve düzenlemeler, Türkiye Muhasebe Standartlarının
cüz‟ü addolunur.
(4) Kanunlarla, belirli alanları düzenlemek ve denetlemek üzere
kurulmuĢ bulunan kurum ve kurullar, Türkiye Muhasebe Standartlarına
uygun olmak Ģartıyla, kendi alanları için geçerli olacak standartlar ile ilgili
olarak ayrıntıya iliĢkin sınırlı düzenlemeleri yapabilirler.
(5) Türkiye Muhasebe Standartlarında hüküm bulunmayan hâllerde,
ilgili oldukları alan dikkate alınarak, dördüncü fıkrada belirtilen ayrıntıya
iliĢkin düzenleme, ilgili düzenlemede de hüküm bulunmadığı takdirde
milletlerarası uygulamada genel kabul gören muhasebe ilkeleri uygulanır.”
122
Afyon Kocatepe Üniversitesi, İİBF Dergisi (C. XV, S. I, 2013)
Özetlersek; ülkemizde muhasebe kayıtları vergi mevzuatı
(VUK,GV, KVK) ve finansal raporlama (Muhasebe Standartları) ayrı
çerçevelerde ele alınmak durumundadır (Özkorkut, 2012,: 1; 6102 Sayılı
TTK ve 6335Sayılı TTK‟da DeğiĢiklik Kanunu).
1. MUHASEBE STANDARTLARI AÇISINDAN ARAŞTIRMA
VE GELİŞTİRME (AR-GE) GİDERLERİNİN TANIMI, KAPSAMI
VE NİTELİKLERİ
1.1. Araştırma Giderleri
AraĢtırma yeni bilimsel ve teknik bir bilgi ve anlayıĢ kazanma
düĢüncesiyle üstlenilmiĢ özgün ve planlı bir incelemeyi ifade eder (Deliotte,
2011: 26; Özerhan ve Yanık, 2012: 275; TMSK, 2009: 752-753). AraĢtırma
aĢamasındaki faaliyetlerin kapsamına iliĢkin olarak aĢağıdaki iĢletme
faaliyetleri örnek verilebilir:
- Yeni bir bilginin elde edilmesini amaçlayan faaliyetler,
- AraĢtırma bulgularının ve diğer bilgilerin nihai seçiminde
değerleme ve araĢtırma faaliyetleri,
- Alternatif malzeme,araç-gereç,süreçler, hizmetler ve sistemlerin
araĢtırılması,
- Yeni veya geliĢtirilmiĢ malzeme,araç-gereç, sistem, süreç ve
hizmetlerin muhtemel alternatiflerinin formülü, düzenlenmesi,
değerlemesi ve nihai seçimi.
1.2. Geliştirme Giderleri
GeliĢtirme herhangi bir ticari üretimin ya da kullanımın
baĢlamasından önce yeni ya da tamamıyla geliĢtirilmiĢ malzeme, araç-gereç,
ürün, süreç, sistem ya da hizmetlerin üretim planı ya da tasarımında
araĢtırma bulgularının veya diğer bilgilerin uygulanmasını ifade eder
(Deliotte, 2011: 26). AĢağıda belirtilen niteliklerin altısının da aynı zamanda
bulunmasıyla geliĢtirme giderlerinden söz edilebilir (Harrison, 2011: 440;
Brice, 2009: 1):
1) Maddi olmayan varlığın tamamlanmasının teknik yeterliliği,
2) Maddi olmayan varlığı tamamlama niyeti,
3) Maddi olmayan varlığı kullanma veya satma niteliği,
4) Gelecekte ekonomik yarar sağlaması,
5) Varlığın geliĢtirilmesi kaynakların elveriĢli olması,
6) Maddi olmayan varlığın geliĢtirilmesi süresince yapılan giderlerin
söz konusu varlığa yüklenilmesinde güvenilir ölçütlerin mümkün olması.
Ayrıca, teknik yeterliliğe iliĢkin olarak TMS-38 No‟ lu standardın 59
uncu maddesinde aĢağıdaki örnekler verilmektedir (TMSK, 2009: 753-754):
Afyon Kocatepe Üniversitesi, İİBF Dergisi (C. XV, S. I, 2013)
123
- Üretim ve kullanım öncesi prototip ve modellerin tasarımı, yapımı
ve test edilmesi,
- Yeni teknoloji içeren alet, model ve kalıpların tasarımı,
-Ticari üretim açısından ekonomik olmayan bir ölçekteki pilot
tesisin tasarlanması, inĢası ve çalıĢtırılması,
- Yeni geliĢtirilmiĢ malzeme, araç-gereç, ürün, süreç, sistem veya
hizmetler için karar verilmiĢ bir alternatifin tasarımı, inĢası ve denenmesi.
2. TEKDÜZEN MUHASEBE SİSTEMİ KAPSAMINDA ARGE GİDERLERİNİN MUHASEBE KAYDI
Muhasebe kayıtlarında, iĢletmede yeni ürün ve teknolojiler
oluĢturulması, mevcutların geliĢtirilmesi ve benzeri amaçlarla yapılan her
türlü harcamalardan aktifleĢtirilen kısmının izlendiği 263. ARAġTIRMA VE
GELĠġTĠRME GĠDERLERĠ hesabı kullanılmaktadır (Kula, 2012: 246;
Akdoğan ve Sevilengül, 1999: 271; Çonkar,Ulusan ve Öztürk, 2006: 245).
AraĢtırma ve geliĢtirme giderlerinin maliyet unsurları, bu iĢlerle
ilgili malzeme, iĢçilik, personel ücretleri, bu alandaki araç ve gereçlerin
kullanım giderleri, amortismanları ve diğer benzer kalemlerden oluĢur
(Demir, 1995: 448-451).
Maliyet unsurları bu hesaba borç kaydedilir. VUK‟da açık olarak
belirtilmiĢ olmamasına rağmen, 282.madde kapsamında değerlenebilir ve
aktifleĢtirme ya da gider yazma yollarından biri izlenebilir. Görüldüğü gibi,
vergi mevzuatımızda dolayısıyla tekdüzen kapsamında bu giderler (araĢtırma
ve geliĢtirme giderleri) arasında bir ayırım yapılmamıĢtır. Ayrıca dönem
gideri olarak ya da aktifleĢtirme isteğe bırakılmıĢtır. Hiç kuĢkusuz, bu da
dönem karının farklı sonuçlanmasına neden olacaktır. Eğer aktifleĢtirme
yolu seçilirse, maliyet tutarı beĢ yılda amortismana tabi tutulacaktır.
AraĢtırma ve geliĢtirme giderleri, VUK uygulamasında genel yaygın
yaklaĢım ile mukayyet değerle değerlenmektedir (Demir, 1995: 448).
Dönem sonunda raporlamada kolaylık sağlamak bakımından
kayıtlama aĢamasında tali hesaplarda “araĢtırma giderleri” ve “geliĢtirme
giderleri” ayırımı yapılmalıdır. Bu hesaplara gider çeĢitleri 7/A ve 7/B
seçeneklerine göre de ayrıca yardımcı alt hesaplar kullanılır.
Örnek: (ABC) A.ġ.ürün ve teknoloji geliĢtirmek amacıyla açmıĢ
olduğu departmanda, dönem içinde ¨ 20.000 + %18 KDV harcama
yapmıĢtır. Bu harcamaların ¨ 5.000‟sı araĢtırma giderlerinden oluĢmakta,
geriye kalan kısım da (aktifleĢtirilecek nitelikte olan) geliĢtirme
harcamalarıdır.
124
Afyon Kocatepe Üniversitesi, İİBF Dergisi (C. XV, S. I, 2013)
Dönem içinde kayıtlar aĢağıdaki gibi olacaktır. GeliĢtirme
giderlerinin tali hesap dökümü de, araĢtırma giderleri gibi kayda alınır
(örnekte ayrıca belirtilmemiĢtir).
-------------------------- / -----------------------750. ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME
GİDERLERİ
20.000
750.1. Araştırma Giderleri
5.000
750.1.001.ĠĢçi Ücretleri 1.000
750.1.002.Memur Ücretl. 1.000
750.1.003. DıĢarıdan Sağlanan
Yarar ve hizmetler
1.000
750.1.004.ÇeĢitli giderler 1.600
750.1.005. Vergi,Resim ve
Harçlar
200
750.1.006. Amortisman ve
Tükenme Payları
100
750.1.007.Finansman Gid. 100
750.2. Geliştirme Giderleri
15.000
750.2.001. ĠĢçi ..
750.2.002….
191. İNDİRİLECEK KDV
3.600
100. KASA
23.600
AraĢtırma ve geliĢtirme giderlerinin türleri itibariyle dönem içi
muhasebe kaydı.
------------------------- / -------------------------
Afyon Kocatepe Üniversitesi, İİBF Dergisi (C. XV, S. I, 2013)
125
Dönem sonunda ayrıntılı gider mizanı düzenlenir. ĠĢletmeler maddi
olmayan duran varlıklara iliĢkin yaptıkları tüm AR-GE harcamalarını
aktifleĢtirmeleri durumunda; dönem sonunda 750.1. AraĢtırma Giderleri;
751.1. AraĢtırma Giderleri Yansıtma hesabı aracılığıyla , 750.2. GeliĢtirme
Giderleri hesabı ise, ayrıntılı giderler mizanı üzerinden aĢağıda görüldüğü
gibi yine yansıtma hesabı ile 263. ARAġTIRMA VE GELĠġTĠRME
GĠDERLERĠ hesabına devredilir.Vergi mevzuatımız ve tekdüzen muhasebe
sistemi açısından, 263.ARAġTIRMA VE GELĠġTĠRME GĠDERLERĠ
Hesabı‟nda biriken tutarlar (¨ 20.000) ise beĢ yılda amortismana tabi
tutulur.
------------------------31.12.2012----------------------263. ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME
GİDERLERİ
20.000
263.1. Araştırma Giderleri 5.000
263.2. Geliştirme Giderleri 15.000
751. ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME
YANSITMA
20.000
751.1.Araştırma Giderleri
5.000
751.1.001.ĠĢçi Ücretleri
1.000
751.1.002.Memur Ücretl. 1.000
751.1.003. DıĢarıdan Sağlanan
Yarar ve hizmetler
1.000
751.1.004.ÇeĢitli giderler 1.600
751.1.005. Vergi,Resim ve
Harçlar
200
751.1.006. Amortisman ve
Tükenme Payları
100
751.1.007.Finansman Gid. 100
751.2. Geliştirme Giderleri
15.000
751.2. 001. ĠĢçi Ücretleri…..
751.2.002……….
751.2.003..
AraĢtırma-GeliĢtirme giderlerinin aktifleĢtirilmesi kaydı.
---------------------------- / ----------------------------
126
Afyon Kocatepe Üniversitesi, İİBF Dergisi (C. XV, S. I, 2013)
3.
MUHASEBE
STANDARTLARI
KAPSAMINDA
ARAŞTIRMA GELİŞTİRME GİDERLERİNİN RAPORLANMASI
Ulusal ve uluslararası finansal raporlama standartları; AR-GE
giderlerini ikiye ayırmaktadır.AraĢtırma giderlerinin doğrudan dönem gideri
olarak kayıtlanmasını gerekli görmektedir. Sadece geliĢtirme giderlerinin
aktifleĢtirilmesini öngörmektedir (ElitaĢ, 2012: 343; Özerhan ve Yanık 2012:
275-277; TMSK, 2009: 752-753; Deliotte, 2013: 1). AktifleĢtirme için de,
yukarıda belirtilen niteliklerin altısının da aynı anda bir arada bulunmasını
Ģart koĢmaktadır (Harrison, 2011: 440; Brice, 2009:1).
Yukarıda verilen (ABC) A.ġ. örneğini muhasebe standartları
kapsamında ele alınarak dönem içinde yapılacak yevmiye kaydı aĢağıdaki
gibi olacaktır:
------------------------------ / ------------------------263. ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME
GİDERLERİ
15.000
263.2. Geliştirme Giderleri 15.000
750. ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME
GİDERLERİ
5.000
750.1. Araştırma Giderleri 5.000
191. İNDİRİLECEK KDV
3.600
100. KASA
23.600
AraĢtırma giderlerinin dönem gideri olarak,
geliĢtirme giderlerinin aktifleĢtirilerek dönem içi muhasebe kaydı.
---------------------------- / ----------------------------Uluslararası muhasebe standartları (IAS-38) ve Türkiye Muhasebe
Standartları (TMS-38) uyarınca; geliĢtirme giderleri, varlığın yararlı ömrü
boyunca amortismana tabi tutulacaktır. Örnekte, geliĢtirme giderinin yararlı
ömrünün beĢ yıl olduğu ve o döneme ¨15.000 / 5 = ¨3.000 amortisman payı
düĢtüğü hesaplanmıĢtır. Bunun bir sonucu olarak da, araĢtırma ve geliĢtirme
giderlerinden sadece geliĢtirme giderleri kısmı bilançoda (finansal durum
tablosu) kayıtlı değeri ile raporlanacaktır (Brice, 2009: 1-2.).
Afyon Kocatepe Üniversitesi, İİBF Dergisi (C. XV, S. I, 2013)
127
--------------------------31.12.2012 -------------------------------------------------31.12.2012 ---750. ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME
750. ARAŞTIRMA VE GELİŞTİR
GİDERLERİ
GİDERLERİ
3.000
750.1. Geliştirme Giderleri 3.000
750.1. Geliştirme Giderleri 3
268.BİRİKMİŞ
268.BİRİKM
AMORTİSMANLAR
AMORT
3.000
3.000
268.1. Birikmiş Geliştirme
268.1. Bir
Giderleri
Gi
GeliĢtirme giderlerinin amortismanı kaydı GeliĢtirme giderlerinin amortismanı
---------------------------- / -------------------------------------------------------- / ------------
---------------------------- / -------------------------------------------------------- / -----------630. ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME
630. ARAŞTIRMA VE GELİŞTİR
GİDERLERİ
8.000
GİDERLERİ
630.1. Araştırma Giderleri 5.000
630.1. Araştırma Giderleri 5
630.2.Geliştirme Giderleri 3.000
630.2.Geliştirme Giderleri 3.
751. ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME
751. ARAŞTIRMA VE GE
YANSITMA
8.000
YANSITMA
751.1.Araştırma Giderleri
5.000 751.1.Araştırma Giderleri
751.1.001.ĠĢçi Ücretleri
1,000
751.1.001.ĠĢçi Ücretleri
751.1.002.Memur Ücretl. 1,000
751.1.002.Memur Ücret
751.1.003. DıĢarıdan Sağlanan
751.1.003. DıĢarıdan Sağ
Yarar ve hizmetler
1,000
Yarar ve hizmetler
751.1.004.ÇeĢitli giderler 1,600
751.1.004.ÇeĢitli giderle
751.1.005. Vergi,Resim ve
751.1.005. Vergi,Resim
Harçlar
200
Harçlar
751.1.006. Amortisman ve
751.1.006. Amortisman
Tükenme Payları
100
Tükenme Payları
751.1.007.Finansman Gid. 100
751.1.007.Finansman Gi
751.2. Geliştirme Giderleri
3.000 751.2. Geliştirme Giderleri
Maliyet hesaplarından gelir tablosu hesaplarına
Maliyet hesaplarından gelir tablosu h
aktarma kaydı.
aktarma kaydı.
---------------------------- / -------------------------------------------------------- / -------------
128
Afyon Kocatepe Üniversitesi, İİBF Dergisi (C. XV, S. I, 2013)
Türkiye Finansal Raporlama Standartları (TFRS) ve Türkiye
Muhasebe Standartları (TMS-38) ve Uluslararası Finansal Raporlama
Standartları (IFRS) uyarınca; örneğimizdeki (ABC) Anonim ġirketi‟nin
AR-GE harcamaları, dönem içi muhasebe kayıtlarından farklı tutarlarla
dönem sonundaki mali tablolarda yer alacaktır. ġöyle ki; ¨ 5.000 dönem
gideri (AraĢtırma Giderleri) olarak doğrudan Gelir Tablosu‟nda, ¨
15.000‟nın (GeliĢtirme Giderleri) beĢte biri olan ¨ 3.000 itfa payı da yine
Gelir Tablosu‟nda yer alacaktır (toplam ¨ 8.000). GeliĢtirme Giderlerinin
geriye kalan kısım ¨ 12.000 bilançoda aktifte görünecektir.
Gerek iĢletme içinden üretilmiĢ olsun gerekse iĢletme dıĢından elde
edilmiĢ olsun geliĢtirme ürünleri ile ilgili maddi olmayan varlıklar için değer
düĢüklüğü karĢılığı ayırma zorunluluğu vardır (kayıtlı değer, gerçeğe uygun
değerden düĢük olduğu zaman). Herhangi bir değer düĢüklüğü zararı
meydana geldiği zaman, söz konusu zarar gelir tablosunda gösterilmek
zorundadır. Bu da, Uluslararası Muhasebe Standartları (IAS-38) ve Türkiye
Muhasebe Standartları (TMS-38) gerekliklerindendir.
Finansal raporlamaya iliĢkin olarak Ģu noktanın da belirtilmesinde
yarar vardır: GeliĢtirme giderleri için de yeniden değerleme artıĢları söz
konusu olduğunda, yeni dönemlerde de bu yeni değer üzerinden
amortismana tabi tutulacaktır.
Hiç kuĢkusuz geliĢtirme giderlerinin aktifleĢtirilerek raporlanması,
iĢletmeler açısından farklılıklar arz edecektir. ĠĢletmelerin farklı sektörlerde
yer alması , aynı sektördeki iĢletmelerin bile farklı özellikler taĢıyor olması
bu konuda bazı zorluklar ortaya çıkaracaktır.Bu da finansal raporlamadaki
karmaĢıklıkların yanı sıra, iĢletmelerin üzerinde de doğrudan birtakım
sorunlar içerecektir. Örneğin, altı kriterin tam olarak ne zaman sağlandığına
iliĢkin faaliyet süreçlerinin tanımlanması bu zorlukların baĢında gelmektedir.
Bunun yanı sıra; aktifleĢtirilen geliĢtirme giderlerinde meydana gelebilecek
değer düĢüklüğünün hesaplanması ve ayrıca, güvenilir maliyet bilgisinin
geliĢtirilmesine iliĢkin maliyetleme sistemlerinin belirlenmesi de belli baĢlı
sakıncalardandır (Brice, 2009: 1-2).
AraĢtırma ve geliĢtirmelerine yapılan harcama sonucunda bir iktisadi
kıymetin elde edilmesi halinde (örneğin, bilgisayar yazılım programının
oluĢturulması gibi) uygulamanın aktifleĢtirilmek suretiyle amortisman
ayırma Ģeklinde olacağı açıktır. Ancak, herhangi bir iktisadi kıymetin elde
edilmemesi durumunda yapılan harcamaların hangi dönemin gideri olarak
kayıtlarda gösterilmesi pek açık değildir. Bu bağlamda uygulamada
“araĢtırma giderlerinin iĢletmelerin katlandıkları dönemde gider yazılması,
geliĢtirme giderlerinin ise vergi mevzuatında yer alan genel hükümler ve
dönemsellik ilkesi çerçevesinde değerlendirilmesinin uygun olacağı”
Ģeklinde görüĢ ortaya çıkmıĢtır (www.muhasebetr.com/Öğredik, Bıyık,
1999: 62)
Afyon Kocatepe Üniversitesi, İİBF Dergisi (C. XV, S. I, 2013)
129
4. VERGİ MEVZUATI AÇISINDAN ORTAYA ÇIKAN
DURUMLAR
AR-GE indiriminde hile yapılmaması için kanun koyucu Yeminli
Mali MüĢavir raporlarını zorunlu tutmuĢtur (Bezirci, 2011: 3). Dönem
sonunda, ayrıntılı gider mizanı düzenlenerek, AR-GE giderleri tasnif edilir.
AktifleĢtirilmiĢ ve dönem gideri olarak yazılmıĢ olan AR-GE harcamalarının
tümü, 5746 sayılı kanun uyarınca kurum kazancından indirilebilmektedir
(Topçu, 2008: 1-2). Eğer o dönem kurum kazancını aĢan AR-GE giderleri
söz konusu olursa, devreden kısım da gelecek dönemlerde kurum
kazancından indirilebilir.
Vergi mevzuatı açısından AR-GE giderlerinin kurum kazancından
indirilebilmesi için:
1. ĠĢletmede ayrı bir AR-GE bölümü oluĢturulmalıdır.
2. Harcamalar sonucu yenilik doğması ve teknolojik ilerleme
sağlanmalıdır.
3. Harcamalar 5520 Sayılı Kurumlar Vergisi 1. Sıra No‟lu Genel
Tebliği kapsamında yapılmıĢ olmalıdır.
(ABC) A.ġ. örneğimizde; ¨ 20.000 harcamanın tamamı o dönem
kurum kârından indirilebilecektir.
SONUÇ
Muhasebe standartları açısından, maddi olmayan varlık oluĢumunu
sağlayan harcamalar araĢtırma giderleri ve geliĢtirme giderleri diye ikiye
ayrılmaktadır. AraĢtırma giderleri her zaman dönem gideri olarak
kaydedilirken, geliĢtirme giderleri de aktifleĢtirilmektedir. Her iki tür gider
de mevzuatımız gereği Ģirket kazancından tamamıyla indirilebilmektedir.
Ancak, muhasebe kaydında ve finansal raporlarda vergi mevzuatımızın ve
muhasebe standartlarının farklılığı göz önünde bulundurulmak zorunluluğu
vardır. Çünkü, farklı kayıt ve raporlama biçimleri dönem kârının farklı
(Örneğimizde; ¨4.000 VUK uyarınca, ¨8.000 Türkiye Muhasebe
Standartları uyarınca ve ¨20.000 5746 Sayılı AR-GE TeĢviki ve 5520 sayılı
KVK mevzuatı uyarınca indirime esas olan gider kabulü ile) sonuçlanmasına
yol açmaktadır.
Bu karmaĢıklıktan kaçınmak ve muhasebede yeknesaklığı sağlamak
bakımından, uluslararası ve ulusal finansal raporlama standartlarına uygun
mevzuatın geliĢtirilmesini önermekteyiz.
130
Afyon Kocatepe Üniversitesi, İİBF Dergisi (C. XV, S. I, 2013)
KAYNAKÇA
AKDOĞAN, Nalan ve SEVĠLENGÜL, Orhan (1999) Tekdüzen Muhasebe Sistemi
Uygulaması, Ankara:Gazi Kitabevi.
BEZĠRCĠ, Muhammed (2011) “5520 Sayılı Kanun Açısından Ar-Ge indiriminin
Değerlendirilmesi ve MuhasebeleĢtirilmesi”, İzmir SMMMO Dayanışma
Dergisi, 111, s.3.
BIYIK, Recep (1999) “AraĢtırma ve GeliĢtirme Harcaması Yapan Mükelleflere
Sağlanan Vergisel TeĢvikler, Bu harcamaların Gider veya Maliyet Kaydı”,
Vergi Dünyası, 215, s.62.
BRICE, Steven (2009) “Implications of Capitalizing Development Costs”, CPA
Insider, www.cpa2biz.com. EriĢim tarihi 31.01.2013.
ÇONKAR, Kemalettin, ULUSAN, Hikmet ve ÖZTÜRK, Mehmet (2006) Genel
Muhasebe, Ankara.
DELIOTTE (2011) Research and Development Expenditure, A Concept Paper,
www.deliotte.com EriĢim tarihi 29.01.2013.
DELIOTTE (2011) Research and Development (R/D) Relief for Corporation tax,
HM Revenue and Customs, www.deliotte.com EriĢim tarihi 21.01.2013.
DEMĠR, Ahmet (1995) Tekdüzen Muhasebe Sistemi, ÇağdaĢ MüĢavirlik Pazarlama
ve Ticaret Ltd. ġti., Ġstanbul.
ELĠTAġ, Cemal (2012) TMS ve TFRS’ye Geçiş Rehberi, Gazi Kitabevi, Ankara.
HARRISON, Walter, T. Jr., HORNGREN Charles T., THOMAS C. William,
SUWARDY Theimin (2011) Financial Accounting-International Financial
Reporting Standards, Pearson Education South Asia Pte Ltd.
KAMUDESK (Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurulu) (2009),
Türkiye Muhasebe Standartları, TMSK Yayınları-4.
KULA, Veysel (2012) Bilanço Eşitliği Temelinde Finansal Muhasebeye Giriş,
Afyonkarahisar.
ÖZERHAN, Yıldız ve YANIK, Serap (2012) Türkiye Muhasebe Standartları,
Türkiye Finansal Raporlama Standartları, TÜRMOB Yayınları, Ankara.
ÖZKORKUT, Korkut (2012) “Bir DüĢ Kırıklığı: Türkiye‟de Finansal Raporlama ve
Bağımsız Denetimde Gelinen Son Nokta”, Vergi Sorunları Dergisi.
TOPÇU, Hülya (2008) “Ar-Ge Harcamalarının Muhasebe Kayıtlarına İntikali ve
Kurumlar Vergisi Beyanname Üzerinde İndirimi”, www.muhasebetr.com,
EriĢim tarihi13.01.2013.
ÜSTÜNEL, Bülent ve diğerleri (2009) TMS (Türkiye Muhasebe Standartları) TFRS
Uluslararası Finansal Raporlama Standartları (IFRS/IAS) ile Uyumlu,
TMSK Yayınları.
28.02.2008 Tarih ve 5746 sayılı „AraĢtırma ve GeliĢtirme Faaliyetlerinin
Desteklenmesi Hakkında Kanun.
28.02.2008 Tarih ve 5746 sayılı „AraĢtırma ve GeliĢtirme Faaliyetlerinin
Desteklenmesi Hakkında Kanunda Yer Alan TeĢvikler, Gelir Ġdaresi
BaĢkanlığı, www.gib.gov.tr, 21.01.2013
13.01.2011 Tarih ve 6102 Sayılı „Türk Ticaret Kanunu.
Afyon Kocatepe Üniversitesi, İİBF Dergisi (C. XV, S. I, 2013)
131
26.06.2012 Tarih ve 6335 Sayılı Türk Ticaret Kanunu Ġle Türk Ticaret Kanunu
Yürürlüğü ve Uygulama ġekli Hakkında Kanunda DeğiĢiklik Yapılmasına
Dair Kanun.
http://www.muhasebetr.com/yazarlarımız/guray/001.
132
Afyon Kocatepe Üniversitesi, İİBF Dergisi (C. XV, S. I, 2013)
Download

ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME(AR